September 10, 2026
Trúc Phương/Người Việt
“Phe ta bắn phe mình” là chính xác những gì đang xảy ra khi Tổng Thống Trump gây ra cuộc hỗn loạn xuyên biên giới Mỹ-Canada. Ở đây không là chuyện “đao kiếm vô tình” mà thể hiện rất rõ của việc thiếu suy nghĩ đến mức cầm súng bắn thẳng vào chân người nhà. Điều hài hước nhất là chính các tiểu bang MAGA là những nơi “dính chưởng” của đại giáo chủ “Thần Giáo MAGA” Donald Trump.
Thủ Tướng Mark Carney (phải) nói chuyện với Tổng Thống Donald Trump trong bữa trưa tại Hội Nghị Thượng Đỉnh G7 ở Evian, miền đông nước Pháp, hôm 16 Tháng Sáu. (Hình minh họa: Evelyn Hockstein/POOL/ AFP via Getty Images)
Những tiểu bang nào “dính chưởng?”
Ngày 8 Tháng Chín, ông Trump ký lệnh cấm nhập cảng sản phẩm sữa, đồ uống có cồn và xe máy từ Canada trong vòng ba tuần. Cùng lúc, ông điều chỉnh phạm vi một số thuế quan. Các thay đổi về thuế quan có hiệu lực ngày 15 Tháng Chín, trong khi lệnh cấm có hiệu lực ngày 29 Tháng Chín.
Chưa hết, ông Trump dọa tăng thuế đối với kim loại và xe hơi nhập từ Canada lên 50% vào ngày 1 Tháng Giêng, 2027. Theo thăm dò Reuters công bố đầu Tháng Chín, chỉ 20% người Mỹ ủng hộ chính sách thuế quan nhằm vào Canada.
Vấn đề không chỉ là chính sách thuế quan mà là thái độ ngúng nguẩy làm nư rất trẻ con của ông già hơn 80 tuổi Donald Trump. Ngày 7 Tháng Chín, ông Trump lên cơn thịnh nộ khi nhắm vào công ty Canada Bombardier Aerospace. Ông gào thét trên Truth Social: “KHÔNG ĐƯỢC BÁN SẢN PHẨM CỦA BOMBARDIER TẠI MỸ NỮA! HÃY MUA HÀNG MỸ. BAY BẰNG MÁY BAY MỸ. THƯỞNG THỨC RƯỢU VÀ ĐỒ UỐNG MỸ. CHƠI THUYỀN TRÊN HỒ MỸ. NƯỚC MỸ TRÊN HẾT!”
Điều nực cười ở chỗ, với đòn tấn công này, ông Trump coi như “bắn nhầm” đồng minh là Thượng Nghị Sĩ Roger Marshall (Cộng Hòa-Kansas) – người đang đối mặt ứng viên Dân Chủ là ông Adam Hamilton tại một tiểu bang vốn được coi là “thành trì đỏ.” Cần biết, trụ sở chính của Bombardier tại Mỹ đặt ở thành phố Wichita của Kansas, nơi họ sử dụng hơn 1,000 lao động. Bombardier tạo việc làm cho người lao động Mỹ tại ít nhất 10 tiểu bang. Chuỗi cung ứng của họ liên quan khoảng 2,800 công ty trên khắp nước Mỹ.
Toàn cảnh, cuộc chiến leo thang với Canada gây nhốn nháo vùng Trung Tây – nơi định đoạt kết quả một số cuộc đua quan trọng nhất trong kỳ bầu cử giữa kỳ. Chính khu vực này là nơi góp phần tạo nên hai chiến dịch thành công của ông Trump, chẳng hạn Iowa và Ohio (nơi ông củng cố sự ủng hộ của Cộng Hòa); và Pennsylvania, Wisconsin, Michigan (nơi ông lội ngược dòng giành chiến thắng trong cả hai lần tranh cử). Trong cuộc bầu cử 2024, ông Trump thắng đậm tại Michigan khi giành được toàn bộ 15 phiếu đại cử tri.
