Category: SƯU TẦM

Sự đa dạng trong ngôn ngữ của một dân tộc là điều tự nhiên. Bao giờ trong cái chung cũng có cái riêng và thấp thoáng trong cái riêng là hình ảnh của cái chung. Hình như địa lý và lịch sử đã kết hợp với nhau để tạo nên cho Huế một môi trường nảy sinh ra nhiều thổ âm và thổ ngữ hơn những miền khác; đến độ có người đã nói là có thể sưu tập thành một tiểu tự điển tiếng Huế.

Những câu chuyện về tiếng Huế

Một anh bạn người Huế đưa một cậu bạn đến nhà người dì để giới thiệu cô em gái xứ Huế của mình. Vì là lần đầu tiên, anh bạn Nam kỳ hơi ngần ngại. Anh người Huế trấn an, khuyến khích:

*– Cứ vô đi, cô ta không có răng mô. Đừng ngại!

Anh bạn Nam kỳ hốt hoảng:

*– Mèn đét ơi, không có răng thì ghê quá, tôi không thích.

Hai bà (một Bắc, một Huế) rủ nhau đi chợ. Bỗng gặp một bà áo tang khăn chế. Hai bà bạn hỏi để tang cho ai. Bà này trả lời chồng mới chết. Bà người Huế hỏi:

*– “Đau răng mà chết?”

Bà người Bắc lẩm bẩm:

*– “Giời ơi! Đau răng mà cũng chết được sao!”

Một thiếu nữ Hà thành khi nghe một thanh niên Huế ngỏ lời:

*– “Cô cho tôi một cái bóng (ảnh) của cô để làm kỷ niệm.”

Cô ta ngơ ngác hỏi lại:

*– “Thưa anh muốn cái ‘bọng’ gì của tôi cơ ạ?”

Một ông người Huế khi vào hội tứ sắc đã hỏi làng:

*– “Hôm nay tôi hên, muốn đánh lớn. Mấy bà có chịu hai cắc (một lệnh) không?”

Một bà người Nam giận dữ bỏ về vì nghe lầm dấu sắc (‘) ra dấu nặng (.) cho rằng ông người Huế tục tĩu (!).

Tiếng Huế Thông Dụng

Các bạn thường đùa rằng, tiếng Huế là “chi, mô, răng, rứa,” nhưng để hiểu và sử dụng thuộc lòng các từ này thì cũng không phải đơn giản.

Người Huế hỏi: “Mi đi mô rứa?” nếu so với ngôn ngữ chuẩn thì các bạn phải hiểu là “Mày đi đâu thế?” Chữ “mi,” các bạn tạm hiểu đó là ngôi thứ 2 số ít, tương đương với “mày,” “bạn.” Tương tự như thế, “bọn mi” hay “tụi mi” thì tương đương với “chúng mày,” “bọn mày” hay “các bạn.” Ngôn ngữ trong phim Tàu thường được nhóm lồng tiếng dùng là “các ngươi,” chúng đều có nghĩa như nhau vậy.

Chúng ta lại tiếp tục nói về “chi, mô, răng, rứa.”

*– Chữ “Chi” tương đương với chữ “gì.” “Làm chi” có nghĩa là “làm gì.” Ví dụ người Huế nói: “Mi đang làm cái chi rứa?” thì tiếng chuẩn là “Mày đang làm gì thế?” hoặc “Bạn đang làm gì vậy?.” Chữ “chi” không những được dùng rộng rãi trong tiếng Huế mà ngay cả hai miền Bắc, Nam cũng dùng rất nhiều.

Chúng ta không bàn nhiều về chữ này.

*– Chữ “Mô” trong tiếng Huế mới thực sự là đặc trưng của Huế. “Mô” tạm hiểu là “đâu,” là một chữ thường được dùng trong câu hỏi. Tuy nhiên, trong một vài ngữ cảnh thì “mô” được hiểu theo nghĩa khác. Ví dụ, “rứa ngày ni mi tổ chức sinh nhựt ở mô?” bạn phải hiểu rằng “Hôm nay mày tổ chức sinh nhật ở chỗ nào thế?” hoặc “Hôm nay bạn tổ chức sinh nhật ở đâu thế?” “Mô” được dùng trong câu này để chỉ địa điểm.

