September 11, 2026
Hiếu Chân/Người Việt
Tại đại hội đảng Cộng Hoà ở Dallas tối ngày 9 tháng Chín vừa qua Tổng Thống Donald Trump hứa sẽ cho mỗi người Mỹ trưởng thành $5,000 nếu đảng Cộng Hòa giữ được thế đa số Quốc Hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3 Tháng Mười Một. Đã có vô số vị thức giả bàn luận về lời hứa này, khía cạnh pháp lý và tài chính của nó, hầu hết đều chỉ ra tính chất “bất khả thi,” nói trắng ra là “hứa lèo,” hầu cứu vãn tình thế tệ hại của đảng Cộng Hòa.
Tổng Thống Donald Trump ra dấu hiệu sau khi kết thúc bài phát biểu tại hội nghị giữa nhiệm kỳ của đảng Cộng Hòa ở Dallas, Texas, hôm 9 Tháng Chín. (Hình: Ronaldo Schemidt/AFP via Getty Images)
Ngoài lời hứa $5,000, ông Trump còn khuyên người ủng hộ mình hãy tưởng tượng có tên ông trên lá phiếu (thực tế không có), bầu cho các ứng cử viên Cộng Hoà là bầu cho chính ông Trump vậy. “Các bạn phải giúp tôi một việc lớn nhất: hãy giả sử rằng tôi có tên trên lá phiếu. Tôi có tên trên lá phiếu,” ông nói.
Tối ngày bế mạc 10 tháng Chín, ông Trump còn biến hội nghị của một đảng chính trị thành một “hội thề,” khi ông yêu cầu tất cả những người tham dự đưa tay phải lên và đọc lời tuyên thệ trung thành. Ông đọc và đám đông đồng thanh nhắc lại: “Tôi tuyên thệ, với vị tổng thống vĩ đại nhất trong lịch sử Hoa Kỳ… rằng tôi sẽ bằng mọi giá cùng gia đình và bạn bè đi bỏ phiếu [cho các ứng cử viên Cộng Hoà]. Tôi không quan tâm mình đã ghi danh hay chưa. Tôi sẽ cố gắng và gian lận hết mức giống như bọn họ vậy” (!!!) Cứ như cảnh “Đào Viên kết nghĩa” của Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi xứ Trung Hoa xa xưa, chỉ thiếu vài chén rượu và cắt tay lấy máu ăn thề!
Rõ ràng ông Trump lo sợ viễn cảnh làn sóng xanh, sợ đảng Dân Chủ giành lại đa số ở Quốc Hội, từ đó có thể làm tiêu tán sự nghiệp chính trị của ông và nhiều nhân vật thân cận. Ông tung ra nhiều thủ đoạn, từ vẽ lại bản đồ bầu cử ở một số tiểu bang, đề ra dự luật SAVE American Act buộc cử tri phải trưng bằng chứng “quốc tịch” mới được bỏ phiếu, ký sắc lệnh hạn chế phiếu bầu qua thư… nhưng xem ra ông chưa yên tâm, ông cần tổ chức “hội thề” và đưa ra những lời hứa cuội để lừa mị những người nhẹ dạ.
***
Nhưng, tôi sẽ bỏ phiếu cho đảng Cộng Hoà nếu ông Trump và những người Cộng Hoà làm rõ được những thắc mắc rất đơn giản của tôi, một người Mỹ gốc Việt bình thường, không đảng phái, đi làm và đóng thuế đều đặn. Khi những băn khoăn này được giải toả, tôi sẽ yên tâm “chọn mặt gửi vàng” mà không cần tấm check $5,000 chẳng bao giờ có thực.
Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được coi là cuộc trưng cầu ý kiến cử tri về thành tích điều hành của chính phủ đương nhiệm, của đảng cầm quyền. Đảng Cộng Hòa đã làm chủ cả hành pháp (Toà Bạch Ốc), lập pháp (Quốc Hội) và tư pháp (Tối Cao Pháp Viện) hơn 18 tháng qua, họ đã có thành tích nổi bật gì để cử tri tin tưởng?
Một là, cuộc chiến Iran. Theo lời chính ông Trump, chúng ta đã chiến thắng Iran từ vài tháng trước, đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, đã tiêu diệt toàn bộ quân đội Iran cùng đội ngũ giáo sĩ lãnh đạo xứ này. Thế thì tại sao Iran chưa đầu hàng? Giá dầu hiện đã vượt $100 mỗi thùng, giá xăng bình quân ở Mỹ đã cao hơn 61% so với trước chiến tranh. Quân đội Iran bị tiêu diệt sao chúng vẫn tiếp tục tấn công, gây tổn hại to lớn cho các căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh? Tin mới nhất cho biết, đêm ngày 8 Tháng Chín, Iran phóng hàng chục hoả tiễn vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Al-Azraq, Jordan, làm gãy cánh một chiếc A-10 Thunderbolt, hư hỏng tám chiếc F-15E.
