Hình như người VN không có chủ nghĩa “thương dân” mà chỉ có chủ nghĩa yêu nước. Chính trị gia, học giả, trí thức… đa số qua các bài viết, các ý kiến của họ cho tôi thấy như vậy. Ngay cả những người chủ trương “dân tộc chủ nghĩa”, tôi cũng không thấy “tình yêu thương dân tộc” ở đâu trong “ý thức hệ” của họ.
Còn người cộng sản, xưa nay đều như vậy. Họ cũng sử dụng “lòng yêu nước” nhằm hô hào, kích động người dân để phục vụ cho ý đồ của họ. Vấn đề là ý đồ của họ chưa bao giờ phục vụ cho lợi ích của người dân hết cả. Họ chỉ phục vụ cho “giai cấp”, tức cho những người “cùng phe” với họ mà thôi.
Không có dân thì làm sao có nước? Không yêu dân thì làm sao yêu nước? Dân không giàu thì làm sao nước giàu? Dân không mạnh thì làm sao nước mạnh?
Người cộng sản cai trị VN luôn miệng nhắc câu, nói là của ông Hồ: Cán bộ là đầy tớ của nhân dân. Thực tế cho thấy ai là đầy tớ ai là ông chủ.
Theo tôi, cái gọi là “lòng yêu nước” chỉ là một thứ tình cảm “mị dân”, một thứ “thuốc phiện” mà đời này qua đời kia các lãnh tụ đã “chích” vào cơ thể cỏa mọi người. Tội “phản quốc” là tội nặng nhứt. Ít ai đặt vấn đề “thế nào là phản quốc ?”
Đơn giản, theo tôi, phản quốc là cá nhân, tập thể, đảng phái đó đã có các hành vi làm tổn hại đến lợi ích của “đất nước”.
Nhưng có một trọng tội, nặng trên cả tội “phản quốc”, là tội “phản dân” mà không thấy ai nói tới.
Đọc báo nước ngoài lâu lâu thấy tên VN “nổi bật”. Toàn là các tin tức mà người có sĩ diện, có cái ý thức gọi là “quốc thể”, phải tức đến hộc máu.
Nào là người Việt bị lừa qua Campuchia “làm việc nhẹ lương cao”. Nào là dân Hàn Quốc khuyến khích nữ du học sinh VN lấy chồng các “lão nông”, tức những nông dân già, ế vợ của thôn quê Hàn quốc. Nào là “thùng nhân”, nào là trồng cần sa, nào là buôn lậu… Dân VN một số vùng “nổi tiếng” đến đỗi sổ thông hành VN không dám đề xuất xứ quê hương.
Xuất khẩu lao động, một hình thức “buôn dân”, trở thành “chính sách” của đảng.
Tôi nói thẳng, yêu nước mà để đất nước đến đỗi như vầy là “phản quốc”.
Giữa hai chế độ thực dân ngày xưa và cộng sản bây giờ, tôi chọn chế độ thực dân.
Thực dân khai thác đất nước, nói là cạn kiệt, làm gì bằng cộng sản phá hoại đất nước như bây giờ? Thực dân trồng rừng, làm đường xá, làm đường xe lửa, xây cầu cống, đào kênh, khai khẩn đất hoang, chỉnh trang độ thị, xây trường học, làm nhà thương, khuyến khích người dân làm giàu lương thiện, bằng việc buôn bán và sản xuất…
Thực dân ngày xưa cho phép người dân ra báo tư nhân, cho phép tôn giáo và các tổ chức, đoàn thể hoạt động tự do.
Còn chế độ cộng sản, họ làm được gì?
Tôi nói thẳng, tôi không yêu nước dưới chế độ cộng sản bây giờ. Tôi yêu quê hương, nơi “chôn nhau cắt rún” của mình. Tôi yêu gia đình, hàng xóm, yêu đồng bào… Đây là “tình cảm” tự nhiên.
Dân không có thì nước không có. Không có vụ “yêu nước” khơi khơi. Yêu nước trước hết là yêu dân cái đã.
Có rất nhiều yếu tố biến Đài Loan trở thành một thỏi nam châm thu hút vô số học giả, và là đề tài cho các nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới.
Đó là một nước hiếm hoi có quá trình chuyển đổi từ độc tài sang dân chủ một cách hoàn toàn hòa bình, dù không hề thiếu gian truân và kịch liệt.
Là một nền dân chủ non trẻ, chỉ mới hơn 30 năm, nhưng Đài Loan nhanh chóng xác lập vị thế là một trong những thể chế dân chủ ổn định và vững mạnh nhất thế giới [1].
Sự tồn tại của Đài Loan càng đáng chú ý hơn trước mối đe dọa thường trực suốt hàng chục năm qua từ Trung Quốc, một hình mẫu theo đuổi các giá trị hoàn toàn ngược lại.
Tìm hiểu về nền dân chủ của Đài Loan, đặc biệt là quá trình chuyển đổi của họ, luôn đem lại những bài học đáng giá, nhất là cho những nước như Việt Nam.
Quyển sách “Democratizing Taiwan” (Dân chủ hóa Đài Loan) của tác giả J. Bruce Jacobs là một trong những nguồn tham khảo có giá trị, cho cả những người mới bắt đầu lẫn những ai đã sành sỏi về đảo quốc này [2].
J. Bruce Jacobs, học giả người Úc sinh ra tại Mỹ, được xem là một người khổng lồ trong lĩnh vực nghiên cứu về Đài Loan [3]. Ông từng nhận được các huân chương cấp cao nhất của nhà nước Đài Loan và Úc dành cho công dân có cống hiến xuất sắc. Ông qua đời vào năm 2019.
Không chỉ là một nhà nghiên cứu và quan sát về Đài Loan, bản thân Jacobs cũng trở thành một phần lịch sử nước này. Ông là người trong cuộc của một số sự kiện bước ngoặt trong quá trình dân chủ hóa Đài Loan.
“Democratizing Taiwan” được xuất bản cách đây đã 10 năm, nhưng nó vẫn còn nguyên giá trị tham khảo. Cuốn sách thậm chí còn có quá nhiều thông tin chi tiết mà chỉ những ai đặc biệt lưu tâm và theo dõi lịch sử chính trường Đài Loan mới thẩm thấu hết.
Các đối tượng độc giả khác nhau sẽ rút ra được một số điều riêng biệt từ công trình nghiên cứu và tổng hợp công phu này.
Với phần lớn độc giả Việt Nam, có ba bài học gần gũi đáng được nhắc đến.
Cùng dòng máu vẫn có thể là thực dân ngoại xâm
Bài học thứ nhất là việc tác giả dùng từ “chế độ thực dân” (colonial regime) để nói về hệ thống cai trị của Quốc Dân Đảng tại Đài Loan trước khi tình trạng thiết quân luật được bãi bỏ năm 1987.
Nhiều nhà nghiên cứu về Đài Loan nhận định lịch sử của Đài Loan là lịch sử của một vùng đất thuộc địa bị những kẻ ngoại xâm cai trị.
Từ thế kỷ 17, người bản địa Đài Loan lần lượt trải qua các chế độ thực dân của Hà Lan, Tây Ban Nha, gia tộc Trịnh Thành Công, triều đình Mãn Thanh, và sau đó là đế quốc Nhật Bản.
Năm 1945, sau khi kết thúc Thế Chiến II, Đài Loan quay về dưới sự kiểm soát của Trung Quốc – lúc này có tên gọi là Trung Hoa Dân Quốc, do Quốc Dân Đảng nắm quyền. Và năm 1949, sau khi thất trận ở đại lục, toàn bộ chính quyền Quốc Dân Đảng rút lui về Đài Loan để bảo toàn lực lượng.
Vào lúc này, phần lớn người Đài Loan đều có gốc Hoa do các đợt di cư từ ba thế kỷ trước. Cùng dòng máu, nên với người ngoài, ít ai nghĩ chế độ của Quốc Dân Đảng là thực dân hay sự tiếp nối lịch sử ngoại xâm của Đài.
Tuy nhiên, với nhiều dẫn chứng cụ thể, Jacobs chỉ ra chế độ của Quốc Dân Đảng tại Đài Loan có đầy đủ tính chất của một chế độ thực dân ngoại xâm.
Nó được xây dựng để phục vụ và bảo toàn quyền lực cho một nhóm thiểu số người đại lục (mainlander), những người Trung Quốc qua Đài Loan sau năm 1945, vốn chỉ chiếm chưa tới 15% dân số Đài Loan vào thời điểm trên.
Chính quyền Quốc Dân Đảng áp đặt một căn tính chung, dựa trên nhóm thiểu số đó, lên toàn bộ người dân Đài Loan, gốc Hoa lẫn bản địa. Nó phục vụ cho tham vọng quyền lực riêng của Quốc Dân Đảng, và tạo ra một cơn khủng hoảng căn tính dân tộc cho Đài Loan tới tận ngày nay.
Ngoài ra, giống như nhiều chế độ thực dân ngoại xâm khác, chính quyền Quốc Dân Đảng không e ngại dùng vũ lực để đàn áp đẫm máu những ai dám thách thức quyền lực độc tôn của họ.
Tác giả dẫn lại một câu nói được cho là cảm nhận của nhiều người Đài Loan vào thời điểm Quốc Dân Đảng vừa sang nắm quyền thay cho Nhật Bản: bọn chó (Nhật) đã tệ, bọn heo (Trung Quốc) còn tệ hơn.