Nếu đặt trong hoàn cảnh khác thì “mô” có thể đóng vai trò là thán từ. Khi bạn hỏi: “Sao mày gặp tao mà lơ đi thế?” nếu người Huế trả lời là “mô mà!” thì bạn phải hiểu là “đâu có!” tức là phủ định vấn đề.

*– Chữ “Răng” trong tiếng Huế tạm hiểu là “sao,” thường được dùng trong câu hỏi, một vài trường hợp biểu thị ý nghĩa khác. Ví dụ, “răng mà mi noái lạ rứa?” thì bạn phải hiểu là “sao mà mày nói lạ thế” hoặc “sao bạn nói kỳ vậy.” “Ui chao, răng rứa?” có nghĩa là “Ôi, sao thế?” hoặc “Ủa, sao vậy?” Nếu “răng” nằm đơn độc một mình thì đóng vai trò như câu hỏi tỉnh lược. Ví dụ, một người hối hả chạy vào, bạn hỏi “răng?” thì có nghĩa là “gì thế?” “sao thế,” “sao mà vội vàng thế?” Khi bạn an ủi ai đó thì bạn dùng “không răng mô!” tức là “không sao đâu!” “không có vấn đề gì đâu!” Một thiền sư có viết bài thơ trong đó có hai câu rằng:

“Không răng mà lại cũng không răng

Chỉ có thua người một miếng ăn.”

Hai chữ “Răng” ở câu đầu có hai nghĩa khác nhau. Câu đó nghĩa là “không có răng nhưng cũng chẳng sao cả,” ý nói đã già, răng rụng hết.

*– Chữ “Rứa” trong tiếng Huế tạm hiểu như chữ “thế,” thường đặt ở cuối câu để làm câu hỏi hoặc có một số nghĩa khác khi nằm ở vị trí khác.

Ví dụ, “răng rứa?” nghĩa là “sao thế?” “Mi đi mô rứa?” nghĩa là “mày đi đâu thế?” hay “bạn đi đâu vậy?” Một đứa con nghịch ngợm, mẹ bảo hoài mà không nghe thì người Huế thường nói: “Nói mãi mà cứ rứa!”  Nhiều trường hợp “rứa” được đặt đầu câu. Ví dụ, “Rứa hôm nay bác đi mô?” có nghĩa là “Thế hôm nay bác đi đâu?” Nếu đóng vai trò thán từ thì cũng như “thế.” Ví dụ, bạn hiểu ra một vấn đề gì đó, bạn nói “rứa à!” hoặc “té ra là rứa!” có nghĩa là “thế à!” hoặc “hóa ra là thế!”… Trên đây tôi nói sơ lược về “chi, mô, răng, rứa” của tiếng Huế. Ngoài ra, còn có các chữ khác như “tê, ni, nớ, ri…” sẽ được trình bày sau bên dưới…

__________

Ghi Chú:

Chắc quý vị đã từng nghe những câu sau trong bài hát “Mây trắng qua cầu” như sau:

“Trời đổ mưa mà em đi mô, anh có biết chi mô nà! Thôi bây chừ đưa em về với mạ, có chi mô mà em cứ khóc hoài!”

Rất Huế đúng không các bạn? Nếu ai không hiểu thì tôi xin tạm thời “thông dịch” như sau:

“Trời đổ mưa mà em đi đâu, anh chẳng biết gì cả. Thôi bây giờ đưa em về với mẹ, có sao đâu mà em cứ khóc hoài.”

Đó, các bạn xem, cái hay của đất Huế là vậy đó, rất chân chất, quê mùa nhưng ngọt ngào, đằm thắm. Nói như người xưa, “cái không hiểu” đó mới chính là “rất Huế.” Còn nói về tê, ni, nớ, ri… thì tạm hiểu như sau:

*– Chữ “Tê” có nghĩa như chữ “kia.” Ví dụ, người Huế hỏi “đầu tê răng rứa?” thì nghĩa là “đầu kia sao vậy?” hoặc “đầu kia có chuyện gì thế?”