Đại Tá Hùng Cao, người Mỹ gốc Việt đầu tiên được Tổng Thống Trump đề cử làm bộ trưởng Hải Quân, cũng phải thừa nhận rằng Iran đã tàn phá nặng nề căn cứ tại Bahrain, nơi đặt bộ chỉ huy Đệ Ngũ Hạm Đội Mỹ, đến mức Hải Quân đang phải xem xét lại cách bố trí lực lượng trong khu vực.
Cuộc chiến đã kéo dài sang tháng thứ bảy, 18 người lính Mỹ thiệt mạng, hơn 700 người bị thương, hàng chục tỷ đô la tan thành khói, nước Mỹ được cái gì? Ông Trump nói, phải ngăn chặn tham vọng vũ khí nguyên tử của Iran. Chương trình vũ khí nguyên tử của Iran thực tế đã bị ngăn chặn hiệu quả từ hiệp định JCPOA mà ông Trump rút ra năm 2018, sau đó đã bị “xoá sổ” sau những đợt không kích của Mỹ và Israel tháng Sáu năm ngoái. Nay thì sao? Tổng Giám Đốc Cơ Quan Nguyên Tử Năng Quốc Tế (IAEA) Rafael Grossi vừa cho biết Iran đang có các hoạt động xây dựng tại núi Pickaxe gần Natanz – nơi bị nghi là đang cất giấu khoảng 440kg uranium có độ tinh chế cao mà ông Trump đe doạ sẽ ném bom phá huỷ. Nhiều nhà phân tích nhấn mạnh, sau cuộc chiến hiện nay, chắc chắn Iran sẽ thêm quyết tâm và dồn mọi nguồn lực thúc đẩy việc chế tạo vũ khí nguyên tử càng sớm càng tốt để phòng ngừa việc Mỹ và Israel lại đánh họ trong tương lai.
Ông Trump nói Iran leo thang chiến tranh là để tác động tới bầu cử Mỹ; sau bầu cử ngày 3 Tháng Mười Một, chiến tranh sẽ kết thúc, giá xăng dầu sẽ giảm mạnh. Tuy nhiên các phụ tá hàng đầu của ông, từ Phó Tổng Thống JD Vance tới Bộ Trưởng Ngoại Giao Marco Rubio đều cho biết, cuộc chiến Iran có khả năng kéo dài tới hết nhiệm kỳ của ông Trump và khuyên người dân Mỹ hãy vững tinh thần. Là người dân, chúng tôi biết tin ai bây giờ?
***
Hai là, đại hội đảng Cộng Hòa ở Dallas tập trung lên án đảng Dân Chủ như là bọn cực đoan cánh tả hết sức nguy hiểm cho nền dân chủ Mỹ, những kẻ muốn lôi kéo nước Mỹ vào “địa ngục cộng sản.” Cộng sản vô cùng xấu xa và ác độc; người Việt Nam ai cũng hiểu rõ sự tàn bạo của cộng sản, không cần bàn cãi. Nhưng có bằng chứng nào chứng tỏ đảng Dân Chủ Mỹ có chủ trương “quốc hữu hoá,” tịch biên tài sản, phương tiện sản xuất kinh doanh của người dân Mỹ, chủ trương “độc đảng” cai trị, triệt hạ đối lập, xoá bỏ quyền tự do dân sự và chính trị của người dân giống như chế độ cộng sản đã làm trên quê hương Việt Nam thân yêu?
Và các bạn Cộng Hoà sẽ giải thích thế nào khi Tổng Thống Trump luôn miệng khoe khoang mối quan hệ “đầm ấm” với tên cộng sản bạo ngược Kim Jong-un của Bắc Hàn? Mươi hôm nữa, ông Trump sẽ trải thảm đỏ và mở quốc yến ở Toà Bạch Ốc để tiếp đãi Tập Cận Bình, ông trùm cộng sản Trung Quốc. Các nhân vật chóp bu của đảng Cộng Hòa, cả trong chính phủ và Quốc Hội, sẽ nâng ly chúc tụng nhà độc tài của đảng cộng sản lớn nhất hành tinh, cũng là đối thủ đáng gờm nhất đang rắp tâm đánh bại nước Mỹ.