Cởi trói không đồng nghĩa với dân chủ
Ngay chương đầu của sách, J. Bruce Jacobs đã đặt vấn đề về sự khác biệt giữa hai khái niệm “tự do hóa” (liberalization) và “dân chủ hóa” (democratization).
Theo Jacobs, các chính quyền độc tài trong một số trường hợp thực thi những chính sách cơi nới các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí. Họ thậm chí có thể cho phép các chính trị gia độc lập lẫn đối lập tham gia tranh cử. Nhưng mấu chốt là họ không bao giờ từ bỏ quyền lực tối thượng (ultimate control).
Những chính sách này được xem là “tự do hóa”, không phải “dân chủ hóa”.
Từ đầu thập niên 1970, Đài Loan đã trải qua ít nhất hai làn sóng tự do hóa. Tuy nhiên, dưới sự cầm quyền của Tưởng Giới Thạch và sau đó là con trai Tưởng Kinh Quốc, không có lực lượng nào được phép thách thức vai trò độc tôn của Quốc Dân Đảng.
Tác giả đề xuất một cách dịch khác của “liberalization”, phù hợp hơn với trường hợp của Đài Loan, đó là “cởi trói dần” (鬆綁化 – loosening restrictions).
Dưới góc độ này, Jacobs nhận định rằng Tưởng Kinh Quốc, dù được khen ngợi khi thực thi các chính sách cởi trói cho xã hội Đài Loan vào những năm cuối đời, vẫn không phải là nhân tố quyết định cho nền dân chủ của Đài Loan (vai trò đó thuộc về Lý Đăng Huy, người kế nhiệm sau khi Tưởng Kinh Quốc qua đời năm 1988).
Những thông tin về bối cảnh của Đài Loan trong sách sẽ giải thích vì sao tự do hóa/ cởi trói dần là không đủ và không thể giải quyết các vấn đề nhức nhối của xã hội nước này.
Dân chủ đầy khiếm khuyết, nhưng ai cũng có cơ hội công bằng
Những chính sách cởi trói vào cuối thập niên 1980 là tiền đề để Đài Loan có thể tiến hành dân chủ hóa một cách trọn vẹn và hòa bình, không đổ máu.
Nhưng dân chủ không phải là phần thưởng cuối cùng. Nó không phải viên thuốc thần kỳ giải quyết mọi vấn đề của xã hội. Nó cũng không tự động biến mỗi công dân thành những con người tốt đẹp hơn.
Thông qua những ghi chép tỉ mỉ chi tiết trong sách về từng cuộc bầu cử lớn nhỏ tại Đài Loan, người đọc không khỏi có ấn tượng về một sự lộn xộn và những tật xấu nhan nhản của chính trường nước này thời dân chủ.
Điểm khác biệt so với chế độ độc tài là các vấn đề này được công khai, và, trong rất nhiều trường hợp, dưới áp lực của cử tri, được sửa đổi và hoàn thiện liên tục.
Điều quan trọng nhất là dưới chế độ mới, mọi người đều có cơ hội công bằng để bảo vệ quyền lợi của mình.
Người đọc có thể thấy điều đó qua cách các đại biểu dân cử của những tộc người bản địa thiểu số, dù chỉ chiếm một tỷ lệ cực kỳ ít ỏi, vẫn có thể thương lượng điều đình với những đảng phái lớn để đạt được các thỏa thuận có lợi cho nhóm cử tri của mình.
Người đọc cũng có thể cảm nhận được điều đó qua cách người dân Đài Loan ngày càng chủ động tham gia sâu vào các hoạt động chính trị, từ việc bỏ phiếu ủng hộ các chính trị gia đến vận động gây áp lực buộc chính quyền phải thay đổi.
Và cơ hội công bằng không chỉ dành cho “người tốt”, ngay cả “kẻ xấu” một thời như Quốc Dân Đảng – thực dân/ ngoại xâm/ độc tài – vẫn có cơ hội như mọi đảng phái khác trong một thể chế dân chủ.
Năm 2000, Quốc Dân Đảng lần đầu tiên mất quyền lực vào tay Dân Tiến Đảng. Nhưng đến năm 2008, cử tri quyết định trao quyền lại cho họ.
Quốc Dân Đảng dù mất đi vị thế độc tôn của thời độc tài nhưng đổi lại, họ vẫn là một thế lực cạnh tranh bình đẳng với mọi nhóm chính đảng khác, và luôn có cơ hội giành được chính quyền nếu thuyết phục được các cử tri.
Sau Phục Sinh, cô giáo Bitram mang những chiếc hộp hình quả trứng làm quà cho học sinh; mỗi em được yêu cầu ra ngoài, tìm một biểu tượng nào đó cho ‘cuộc sống mới’, đặt nó vào hộp. Nửa giờ sau, từng chiếc hộp được mở ra. Nào hoa, nào bọ, bướm, kiến, lá…; cả lớp ồ lên sung sướng. Bỗng, có một chiếc trống rỗng! Có tiếng la, “Ngu ngốc!”. Philip, mắc hội chứng Down, lên tiếng, “Nó là của tôi!”. Bọn trẻ nhao nhao, “Philip không bao giờ đúng!”; Philip nói, “Tôi đúng! Nó trống rỗng. Ngôi mộ trống rỗng!”. Tiếp đến là im lặng! Philip được trọng nể. Không lâu sau, cậu bé qua đời. Tại đám tang, cùng với cô Bitram, lớp giáo lý các em 8 tuổi tiến lên bàn thờ; không phải với hoa, mỗi em đặt lên đó một quả trứng rỗng, ‘biểu tượng của bình an và hy vọng!’.
Kính thưa Anh Chị em,
Như quả trứng rỗng của Philip, ngôi mộ trống của Đức Kitô đã nói lên một điều gì đó quá ư vĩ đại, thì Thánh Giá hôm nay Giáo Hội suy tôn, ‘biểu tượng của bình an và hy vọng!’, cũng nói lên một điều gì đó vĩ đại không kém! Bởi lẽ, trên đó, Đấng cứu sống nhân loại, đã được treo lên!
Thật thú vị, nói đến việc Thiên Chúa cứu sống, cả Cựu Ước lẫn Tân Ước đều nói đến một ‘cái gì đó’, hoặc một ‘Ai đó’ được treo lên! Vấn đề là ai muốn được cứu, phải nhìn lên và tin! Bài đọc Dân Số tường thuật việc Israel nổi loạn, Chúa cho rắn lửa bò ra cắn chết nhiều người. Môisen van xin và Chúa thương bảo, “Đúc một con rắn đồng, treo nó lên làm dấu; để ai bị rắn cắn mà nhìn lên nó, sẽ được sống!”. Rắn đồng được treo lên, hình ảnh tiền trưng cho Đức Kitô được treo lên, rồi đây cũng cứu sống cả nhân loại; cách riêng, những ai nhìn lên và tin vào Ngài. Thập giá Ngài là ‘biểu tượng của bình an và hy vọng!’.
Nếu La Mã treo một tử tội bằng giá treo cổ, cung thánh các nhà thờ sẽ trưng một chiếc thòng lọng; nếu La Mã chọn ném đá một tội nhân cho đến chết, cung thánh sẽ có một đống đá để tín hữu nhìn vào đó mà hy vọng, với thi thể của một Giêusu bầm dập vô hồn nằm sóng soài kề bên. Chúng ta đã quen với thánh giá; đeo nó trên cổ, trên tai, khắc lên bia mộ… thậm chí đặt nó lên đỉnh tháp chuông và chiếu sáng nó khi đêm về. Giáo Hội đã thành công cách ngoạn mục trong việc truyền đạt sự thật về đau khổ và cái chết, về sự sống và sự sống lại của Chúa Kitô. Thành công đến nỗi con cái quên rằng, qua bao thế kỷ, một thiết bị tra tấn chết chóc đến thế được coi như biểu tượng lớn nhất của thế giới về sự sống, ‘biểu tượng của bình an và hy vọng!’.
Từ biến cố nhập thể, Thiên Chúa đã tự làm rỗng mình. Ngài tự khép mình để sống giữa chúng ta, và tiếp tục trút bỏ tận căn chính mình khi để con người treo Ngài lên. Chúa Giêsu không như một thầy thuốc lạnh lùng chạm vào cơ thể bệnh nhân rồi tắm mình trong thuốc sát trùng; không, nhưng như một bác sĩ trước khi mổ, chỉ về phía mình, Ngài nói với bệnh nhân, “Hãy xem vết sẹo của tôi!”; rồi chỉ vào vết thương hoang hoác trên ngực và nói, “Tôi cũng là nạn nhân của sự dữ”. Ngài chấp nhận cái chết tàn khốc để có thể cạn chung chén đắng và đi sâu vào nỗi đau thập giá của con người, hầu biến nó thành niềm vui và nên ‘biểu tượng của bình an và hy vọng!’.
