Lm. Anmai, CSsR
Sau khi giải tán đám đông, Chúa Giêsu trở về nhà. Chính trong không gian thân tình ấy, các môn đệ đến gần và xin Người giải thích dụ ngôn cỏ lùng trong ruộng. Chúa không chỉ giải thích một câu chuyện, nhưng dẫn các ông đi sâu vào mầu nhiệm lịch sử cứu độ, vào cuộc chiến âm thầm nhưng quyết liệt giữa ánh sáng và bóng tối, giữa điều thiện và sự dữ, giữa công trình của Thiên Chúa và sự phá hoại của ma quỷ. Người nói rõ: “Kẻ gieo giống tốt là Con Người. Ruộng là thế gian. Hạt giống tốt là con cái Nước Trời. Cỏ lùng là con cái Ác Thần. Kẻ thù đã gieo cỏ lùng là ma quỷ” (Mt 13,37-39). Như thế, thế giới này không nằm ngoài bàn tay quan phòng của Thiên Chúa. Dẫu có những lúc sự dữ dường như lan tràn, bóng tối như bao phủ, gian ác như thắng thế, thì Thiên Chúa vẫn là Chủ của cánh đồng, là Đấng làm chủ mùa gặt và là Đấng định đoạt chung cuộc của lịch sử. Ma quỷ có thể gieo cỏ lùng, nhưng không thể cướp quyền làm chủ khỏi tay Thiên Chúa. Sự dữ có thể gây đau khổ, có thể làm con người hoang mang, có thể làm cho lúa tốt bị chen lấn, nhưng sự dữ không bao giờ có tiếng nói cuối cùng.
Dụ ngôn cỏ lùng mặc khải cho chúng ta mầu nhiệm Nước Trời vừa “đã hiện diện” nhưng vẫn “chưa hoàn tất”. Nước Thiên Chúa đã đến trong Đức Kitô, đã hiện diện qua lời giảng dạy, qua những phép lạ, qua thập giá và sự phục sinh của Người. Thế nhưng, Nước ấy chỉ được hoàn tất trọn vẹn trong ngày cánh chung, khi mọi quyền lực sự dữ bị tiêu diệt và Thiên Chúa trở nên tất cả trong mọi sự. Vì thế, giữa thời gian hiện tại, chúng ta vẫn phải sống trong một thế giới có lúa tốt lẫn cỏ lùng, có ánh sáng lẫn bóng tối, có thánh thiện lẫn tội lỗi, có yêu thương lẫn hận thù. Thiên Chúa không lập tức nhổ bỏ mọi sự dữ, không phải vì Người bất lực, cũng không phải vì Người dung túng cho tội lỗi, nhưng vì Người kiên nhẫn và giàu lòng thương xót. Người “không muốn cho ai phải diệt vong, nhưng muốn mọi người ăn năn sám hối” (2 Pr 3,9). Sự chậm trễ của Thiên Chúa không phải là dấu hiệu Người quên lời hứa, nhưng là cơ hội để con người quay về. Hôm nay người ta còn là cỏ lùng, nhưng nhờ ân sủng, ngày mai họ có thể trở thành lúa tốt. Hôm nay một người còn yếu đuối, tội lỗi, lạc xa, nhưng ngày mai có thể trở nên chứng nhân của lòng thương xót. Vì thế, khi Thiên Chúa chưa khép lại lịch sử, con người cũng không có quyền khép lại tương lai của bất cứ ai.
