Đăng ngày: 05/11/2026
Cuộc bầu cử Mỹ giữa kỳ ngày 03/11/2026 không chỉ dẫn đến việc đảng Dân Chủ giành lại được Quốc Hội lưỡng viện, mà còn tạo ra một cú sốc lớn hơn. Về bầu nghị sĩ cấp liên bang, phe Dân Chủ chiến thắng tại một số bang vốn được coi là cứ địa của đảng Cộng Hòa. Về bầu cử cấp bang, đảng Dân Chủ cũng giành được nhiều đột phá đặc biệt ngoạn mục tại Texas, thường được coi là thành trì số một của phe Cộng Hòa.
James Talarico, ứng cử viên Thượng Viện Hoa Kỳ thuộc đảng Dân Chủ phát biểu sau chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ, Austin, Texas, ngày 3/11/2026. REUTERS – Mike Segar
Việc cử tri dồn phiếu cho đối lập vào kỳ midterms là điều khá bình thường tại Mỹ, nhưng quy mô lớn đến mức này là hiếm có. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Ted Cruz (bang Texas) nói đến ‘‘một ‘cơn sóng thần’ màu xanh (tức màu của đảng Dân Chủ), một thảm bại’’.
***
Theo giới quan sát chính trị Hoa Kỳ, từ gần hai thập niên nay, qua mỗi kỳ bầu cử, bản đồ chính trị của nước Mỹ gần như không thay đổi với các cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa hai phe Cộng Hòa và Dân Chủ tại khoảng một nửa tá ‘‘bang dao động’’ (swing states) hay ‘‘bang chiến trường’’ (battleground states), trong số 50 bang của nước Mỹ, như Arizona, Florida, Michigan, Pennsylvania hay Wisconsin.
Xáo lộn bản đồ chính trị nước Mỹ : Bang thành trì trở thành ”bang chiến trường”
Tuy nhiên, với cuộc bầu cử ngày 3/11/2026, nhiều dấu hiệu cho thấy cử tri Mỹ đã bắt đầu làm thay đổi sâu sắc thế lưỡng cực đỏ – xanh tưởng như bất biến này. Tại chính các bang vốn được coi là cứ địa của đảng Cộng Hòa, như Kansas, Nam Carolina, Texas, đảng Dân Chủ giành thế thượng phong. Lần đầu tiên kể từ 94 năm, cử tri bang Kansas đã bầu một ứng viên đảng Dân Chủ vào Thượng Viện. Mục sư Adam Hamilton – đảng Dân Chủ chiến thắng với cách biệt 5 điểm. Cũng với cách biệt 5 điểm, tại Nam Carolina, ứng viên Dân Chủ, bác sĩ nhi khoa Annie Andrews đánh bại Darline Graham, cũng là người do Trump chỉ định.
Tại Texas, ứng viên đảng Dân Chủ, giảng viên thần học James Talarico, 37 tuổi, thắng lãnh đạo cơ quan công tố bang Ken Paxton, nhân vật được đích thân Donald Trump lựa chọn, với khoảng cách đến 12 điểm. Đây là chiến thắng đầu tiên kể từ 38 năm nay của phe Dân Chủ tại Texas, trong cuộc đua vào Thượng Viện liên bang. Tại Texas, phe Dân Chủ cũng giành được chức vụ thống đốc bang, và quyền kiểm soát Hạ Viện.
Đảng Dân Chủ giành được tổng cộng 5 ghế thống đốc bang do Cộng Hòa kiểm soát, trên tổng số 36 ghế bầu lại (Alaska và Kansas chưa có kết quả). Ngoài Texas, là Georgia, Nevada, Iowa, Ohio, cũng chính là các bang mà ông Trump từng thắng trong cuộc bầu cử 2024. Iowa và Ohio cũng thường được coi là thành trì của phe Cộng Hòa. Theo tính toán của Reuters đến ngày 4/11, phe Cộng Hòa cho đến nay ‘‘chưa giành được ghế nào tại Hạ Viện ở các khu vực bầu cử mà ông Trump từng thắng với cách biệt dưới 11 điểm cách đây hai năm. Điều này cho thấy làn sóng ủng hộ đảng Dân Chủ mạnh đến mức có thể đánh bại cả những nghị sĩ Cộng Hòa vốn lẽ dễ dàng tái đắc cử’’. Tính đến hôm qua, cuộc đua vẫn sít sao giữa hai ứng viên vào Thượng Viện tại Alaska và Mississippi, là các bang mà ông Trump đã từng giành chiến thắng dễ dàng với cách biệt hai con số cách đây hai năm.