Anh Chị em,
“Con Người phải được treo lên!”. Lạ lùng thay, Con Thiên Chúa mà “vinh quang các tầng trời chứa chẳng hết” đã được treo lên để mọi người giàu nghèo, sang hèn đều có thể thấy mình trong thân phận làm người của Ngài. Và như thế, bạn và tôi dù đau khổ cùng cực đến mấy, vẫn nhìn thấy ánh mắt của Ngài đang nhìn mình. Hãy chạy đến với Chúa Giêsu, chiêm ngắm Ngài trên thánh giá, nhất là những lúc não nuột, ê chề; chắc chắn, chúng ta sẽ múc lấy sự cảm thông, sự ủi an từ trái tim từ ái rộng mở của Ngài. Nhờ đó, mỗi ngày, chúng ta đủ sức ôm lấy thập giá đời mình. Hãy để Ngài đưa nó lên cao, gắn nó với chính thập giá của Ngài! Và như thế, thập giá của Chúa Giêsu hay của mỗi người chúng ta, luôn là ‘biểu tượng của bình an và hy vọng!’.
Chúng ta có thể cầu nguyện,
“Lạy Chúa, xin làm rỗng lòng con, để con có thể chỗi dậy sống đời sống mới như Chúa. Xin Thánh Thần Phục Sinh đổ đầy con, biến đổi con, giúp con đi từ sự chết sang sự sống!”, Amen.
Ngàn năm Bắc thuộc, người Tàu tìm mọi cách truyền bá tập tục, vừa muốn đồng hóa dân tộc ta, vừa có mục đích kinh doanh kiếm lợi.
Thời thượng cổ, người chết cứ để vậy đem chôn, không biết đến phần mộ, quan quách.
Về sau, việc mai táng người chết có nhiều hình thức.
Nhà Chu (1.122 trước Tây lịch) quy định rằng, khi ai chết, tất cả những vật dụng quý giá của người đó khi còn sống kể cả thê thiếp, thuộc hạ được sủng ái cũng đều phải chôn theo.
Tục lệ chôn người vô nhân đạo này đã được thay bằng lệ chôn các sô linh (người bện bằng cỏ).
Năm Nguyên Hưng nguyên niên (105) đời Hán Hoa, ông Thái Lĩnh tìm ra được cách làm giấy bằng vỏ cây dó & giẻ rách.
Tương truyền, lúc bấy giờ, Trung Hoa có tú tài Vưu Văn Nhất dùi mài kinh sử, mong ngày vinh quy bái tổ. Họ Vưu mười năm thi mãi không đỗ, bèn gác bút nghiên theo nghiệp buôn bán.
Một ngày nọ, Vưu tìm đến gia đình họ Đại xin học nghề làm giấy. Được yêu mến, Đại lão gia trao toàn bộ kỹ thuật làm giấy gia truyền.
Khi Đại lão gia qua đời, Vưu tú tài kế thừa sự nghiệp.
Giấy làm ra ngày càng tốt nhưng bán mãi không được. Họ Vưu vô cùng phiền não, bỏ cơm nước, nằm liệt giường, ba ngày sau thì chết.
Vợ Vưu khóc lóc, nói với mọi người:
– Gia cảnh chúng tôi nghèo túng, không có gì có thể chôn cùng. Thôi thì đem giấy đốt chôn cùng ông ấy vậy !
Đốt giấy tới ngày thứ ba, Vưu tú tài đột nhiên khua động quan tài ngồi dậy, miệng luôn mồm bảo:
– Mau đốt giấy, mau đốt giấy !
Ai nấy hoảng sợ, tưởng ma nhập về, bỏ chạy.
Vưu tú tài nói:
– Đừng sợ, tôi sống lại rồi !
Gã kể, nhờ đốt giấy mà y thoát chết. Giấy sau khi đốt , xuống tới âm tào địa phủ liền biến thành tiền. Vưu tú tài lấy tiền này để hối lộ, được Diêm Vương thả về.
Câu chuyện lan truyền khắp huyện thành cả Trung Hoa. giấy bán chạy như tôm tươi, nghề làm vàng mã bỗng chốc trở nên giàu có.
Sự thật, Vưu tú tài không hề chết đi sống lại, chỉ là lập mưu lừa phỉnh người đời.
Nhờ sự việc trót lọt, từ đó việc đốt giấy cho người chết đã trở thành một hủ tục mê muội được lưu truyền mãi, lan sang Việt Nam mãi đến ngày nay.
Cứ mỗi lần xem hình ảnh, hay tin tức về tổn thất kinh hoàng của quân đội Nga trong cuộc xâm lược Ukraine, tôi lại đặt ra câu hỏi: Vì đâu nên nỗi?
Cùng câu hỏi ấy, tôi cũng đặt ra khi xem tin tức về vụ 39 người Việt chết thê thảm trong thùng xe đông lạnh ở nước Anh.
Ký ức lại dắt tôi về câu chuyện mấy mươi năm về trước, khi tôi đi thăm hai người bạn ở Sofia, Bulgaria. Lúc ấy nước này đã không còn sự cai trị độc đảng của người cộng sản nữa. Đi giữa những phố phường cũ kỹ, rải rác những “di tích” bê tông xấu xí thời cộng sản (lăng Dimitrov chẳng hạn), Milene, bạn tôi cứ nhiếc móc thậm tệ người … Nga, những kẻ mà theo họ đã gây ra sự èo uột của nước Bulgaria mấy mươi năm.
Tôi bèn thử phản biện: Này, tôi thấy các bạn không công bằng, cái gây ra khổ nạn cho Bulgaria là chế độ cộng sản Soviet, chứ đâu phải người Nga. Họ cũng chịu nạn cộng sản như các bạn vậy? Tôi thấy người Nga họ cũng dễ mến mà!
Milene nhìn sững vào tôi: Họ có thể dễ mến, nhưng họ ngu ngốc quá, cứ để cho cái bọn độc tài nó đè đầu cưỡi cổ, từ Sa hoàng, cho đến Lenin, Stalin…
Tôi không bao giờ quên câu mắng nhiếc một dân tộc thậm tệ như thế của Milene. Cứ mỗi lần nhớ tới nó, tôi lại chột dạ: Không biết có ai nói dân Việt Nam cũng là những người dễ mến, nhưng ngu ngốc vì để bọn độc tài đè đầu cưỡi cổ không?!
Đã có nhiều tranh cãi vì sao người Việt lại “cam tâm” nằm dưới sự cai trị của đảng Cộng sản gần nửa thế kỷ như thế (đối với miền Bắc Việt Nam thì đã gần 70 năm), thậm chí là có cả một lý giải khá siêu hình là chuyện quả báo của người Việt, vì họ là thủ phạm tiêu diệt cả một nền văn minh Champa rực rỡ, gần như diệt chủng cả một giống nòi.
Người Việt thì không bị diệt chủng, mà họ ngày càng đông lên, nhưng lại không tạo được một cuộc sống xã hội bình thường như những người bình thường nghĩ đến.
Trước đây, nông dân nghèo từ những vùng “toàn cát” như Nghệ Tĩnh, Quảng Bình,… đổ vào các khu công nghiệp mới mở vùng Đông Nam Bộ để bán sức lao động rất rẻ của họ cho tư bản nước ngoài. Bây giờ thì đến cả nông dân vùng sông nước vang bóng một thời là miền Cửu Long, cũng đổ lên phố kiếm việc, để lại cả một vùng quê xơ xác.
Mà lên phố như vậy cũng có đổi đời được là mấy. Chỉ mấy mươi ngày cách ly chống dịch Covid hồi giữa năm 2021, đã làm cho cả triệu công nhân chạy nháo nhào vì… đói.
Học trò giỏi, sau khi được ra nước ngoài học hành, thì tìm cách ở lại, vì về nước để làm gì?
Mà đâu chỉ học trò giỏi, học trò không giỏi đi làm thuê ở nước ngoài (gọi cho sang là hợp tác lao động), cũng tìm cách ở lại.
Trước đây các em gái ít học vùng Cửu Long lớn lên thì theo mai mối đi lấy chồng Đài Loan, Hàn Quốc, nay có vẻ khuynh hướng này chuyển sang cả các em có học. Mới đây thành phố Mungyeong ở Hàn Quốc đề ra “chính sách” khuyến khích các nông dân già, ế vợ, lấy nữ du học sinh Việt Nam để gia tăng dân số.
Trên đây tôi chỉ liệt kê ra những gì liên quan tới vật chất, đo đếm được, chứ không bàn đến chuyện tinh thần. Chuyện này rất khó tranh cãi vì nó tùy thuộc vào quan điểm, quan niệm,… chẳng hạn như những ồn ào gần đây về cúng vong, giải hạn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Đương nhiên đảng Cộng sản Việt Nam là người chịu trách nhiệm cho tất cả những sự khổ ải ấy của người dân Việt Nam, vì có ai khác ngoài họ cầm quyền đâu.
Tuy nhiên sẽ có một câu hỏi được đặt ra là tại sao họ (đảng Cộng sản Việt Nam) cầm quyền tệ hại như vậy mà không ai làm gì được họ cả?
Điểm lại những thay đổi triều đại ở Việt Nam từ khi có sử ghi chép đến nay, chúng ta không thấy có bất cứ triều đại nào bị dân chúng lật đổ cả, mà chỉ kết thúc bằng những cuộc xâm lăng từ bên ngoài, hoặc bằng những thanh toán cung đình, như từ triều Lý chuyển sang triều Trần, triều Trần chuyển sang triều Hồ, hay là cuộc nội chiến kéo dài Trịnh và Nguyễn, Tây Sơn và Nguyễn Ánh.