Thánh Gioan Kim Khẩu đã nhận định rằng Thiên Chúa không nhổ cỏ lùng ngay vì lòng thương xót của Người luôn để ngỏ con đường hoán cải. Người không muốn tiêu diệt con người tội lỗi, nhưng muốn tiêu diệt tội lỗi trong con người. Người không muốn khép lại đời ai trong thất vọng, nhưng muốn mở ra cho họ một con đường trở về. Thánh Augustinô cũng nhấn mạnh rằng Hội Thánh tại thế luôn là một cánh đồng có người thánh thiện và người tội lỗi cùng hiện diện. Hội Thánh không phải là cộng đoàn của những người hoàn hảo, nhưng là cộng đoàn của những con người đang được chữa lành, đang được thanh luyện, đang trên đường trở nên thánh. Bởi vậy, chúng ta không được chiếm lấy quyền phán xét vốn chỉ thuộc về Thiên Chúa. Con người thường nhìn dáng vẻ bên ngoài, còn Thiên Chúa thấu suốt cõi lòng. Ta có thể thấy nơi một người toàn khuyết điểm, nhưng Thiên Chúa lại thấy nơi họ một khả năng hoán cải. Ta có thể nhìn người khác bằng quá khứ của họ, còn Chúa nhìn họ bằng tương lai mà ân sủng có thể thực hiện. Ta có thể đóng khung một người trong lỗi lầm, còn Chúa vẫn mở cửa và chờ họ trở về.
Tuy nhiên, lòng kiên nhẫn của Thiên Chúa không có nghĩa là ngày phán xét sẽ không đến. Chúa Giêsu nói rõ: “Mùa gặt là ngày tận thế” (Mt 13,39). Sẽ có một ngày lịch sử khép lại, mọi mặt nạ rơi xuống, mọi điều kín ẩn được phơi bày, mọi lựa chọn của con người được đặt trước ánh sáng của sự thật. Con Người sẽ sai các thiên thần thi hành cuộc phán xét chung. Những gì thuộc về sự dữ sẽ bị loại bỏ, còn “bấy giờ người công chính sẽ chói lọi như mặt trời trong Nước của Cha họ” (Mt 13,43). Đây không phải là hình ảnh nhằm gieo sợ hãi, nhưng là lời khẳng định về công lý của Thiên Chúa. Những người sống ngay lành có thể bị thiệt thòi hôm nay, những người trung tín có thể âm thầm chịu đau khổ, những người bảo vệ sự thật có thể bị hiểu lầm, nhưng không một giọt nước mắt nào của họ bị quên lãng. Thiên Chúa sẽ trả lại công bằng cho những ai bị chà đạp, trả lại danh dự cho những ai bị vu khống, và làm cho những người trung tín được sáng chói trong Nước của Người. Ngày cánh chung vì thế không chỉ là ngày phán xét, nhưng còn là ngày của hy vọng, ngày sự thật chiến thắng, ngày tình yêu được hoàn tất, ngày mọi đau khổ của người công chính được biến thành vinh quang.
Sống niềm hy vọng ngày cánh chung không có nghĩa là chỉ ngồi chờ một tương lai xa xôi. Niềm hy vọng ấy phải biến đổi cách chúng ta sống hôm nay. Bởi ngày phán xét chưa đến nên hôm nay vẫn là thời gian của ân sủng. Hôm nay ta còn có thể trở về, còn có thể làm lại, còn có thể xin lỗi, tha thứ, chấm dứt một thói quen xấu, sửa chữa một bất công và bắt đầu một đời sống mới. Hôm nay ta còn có thể để cho Lời Chúa đi vào lòng và biến đổi mình. Chúa nói: “Ai có tai thì hãy nghe” (Mt 13,43). Nghe không chỉ bằng đôi tai, nhưng bằng cả trái tim. Nghe để nhận ra trong mình có những cỏ lùng nào đang mọc lên. Có thể đó là tính kiêu ngạo khiến ta luôn cho mình đúng; sự ganh ghét khiến ta không vui trước thành công của người khác; thói giả hình khiến ta bên ngoài đạo đức nhưng bên trong đầy toan tính; lòng ích kỷ khiến ta chỉ nghĩ đến bản thân; sự thỏa hiệp khiến ta biết điều sai mà vẫn làm vì lợi ích riêng. Những cỏ lùng ấy nếu không được nhận diện và loại bỏ sẽ dần bóp nghẹt hạt giống tốt mà Chúa đã gieo trong tâm hồn.