Có câu chuyện vui thế này:

Có một người Huế khi ra Bắc, nghe nói rằng chữ “tê” ở Huế thì ngoài bắc dùng là “kia,” chữ “răng” ở Huế thì ngoài Bắc dùng là “sao.” Khi đi thăm Huế, một người Bắc đã ghé vào quán nước để uống, chủ quán mang cho anh ta một cốc nước đá lạnh. Vì đang háo nước, anh ta vội vã nốc một hồi hết sạch. Vì do nước quá lạnh nên anh ta buốt hết cả răng. Đột nhiên anh ta kêu to, “trời ơi, kia cái sao quá! (?)” Ngôn ngữ là vậy đó, “tê răng” của Huế là “kia sao” của miền Bắc mà!

*– Chữ “Ni” tạm hiểu là “này.”  Ví dụ người Huế nói “bên ni” tức là “bên này.” Đối ngược với “bên ni” là “bên nớ” hoặc “bên tê,” tiếng chuẩn là “bên kia.” Trong bài “Huế xưa” của Châu Kỳ có câu rằng “Ở bên ni qua bên nớ, cách con sông chuyến đò chẳng xa, nhỏ sang thăm có tôi đợi chờ.” Ni và Nớ là chỉ cho bên này và bên kia vậy!

*– Chữ “Nớ” có nghĩa tương phản với “Ni,” bạn có thể dùng Nớ và Ni để chỉ địa điểm (bên nớ, bên ni) hoặc có thể dùng để chỉ đối tượng là người.  Ví dụ: “Nếu Nớ ngỏ lời thì Ni cũng đồng ý,” hiểu là “Nếu anh đã ngỏ lời thì em đây đồng ý.”

*– Chữ “Ri” trong tiếng Huế tạm hiểu là “đây,” “đấy.”  Ngoài ra còn dùng với nghĩa tương phản của “Rứa.” Ví dụ, người Huế thường hỏi nhau là “Mi đi mô rứa?” hoặc “Rứa thì mi đi mô ri?” Các bạn hiểu sao? Đó là hai câu hỏi thường xảy ra trong trường hợp hai người đi và gặp nhau trên đường. Đơn giản, người này hỏi người kia là “mày đi đâu thế?” người kia sẽ hỏi lại là “thế thì mày đi đâu?” Cái hay của Huế phải chăng là cái Ri, Rứa!

Các bạn chỉ cần chú ý một tí thôi thì tiếng Huế chẳng có gì khó cả, ngược lại còn rất là dí dỏm và đáng yêu nữa, nhất là nó được phát âm bởi các cô gái Huế đương độ xuân thì.

*– Nhóm chữ “Chi mô nà,” thì như tôi đã nói, có nghĩa là “gì đâu,” với ý phủ định. Ví dụ, bạn bị mẹ mắng, bạn thanh minh bằng cách nói rằng “Con có làm chi mô nà!”…

Thiệt hết biết!

Khuyết Danh

Trần Văn Giang (ghi lại)

From: TRUONG LE

Hai tuần lui tới bệnh viện, tận mắt chứng kiến những bệnh nhân cao tuổi ở Khoa tim mạch, tiếp xúc, nói chuyện với những bệnh nhân già, chợt nghĩ đến một ngày ta già đi, ta sẽ tự nhủ mình rằng:

*Khi ta già đi, ta sẽ không lo nghĩ mấy cái chuyện bao đồng của con cháu 3 đời như cha mẹ ta thường lo lắng. Bởi con cháu đứa nào cũng có cuộc sống riêng của nó, ta cần sự tĩnh lặng để thư thái, nghỉ ngơi và cứ để mọi thứ thuận theo quy luật tự nhiên của cuộc sống.

* Khi ta già đi, ta sẽ không nhắc nhở con cháu về một điều gì đó quá cũ, rót vào tai chúng mãi một câu chuyện xa xưa, hay dặn dò chúng những điều hết sức lạc hậu. Cho dù nói nhiều hay ít thì con cháu nó vẫn cho rằng, đó chỉ là lý lẽ vớ vẩn của người già.