Tóm lại là không có … cách mạng!
Đó là mẫu số chung của nền văn minh Trung Hoa mà Việt Nam sống trong ảnh hưởng của nó cả ngàn năm.
Trong nền văn minh của những … quan phụ mẫu, dân chúng rất vâng lời, không phản kháng. Trước kia không phản kháng các vị tiên chỉ, thì nay cũng không phản kháng các vị bí thư chi bộ xã.
Chủ nghĩa cộng sản, một sản phẩm thất bại của nền văn minh Do Thái Ki Tô phương Tây đến với Trung Quốc, Tiều Tiên và Việt Nam trong bối cảnh “giải thực”, nên đã thắng thế. Tại miền đất mới, nó biến dạng và lai tạp với đám quan phụ mẫu phương Đông. Đứa con lai ấy chính là chế độ gọi là cộng sản ở Việt Nam.
Nó lai thêm lần nữa sau biến cố Đông Âu năm 1989, để biến thành kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dân chủ tập trung, trong đó vẫn còn các quan phụ mẫu, và vẫn còn đám dân chúng không bao giờ cãi cơ quan công quyền.
Cuộc đô hộ trăm năm của người Pháp, cuộc can thiệp chống cộng sản 20 năm của người Mỹ, tạo nên một nhóm người Việt có ý thức khác với các “quan phụ mẫu”. Nhưng nhóm này vẫn là một thiểu số rất ít trong xã hội Việt Nam. Với cái số ít đó, những ai muốn phản kháng thì phản kháng… bằng chân. Nói hoa mỹ là bỏ phiếu bằng chân.
Nhưng đừng tưởng bỏ phiếu bằng chân, sang đến “bến bờ tự do” rồi thì sẽ không còn các “tiên chỉ” nữa. Trong cộng đồng người Việt ở hải ngoại cũng có đầy các “tiên chỉ”. Chỉ có điều là trong môi trường xã hội mới, sự “tinh tướng” của các “tiên chỉ” này bị giới hạn rất nhiều, vợ con họ không còn bị họ tác oai tác quái nhiều như khi còn ở cố hương.
Trở lại câu hỏi tại sao của tôi ở đầu bài, tôi không đủ kiến thức để trả lời chuyện người Nga cứ húc đầu vào chỗ tai ương (thời thế chiến thứ nhất, quân đội Nga bị các ký giả phương Tây gọi là cái cối xây thịt, vì họ chết rất nhiều).
Đối với Việt Nam thì thủ phạm cho cái chết của các cô gái Việt trong thùng xe đông lạnh ở Anh, hay cô du học sinh Việt nào đó lấy ông nông dân Hàn Quốc già (có gì khác nhau?), chính là các… “tiên chỉ”.
Có người sẽ không đồng ý với tôi mà hét lên rằng: Thủ phạm là cộng sản.
Điện Kremlin đã quay trở lại với các phương pháp và mục tiêu dựa trên sự chinh phạt, sự sợ hãi và tàn bạo.
Donald Trump từng hứa sẽ làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại. Khẩu hiệu yêu thích của Tập Cận Bình là hướng đến “sự phục hưng vĩ đại” của dân tộc Trung Hoa. Vladimir Putin cũng được thúc đẩy bởi một mong muốn tương tự: hồi sinh nước Nga vĩ đại.
Nhưng thế nào là một quốc gia vĩ đại? Putin và Mikhail Gorbachev, người vừa qua đời vào tuần trước, lại có suy nghĩ khác nhau.
Đối với Putin, sự vĩ đại của một quốc gia được xác định bằng lãnh thổ, sức mạnh quân sự, và khả năng khiến các nước láng giềng khiếp sợ hoặc khuất phục. Nhà lãnh đạo Nga tin rằng đất nước ông có quyền trở thành một trong những cường quốc trên thế giới. Ông cho rằng nước Nga đã “bị cướp” khi Ukraine giành độc lập, và chìa khóa để xây dựng lại sức mạnh và tầm vóc quốc gia là giành lại lãnh thổ đã mất. Quyết định xâm lược Ukraine là đỉnh điểm của nỗi ám ảnh này.
Đối với Gorbachev, sự vĩ đại của một quốc gia lại tập trung nhiều hơn vào phẩm giá của những công dân bình thường. Trong một cuộc phỏng vấn hồi năm 2001 với nhà sử học Daniel Yergin, ông nhắc đến việc Liên Xô không có khả năng cung cấp cho công dân của mình những nhu yếu phẩm hàng ngày: “Hãy tưởng tượng một quốc gia có thể bay vào vũ trụ, phóng Sputniks, tạo ra một hệ thống phòng thủ mạnh mẽ … [Nhưng] không có kem đánh răng, không có bột giặt, không có những hàng hóa cơ bản cho cuộc sống. Thật không thể tin được và thật nhục nhã khi phải làm việc trong một chính phủ như vậy.”
Việc thường dân Nga không còn phải chịu đựng cảnh thiếu thốn như xưa phần lớn chính là nhờ các cải cách kinh tế của Gorbachev, dù chúng đã được triển khai một cách khá do dự. Những người đổ lỗi cho ông vì đã phá hủy nền kinh tế Liên Xô nên nhớ lấy điều đó.
Ý tưởng về phẩm giá con người của cựu lãnh đạo Liên Xô cũng đã mở rộng sang quyền tự do ngôn luận. “Thật không thể tin được và thật nhục nhã,” khi mà dưới chế độ Xô-viết, những người có học thức phải sống trong một thế giới của những lời nói dối, khẩu hiệu và sự kiểm duyệt chính thức. Gorbachev đã thay đổi điều đó bằng cách giải phóng báo giới và ngành công nghiệp sáng tạo, trả tự do cho những người bất đồng chính kiến, và cho phép tiếp tục những nghiên cứu lịch sử thực sự. Còn Putin đang đưa nước Nga trở lại với sự đàn áp theo kiểu Liên Xô – khi ông cho đóng cửa các phương tiện truyền thông độc lập còn sót lại, bỏ tù những thành viên đối lập, và biến việc thừa nhận rằng Nga đang có chiến tranh trở thành một hành vi phạm tội.
Quan trọng hơn, ý tưởng về phẩm giá con người của Gorbachev đã vượt ra ngoài biên giới nước Nga. Quyết định quan trọng nhất, chính trực nhất mà ông từng đưa ra là không gửi xe tăng Liên Xô đến Ba Lan, Hungary, hoặc Đông Đức vào năm 1989 khi các phong trào dân chủ nở rộ.
Trong một thời gian ngắn ngủi, một nhà lãnh đạo Nga đã trở thành một biểu tượng quốc tế của tự do chính trị. Khi Gorbachev đến thăm Đông Berlin vào tháng 10/1989, một tháng trước khi Bức tường Berlin sụp đổ, đám đông đã hô vang “Gorby hãy giúp chúng tôi.” Khi ông đến thăm Bắc Kinh vào tháng 5, những sinh viên biểu tình ở Quảng trường Thiên An Môn đã ca ngợi ông như một anh hùng – một nhà lãnh đạo đã chứng tỏ rằng các chế độ chuyên chế cũng có thể cải cách và không cần phải giết chết người biểu tình trên đường phố. Nhưng giấc mơ ấy đã kết thúc bằng vụ thảm sát ở Quảng trường Thiên An Môn chỉ một tháng sau đó.
Đúng là những phản ứng của Gorbachev không phải lúc nào cũng cao thượng và bất bạo động. Ông được nhớ đến cùng sự ghét bỏ ở các nước Baltic, vì đã mang quân đội Liên Xô đến đây hồi năm 1991 trong một nỗ lực (thất bại) để ngăn chặn phong trào giành độc lập của họ.
Tuy nhiên, những người ủng hộ Putin sẽ là những người đầu tiên chỉ ra, Gorbachev thiếu sự tàn nhẫn để tiếp tục chiến đấu và giết chóc cho đến khi quyền lực của Moscow được khôi phục. Putin quyết tâm không lặp lại “sai lầm” đó, và kết quả là Ukraine đã phải trả một cái giá khủng khiếp về nhân mạng. Khi câu chuyện về những gì thực sự đã xảy ra trong chiến dịch bao vây Mariupol của quân Nga bị vỡ lở, nó có thể vạch trần một tội ác chiến tranh có quy mô lịch sử – với hàng nghìn dân thường bị giết và chôn vùi trong những ngôi mộ tập thể.
Đối với Putin, những vụ thảm sát như Mariupol chỉ là một dấu chấm nhỏ khi so sánh với sứ mệnh lịch sử của ông là khôi phục nước Nga vĩ đại. Những kỳ vọng ban đầu của ông về chiến thắng trước Ukraine chỉ trong vài ngày đã bị tiêu tan. Nhưng ông đã sớm gạt bỏ thất vọng bằng cách so sánh mình với Peter Đại đế, người đã giành chiến thắng cuối cùng trong Đại chiến phương Bắc kéo dài hơn 20 năm.
Đó là một so sánh hàm chứa nhiều điều. Peter Đại đế là một bạo chúa, khét tiếng bởi sự thờ ơ tuyệt đối trước những thiệt hại về nhân mạng. Hàng nghìn người đã chết trong quá trình xây dựng thủ đô mới của ông, St. Petersburg. Peter cũng áp dụng chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc để tiến hành các cuộc chiến của mình. Đây là một bước đi mà Putin cho đến nay vẫn không muốn thực hiện. Bất chấp những luận điệu kiểu Sa hoàng của mình, có lẽ ông ta vẫn hiểu được sự nguy hiểm của việc đối xử với những công dân thế kỷ 21 như nông nô thế kỷ 18.