Michigan có kim ngạch thương mại hàng năm đạt khoảng $80 tỷ với tỉnh Ontario của Canada. Theo Politico, hàng hóa xuất cảng trị giá khoảng $1.3 tỷ của Michigan đang đối mặt với các mức thuế trả đũa mới từ Canada. Đây là một trong những con số cao nhất so với các tiểu bang khác. Chuck Lippstreu, chủ tịch Hiệp Hội Kinh Doanh Nông Nghiệp Michigan, cho biết, “hàng hóa được vận chuyển qua lại giữa biên giới Michigan và Ontario, có thể nhiều lần trong suốt quá trình sản xuất thực phẩm. Điều này làm nổi bật tầm quan trọng của mối quan hệ thương mại hai chiều với Canada, đặc biệt đối với một tiểu bang biên giới như chúng tôi, nơi cũng nằm trên một trong những hành lang thương mại nhộn nhịp nhất lục địa.”
Điều này cũng đúng với công nghiệp xe hơi – lĩnh vực đóng góp khoảng ¼ tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Michigan và tạo việc làm cho hàng trăm ngàn người. Quy trình sản xuất linh kiện và lắp ráp nhiều mẫu xe hàng đầu của Mỹ đều diễn ra ở cả hai bên biên giới. Chẳng hạn mẫu xe bán tải F-Series Super Duty của Ford được sản xuất tại một nhà máy ở Oakville, Ontario; hộp số xe được sản xuất tại Ohio; trục xe đến từ Michigan, còn động cơ được sản xuất tại Ontario.
Ông Trump nói đi nói lại, “CHÚNG TA KHÔNG CẦN CANADA, HỌ MỚI CẦN CHÚNG TA!” Tuy nhiên, có thể “chúng ta” không “cần” Canada nhưng các đảng viên Cộng Hòa trong khu vực thực sự “cần” ông Trump không làm rạn nứt quan hệ thương mại với đồng minh Canada, ít nhất từ nay đến bầu cử giữa kỳ. Cần biết, quyền kiểm soát Hạ Viện phụ thuộc phần lớn vào kết quả ba cuộc đua gay cấn tại Iowa, một cuộc đua ở Wisconsin và ba hoặc bốn cuộc đua ở Pennsylvania.
Điều đáng chú ý nhất là giới chính trị gia Cộng Hòa tại vùng Trung Tây đến nay vẫn không dám công khai chỉ trích thuế quan của ông Trump. Nhân vật gần như duy nhất lên tiếng là Thượng Nghị Sĩ Susan Collins (Cộng Hòa, Maine). Chẳng phải Susan Collins lo lắng gì cho số phận cử tri, bà chỉ quan tâm đến cái ghế của bà, trong bối cảnh đang đối mặt cuộc đua tái đắc cử đầy cam go trước đối thủ Dân Chủ là Troy Jackson. Năm 2025, bà Susan Collins cùng ba thành viên Cộng Hòa bỏ phiếu ủng hộ Dân Chủ kêu gọi ông Trump bãi bỏ các mức thuế áp lên Canada. Lần này, bà gọi việc leo thang thuế quan là một “sai lầm” và kêu gọi hai bên trở lại bàn đàm phán…
Tác động thuế quan gây ảnh hưởng rất sâu rộng tại Maine, làm tăng chi phí đối với hàng loạt mặt hàng, từ thép, giấy đến sản phẩm từ sữa. Kể cả muối rải đường dùng để bảo trì giao thông trong mùa Đông cũng tăng. Theo Trung Tâm Thương Mại Quốc Tế Maine, Canada là đối tác thương mại và đầu tư lớn nhất của Maine. Tổ chức này ước tính khoảng 40% tổng kim ngạch xuất cảng hàng hóa của Maine là sang thị trường Canada.
Tại Ohio, cuộc chiến thương mại cũng trở thành vấn đề nóng trong cuộc đua giành ghế Thượng Viện giữa thượng nghị sĩ của Cộng Hòa là Jon Husted và cựu thượng nghị sĩ của Dân Chủ là Sherrod Brown. Đây là một trong những cuộc đua đáng chú ý nhất của Thượng Viện 2026. Reuters xếp Ohio vào nhóm chín cuộc đua có khả năng quyết định quyền kiểm soát Thượng Viện. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy Sherrod Brown đang dẫn Jon Husted khoảng 3-4 điểm.
