Ba’o Tieng Dan

Kim Văn Chính

2-2-2024

1. Bà Ngô Bá Thành, luật sư học ở Pháp về nước, người hoạt động nội gián trước 1975 ở Sài Gòn, sau làm đến đại biểu Quốc hội vài khóa, chủ tịch Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, đã nói một câu rất nổi tiếng: “Chúng ta có một rừng luật, nhưng chỉ có một luật duy nhất hoạt động – đó là Luật rừng”.

Câu nói của bà Ngô Bá Thành đạt mức độ khái quát và nổi tiếng không kém câu nói của cựu Tổng thống Việt Nam Cộng hòa năm 1975 Nguyễn Văn Thiệu khi tổng kết hai năm thi hành Hội nghị Paris: “Không được tin những gì cộng sản nói, hãy xem những gì cộng sản làm”.

Vậy luật rừng là gì?

Người Việt hầu như ai cũng hiểu từ luật rừng vì nó rất phổ quát mọi lúc, mọi nơi. “Đó chính là những quy tắc hành xử không tuân theo quy định hoặc trái quy định của pháp luật chính thống. Hiểu theo nghĩa bóng thì đây là những quy tắc hành xử kiểu ‘rừng rú’ giữa các loài vật với nhau, theo kiểu kẻ mạnh có quyền bắt nạt, tiêu diệt kẻ yếu làm mồi ăn cho mình, kẻ yếu phải trốn tránh, vị nể và lừa gạt (ngụy trang, ẩn giấu mình, dối trá) kẻ mạnh để sinh tồn”.

Trong khi ở Việt Nam ai cũng hiểu luật rừng là gì, thì bên Phương Tây rất ít người hiểu. Luật rừng (The law of the jungle) ở Phương Tây không được coi là một từ thuật ngữ, mà chỉ coi nó là một thành ngữ để ám chỉ “một tình huống, trong đó không có luật lệ hay quy tắc nào chi phối cách mọi người cư xử và mọi người sử dụng vũ lực để đạt được điều họ muốn. Mọi người chạy theo lợi ích cá nhân và dùng mọi sức mạnh quyền uy có được để đạt tới nó”.

Luật rừng nghĩa là không có luật theo nghĩa chính danh, tử tế và minh bạch.

Luật rừng nghĩa là mọi chuyện đều được xử lý bằng uy quyền, thế lực, địa vị xã hội, tiền bạc (Nhất thân, nhì quen, tam quyền, tứ chế).

Luật rừng thống trị trong “xã hội đen” – tức các tổ chức mafia, tội phạm có tổ chức.

Rất tiếc là luật rừng lại phổ biến trong xã hội ta, mặc dù nó là thứ luật hắc ám, không chính danh, phải dựa vào luật chính danh để tồn tại…

2. Vấn đề này nó có căn nguyên lịch sử của nó.

Chính quyền cộng sản đầu tiên trên thế giới là chính quyền Liên Xô (Xoviet) ban đầu thành lập với các định chế mới của chính quyền mới, theo công thức Lenin “tất cả mọi quyền lực thuộc về các soviet”.

Các Soviet được thành lập khắp các cấp hành chính. Mọi cấu trúc kiến trúc thượng tầng của các nước tư bản chủ nghĩa đều bị bãi bỏ bởi nó rất xấu xa, thiết lập các định chế mới. Trên chính quyền trung ương có các soviet dân ủy (chức năng giống bộ). Khung pháp lý có Hiến pháp, điều hành mọi chuyện theo nghị quyết, chỉ thị của Đảng và các Soviet…

Sau cấu trúc mới của chính quyền Soviet tỏ ra mâu thuẫn nhau, bế tắc và kìm hãm, đến 1946 Stalin đã cải tổ hệ thống kiến trúc thượng tầng Liên Xô. Theo đó, học theo rất nhiều các định chế của các nước tư bản chủ nghĩa Phương Tây: Các luật được ban hành dần dần để cai trị dân chúng; các bộ được hình thành như cơ cấu các bộ ngày nay; các Soviet địa phương được cái cách chỉ giữ lại Soviet tối cao và chức năng y như Quốc hội các nước TBCN… Nhưng trùm lên tất cả vẫn là Đảng và Đảng có quyền bất thành văn, lãnh đạo toàn xã hội. Đảng lại lạm dụng luật để nắm ngành an ninh (KGB) để thống trị xã hội, tạo ra quyền lực lớn cho ngành an ninh…

Cơ chế của luật rừng hình thành…

Việt Nam mình (thể chế hiện nay) học nguyên xi mô hình Soviet, mang về áp dụng ở Việt Nam.