Putin có thể tin rằng chiến thắng trên chiến trường và trong cuộc chinh phục lãnh thổ là những cách thức duy nhất để khôi phục sự vĩ đại của quốc gia. Nhưng điều mà Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ gọi là “sự nghiêm túc tôn trọng ý kiến của nhân loại” cũng cần được cân nhắc. Nước Nga hiếu chiến không được đánh giá cao ở điểm này. Một cuộc khảo sát quốc tế do Đại học Pennsylvania và nhiều tổ chức khác thực hiện vào năm ngoái cho thấy ba quốc gia được ngưỡng mộ nhất trên thế giới là Canada, Nhật Bản, và Đức.
Cả ba nước đều được đánh giá cao dựa trên các tiêu chí như chính phủ trong sạch, tôn trọng nhân quyền, và công bằng xã hội. Đây là những điều ít được coi trọng ở nước Nga của Putin, nhưng lại được những cá nhân và chính phủ quan tâm đến phẩm giá con người coi trọng.
Putin đã thể hiện sự khinh thường của mình đối với những giá trị này – những giá trị mà Gorbachev đề cao – bằng cách tuyên bố rằng mình quá bận rộn, không thể đến tham dự lễ tang của vị cựu tổng thống. Hàng nghìn người Nga thinh lặng đứng trước quan tài mở của Gorbachev đã thể hiện sự bất đồng của họ.
Hai giọt nước mắt nhỏ xuống, cùng trôi ra dòng sông cuộc đời. Giọt này nói với giọt kia, “Bạn là ai?”. Giọt kia nói, “Tôi là giọt nước mắt của một cô gái đang yêu một người đàn ông và mất anh ta! Còn bạn, bạn là ai?”. “Ôi, tôi là giọt nước mắt của cô gái đã lấy được anh ấy!”.
Kính thưa Anh Chị em,
Sẽ khá bất ngờ khi Lời Chúa hôm nay cũng nói đến những giọt nước mắt, không phải của những cô gái đang yêu, nhưng của một bà mẹ mất con; qua đó, tình yêu Thiên Chúa tỏ lộ! Đó là một tình yêu lớn hơn sự chết! Thiên Chúa sẽ lau khô mọi dòng lệ trên từng khuôn mặt; vì Ngài là tình yêu, luôn ‘khôi phục những gì đã mất’, và luôn làm cho sống!
Như quả phụ Nain mất đứa con duy nhất của mình, con người có nhiều “lý do” để tuyệt vọng, bởi nó vô phương giải quyết muôn vàn khó khăn, nhất là những lúc đối diện với cái chết; lúc ấy, nó bất lực thật sự trong việc giúp đỡ người khác. Vậy mà, Chúa Giêsu vẫn trấn an, “Đừng khóc nữa!”. Quyền năng vô hạn của Ngài giải phóng chúng ta khỏi những giới hạn bi thảm của con người; hơn nữa, “Chúng ta biết rằng, mọi sự đều có ích cho những ai yêu mến Thiên Chúa!”.
Với tư cách Đấng Cứu Chuộc, Ngài hành động! Vì thế, “Đừng khóc nữa!” mang trọng lượng của một mệnh lệnh hơn là một ủi an. Như ngày tận thế, khi đau khổ và cái chết có thể xuất hiện, thì cuối cùng, Thiên Chúa bày tỏ một tình yêu luôn làm cho sống; sách Khải Huyền viết, “Ngài sẽ lau mọi giọt lệ trên mắt họ, và sẽ không còn chết chóc, than khóc hay đau đớn nữa”. Quả phụ Nain sắp nhận được một ân sủng khôn lường, không thể tưởng tượng so với nỗi buồn của cô; vì rằng, con cô sống lại. Bạn và tôi cũng hãy hy vọng vào lòng nhân từ của Chúa Kitô, Đấng ‘khôi phục những gì đã mất’ nơi chúng ta và nơi cả những người thân yêu của chúng ta.
“Hỡi thanh niên, Tôi truyền cho anh hãy chỗi dậy!”. Chúa Giêsu không an ủi tôi chỉ đơn giản bằng cách loại bỏ cảm xúc hoặc để tôi tưởng tượng rằng, mọi thứ khác với thực tế. Thay vào đó, Ngài hành động để loại bỏ nguyên nhân gây ra đau khổ và buồn phiền; sách Xuất Hành viết, “Vì Ta là Chúa, Đấng chữa lành các ngươi!”. Khi nói với quả phụ Nain, “Đừng khóc nữa!”, Ngài không kết tội cô là một phụ nữ dễ xúc động và làm quan trọng mọi việc; ngược lại, Chúa Giêsu xót thương cô vì sự mất mát con trai yêu quý. Vì vậy, với tất cả trái tim và linh hồn, tôi phải tin để hy vọng rằng, cuộc sống của tôi nằm trong tay Chúa; cuộc sống của những người thân yêu của tôi nằm trong tay Chúa. Như Phaolô, bạn và tôi cần mạnh mẽ tuyên xưng, “Chúng ta sống, là sống cho Chúa; và chúng ta chết, là chết cho Chúa!”.
Anh Chị em,
“Đừng khóc nữa!”. Đó là lời một thanh niên có tên Giêsu nói với bà mẹ Nain đi ra từ trong thành; thứ Sáu tuần thánh, Giêsu ấy cũng ra khỏi thành, Mẹ anh cũng khóc. Ô hay! Anh không an ủi bà, anh không tự cứu mình mà đã chết thật; để rồi, nhờ cái chết của mình, Giêsu ấy đã kéo toàn thể nhân loại vào Giêrusalem thiên quốc, thành thánh trên trời. Luca viết, “Đoạn tiến lại gần, Ngài chạm đến quan tài và những người khiêng đứng lại”. Lòng từ bi vĩ đại đã hướng dẫn hành động của Chúa Giêsu! Ngài quyết định đương đầu với cái chết, có thể nói là mặt đối mặt; và sẽ đối đầu với nó cách dứt khoát, trực diện, trên Núi Sọ! Với thanh niên Nain đã chết, Ngài nói lớn tiếng cho mọi người nghe, “Hãy chỗi dậy!”; với mỗi người chúng ta, Ngài cũng nói, “Hãy chỗi dậy!”. Giêsu muốn bạn và tôi chỗi dậy, đứng thẳng; Ngài tạo ra chúng ta để đứng thẳng và đứng vững trên đôi chân mình. Vì lý do này, lòng từ bi vĩ đại của Ngài cũng sẽ chữa lành bạn và tôi; điều quan trọng là “Hãy chỗi dậy! Đứng lên!”, và để Ngài ‘khôi phục những gì đã mất!’.
Chúng ta có thể cầu nguyện,
“Lạy Chúa, trong dòng sông cuộc đời của con, xin gạt bỏ những gì trở ngại cho sự mới mẻ của cuộc sống mà Chúa gọi con chỗi dậy để sống. Xin ‘khôi phục những gì đã mất’ nơi con!”, Amen.
Hôm nay là ngày Lễ tôn kính Tên cực thánh Đức Bà Maria. Mời bạn tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của Tên cực thánh Đức Bà Maria mà luôn luôn chạy đến Mẹ với hết lòng tin tưởng nhé.
Cha Vương
Thứ 2: 12/09/2022
NGUỒN GỐC: Ngày lễ tôn kính Tên cực thánh Đức Bà Maria được Đức Giáo Hoàng Innocent XI thiết lập vào năm 1683, để kỷ niệm biến cố lớn lao về cuộc chiến thắng vĩ đại của người Kitô hữu chống lại quân Thổ Nhỉ Kỳ do sự che chở rất hiển nhiên của Đức Maria, Nữ Vương trên Trời.
Năm mươi vạn quân Thổ Nhỉ Kỳ tiến đánh sát thành Vienna và đang đe dọa toàn cỏi Âu châu . Trong ngày lễ Bát Nhật kính ngày Sinh Nhật Mẹ Maria, Sobieski, vua xứ Ba Lan, quyết tâm đến cứu giúp thành Vienna đang bị quân Thổ bao vây khốn đốn. Vị vua này bắt đầu tiến quân với thánh lễ Misa. Sau khi sốt sắng rước Mình Thánh Chúa xong, ông tiến đến trước bàn thờ giang hai tay hình thánh giá và dỏng dạc hô lớn: “Chúng ta hãy mạnh dạn tiến quân, Thiên Chúa sẽ bảo vệ chúng ta và Đức Mẹ Maria sẽ trợ giúp chúng ta.” Lòng tin tưởng của vị vua thánh thiện này đã được đền đáp. Quân Thổ mặc dù rất đông đảo nhưng bị tấn công bất ngờ đã bỏ chạy trong rối loạn. Và từ đó danh thánh Mẹ Maria được tôn kính cho đến ngày hôm nay.
