– Pham Thanh Giao
(Bài viết này không áp dụng cho người đi du lịch.)
Ở đây, tôi chỉ chia sẻ kinh nghiệm cá nhân sau hơn 12 năm trời tìm tòi và nghiên cứu về việc về hưu vĩnh viễn ở bên ngoài nước Mỹ. Thế nhưng, sự chọn lựa sống hưu ở đâu, hoàn toàn là quyết định riêng tư của mỗi người.)
Trước tiên, việc nghỉ hưu ở nước ngoài đòi hỏi bạn phải đáp ứng các điều kiện để được cấp Thị Thực Cư Trú Dài Hạn (Long-Term Visa), thường là từ 1 năm, đến 5 năm và 10 năm. Mỗi quốc gia trên thế giới đều có luật riêng của họ dành cho “ngoại kiều,” những người muốn được thường trú vì không mang quốc tịch của đất nước mà họ muốn đến ở dài hạn. Tất cả những điều kiện và đòi hỏi luôn khá gắt gao nhưng đều quy tụ ở vài điểm chính bắt buộc phải có:
1- Nguồn thu nhập đầy đủ, vững chắc và phải có chứng minh, để được phép sống ở đất nước họ dài hạn.
Số tiền đòi hỏi phải có hàng tháng này, thì mỗi quốc gia mỗi khác. Đơn giản là họ không muốn những người “ngoại kiều xin nhập cư”, nhất là người già, một ngày nào đó trở thành gánh nặng tài chánh cho quốc gia của họ. Bên cạnh đó, không một quốc gia nào, chịu cấp Thị Thực Cư Trú Dài Hạn của họ cho “ngoại kiều” mà không bắt buộc họ phải lòi ra một số tiền phải nói là rất lớn để thế chấp.
Vào năm 2025, chính quyền Campuchia tung ra chương trình gọi là
Make Cambodia My 2nd Home
(CM2H) với giá từ vài chục đến vài trăm ngàn đô, giá rẻ nhất trong vùng, do bắt chước chương trình
Make Malaysia My 2nd Home
(MM2H) của Malaysia với giá 1 triệu đô. Những khoản tiền khổng lồ này, được chính quyền nước sở tại, kêu gọi “ngoại kiều” muốn có Thị Thực Cư Trú Dài Hạn phải đầu tư vào ngân hàng hoặc cổ phiếu của chính phủ. Chủ yếu là họ nhằm moi tiền đầu tư từ “ngoại kiều”. Thái Lan cũng không khác, muốn có cái Thị Thực Cư Trú Dài Hạn thì cũng không hề rẻ. Chỉ có Việt Nam là vẫn chưa có bất kỳ chương trình về hưu dài hạn nào cho người nước ngoài cả.
2- Đủ khả năng tài chánh để tự lo liệu cho vấn đề chăm sóc sức khỏe
(do bảo hiểm y tế Medicare của Mỹ không được áp dụng và sử dụng ở nước ngoài). Nhiều quốc gia đòi hỏi “ngoại kiều” phải có bảo hiểm y tế, ít nhất cũng đủ trả cho viện phí, từ 50 ngàn đô cho việc chạy chữa ngoại trú và nếu phải ở lại qua đêm thì bắt buộc phải có đủ 100 ngàn đô thế chấp. Theo bản báo cáo tài chính của chính phủ, thì trung bình mỗi năm, Thái Lan phải gánh khoản nợ y tế “chưa được thanh toán” trị giá khoảng 7 tỷ baht Thái (tương đương 200 triệu USD) từ các bệnh nhân “ngoại kiều – người nước ngoài”.
3- Không có tiền án.
*****
Quyết định nghỉ hưu ở nước ngoài kéo theo hàng loạt các vấn đề lớn nhỏ cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng, thế nhưng, vấn đề quan trọng hơn cả vẫn là ngôn ngữ. Nếu người Mỹ gốc Việt về hưu cho rằng cuộc sống ở Mỹ của họ cô đơn và buồn chán, mà lại chọn 1 quốc gia nào đó ở Á Châu như Mã Lai, Thái Lan và Campuchia để sống nốt cuộc đời còn lại, mà không biết nói ngôn ngữ của họ, thì … về hưu chỉ có ngồi trong nhà nhìn ra đường … chờ ngày đi về nơi rất xa.