Thất vọng với chính sách của Trump : Giá xăng tăng vọt, chiến tranh Iran…
Vì sao phe Dân Chủ giành được thế thượng phong ? Bất mãn với các chính sách của tổng thống Trump là lý do hàng đầu, trên toàn quốc nói chung, cũng như tại các bang ‘‘đỏ’’ nói riêng. Nhà chính trị học, chuyên gia về bầu cử Mỹ Alan Abramowitz, Đại học Emory, trong cuộc trả lời AP, nêu bật lý do đầu tiên : ‘‘mức độ bất mãn đối với ông Trump và các chính sách của ông ấy đã lên đến đỉnh điểm”. Trả lời RFI tiếng Việt, luật sư Lê Quốc Quân, một nhà quan sát chính trị ở Washington D.C, nhận định :
‘‘Ở Mỹ người ta hay nói câu là tôi bầu theo giá xăng. Người ta phải đổ xăng mà người ta cảm nhận được hàng ngày. Xăng nó rất là tăng cao. Có một số người thì cho rằng giá xăng là do chính sách điều hành của ông Trump nó có liên quan đến cái cuộc chiến chống Iran của Mỹ. Khi chúng tôi đi đến khá là nhiều những khu vực nghèo ở ở trong bang gọi là Cộng Hòa rất là đỏ, đỏ rực của nước Mỹ ấy. Người dân nói là chúng tôi thực sự là thất vọng. Chúng tôi rất là buồn về cái cuộc chiến tranh này. Chúng tôi không biết là nước Mỹ có bị dẫn dắt bị tác động bởi chính Mỹ Israel vì những lợi ích cá nhân của họ không. Cụ thể là Donald Trump có bị ảnh hưởng bởi ông thủ tướng Netanyahu hay không.’’
Ngay trong ngày bầu cử, tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ đưa ra thông báo chấm dứt khoản viện trợ gần 4 tỷ đô la được cấp hàng năm cho Israel, theo một thỏa thuận bảo đảm an ninh 10 năm, vốn có thời hạn đến tận 2028. Bất bình trong dân chúng về quan hệ giữa Nhà Trắng với chính quyền của thủ tướng Netanyahu ắt hẳn là một nguyên do.
Sự phẫn nộ của người Mỹ gốc Latinh: Chính sách trục xuất di dân hung bạo
Sự phẫn nộ của công dân Mỹ gốc Mỹ Latinh nói tiếng Tây Ban Nha, thường gọi là người Hispanic, hay người Mễ – từ ngữ mà người Việt thường dùng để chỉ dân Mỹ gốc Mêhicô, là một lý do căn bản dẫn đến việc số lượng cử tri bỏ phiếu cho Dân Chủ tăng vọt tại Texas. Nhà giáo Nguyễn Đình Minh Quốc (Houston, Texas), nguyên giáo sư một Đại học cộng đồng tại bang, định cư tại Mỹ từ nửa thế kỉ nay, nhận định:
‘‘Texas như anh biết là người Mỹ gốc Latinh rất là đông, gốc Latinh 33%, tức là ba người thì có một người gốc Mỹ. Cho nên đây là một cuộc trỗi dậy của người Latino. Năm 2024, là lần đầu tiên mà người Latino ở bang Texas đã bỏ phiếu cho ông Trump với tỷ lệ là 55-45, tức là ông Trump dẫn 10 điểm, bởi hai lý do.
Thứ nhất là kinh tế, thứ hai nữa đó là vấn đề gọi là biên giới. Họ cũng ủng hộ vấn đề củng cố biên giới. Nhưng khi mà ông Trump lên cầm quyền, điều đầu tiên khiến người Latino bất mãn, đó là vấn đề kinh tế. Hai nữa là khi mà cảnh sát di trú bắt bớ họ, bà con láng giềng hàng xóm của họ một cách phi lý như vậy. Họ không phải là những tội phạm, họ là những người đang làm việc, đang có gia đình, đang nuôi con.
Đến nỗi bây giờ chính những người Mỹ bỏ phiếu cho ông Trump, khi họ ra đường, họ phải mang theo passport (hộ chiếu). Nếu mà ai mà làm như vậy đối với mình thì mình không thích nữa. Cái động lực đi bầu của người Mỹ không những chỉ ở tbang Texas mà ở trên toàn nước Mỹ, tăng đến mức độ phải nói là 80%.
Người chiến thắng chức vụ thống đốc bang là Gina Hinojosa, một người phụ nữ Mỹ gốc Mễ. Cái thắng này không phải chỉ ở bang Texas, nhưng bang Texas là đặc biệt nhất. Ông Ken Paxton thua thì chuyện đó người ta đều đoán trước được, bởi vì cái tham nhũng, cái thối nát, đạo đức của ông ta không có. Còn ông thống đốc mãn nhiệm Greg Abbott thì không ai có thể tưởng tượng được. Ngay cả chính tôi là người theo dõi, tôi cũng phải nói : ồ Ken Paxton chắc thua, nhưng mà không thể nào mà Greg Abbott thống đốc lại bị thua. Vậy mà thua ! Thì chính là do người Mỹ gốc Mễ !’’