Thật là chính đáng khi tôn kính tên cực thánh Maria trong những ngày lễ kính của Giáo Hội Công giáo bên cạnh tên cực thánh Giêsu. Tên Maria là một tên cực thánh, đầy vinh quang, một tên có âm điệu dịu dàng, một tên khi gọi đến đều được mọi ơn cứu rổi. Các thánh đã cố gắng ghi lại nhiều điều lạ lùng tuyệt vời khi thốt lên tên cực thánh Maria. Niềm vinh quang của tên cực thánh Maria mà Thiên Chúa đã ban cho cha mẹ của Đức Nữ Đồng Trinh và là tên được Chúa chúc phúc mà thiên thần Gabriel đã rao truyền đầy lòng tôn kính và từ đó mọi thế hệ người Công giáo đã âu yếm lập lại trên đầu môi mỗi ngày; Thiên đàng đã ban cho thế gian một tên cực đẹp và thế gian đã ca tụng tên Maria với một âm điệu vang vọng hiền hòa. Thánh Pierre de Blois nói: “Nghe tên cực thánh Maria, toàn Giáo Hội đều quỳ gối, và những lời cầu xin và nguyện cầu của mọi người được vang vọng lên từ khắp mọi phương trời.”
Thánh Bonaventure thường cầu nguyện: “Tên của Mẹ đầy vinh quang, ôi Đức Mẹ Chúa Trời, ôi tên cực thánh là nguồn hạnh phúc tuyệt vời.” Chân phước Henri Suzo; “Tên của Mẹ ngọt ngào biết dường nào.” Thánh Ambrose nói: “Tên của Mẹ là hương thơm tỏa ra mọi ngưồn ân sủng. Nhưng đối với thánh Ephrem còn gọi tên của Đức Mẹ Maria là Chìa khóa cửa Thiên Đàng và thánh Bernard thì nói là khi kêu đến tên Maria thì mọi quỷ dữ đều bỏ chạy trốn. (PT Huỳnh Mai Trác)
THÁNH TÍCH: Bên Ý có một cô gái đang đi dọc đường, giữa một nơi xa vắng, gặp phải một tên cướp. Tên cướp ấy có tiếng là hung hãn và đã đoạt của cùng giết chết nhiều người. Giữa lúc bơ vơ không ai cứu chữa, cô sợ hải khiếp kinh. Giáp mặt cô, tên cướp bảo rằng: “Cô hãy nghe ta, bằng không ta sẽ giết”. Trong lúc nguy khốn, cô chợt nhớ đến Đức Mẹ, liền kêu tên Cực trọng Maria, cô lạy tên cướp và xin vì Đức Mẹ mà tha cho mình. Tên cướp nghe nói đến tên Maria thì dừng lại, nghĩ một lúc rồi bảo cô ta: “Được, vì Đức Mẹ mà ta tha chết cho cô, nhưng xin cô nhớ cầu Đức Mẹ cho ta với”. Ta xem tên Cực trọng Đức Mẹ linh ứng dường nào, tên cướp định hãm hại cô gái, nhưng vừa nghe tên Cực Thánh Đức Mẹ liền đổi lòng, chẳng những tha cho cô ta, mà lại đưa cô ta qua quãng đường đầy cheo leo ấy nữa.
Đọc lịch sử phát triển công kỹ nghệ các quốc gia tiên tiến như Anh, Pháp, Nhật v.v… Ta thấy có sự hiện hữu một chính sách sử dụng đất đai của quốc gia để làm điểm tựa cho việc phát triển đất nước.
Nước Anh đi sớm nhứt, từ thế kỷ 16. Hoàng đế Henry VIII (Henry đệ bát) truất hữu đất đai thuộc sở hữu của các tu viện. Nước Pháp làm tương tự hai thế kỷ sau, năm 1789, truất hữu đất đai thuộc sở hữu của các nhà thờ. Số đất đai này được bán, dĩ nhiên cho thành phần “có tiền”, là lớp quí tộc và lớp tư sản. Nhờ việc này ngân sách quốc gia được tăng cường và xã hội có được một lớp tư bản “mạnh”. Hai yếu tố nền tảng này thành công đưa đất nước vào công cuộc “công kỹ nghệ hóa”.
Đặc biệt nước Nhật, thời Minh Trị, giới “samurai” bị cô lập mà không phản kháng. Là vì có chính sách “giúp đỡ đặc biệt”, với ngân sách phần lớn đến từ số tiền “bồi thường chiến tranh” của nhà Thanh cho Nhật. Lớp người này nhờ có vốn và cơ hội, một số lớn trở thành những nhà kỹ nghệ (có tiếng tăm cho đến ngày nay), làm đầu tàu cho sự phát triển “thần kỳ” của Nhật (trước Thế chiến và sau Thế chiến II).
Riêng VN thì có các vụ “đánh tư sản”, “đổi tiền” và “quốc hữu hóa ruộng đất”. Tài sản của người dân (bất kể giàu nghèo) trở thành tài sản của nhà nước. Một số lớn công xưởng của tư bản VNCH cũ được tháo gỡ chở về Bắc.
Ai biết số vốn này, từ 1975 đến năm 1990 đã được sử dụng ra sao cho việc phát triển quốc gia?
Từ khi “đổi mới”, đảng CS cũng lập “quĩ đất” để làm “vốn” phát triển quốc gia.
Khác nhau giữa VN và (Anh và Pháp), hai “đế quốc sừng sỏ” lấy đất của nhà thờ bán ra cho tư bản. Còn VN truất quyền sử dụng đất đai của nông dân, của những người nghèo thấp cổ bé miệng… đem “cấp” cho thành phần “tư bản địa ốc”, đa số có dây mơ rễ má với đảng viên CSVN.
Cùng một chính sách về “quĩ đất” nhưng VN gây ra muôn triệu trường hợp “dân oan”. Những người dân bị cướp đất tuyệt đường sinh sống. Họ trở thành hoặc là gánh nặng của xã hội, hoặc bị gạt ra bên lề xã hội. Trong khi các tu viện, các nhà thờ ở Anh và Pháp… thì cách thụ đắc đất đai của họ ra sao thì bây giờ họ bị truất hữu bằng cách như vậy.
Anh, Pháp, Nhật… phát triển thần kỳ. VN trở thành một quốc gia “không chịu phát triển”.
Người “giàu” ở VN hiện nay, đại đa số giàu lên từ “đất”. Đồng tiền họ có, do thủ đoạn do móc ngoặc với đảng viên cầm quyền bức hiếp người dân. Vốn tư bản của họ từ bản chất đã dinh máu và nước mắt của dân oan.
Nếu ta tin vào luật “nhân quả”, tiền mà họ có sẽ là một tai họa, cho họ, cho con cái họ, cho gia đình họ, thậm chí cho cả đất nước.
Người giàu lên từ đất ở VN đại đa số có quốc tịch Mỹ, Anh, Pháp… Họ dễ dàng từ bỏ tổ quốc. Bởi vì, giải thích cách nào thì “tổ quốc” cũng bao gồm cả những người nghèo khổ mà họ đã cướp đi mọi phương cách mưu sinh.
Tài sản của tư bản đỏ địa ốc VN cực kỳ lớn. Nhưng họ không hề bỏ vốn đầu tư xây dựng đất nước, như ở Nhật, ở Pháp hay Anh. Họ cho con du học Mỹ, mua nhà bên Mỹ, gia nhập quốc tịch Mỹ…
Tất cả không ngoại lệ, con cháu đảng viên chóp bu VN đều có con cái du học bên Mỹ, bên Anh…
Họ rập khuôn TQ, từ cái suy nghĩ cho tới cách lãnh đạo quốc gia. Nhưng họ ăn chơi với cái cách “playboy”, kẻ mới giàu tập tễnh học làm trưởng giả, kiểu chơi trội “ăn bò dát vàng”, đeo đồng hồ Rolex, điện thoại Vertu, áo quần hàng hiệu v.v…
Tự họ trong đầu óc, trên cửa miệng, lời nói tới việc làm đã chan chứa sự phản bội lại chính mình.
Với hàng ngũ những người “phản bội lại chính mình”, ta có thể hy vọng họ lãnh đạo người dân, đưa đất nước phát triển và đem lại hạnh phúc, tự do cho người dân hay không?
Tuổi 60 của chúng tôi ghi dấu bằng một buổi tiệc được tổ chức thật chu đáo. (Hình: Bích Ngọc)
Yến rủ rê bốn cô bạn chụp chung vài tấm hình bên ổ bánh sinh nhật. Cài thêm nụ hồng be bé lên tóc làm duyên, tôi may mắn được hưởng ké sinh nhật cạnh bạn bè thật vui vẻ.
Trong nhóm bạn có Chi và Diệp là hai cô em gái của người đẹp nổi tiếng lẫy lừng ở Sài Gòn mà lúc trẻ mình thường nghe chị bà con nhắc đến. Đó là Trâm Quận Chúa trong Thương Xá Tax, với một sắc đẹp khuynh thành được người Sài Gòn nhắc nhớ mãi đến hôm nay.
Nhìn nét đẹp, dáng cao chuẩn của Chi và Diệp cũng đoán được ắt hẳn cô chị Trâm ngày ấy đẹp lắm! Riêng tôi thích mái tóc thẳng đen huyền của Diệp, gợi tôi nhớ đến tranh vẽ của họa sĩ ViVi nổi tiếng trước năm 1975. Chi tướng cao, thon thả như người mẫu, giọng nói rất ngọt ngào, dễ thương. Anh Hải chồng của Chi học cùng UCLA với Vân, em gái của tôi, nhưng vài lớp lớn hơn.