* Khi ta già đi, ta học cách buông tay, ta chẳng cần phải nghĩ ngợi những người trẻ mỗi ngày nó lướt qua đời ta một cách nhẹ nhàng như thế nào, ta chỉ mong mình đủ sức để tự nấu một món ăn thật nhừ, đủ sức để tự tắm rửa hàng ngày, ta cũng không câu nệ mọi ngóc ngách trong nhà đều phải tinh tươm sạch sẽ, mà chỉ chú ý đến sức khỏe của bản thân mình, nhằm giảm bớt áp lực cho con cháu khi phải chăm sóc ta.

*Khi ta già đi, ta cũng mong trời thương, nằm xuống, nhắm mắt một phát là đi ngay. Bởi ta đã nhìn thấy nhiều cảnh đau lòng xảy ra khi con cái chăm sóc cha mẹ già. Có nhiều chuyện bấy lâu nay ta cứ nghĩ nó chỉ có trong văn học thời hiện thực phê phán, nhưng không, nó vẫn được diễn ra trong cuộc sống thường nhật. Mà nghĩ đi rồi cũng nghĩ lại, thực ra thì con cái ai cũng tốt và có hiếu với cha mẹ cả thôi, nhưng khi bố mẹ trở thành gánh nặng hàng ngày, nhiều ngày thì tình cảm sẽ mai một dần đến mức không còn thấy thương yêu nữa, chỉ còn thấy chịu đựng, thấy khổ sở, nhất là con rể hoặc con dâu và các cháu, những người không trực hệ, không được ông bà trực tiếp đẻ ra.

*Và khi ta già đi, ta muốn chẳng nợ nần gì nhau trong cuộc đời này, chỉ cần được an yên, bởi ta nghĩ bất cứ ai, cho dù một thời trẻ hoài bão, ngang dọc, vội vã, và rồi cũng đến lúc già, chỉ cần hai chữ an yên mà thôi.

Sưu Tầm

From: KimBang Nguyen

Thứ bảy 29.10.2022, lúc 10g sáng, tại Nhà Nguyện của Tu Viện DCCT Vũng Tàu, mình sẽ dâng Lễ Tạ Ơn nhân ngày giỗ lần 8 (2014 – 2022) cha Louis NGUYỄN VĂN QUI, DCCT, người sáng lập GIA ĐÌNH AN PHONG, GIA ĐÌNH CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CÓ GIA ĐÌNH tại Vũng Tàu, người ta quen gọi là “BỤI ĐỜI CHA QUI”. Nhân dịp này mình xin đăng lại trọn bài viết của của chính cha Qui kể lại lai lịch của Nhóm hết sức đặc biệt này… ( Giuse Lê Quang Uy, DCCT )

GIA ĐÌNH AN PHONG: GIA ĐÌNH CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG GIA ĐÌNH

Con người sinh ra, ai cũng có cha, có mẹ, có một gia đình… Không có ai từ đất nẻ mà chui lên… Nhưng vì hoàn cảnh, vì xã hội, vì giáo dục v.v… có một số người kém may mắn, mất hoặc xa cha mẹ sớm, nên phải sống lang thang, không gia đình… Đó là trường hợp các em mà người ta gọi tắt là bụi đời; nghề sinh sống của các em thường là đi đánh giầy…

Lúc đó, năm 1963, tôi làm quản lý trong Dòng Chúa Cứu Thế ở Rạch Dừa, Vũng Tàu. Trong những lúc đi chợ cho Nhà Dòng, tôi có dịp gặp nhiều em đánh giầy, và lần lần quen thân với các em…

Một hôm, tám em đánh giầy tới xin tôi ở… Tôi cười và nói: “Bộ tụi con muốn đi tu hả, nhà này là một Tu Viện mà ?” Các em trả lời: “Không, tụi con muốn ở với cha”… Ở với cha mà không chịu đi tu: đó là cả một vấn đề. May phước tôi làm quản lý Nhà Dòng, nên có một khu riêng dành cho gia nhân, những người giúp việc cho Nhà Dòng. Để tám đứa ở chung với những gia nhân đó, trong bụng tôi nghĩ thầm: ở đây buồn chết, chúng nó ở ít ngày rồi sẽ đi sống lại ngoài chợ, vui nhộn hơn…

Dè đâu, chúng nó không đi, mà còn rủ thêm các đứa khác đến ở… Thấm thoát, con số lên tới hơn hai chục. Bấy giờ “Chúa mới can thiệp vào vấn đề”.