Trump độc đoán, ứng cử viên đầy bê bối : Nội bộ Cộng Hòa chia rẽ
Chị Nguyễn Xuân Phương, làm việc trong ngành tài chính, ở Colorado, người vừa rời khỏi Texas sau một phần tư thế kỉ sống tại bang này, nhấn mạnh đến những mâu thuẫn gay gắt trong nội bộ phe Cộng Hòa, đặc biệt thông qua ví dụ về việc tổng thống Trump áp đặt ứng cử viên đầy bê bối, bị dân chúng phản đối mạnh:
‘‘Một điểm khiến một số đảng viên Cộng Hòa ở tại Texas cũng rất là bất mãn với ông Trump khi mà ông ta đã chọn ông Ken Paxton trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa. Người mà ông Paxton đánh bại trong cái cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa là ông John Cornyn, một gương mặt rất lâu đời của Cộng Hòa ở Texas. Ông ấy là đảng viên Cộng Hòa theo truyền thống, cái cách mà người Mỹ họ gọi ở đây, đó là cái đảng Cộng Hòa của thời cựu tổng thống Bush, của thượng nghị sĩ John McCain. Và ông Trump tạo ra cái sự chia rẽ trong đảng Cộng Hòa khi chọn ông Paxton, một người mà phải nói là mang rất nhiều tai tiếng và từng đã bị Hạ Viện của bang Texas luận tội. Nhưng mà lên tới Thượng Viện thì lại được tha bổng, mặc dù cái luận tội của Hạ Viện đã trưng ra những bằng chứng rất là rõ ràng. Đó là một trong những cái điều mà phải nói là khiến cho đảng viên Cộng Hòa ở Texas họ rất là bất mãn. Tôi nghĩ đó là một yếu tố nữa khiến cho kết quả bầu cử tại Texas có một cái thay đổi rất mạnh, đem tới một chiến thắng lớn cho đảng Dân chủ.’’
Tranh cử tổng thống 2028: Nghiên cứu kỹ kết quả ở các bang thành trì ‘‘phe đỏ’’, vừa có đột phá
Trước thắng lợi áp đảo của phe Dân Chủ tại nhiều bang thành trì của Cộng Hòa, một chiến lược gia của đảng Cộng Hòa, bà Kristine Davison, đã kêu gọi đảng này không nên hoảng loạn, mà bình tĩnh xem xét kỹ lưỡng các kết quả, thấu hiểu những gì đã diễn ra, để vạch lộ trình cho chặng đường tới. David Polyansky, một chiến lược gia của đảng Cộng hòa tại Texas, cảnh báo: ‘‘Mặc dù đảng Dân Chủ chưa từng thắng tại Texas trong một cuộc đua tổng thống kể từ thời Jimmy Carter (thập niên 70), nhưng kết quả lịch sử tối qua có thể thúc đẩy họ nỗ lực thực sự để giành lấy 40 phiếu đại cử tri của bang này’’ trong cuộc bầu cử tổng thống 2028. Texas và California vốn là hai bang có quyền cử nhiều đại cử tri nhất cho bầu cử tổng thống. Nếu mất Texas, phe Cộng Hòa ắt chuộc lấy thảm bại trong bầu cử tổng thống lần tới.
Thất bại nặng nề của đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vừa qua tại nhiều bang căn cứ địa có nhiều nguyên do. Đông đảo giới quan sát nhấn mạnh đến thất bại rõ ràng trong các chính sách của tổng thống Mỹ, khiến giá xăng đầu leo thang, lạm phát gia tăng, sa lầy trong chiến tranh hay chính sách hung bạo về di dân, gây nên các phản ứng phẫn nộ, đặc biệt trong bộ phận người gốc châu Mỹ Latinh. Chia rẽ trong nội bộ đảng Cộng Hòa với việc Trump áp đặt các ứng cử viên mất lòng dân, sự phụ thuộc nặng nề của đảng Cộng Hòa với tổng thống Trump, đảng Cộng Hòa trở thành đảng của Trump, cũng là một nguyên nhân rất quan trọng.
Một số nhà quan sát cũng nói đến các vận động tranh cử sáng tạo của đảng Dân Chủ ở cấp cơ sở, với các ứng cử viên như giảng viên thần học James Talarico, 37 tuổi, ở Texas, tạo được cầu nối giữa đảng Dân Chủ với giới cử tri Thiên Chúa giáo và khối cử tri ôn hòa, những người đang thất vọng trước xu hướng cực đoan hóa của đảng Cộng Hòa, dưới sự lãnh đạo độc đoán của tổng thống Trump.
Ông John Anzalone, nguyên trưởng nhóm thăm dò và cố vấn cấp cao cho Joe Biden trong chiến dịch tranh cử năm 2020, chuyên gia thăm dò cho các chiến dịch tranh cử của Obama năm 2008 và 2012, được AP trích dẫn, cho biết đảng Dân Chủ bắt đầu phân tích kết quả tại các bang như Ohio, Iowa và Texas, để chuẩn bị cho kế hoạch tranh cử tổng thống 2028.