Căn nhà với khu vườn xinh xắn cây xanh cắt tỉa gọn gàng. Những dây đèn treo lung linh tỏa ánh sáng dịu mắt. Âm nhạc từ dàn máy phát ra thật du dương. Ngồi ngoài vườn ngước nhìn bầu trời đêm tôi có cảm giác như mình được quay về thuở đôi mươi uống cà phê tán gẫu với bạn bè.
Sài Gòn bỗng thật gần qua những bản nhạc Pháp quen thuộc làm say mê một thời: “Je pense à toi” (Jean-François Michael), “Nue comme la mer” (Christophe), “Si l’amour existe encore” (Jean-François Michael).
Tôi với cây guitar dạo vài khúc nhạc trữ tình cho những cô bạn có tâm hồn yêu văn nghệ cùng đưa nhau về kỷ niệm qua “Trả Lại Em Yêu” của Phạm Duy:
“Trả lại em yêu khung trời đại học
Con đường Duy Tân cây dài bóng mát”
Tôi đệm cho anh Nhạn hát đầy đam mê bài “Áo Lụa Hà Đông,” nhạc Ngô Thụy Miên, thơ Nguyên Sa:
“Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng”
Đêm đã khuya, vài giọt sương đêm rơi nhẹ trên mái tóc. Tiếng đàn, lời ca vẫn dập dìu. Nụ cười thật tươi, thật hồn nhiên, chúng tôi đón tuổi mới với tâm an vui, chia sẻ cho nhau những câu chuyện chẳng cần sáo ngữ, rào trước đón sau.
Ngần ấy năm của một đời người đã đi qua chúng tôi bước nhẹ nhàng vào tuổi 60 đầy ắp kinh nghiệm sống. Học cũng được biết bao điều hay. Học sống đơn giản, bớt lo lắng. Biết buông bỏ những điều không còn quá cần thiết như lao đi kiếm tiền làm giàu. Chạy theo những đua chen mỏi mệt, hư danh, phù phiếm.
Con cái đã trưởng thành và có cuộc sống riêng nên bây giờ là lúc chúng tôi biết cách sống cho riêng mình; biết sử dụng thời gian hữu ích như đi du lịch những nơi hằng ao ước nếu điều kiện tài chính cho phép, hoặc gặp bạn bè thâm giao thân tình, tâm sự nhỏ to; biết tránh những phiền toái, phức tạp, nhìn cuộc đời bao dung hơn, dễ dàng hơn; biết sẻ chia cho đi mà không cần nhận lại.
Như vậy tuổi 60 của chúng tôi đã được mở đầu ghi dấu bằng một buổi tiệc được tổ chức thật chu đáo tại tư gia của Chi-anh Hải.
Chia tay nhau lúc trời sắp hửng đông. Nhìn đồng hồ gần 3 giờ sáng. Ai bảo 60 tuổi là tuổi xuống dốc nhỉ?
Cảm ơn bạn bè đã tụ họp đông đủ góp phần cho một buổi tối vui vẻ, đầy ắp tiếng cười. Để chúng ta nhận ra rằng:
“Cảm ơn đời mỗi sớm mai thức dậy
Ta có thêm ngày nữa để yêu thương”
Hai câu thơ được nhà văn Nguyễn Nhật Ánh chuyển dịch năm 1993 từ thơ của Kahlil Gibran (1883-1931), một thi sĩ và họa sĩ người Mỹ gốc Lebanon: “Wake at dawn with winged heart and give thanks for another day of loving.”(Bích Ngọc) [qd]
Khi xua quân xâm lăng Ukraine, ai cũng biết Putin đã ném đất nước và dân tộc Nga vào một canh bạc khổng lồ chỉ vì “tháu cáy” Tây phương. Giờ đây, sau 6 tháng quần thảo trên chiến trường, Putin đang phải đối phó với một vấn nạn cực kỳ to lớn cho vận mệnh nước Nga tương lai, đó là Nga có thể thua trong trận chiến này.
Tháng Chín là tháng quyết định. Đó là tháng mùa lạnh bắt đầu ở xứ tuyết, và trong quân sử thế giới cổ kim không một đội quân xâm lăng nào chiến thắng vào mùa tuyết ở cái miền đất băng giá khắc nghiệt cực độ đó. Người ta không quên Napoléon ở thế kỷ XIX và Hitler thế kỷ XX đã thảm bại như thế nào, thảm bại không phải vì yếu hơn đối phương mà vì “Mother Nature.”
Quân đội Ukraine – được trang bị với những vũ khí tối tân của NATO, mà hiệu quả nhất là đại pháo cơ động HIMARS có tầm đạn cả trăm kí-lô mét nã vào lòng đất địch – đang có kế hoạch phản công để chiếm lại Kherson và Zaporizhzhia ở phía Nam, thành phố Kharkiv ở vùng Đông Bắc cũng là mục tiêu cho Ukraine tái chiếm. Hai mặt trận diễn tiến cùng lúc đã khiến Nga bất ngờ. Nếu chiến dịch này thành công, bất luận là phía Nam hay Bắc, quân Nga bị đẩy lui ra khỏi một trong những thành phố quan trọng đó, Nga xem như thua, dù tạm thời vẫn chiếm đóng hai vùng Crimea và Donbas.
Đó là nhận định của nhiều quan sát viên quốc tế.
Mặc dù Nga cố tình che đậy thất bại của mình bằng cách tuyên bố chiến thắng toàn diện ở Donbas, nhưng lời tuyên bố này xem ra chẳng có trọng lượng gì mấy bởi đất đai chiếm được bị mất dần và thiệt hại gia tăng, về cả mặt quân số lẫn súng đạn. Mới đây có tin Nga thương lượng với Bắc Hàn và Iran để mua đạn đại pháo và tên lửa từ hai quốc gia này. Sự yếu kém của Nga hé lộ khi Phát ngôn viên của Putin, Dmitry Peskov, tỏ ý muốn tái lập đàm phán với Kyiv. Nó chứng tỏ điện Cẩm Linh đang phải nhìn nhận tính cách tiêu cực về phía Nga trong cuộc chiến.
Sự thất bại của Nga sẽ ảnh hưởng lên cục bộ thế giới như thế nào? Trật tự mới sẽ là gì? Ai là kẻ trục lợi?
Trước hết, sự thất bại là dấu hiệu cho thế giới thấy Nga không còn là một “đối cực quyền lực” bên cạnh Hoa Kỳ và Trung Quốc nữa. Song song với suy thoái quân sự, kinh tế Nga cũng băng rã dần do những trừng phạt kinh tế gắt gao của Tây phương. Châu Âu sẽ không tùy thuộc quá nhiều vào nguồn dầu khí của Nga. Chính Thủ tướng Đức Olaf Scholz cũng tuyên bố Nga là nguồn cung cấp nhiên liệu không thể tin tưởng được. Đến cuối năm 2022, Hoa Kỳ sẽ cung cấp phân nửa lượng khí đốt cần thiết cho châu Âu, phần còn lại sẽ từ các nơi khác đổ vào. Moskva sẽ không còn khí giới trong tay để “blackmail” lục địa này vì bị đá văng ra khỏi thị trường. Thu nhập sẽ không dồi dào như trước.
Trung Quốc sẽ lợi dụng cơ hội này trục lợi. Chắc chắn Bắc Kinh sẽ thương lượng với Moskva để mua nhiên liệu với giá rẻ, và đầu tư vào thị trường quốc nội với những điều kiện béo bở. Họ cũng sẽ gây khó khăn cho Nga bằng cách tạo ảnh hưởng chính trị-kinh tế, và cuối cùng đòi lại lãnh thổ mà họ cho là Nga đã chiếm đoạt của họ từ thế kỷ XIX. Một khi bạn suy yếu thì đừng hòng loài sói hung dữ tha cho bạn. Đó là quy luật tự nhiên xưa nay.
Chẳng những sói không tha mà những con cừu yếu đuối bị giam trong chuồng lâu nay cũng bắt đầu toan tính tìm cách thoát ly. Những quốc gia trước đây nằm trong đế quốc Liên bang Xô viết như Kazakhstan và Uzbekistan, chỉ chờ Nga gục xuống là vực dậy tìm đường thoát. Quyết sách của hai quốc gia này – cũng như các quốc gia khác nhỏ hơn thuộc vùng Trung Á, ngay cả Nam Caucasian – là làm sao thoát ra khỏi quỹ đạo của Nga mà không bị rơi vào miệng hùm sói Trung Quốc. Con đường trước mắt họ, một khi Nga suy yếu dẫn đến tình trạng các liên minh tan rã, là bắt tay thân thiện với NATO và Hoa Kỳ để củng cố nền độc lập và an ninh quốc gia.
Thậm chí tại những mảnh đất “da beo” Nga kiểm soát gián tiếp như Transnistria ở Moldova hoặc Nam Ossetia ở Georgia, Nga cũng sẽ gặp nhiều khó khăn nếu muốn tiếp tục thao túng. Các bang quốc “chư hầu” này sẽ tìm cách trở về quốc gia mẹ, hoặc người dân sử dụng bạo lực nổi dậy chống phá nhà nước thân Nga. Rồi thể diện của Nga ở vùng Balkan cũng bị lu mờ. Nhóm Quốc gia chủ nghĩa cực đoan ở Serbia sẽ mất tin tưởng vào điện Cẩm Linh, ảnh hưởng chính trị-kinh tế theo đó cũng phai nhạt, và những cỗ máy tuyên truyền của Nga hiện nguyên hình là những xưởng bào chế “fake news.”