3. Mô hình luật rừng bị lên án và tỏ ra bế tắc vào cuối thập niên 1980.

Các nước XHCN rung chuyển! Sự đau đớn và trả giá của cơn đau chuyển dạ từ mô hình phi nhân bản luật rừng, sang mô hình mới “pháp quyền”, không bút nào tả xiết.

Nhóm nước Đông Âu sau một hồi vật vã, họ đã cơ bản loại bỏ được luật rừng để sinh đẻ ra một xã hội chuẩn văn minh.

Nhóm Nga và các nước vẫn theo Nga sau một hồi vật vã suýt chết, lại sinh ra một quái thai mới, còn kinh tởm hơn mô hình xưa: Mô tình quái vật Putin độc tài và rừng rú hơn xưa…

Nhóm thứ ba gồm Việt Nam, Trung Quốc lửng lơ con cá vàng học theo phương Tây, cải cách thể chế, tưởng sinh ra đứa con khỏe mạnh gọi là Chế độ pháp quyền XHCN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhưng ai dè nó cũng chỉ là một loại quái thai của CNTB thân hữu với lợi ích nhóm kinh tế, nhóm chính trị. Trong xã hội như vậy, không thể loại bỏ luật rừng.

4. Cổng phụ của Đại học Luật Huế rấtt có ý nghĩa (xem ảnh).

Tôi tin rằng KTS là người có ý tưởng hay khi thiết kế chiếc cổng này. Không nên phá bỏ nó (người ta đang tính toán xây lại).

Nguồn ảnh: Báo Dân Trí

Rev. Ron Rolheiser, OMI    

Các tu sĩ có những bí mật chúng ta nên biết.  Đây là một vài lời khuyên của các tổ phụ trong sa mạc: Về tịnh cốc và nó sẽ dạy cho con mọi điều con cần biết.  Và đây là lời khuyên của Thomas a Kempis trong quyển sách trứ danh Bắt chước gương Chúa Kitô: Sau mỗi lần bạn rời tịnh cốc, khi trở về, tính nhân bản của bạn kém hơn.

Thọat nghe, những lời khuyên này nhắm đến các tu sĩ, tịnh cốc là phòng riêng của mỗi tu sĩ, với một giường nhỏ, một chiếc ghế độc nhất, một bàn viết, một bồn rửa mặt và một đệm quỳ đọc kinh.  Các lời khuyên gợi ý là có rất nhiều bài học khi ngồi lại trong khoảng không gian này và có những mối nguy thực sự khi ra khỏi phòng.  Lời khuyên này có thể mang ý nghĩa gì đối với người không phải là tu sĩ hay một nữ tu dòng kín?

Những lời khuyên này viết cho tu sĩ nhưng những nguyên tắc sâu xa của chúng có thể được suy rộng ra để tỏa minh triết trên đời sống của từng người.

Đâu là minh triết sâu xa trong những lời khuyên này?

Những lời khuyên này tự nó không nói rằng – như đôi khi ta được dạy – ơn gọi tu trì thì cao hơn ơn gọi thế tục.  Cũng như nó không nói rằng tu sĩ hay tu sĩ dòng kín có quan hệ xã hội bên ngoài tịnh cốc là không lành mạnh.

Tịnh cốc ở đây là một ẩn dụ, một hình ảnh, là nơi chốn nội tâm của cuộc sống hơn là phòng riêng của một người.  Tịnh cốc nhằm nói đến bổn phận, ơn gọi và lời khấn.

Cốt yếu, nó có nghĩa là:

Về tịnh cốc và nó sẽ dạy cho bạn những chuyện bạn cần phải biết: Hãy ở lại với ơn gọi của mình, với lời khấn của mình, với bổn phận chính đáng, với nhà thờ, với gia đình và chúng sẽ dạy cho bạn biết cuộc sống ở đâu và thế nào là ý nghĩa của tình yêu.  Hãy trung thành với các cam kết của mình, và những gì bạn đi tìm rốt cùng sẽ tìm thấy ở đây.