Không ít Việt kiều Mỹ ngây thơ và nhẹ dạ rơi vào những cái bẫy, qua các hình ảnh thiên đường nơi trần thế ở các quốc gia nhắm vào túi tiền của “ngoại kiều” có ý định về hưu ở đất nước họ. Trên thực tế, các quốc gia có giá cả sinh hoạt thấp ở Nam Mỹ như Mexico, Costa Rica hay Panama, hoặc các quốc gia bên Đông Nam Á như Mã Lai, Thái Lan và gần đây nhất là Cambodia chẳng hạn, thì trong con mắt của người bản xứ, những “ngoại kiều” này, được xem như một loại dịch vụ thương mại có khả năng mang đến một nguồn thu nhập khá đáng kể hàng năm. (Việt Nam chưa thấy quảng cáo những chương trình về hưu như ở thiên đường kiểu này)
Tuy vậy, nếu có lầm lỡ tin vào những quảng cáo hấp dẫn tung ra đầy trên YouTube thì cũng chẳng sao, chỉ tốn ít tiền vé máy bay đến rồi lại đi và chi phí cho một vài tuần lễ du lịch tiêu tiền trên đất nước họ rồi … ngỡ ngàng bỏ chạy thì cũng là một trải nghiệm đầy … thú vị mà thôi.
Đó cũng chính là lý do chúng tôi chọn về hưu và chết già ở quê hương Việt Nam là vậy. Thứ nhất, chính quyền Việt Nam KHÔNG HỀ ĐÒI HỎI “Việt Kiều” phải cung ứng điểm 1 và điểm 2 vô cùng quan trọng kể trên, nghĩa là không phải ứng ra trước một khoản tiền khổng lồ để thế chân, mà không biết số tiền đó của mình, mai này sẽ được mình thu hồi lại bằng cách nào và ra sao. Thứ hai, chỉ cần tốn vài chục đô là người Mỹ gốc Việt sẽ có được cái visa 5 năm tha hồ đi lại mà không bị đòi hỏi phải A, B, C, D gì ráo. Không cần tiền thế chân. Không cần chứng minh tiền thu nhập hàng tháng và cũng không cần phải có bảo hiểm y tế. Nếu cần và nếu muốn, thì việc xin lại quốc tịch Việt Nam giờ cũng không quá khó khăn. Cần phải vào viện dưỡng lão, cũng dễ dàng. Sau này, có chết trên quê hương, thì việc đưa vào nhà thờ làm phép xác hoặc đưa lên chùa ma chay rồi thiêu hay chôn, cũng không có gì là khó khăn cả.
Việc từ bỏ Mỹ, ra nước ngoài sinh sống của người về hưu là điều hoàn toàn có thể thực hiện được khá dễ dàng, nhưng có những việc cụ thể cần phải chuẩn bị trước và nên thực hiện khi mình vẫn còn đang có mặt ở Mỹ, bằng không thì sẽ khá mất công sau này.
1) Hãy giữ lại một địa chỉ thật (Physical Address) để nhận các thư từ quan trọng từ Sở Thuế Vụ (IRS), từ Sở An Sinh Xã Hội (SSA), từ các tổ chức tài chánh, như tiền để dành trong quỹ hưu trí IRAs, quỹ 401(k) và quỹ tiết kiệm chẳng hạn. Địa chỉ này cũng hữu ích cho các văn bản chính thức khác đến từ chính phủ Mỹ. Bạn cũng có thể sử dụng các Dịch Vụ Hộp Thư Ảo (Virtual Mailbox) cung cấp cho bạn một địa chỉ nhận thư tại Mỹ.
Hiện nay, có rất nhiều dịch vụ ảo này, cho phép bạn nhận, quét nội dung và chuyển tiếp thư từ khi đang ở nước ngoài. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ một điểm quan trọng: Hộp Thư Ảo thường là địa chỉ của các đại lý nhận thư thương mại (Commercial Mail Receiving Agency). Đây là địa chỉ nhận thư chứ không phải địa chỉ cư trú. Do đó, dù giải quyết được vấn đề nhận thư, nó thường không thay thế được địa chỉ cư trú thực tế, mà Sở Thuế hoặc Sở An Sinh Xã Hội hay ngân hàng yêu cầu. Vì lý do đó, chúng tôi không sử dụng những dịch vụ hộp thư ảo mà có một địa chỉ thật.