Trước mặt Nhà Dòng là một phi trường. Phi cơ và trực thăng của quân đội Mỹ bốc lên đáp xuống liên lỷ, làm các Cha dạy học ở Đệ Tử Viện, không dạy được. Các Cha phàn nàn với Cha Bề Trên Giám Tỉnh, và Cha Bề Trên Giám Tỉnh mới giải quyết: đưa Nhà Đệ Tử lên Sàigòn.Thế là cả Nhà Dòng và Nhà Đệ Tử ra đi di tản, để lại mấy chục em bụi đời. Và tôi ở lại với các em…

GIA ĐÌNH AN PHONG bắt đầu tự túc: nuôi gà để nuôi nhau; khởi sự với hai mươi con, đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, số gà lên tới hơn 6.000 con, và từ trước đến lúc đó đã ăn không biết bao nhiêu và đã bán biết bao nhiêu… Bàn tay của Chúa thấy rõ ràng. Chúa sinh Chúa dưỡng.

Nhờ đường lối Chúa soi sáng mà số các em mỗi ngày mỗi tăng thêm. Tôi nói với các em: Chúa dựng nên con người và cho hoàn toàn tự do. Cho nên trong nhà của mình, chúng con muốn làm gì thì làm. Đứa nào muốn đi học, cha cho đi học. Đứa nào muốn học nghề, cha cho học nghề. Còn đứa nào muốn ở không chơi, không làm gì hết, vẫn cứ được như thường. Không làm gì hết mà đến bữa ăn, có quyền đến ăn như mọi người, vì mình là đứa con trong nhà thì mình có quyền ăn, còn làm việc là chuyện khác. Nghe vậy, đứa nào cũng thích, và tụi nó mới rủ nhau đến ở càng ngày càng đông…

Một hôm, mấy anh lớn có ý kiến giáo dục hay, mới bàn với tôi. Chúng con muốn chia nhóm. Chia nhóm là làm sao ? Tất cả tụi con đều là bụi đời. Vậy thì mấy em nhỏ, đi học, là nhóm “Bụi Non”. Còn các anh lớn, học nghề, là nhóm “Bụi Già”. Còn mấy anh em không làm gì hết là nhóm “Bụi Cà Nhỏng” !

Nói rồi và làm liền… Mấy anh em nhóm “Cà Nhỏng” hơi quê xệ một chút. Nên từ từ rồi mấy anh em đó gia nhập nhóm “Bụi Học Trò” hay “Bụi Học Nghể”… Thế là ý kiến giáo dục của mấy anh lớn đã thành công mỹ mãn.

Lúc ấy, cơ quan viện trợ Công Giáo Mỹ có cho bột mì, làm bánh mì cho học sinh nghèo. Tôi mới kêu một ông thợ làm bánh mì người Trung Hoa, Chú Hai. Chú Hai xây một cái lò củi nướng bánh mì. Tôi nói với các em: đứa nào muốn học làm bánh mì thì đi với Chú Hai. Một số mấy anh lớn đi với Chú Hai… Tôi cũng có mướn hai ông thợ máy: anh Hai và anh Ba. Tôi nói với các em: đứa nào muốn học nghề thợ máy sửa xe hơi thì đi với anh Hai, anh Ba…

Thế là mấy tháng sau, trong nhà có hai băng thợ làm bánh mì và thợ máy sửa xe hơi… Như thế là GIA ĐÌNH AN PHONG đã khai trương Lò Bánh Mì AN PHONG và Garage AN PHONG, thêm phương tiện nuôi sống các em.

