NGU ( Nguyễn Hưng Quốc)
Ngu lâu
Từ Cách mạng tháng Tám đến nay đã đúng 81 năm. Suốt thời gian ấy, đảng Cộng sản đã có vô số lần lừa dối dân chúng. Vậy mà, cho đến nay, vẫn có những người tiếp tục tin tưởng họ. Cải cách ruộng đất, Nhân Văn – Giai Phẩm, trận Mậu thân ở Huế, các trại cải tạo sau năm 1975 vẫn không đủ làm người ta sáng mắt. Lạ.
Những cái ngu khệnh khạng
Có những cái ngu làm cho người ta khinh bỉ. Có những cái ngu làm cho người ta phẫn nộ. Và có những cái ngu khiến người ta nghẹn ngào. Khinh bỉ và phẫn nộ, nghe có vẻ nặng nề, nhưng thật ra, cả hai đều gắn liền với niềm tin: những cái ngu ấy chỉ tạm thời, như một sự sơ sẩy của lý trí; một lúc nào đó, nó sẽ bị vượt qua; và với niềm tin như thế, người ta còn hy vọng đủ để bỏ thì giờ phân tích, lý giải và thuyết phục. Còn cảm giác nghẹn ngào khi đối diện với sự ngu xuẩn lại là một sự tuyệt vọng hoàn toàn.
Chế độ
Bất cứ một chế độ nào đòi hỏi dân chúng phải từ bỏ lý trí và óc phê phán để chỉ biết tuân phục một cách mê muội đều là những chế độ khốn nạn: Nó đang hủy hoại văn minh vốn được xây dựng trên lý trí và hơn nữa, hủy hoại con người vốn, nói như Blaise Pascal, được đặc trưng hoá bằng tư tưởng, tức cũng thuộc về lý trí.
Ngu dân
Các chế độ toàn trị, từ Đức Quốc Xã đến cộng sản, đều tìm cách che mờ lý trí của con người. Đúng hơn, họ chỉ cho phép phát triển một loại lý trí: lý trí công cụ (instrumental reason) và triệt tiêu loại lý trí phê phán (critical reason). Loại lý trí phê phán không ngừng đặt vấn đề, lật ngược vấn đề, cổ vũ sự hoài nghi, do đó, khuyến khích sự nổi loạn, có khuynh hướng chống lại mọi hình thức giáo điều và mọi sự độc tài. Loại lý trí công cụ, ngược lại, ngoan ngoãn chấp hành mọi mệnh lệnh, không một chút thắc mắc: vấn đề duy nhất nó quan tâm là làm sao thực hiện mệnh lệnh một cách gọn gàng, nhanh chóng và hiệu quả nhất.
Chỉ phát triển loại lý trí công cụ, thật ra, cũng là một cách ngu dân.
Trí khôn, sự ngu xuẩn và kiểm duyệt
Trí khôn của con người, ngay cả ở những người được gọi là thiên tài, cũng có những giới hạn nhất định. Nhưng sự ngu xuẩn thì vô tận: Nó không có biên giới nào cả. Mọi chế độ kiểm duyệt đều nhắm đến việc hạn chế trí khôn (vốn đã giới hạn) nhưng lại thả lỏng cho sự ngu xuẩn (vốn vô giới hạn) được tha hồ nảy nở.
