BAO GIỜ, VIỆT NAM?
Kết quả bầu cử giữa kỳ 2026 đã gửi đi một thông điệp không còn gì rõ ràng hơn: đa số người dân Mỹ không hài lòng với những chính sách của đảng Cộng Hòa và nhất là của Tổng thống Trump, cũng như sự tham nhũng công khai của chính phủ và gia tộc Trump. Hai năm trước, vì không hài lòng với đảng Dân Chủ, đa số người Mỹ đã trao cho Trump một cơ hội lớn khi từ chiếc ghế Tổng thống cho tới lưỡng viện đều rơi vào tay đảng Cộng Hòa, và bây giờ sau hai năm, mệt mỏi với thuế quan, vật giá xăng dầu đắt đỏ, lạm phát phi mã, cuộc chiến với Iran…người Mỹ đã bỏ phiếu để hạn chế bớt quyền hành của Trump và đảng Cộng Hòa. Điều quan trọng với đảng Dân Chủ bây giờ là học bài học thất bại của bầu cử Tổng thống 2016, 2024 để có cửa thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống 2028, nếu họ lại có những chính sách quá cấp tiến, quá tả, làm mất lòng khối cử tri trung dung, họ sẽ lại thất bại.
Cái khổ của chính trị Mỹ cũng như chính trị các nước châu Âu là ngày càng trở nên chia rẽ, cực đoan, những chính trị gia hay đảng phái có đường lối trung dung, truyền thống, ôn hòa, khó thắng các chính trị gia, đảng phái mỵ dân, cực đoan – dù tả hay hữu. Với một quốc gia chỉ có hai đảng lớn thay nhau cầm quyền như ở Mỹ, nhiều khi người dân không hoàn toàn hài lòng với mọi chính sách của một đảng (hay nói cách khác, chỉ hài lòng với một số chính sách của đảng này và một số chính sách của đảng kia), hoặc không hài lòng với cả hai ứng cử viên Tổng thống Dân Chủ và Cộng Hòa, nhưng họ không có chọn lựa khác, vì các ứng cử viên độc lập rất khó thắng. Trong khi đó với các quốc gia dân chủ đại nghị có nhiều đảng thì một đảng khó chiếm được đa số phiếu phải chọn con đường liên minh với các đảng khác, và do đó chính sách của chính phủ liên minh thường phải thỏa hiệp, không thể thực hiện những biện pháp cải cách triệt để nếu muốn. Cuối cùng là người dân cũng lại không hài lòng.
Những năm qua, chúng ta đã và đang chứng kiến các nền dân chủ phương Tây trên thế giới bị khủng hoảng, bị sa sút vì rất nhiều nguyên nhân tác động – cả trong và ngoài. Nhưng dẫu sao đi nữa, báo chí, luật pháp vẫn có thể lên tiếng, người dân vẫn có thể xuống đường biểu tình phản đối và cuối cùng là dùng lá phiếu để thay đổi. Đó là điều mà ở Việt Nam, đội ngũ dư luận viên, những người bảo vệ chế độ cho tới những người dân bình thường chỉ muốn mũ ni che tai làm ăn kiếm tiền không muốn đề cập đến chính trị…cố né tránh. Trong khi công kích các nước dân chủ là “không ổn định”, thay Tổng thống, Thủ tướng như thay áo, đa đảng là “loạn”, biểu tình toàn là bọn cướp phá, hôi của…họ cũng lờ đi những cái quyền căn bản mà người dân các nước độc tài không bao giờ có– từ quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do biểu tình, tự do lập hội, tự do tôn giáo…cho tới tự do ứng cử và bầu cử.
Cuối cùng, khi nhìn sự phấn khích đi bầu, những giọt nước mắt vui mừng hay thất vọng…từ người dân các nước dân chủ, liệu người Việt có chạnh lòng nghĩ tại sao chúng ta lại không được có cái quyền đó, niềm vui và sự giận dữ đó? Tại sao chúng ta cứ phải chấp nhận chỉ được quyền đi làm và đóng thuế nuôi bộ máy nhà nước nhưng không có bất cứ cái quyền gì? Tại sao chúng ta cứ phải chấp nhận là “khách trọ” trên chính quê hương mình, mọi quyết định từ nhỏ nhặt cho tới những quyết định lớn ảnh hưởng đến toàn bộ đất nước, dân tộc trong hàng thế hệ chỉ do một nhóm người toàn quyền quyết định? Từ những “giá trị vô hình” như di sản về văn hóa, ký ức lịch sử…cho tới những giá trị hữu hình, cụ thể như đất đai, tài nguyên khoáng sản, sự tồn tại của một cái tên tỉnh, thành phố, sự tồn tại của những làng xã, cộng đồng, con đường đi, tương lai của đất nước….? Tại sao chúng ta cứ phải chịu đựng những sự bất công phi lý trong xã hội, nạn tham nhũng như căn bệnh mãn tính không thể chạy chữa, khoảng cách giàu nghèo quá lớn – một thiểu số quan chức và đám tư bản Đỏ thân với nhà nước thì giàu sụ, hưởng mọi đặc quyền đặc lợi trong khi hàng chục triệu người vẫn sống ở mức nghèo, ăn bữa nay lo bữa mai, ốm đau không tiền chạy chữa, không có cơ hội để vươn lên? Tại sao vùng này, tỉnh thành này được hưởng nhiều ưu tiên hơn trong chính sách đầu tư, cơ hội phát triển…so với vùng kia, tỉnh thành kia? v.v…và v.v…
Mỗi khi có một ai đó đoạt giải Nobel Văn chương hay giải Oscar Điện ảnh, người Việt thường hay hỏi nhau bao giờ thì tới Việt Nam. Nhưng điều quan trọng hơn, cần kíp hơn nhiều, có lẽ là câu hỏi bao giờ thì người Việt được thực sự cầm lá phiếu trên tay để quyết định chọn lựa một lãnh đạo, một đảng phái chính trị, qua đó cũng là chọn lựa hướng đi của đất nước trong một giai đoạn nhất định? Chúng ta còn chấp nhận vui ké buồn ké chuyện bầu cử của nước khác, và là “khách trọ” trên quê hương mình cho đến bao giờ?