Với thời gian, theo đường dây Radio-Á Rập, GIA ĐÌNH AN PHONG và xe camionnette Peugeot 404 của cha Qui được các em đánh giầy chẳng những ở Vũng Tàu mà cả Sàigòn-Chợ Lớn biết và nhận diện. Các em rủ nhau vô ở càng đông…

Một hôm tôi đi chợ ở Chợ Lớn. Đi chợ xong, trở lại xe, tôi thấy mười một em với thùng giầy trên tay, ngồi sẵn trên xe: các em ngồi chơi vì biết là xe của cha Qui. Tôi ngó các em, các em nhìn tôi cười, chào nhau. Tôi mới buột miệng hỏi các em: “Cha đi về Vũng Tàu nè, đứa nào muốn đi Vũng Tàu tắm biển vài ngày rồi trở về Chợ Lớn lại, cha sẽ chở về… Các em dòm nhau, hỏi ý kiến, rồi bảo nhau: Mình phải đi trả thùng giầy cho “anh nuôi” đã… Mỗi em có “anh nuôi” và thùng giầy riêng của anh đó. Mấy em nhanh chân, nhẩy xuống xe và trong mấy phút, chạy trở lại, nhẩy lên xe, ngồi gọn gàng, vui cười khoái chí…

Thế là 11 em đánh giầy ở Chợ Lớn, không cần tính toán lâu, bắt đầu đi Vũng Tàu tắm biển… Thứ hai tuần sau, tôi có dịp lên Sàigòn. Tôi gọi 11 em hôm trước đến và hỏi: “Cha đi Sàigòn đây, tụi con muốn về thì lên xe”. Các em ngó nhau, cười và đồng thanh: “Không, tụi con không về, tụi con ở lại đây với cha…”

Vậy là GIA ĐÌNH AN PHONG tăng số thêm 11 người nữa…

Cùng với các em bụi đời, có nhiều gia đình nghèo, cũng đến xin ở. Dần dần số những người này cũng lên đến mấy chục gia đình…
Lại có những em sơ sinh: cha mẹ sinh ra, rồi không thể nuôi được, đem đến gởi GIA ĐÌNH AN PHONG nuôi giúp. Hoặc các bà mẹ ôm con ra ngoài chợ, rồi nhờ các bà biết đường giây, ẵm vào GIA ĐÌNH AN PHONG giùm… Thành phần thứ ba này gia tăng cũng nhanh; cuối cùng trong nhà cũng được ba phòng, mỗi phòng 40 chục cái nôi…

Cùng với các em, Chúa cũng gởi mấy bà, mấy chị đến tình nguyện nuôi các em… Việc của Chúa làm bao giờ cũng lạ lùng…

Thêm các gia đình nghèo và các em sơ sinh, thì thêm miệng ăn. Chúa lại gởi quân đội Mỹ, Úc đem đồ giặt đến: GIA ĐÌNH AN PHONG lại thêm nhà giặt ủi để nuôi sống nhau…

Tạ ơn Chúa. Nhờ Chúa soi sáng và dẫn dắt, đường lối làm việc trong GIA ĐÌNH AN PHONG tóm tắt trong một câu: “Tôn trọng tự do và yêu thương lẫn nhau”. Cho nên GIA ĐÌNH AN PHONG không từ chối một người nào đến xin giúp đỡ. Kết quả: ngày 30 tháng 4 năm 1975, con cái Chúa, tính ra được: hơn 300 em bụi đời, hơn 100 ông bà gia đình nghèo, và hơn 100 em bé cô nhi…

Đó là tiểu sử ngắn gọn của GIA ĐÌNH AN PHONG, hôm nay được gởi lên mạng internet.  Hy vọng ông bà anh chị nào đã sống cùng nhau thời gian ngắn dài nào đó, tìm dịp về gặp lại nhau, chia sẻ vui buồn với nhau.

Liên lạc với GIA ĐÌNH AN PHONG ở Pháp: Lm. Nguyễn Văn Qui, 11 rue des Bornes – 95120 Ermont – France, điện thoại trong nước Pháp: 0134150584; điện thoại từ ngoài nước Pháp: 33134150584.

Lm. Louis NGUYỄN VĂN QUI, DCCT

From: Anh Dang & KimBang Nguyen