Tương tự, tại Michigan, vấn đề ông Trump gây sự với Canada cũng biến tiểu bang này thành mặt trận quan trọng trong cuộc đua Thượng Viện giữa cựu dân biểu Cộng Hòa là Mike Rogers và ứng viên Dân Chủ Abdul El-Sayed. Và không dừng ở những tiểu bang chiến trường quen thuộc, phe Dân Chủ đang mở rộng tham vọng sang cả Iowa và Alaska – những thành trì Cộng Hòa mà họ nay nhìn thấy cơ hội bất ngờ để phá vỡ thế phòng thủ của Cộng Hòa tại Thượng Viện…
“Cà cuống chết đến đít vẫn còn cay”
Ngành công nghiệp xe hơi Mỹ vốn điêu đứng từ sau COVID-19 và khó khăn tiếp tục bủa vây ngay cả trước khi ông Trump áp thuế 50% lên các dòng xe mang lại lợi nhuận cao mà “Bộ Ba” nhà sản xuất xe hơi (Big Three) chế tạo tại Ontario. Nhìn chung, “thành phố xe hơi huyền thoại” Detroit (Michigan) là một trong những nơi chịu tác động trực tiếp nhất của cuộc chiến thương mại. Không đơn thuần là một thành phố sát biên giới, Detroit nằm ở trung tâm của nền kinh tế xuyên biên giới Detroit-Windsor.
Detroit nằm đối diện Windsor, Ontario, chỉ cách nhau qua sông Detroit. Hai thành phố được nối bằng cầu Ambassador Bridge và nay thêm Gordie Howe International Bridge. Detroit-Windsor là cửa quốc tế bận rộn nhất Bắc Mỹ về giá trị thương mại. Michigan cho biết tuyến này vận chuyển hơn một phần tư tổng thương mại Mỹ-Canada, trị giá khoảng $700 tỷ mỗi năm. Chỉ riêng cây cầu Ambassador Bridge đã giúp giao thương hơn $140 tỷ hàng hóa mỗi năm, tương đương khoảng $390 triệu/ngày. Gần một nửa lượng hàng qua đây liên quan đến xe hơi, phụ tùng, máy móc, thiết bị, nhựa và điện tử.
Chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất xe hơi Mỹ đan xen chặt chẽ qua lại giữa hai bên biên giới và rất khó tách rời. Ngoài xe tải hạng nặng – loại xe giờ đây phải chịu mức thuế 50% khiến doanh số sụt nghiêm trọng – “Bộ Ba” nhà sản xuất còn lắp ráp nhiều mẫu xe khác tại Canada, trong đó có Dodge Charger, Chrysler Pacifica và Chrysler Voyager. Theo các biện pháp trả đũa của ông Trump, thuế suất đối với sedan và xe tải nhẹ – vốn ở mức “chỉ” 25% – cũng sẽ tăng lên 50% vào ngày 1 Tháng Giêng, 2027. Các hãng xe còn phải chịu mức thuế 50% đối với thép và nhôm nhập cảng từ Canada.
Theo phân tích của National Taxpayers Union Foundation (thông qua công cụ theo dõi thuế quan Tariffs Tracker), thuế quan khiến Michigan thiệt hại khoảng $23 tỷ (tương đương $5,619 mỗi hộ gia đình) kể từ năm 2025. Đây là mức thiệt hại cao thứ ba cả nước, chỉ đứng sau California và Texas…
Như nói ở trên, dù đang bị bắn vào chân, giới chính trị gia Cộng Hòa tại các tiểu bang bị ảnh hưởng bởi đòn thuế quan vẫn gần như im như hến. Abdul El-Sayed (ứng viên Dân Chủ tranh cử Thượng Viện) và Jocelyn Benson (ngoại trưởng tiểu bang Michigan, đang tranh chức thống đốc kế nhiệm bà Gretchen Whitmer) giận đến mức thường xuyên chỉ trích hết lời các đối thủ Cộng Hòa. Ông Abdul El-Sayed nói: “Nếu bạn khơi mào cuộc chiến thương mại với Canada thì bạn không gì hơn là một kẻ khốn nạn.”
Dù vậy, với một số tín đồ MAGA, nguy cơ “đói rã họng” vẫn chẳng là gì to tát. The Washington Post thuật, khi được hỏi liệu có tin cuộc chiến thương mại của ông Trump đang bảo vệ việc làm tại địa phương mình hay không, cử tri Misti Robinette (nữ công nhân Ford) vẫn “can đảm” trả lời: “Tôi tin tưởng tuyệt đối. 500%!!” rằng Trump là “vị tổng thống tuyệt vời nhất mà tôi nghĩ mình từng chứng kiến trong đời!!!”
Cái này dân gian kêu là “cà cuống chết đến đít vẫn còn cay!” [dt]