Chống cộng bằng mồm mà vẫn giao du thân mật và dành sự tôn kính hết mực cho các nhà độc tài khát máu như Tập, như Kim, là thế nào? Tô Lâm, ông trùm của đảng Cộng Sản Việt Nam, cũng sắp đến Mỹ và có thể được Tổng Thống Trump tiếp đãi tại Phòng Bầu Dục, thế là thế nào?
***
Ba là, đảng Cộng Hoà luôn khẳng định, bầu cử qua thư là “gian lận” và tìm mọi cách để hạn chế quyền bầu cử qua thư, chẳng hạn như giao cho Sở Bưu Điện (USPS) xét duyệt tư cách cử tri để quyết định có chuyển phiếu bầu cho họ hay không – điều mà các toà án liên bang đã phán quyết là “vi hiến.” Nói bầu cử qua thư là gian lận, sao Tổng Thống Trump xưa nay chỉ bỏ phiếu qua thư mà không bao giờ trực tiếp tới phòng bỏ phiếu?
Bốn là, kinh tế là quyết định. Ai có thể trả lời một cách trung thực rằng kinh tế nước Mỹ ngày hôm nay – một năm rưỡi sau ngày nắm quyền toàn diện của đảng Cộng Hoà – tốt hơn hay tệ hơn và vui lòng dẫn chứng dữ liệu làm căn cứ cho nhận định của mình. Các thước đo kinh tế như tỷ lệ thất nghiệp, tăng trưởng GDP, số việc làm tạo ra, mức tăng lương và lạm phát… có tốt lên so với trước tháng Giêng 2025?
Nhớ lại cuối năm 2024, trước cuộc bầu cử tổng thống, tuần báo The Economist uy tín của Anh, trong số báo đặc biệt về kinh tế Mỹ, đánh giá Mỹ là nền kinh tế phục hồi nhanh nhất và mạnh nhất thế giới sau đại dịch COVID-19, là “The Envy of The World” (Nỗi thèm muốn của thế giới). Cùng lúc đó, 23 chuyên gia được giải Nobel Kinh tế học đã cùng ký một lá thư ngỏ, cảnh báo chính sách kinh tế của ứng cử viên Donald Trump sẽ dẫn tới giá cả cao hơn, thâm hụt lớn hơn và bất bình đẳng trầm trọng hơn. Nhiều người không tin các chuyên gia và hậu quả chúng ta đang gánh chịu: giá cả leo thang, đồng tiền mất giá, nợ nần – cả nợ cá nhân và nợ quốc gia – tăng vọt! Chỉ các tỷ phú, triệu phú hài lòng khi tài sản của họ phình ra nhờ giảm thuế và các mối quan hệ với chính phủ…
***
Và cuối cùng, đảng Cộng Hòa cho rằng, nhờ sự lãnh đạo mạnh mẽ của ông Trump mà thế giới đang “kính trọng nước Mỹ hơn trước.” Thật vậy không? Tại sao các nước đồng minh đều quay lưng, không nước nào chịu cùng với Mỹ chống chế độ thần quyền tàn bạo Iran như họ từng kề vai với chúng ta gánh vác cuộc chiến chống khủng bố sau ngày 11 Tháng Chín 2001? Ông Trump giận đến mức cấm vận kinh tế Tây Ban Nha và Ý, rút ngắn tập trận quân sự với Nam Hàn, thậm chí chống lại Anh Quốc trong vấn đề chủ quyền quần đảo Falkland hiện do Anh kiểm soát, chỉ vì các nước này không theo ông đánh Iran. Khảo sát của nhiều hãng thăm dò xác nhận, trong mắt của người dân thế giới hình ảnh và uy tín của nước Mỹ đã giảm mạnh, thậm chí người ta thích Trung Quốc hơn Mỹ, tin ông Tập hơn ông Trump trong các vấn đề quốc tế.
Vài thắc mắc trên đây chỉ là tâm tư của một người quan tâm tới thời cuộc và lo lắng cho tương lai xứ sở mà tôi yêu mến. Là thường dân, tôi chỉ có lá phiếu. Và tôi không ngại bỏ phiếu cho đảng Cộng Hoà, cũng không ngại bỏ phiếu cho đảng Dân Chủ, có điều lựa chọn của tôi không dựa vào cảm tính yêu ghét, không nhắm mắt theo đám đông mà tôi luôn cố gắng suy nghĩ nghiêm túc, dựa vào nguyên tắc và sự kiện. Và tôi nghĩ, các bạn cũng nên như vậy khi thực hiện quyền công dân vào ngày 3 Tháng Mười Một. [dt]