Sau mỗi lần bạn rời tịnh cốc, khi trở về tính nhân bản của bạn kém hơn: Câu này cho chúng ta biết mỗi khi chúng ta không giữ cam kết, không trung tín, không làm những việc mình phải làm thì sau đó, tính nhân bản chúng ta kém đi do sự phản bội này.

Những nguyên tắc này có một ý nghĩa tinh thần rất phong phú: Hãy trung thành với lời khấn, giữ lòng trung tín, nơi làm việc của bạn là trường dòng, công việc của bạn là lời nguyện, gia đình của bạn là tu viện, nhà của bạn là đền thánh, ở lại bên trong nó, đừng phản bội nó, học những gì nó dạy mình, đừng lúc nào cũng nghĩ rằng đời sống là ở chỗ khác, Chúa là ở chỗ khác.

Carlo Carretto, người Ý, văn sĩ nổi tiếng về linh đạo, chia sẻ một câu chuyện minh họa cho chuyện này: Sau khi đi tu được hơn một phần tư thế kỷ và đã sống một mình hàng ngàn giờ trong sa mạc để cầu nguyện, ông đi về thăm mẹ già.  Bà là một người đàn bà dành hết thời gian, sức lực vào bổn phận nuôi nấng một gia đình đông con trong suốt một thời gian dài, song song với những năm tháng một mình trong sa mạc của ông, bà quá bận rộn đến nỗi không hề có một chút thì giờ thinh lặng nào trong cuộc sống.  Suốt thời gian của ông là thinh lặng.  Suốt thời gian của bà là hoạt động.  Dù vậy, qua sự thú nhận của ông, có thể cuộc sống của bà chiêm nghiệm hơn cuộc sống của ông.  Ngoài ra, ông còn nghĩ bà có thể còn vô ngã hơn ông, bà có một chiều sâu tâm hồn, mà ở giai đoạn này của cuộc đời, ông chỉ mới mơ ước.

Nhưng kết luận mà ông nghiệm ra từ nhận thức đó không phải là có điều gì sai trái trong  những gì ông đã làm suốt những năm dài tu trong sa mạc.  Ngược lại, có một cái gì rất đúng về những gì mẹ ông làm khi bà tận tâm, vô ngã trong bổn phận làm mẹ, làm vợ.  Ông vào tịnh cốc của ông để tịnh cốc đó dạy ông cần phải làm những gì.  Bà vào tịnh cốc của bà để tịnh cốc đó dạy bà cần phải làm những gì.  Tịnh cốc của ông là tịnh cốc của tu sĩ theo nghĩa kỹ thuật.  Tịnh cốc của bà là tịnh cốc theo nghĩa rộng.  Cả hai đều sống cuộc sống tu trì, và cả hai tu viện đều dạy họ những gì họ cần phải làm.

Cũng vậy, mỗi phản bội dù nhỏ của ông đối với ơn gọi tu trì đều làm cho tính nhân bản của ông kém đi, mỗi phản bội dù nhỏ của bà trong bổn phận làm mẹ, làm vợ cũng làm cho tính nhân bản của bà kém đi.

Những gì chúng ta tự cam kết chính là tịnh cốc của chúng ta.  Khi trung thành với chúng, nghĩa là, trung thành với những bổn phận của chúng ta trong các mối quan hệ cá nhân và nơi chốn làm việc, chúng ta học bài học cuộc sống bằng thẩm thấu.  Ngược lại, khi phản bội các cam kết của chúng ta, vốn đi đôi với các quan hệ và nơi chốn làm việc của chúng ta, thì tính nhân bản chúng ta sẽ kém hơn.

Chúng ta tất cả đều là tu sĩ, dù chúng ta ở trong tu viện hay ở ngoài đời, là vợ chồng, cha mẹ, bạn bè, sứ vụ viên trong giáo hội, thầy giáo, bác sĩ, y tá, thợ thuyền, cán sự xã hội, nhân viên ngân hàng, cố vấn tài chánh, chính trị gia, luật sư, nhân viên làm việc trong lãnh vực y tế tâm thần, doanh gia hay người về hưu.  Mỗi chúng ta đều có tịnh cốc của mình và tịnh cốc đó có thể dạy cho chúng ta những gì chúng ta cần biết.

Rev. Ron Rolheiser, OMI      

From: Langthangchieutim