Bởi vậy, điều cần làm trước hết không phải là nhìn vào cánh đồng của người khác để tìm cỏ lùng, nhưng là cúi xuống cánh đồng lòng mình. Ta thường dễ dàng nhận ra khuyết điểm của người khác nhưng lại rất khó nhìn thấy bóng tối của bản thân. Ta có thể lên án người này nóng nảy nhưng không thấy mình cay nghiệt; trách người kia ích kỷ nhưng không nhận ra mình chỉ nghĩ đến quyền lợi riêng; phê phán người khác giả hình nhưng quên rằng nhiều khi chính ta cũng sống hai mặt. Lời Chúa hôm nay mời gọi ta phải thành thật với chính mình, khiêm tốn xin Chúa soi sáng và can đảm nhổ bỏ những gì không thuộc về Nước Trời. Công việc ấy không dễ dàng, vì cỏ lùng thường mọc rất sâu trong thói quen và bản tính. Nhưng với ân sủng Chúa, không có tội lỗi nào không thể vượt qua, không có vết thương nào không thể chữa lành, không có quá khứ nào không thể được đổi mới.
Đồng thời, dụ ngôn cũng dạy chúng ta phải kiên nhẫn trước những yếu đuối của tha nhân. Kiên nhẫn không phải là dung túng cho cái xấu, cũng không phải là im lặng trước bất công. Kiên nhẫn là biết phân biệt giữa con người và lỗi lầm của họ, là biết góp ý trong yêu thương, sửa dạy trong khiêm tốn và cầu nguyện trong hy vọng. Có những người thay đổi không phải vì bị kết án, nhưng vì được yêu thương. Có những tâm hồn trở về không phải vì bị xua đuổi, nhưng vì có người kiên nhẫn chờ đợi. Có những người bước ra khỏi bóng tối chỉ vì họ gặp được một ánh mắt không khinh miệt, một bàn tay không loại trừ và một lời nói không làm họ tuyệt vọng. Chúng ta không thể biến cỏ lùng thành lúa tốt bằng sự cay nghiệt, nhưng có thể cộng tác với ân sủng Chúa bằng lòng thương xót, lời cầu nguyện và một đời sống chứng tá.
Người Kitô hữu sống giữa thế gian nhưng không thuộc về tinh thần thế gian. Chúng ta vẫn sống trong cánh đồng có nhiều cỏ lùng, nhưng được mời gọi trở thành những bông lúa tốt. Lúa tốt không cần ồn ào, chỉ cần trung thành lớn lên, âm thầm hút lấy nhựa sống từ lòng đất và ánh sáng từ trời cao, rồi đến mùa sẽ trổ sinh bông hạt. Cũng vậy, người môn đệ của Chúa không cần chứng minh mình hơn người khác, nhưng cần trung thành sống yêu thương, công chính, khiêm nhường và phục vụ. Giữa một thế giới đầy gian dối, hãy sống chân thật. Giữa một xã hội đầy hận thù, hãy gieo bình an. Giữa một môi trường thích kết án, hãy sống lòng thương xót. Giữa những người chỉ biết nghĩ cho mình, hãy biết hy sinh. Mỗi việc tốt âm thầm hôm nay chính là một hạt giống cho mùa gặt mai sau.
Niềm hy vọng ngày cánh chung giúp chúng ta không thất vọng trước sự dữ và cũng không kiêu ngạo về sự thiện mình đang có. Ta không thất vọng vì biết sự dữ rồi sẽ bị đánh bại. Ta không kiêu ngạo vì biết mọi điều tốt lành nơi mình đều nhờ ân sủng. Ta không vội kết án vì biết quyền phán xét thuộc về Thiên Chúa. Ta không trì hoãn hoán cải vì biết mùa gặt sẽ đến vào giờ ta không ngờ. Hãy sống mỗi ngày như thể đó là ngày cuối cùng, nhưng cũng hãy yêu thương như thể ta còn cả một đời để làm điều tốt. Hãy để Lời Chúa thanh luyện ta, để khi mùa gặt đến, ta được tìm thấy không phải là một bông lúa trống rỗng, nhưng là bông lúa trĩu hạt của lòng tin, đức cậy và đức mến. Khi ấy, ta sẽ không sợ ngày cánh chung, nhưng sẽ đón ngày ấy như cuộc gặp gỡ với Đấng ta đã yêu mến và trung thành chờ đợi suốt cả cuộc đời.
Lm. Anmai, CSsR