2) Hãy duy trì ít là 1 tài khoản ngân hàng tại Mỹ, cần nhất là có hỗ trợ truy cập trực tuyến (online). Một số ngân hàng có thể sẽ đóng các tài khoản của bạn khi bạn liên kết với họ qua địa chỉ ở nước ngoài. Dù bạn có sống ở bất cứ đâu, việc giữ lại tài khoản ngân hàng tại Mỹ sẽ giúp cuộc sống của bạn thuận tiện hơn nhiều. Nó bao gồm các khoản thu nhập tại Mỹ như lương hưu (pensions), tiền hưu trí từ quỹ An sinh xã hội (SSA), hoặc các nghĩa vụ về tài chính như hóa đơn, thuế má, thẻ tín dụng, vân vân.
Ngoài ra, việc duy trì tài khoản ngân hàng còn giúp cho mình sự linh hoạt trong việc nhận và chuyển tiền đô từ Mỹ về nơi bạn đang sống ở nước ngoài. Một điểm quan trọng cần lưu ý là: ngân hàng tại Mỹ thường yêu cầu địa chỉ cư trú thực tế (địa chỉ nhà ở), chứ không chấp nhận hộp thư bưu điện (PO Box) hay địa chỉ chuyển tiếp thư từ. Vì vậy, trước khi chuyển ra về hưu ở nước ngoài, hãy chuẩn bị để có một địa chỉ cư trú hợp lệ tại Mỹ, trước hết là đăng ký với ngân hàng, sau đó có thể cung cấp giấy tờ chứng minh “khi bị các cơ quan của chính phủ yêu cầu”.
3) Hãy mở ít nhất 1 thẻ tín dụng (Credit Card) của Mỹ không tính phí khi giao dịch ở nước ngoài. Nếu bạn về hưu ở nước ngoài, việc sở hữu thẻ tín dụng Mỹ sẽ rất hữu ích. Nó mang lại phương thức thanh toán thuận tiện cho các chi phí khi cần đến, như chi trả cho các gói đăng ký dịch vụ, chi phí du lịch hoặc mua sắm trên mạng ở quốc gia nơi bạn đang cư ngụ, đồng thời giúp bạn duy trì lịch sử tín dụng vẫn còn hoạt động đều đặn tại Mỹ, nghĩa là bạn vẫn … còn sống chứ chưa chết. Điều này rất quan trọng trong mắt của Sở An Sinh Xã Hội trong việc trả tiền hưu cho bạn hàng tháng.
4) Hãy xác nhận tiểu bang nơi bạn cư trú chính thức (Domicile State) trước khi chuyển ra nước ngoài. Về mặt pháp lý, đây được coi là nơi ở cố định của bạn và yếu tố này trở nên đặc biệt quan trọng khi bạn sống ở nước ngoài. Hai tiểu bang Florida và Texas không có thuế thu nhập cá nhân (State Income Tax), nhưng bạn cần thiết lập nơi cư trú hợp lệ và đáp ứng các yêu cầu của tiểu bang, chẳng hạn như bằng lái xe hoặc thẻ căn cước do tiểu bang cấp (State ID), hoặc đăng ký cử tri để bỏ phiếu. Mục tiêu là tạo ra một hệ thống hồ sơ thể hiện rõ rệt nơi cư trú chính thức của bạn tại Mỹ, thay vì để tình trạng cư trú trở nên mơ hồ sau khi bạn đã ra nước ngoài sống.
5) Hãy đăng ký cử tri bỏ phiếu (Register to Vote) nếu chưa hoặc cập nhật thông tin ở tiểu bang mà bạn cư trú chính thức. Sau khi đã xác định tiểu bang nào là nơi cư trú chính thức tại Mỹ, hãy lên mạng đăng ký cử tri của mình. Điều này góp phần chứng minh rằng bạn vẫn còn sống cho Sở An sinh Xã hội.
Một khi đã chọn về hưu ở nước ngoài, một số quy trình có thể đòi hỏi thêm các giấy tờ chứng minh khác hoặc yêu cầu bạn phải có mặt trực tiếp ở Mỹ, những vấn đề tuy nhìn có vẻ rất đơn giản lại trở nên vô cùng phức tạp và phiền hà nếu không chuẩn bị trước.
Hy vọng bài viết này sẽ giúp được những người Mỹ gốc Việt về hưu, đang muốn tìm cho mình một mái ấm để chuẩn bị cho những tháng ngày cuối cùng của cuộc đời.
From: taberd & NguyenNThu