Hiển nhiên, Hoa Kỳ có lợi nhiều nếu Nga thất bại tại Ukraine. Đó là lý do vì sao hiện nay Hoa Kỳ đổ đô-la hết tỉ này đến tỉ khác vào Ukraine. Qua cuộc chiến, guồng máy quân sự khổng lồ của Nga bị tiêu hao trầm trọng đến nỗi nhiều phân tích viên thế giới phỏng đoán sẽ phải mất từ 10 đến 15 năm mới phục hồi. Như thế Nga sẽ không đủ sức để phiêu lưu vào một cuộc chiến khác, ít nhất trong thập kỷ sắp tới. Các nhà hoạch định quyết sách ở Washington cũng sẽ tìm cách chiêu dụ các quốc gia đồng minh với Nga tách dần ra khỏi vùng ảnh hưởng Nga để gia nhập cộng đồng thế giới phát triển kinh tế. Đối với Georgia và Moldova, hai quốc gia nạn nhân trực tiếp của các cuộc xâm lăng trước đây của Putin, Hoa Kỳ cũng phải có những chương trình trợ giúp tích cực để hai quốc gia này chiếm lợi thế, qua đường lối hòa bình không bạo động, giành lại đất đai bị mất, và giấc mơ “thoát Nga” trở thành hiện thực. Nếu muốn “thoát Nga” và “thoát Trung” thì chỉ có nước quay sang NATO và Hoa Kỳ chứ không có con đường nào khác. Đây là cơ hội hãn hữu cho Hoa Kỳ tạo thế mạnh ở vùng đất đó để kềm chế con gấu phương Bắc hung tợn.
Cuối cùng, tái thiết Ukraine sẽ là gánh nặng vô cùng to lớn cho Tây phương, và sẽ phải mất nhiều thập kỷ mới hoàn thành. Nhưng một Ukraine độc lập, thân Tây phương, dù không nằm trong NATO, vẫn là mối lo canh cánh ngày đêm cho bất kỳ kẻ nào ngồi nơi bàn chủ tọa điện Cẩm Linh.
Putin đang thua canh bạc. Nhưng nhiều người bảo không nên dồn ông ta vào chân tường. Một con hổ bị thương vẫn là con hổ. Putin nổi tiếng xưa nay là người không ai tiên đoán được chính xác ngón đòn nào ông ta đem ra thi thố. Những đầu đạn nguyên tử hờm sẵn trên 6.000 bệ phóng tên lửa, chờ ngón tay của Putin bấm nút, là mối e ngại không ai dám xem thường. Chẳng cần nói nhiều, Putin biết rõ điều đó hơn ai hết.
Một binh sĩ Ukraine bị thương trong thời gian đầu giao tranh trong cuộc tấn công mới đây ở vùng Kherson được chăm sóc tại một cơ sở y tế ở miền nam Ukraine. Ảnh: WP
Trong những căn phòng bệnh viện thiếu ánh sáng ở miền nam Ukraine, những người lính bị đứt lìa chân tay, bị thương do mảnh đạn, với những bàn tay biến dạng và các khớp xương bị vỡ nát, đã kể lại những bất lợi mà đơn vị của họ phải đối mặt trong những ngày đầu của cuộc tấn công mới đây, nhằm đánh đuổi quân Nga khỏi thành phố chiến lược Kherson.
Các binh sĩ nói rằng họ thiếu pháo binh cần thiết để đánh bật quân cố thủ của Nga và tường thuật lại khoảng cách đáng ngạc nhiên về công nghệ của họ so với các đối thủ được trang bị tốt hơn. Các cuộc phỏng vấn đã cung cấp một số thông tin trực tiếp đầu tiên về nỗ lực chiếm lại lãnh thổ Nga chiếm được trước đó. Đây là chủ đề rất nhạy cảm, và các chỉ huy quân đội Ukraine đã cấm các phóng viên đến gần tiền tuyến.
Sau khi bị pháo kích dữ dội, Denys, một người lính Ukraine 33 tuổi, đã cùng với tiểu đội của anh bị tụt lại phía sau và di chuyển vào vùng đất Nga đang chiếm giữ, cho biết: “Họ đã pháo kích dữ dội lên đầu chúng tôi. Ai có thể sống sót sau một cuộc pháo kích trong năm giờ liền như vậy?”.
Denys và tám binh sĩ Ukraine khác từ bảy đơn vị khác nhau đã cho phóng viên thấy được những góc nhìn hiếm hoi về cuộc phản công Kherson ở phía nam, hoạt động quân sự tham vọng nhất của Kyiv kể từ khi quân Nga bị đánh đuổi ra khỏi thủ đô Kyiv vào tháng 3. Giống như trong trận chiến giành Kyiv, thành công của Ukraine hầu như không được đảm bảo và lời kể của các binh sĩ cho thấy rằng một cuộc chiến kéo dài và nhiều thương vong hơn đang ở phía trước.
Ihor, một chỉ huy trung đội người Ukraine, 30 tuổi, bị thương ở lưng khi chiếc xe tăng mà anh ta đang lái lao xuống một con mương. Anh đang được chăm sóc trong một cơ sở y tế ở miền nam Ukraine. Ảnh: WP
Ihor, một người chỉ huy trung đội 30 tuổi, bị thương ở lưng khi chiếc xe tăng anh lái đâm vào một con mương cho biết: “Để tiêu diệt được một lính Nga, chúng tôi phải mất 5 người.”
Ihor không có kinh nghiệm gì về quân sự trước cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine vào ngày 24 tháng 2. Anh kiếm sống bằng việc bán thức ăn gia súc cho các trang trại lợn và bò. Người thay thế anh làm chỉ huy trung đội cũng không có kinh nghiệm quân sự nào trước đây.
Những người lính đã được phỏng vấn trên cáng và trên xe lăn trong quá trình họ hồi phục sau những vết thương trong cuộc tấn công. Một số trả lời với điều kiện giấu hoàn toàn tên và họ để tránh bị kỷ luật. Những người khác, như Denys và Ihor, đồng ý cho phóng viên nêu tên của họ. Nhưng hầu hết trong số họ đều kể rõ ràng về những bất lợi mà họ phải đối mặt.
Họ nói rằng máy bay không người lái Orlan của Nga đã tiếp xúc với các vị trí của Ukraine ở độ cao hơn một kilomet trên đầu họ, và ở độ cao này họ chưa bao giờ nghe thấy tiếng vo ve của thiết bị bay này đang theo dõi chuyển động của họ.
Một binh sĩ Ukraine bị thương, Serhii, 30 tuổi, tại một cơ sở y tế ở miền nam Ukraine. Ảnh: WP
Các xe tăng Nga chạy ra từ các công sự xi măng mới xây và bắn bộ binh bằng pháo cỡ lớn, các binh sĩ Ukraine bị thương cho biết. Sau đó, các phương tiện sẽ lại chạy trở lại, nấp bên dưới các hầm trú ẩn bằng bê tông, được che chắn khỏi hỏa lực súng cối và tên lửa.
Hệ thống radar phòng không của Nga tự động phát hiện và xác định vị trí những binh lính Ukraine đang nhắm bắn pháo vào quân Nga, và sử dụng hỏa lực pháo binh để đáp trả.
Các công cụ hack của Nga đã hack các thiết bị bay không người lái của Ukraine. Những người điều khiển drone đã thấy máy bay của họ trôi đi ra sau chiến tuyến mà không thể điều khiển được
Ukraine đã không khuyến khích đưa tin về cuộc tấn công này, dẫn đến độ trễ thông tin về một bước ngoặt quan trọng có thể xảy ra trong cuộc xung đột đã kéo dài gần bảy tháng với Nga.
Khi Ihor bắn vào các binh sĩ Nga bằng khẩu súng trường Kalashnikov của mình cách đây vài ngày, anh nói, đây là lần đầu tiên anh bắn một người. “Bạn không nghĩ về bất cứ điều gì,” anh nói. “Bạn hiểu rằng, nếu bạn không bắn chết họ, họ sẽ bắn chết bạn.”
Bất chấp những thách thức, Ihor cho biết anh rất háo hức trở lại tiền tuyến ngay sau khi anh đã lành lặn. “Người của tôi ở đó. Làm sao tôi có thể rời bỏ họ?”
Những người lính khác thì sẽ không trở lại chiến trường.
Oleksandr, một người lính Ukraine 28 tuổi, bị mất cánh tay khi chiến đấu với quân Nga đang chiếm đóng Kherson, một phần của “cây cầu đất liền” nối tới Crimea của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ảnh: WP
Oleksandr, một cựu công nhân xây dựng 28 tuổi, bị mất cánh tay trong một vụ nổ súng cối trong cuộc phản công tuần trước. Anh nhăn mặt vì cơn đau tưởng tượng trên giường bệnh vào Chủ nhật, nói rằng anh cảm thấy đau nhói từ các ngón tay và bàn tay mà đã bị cắt rời ra khỏi cơ thể anh.
Oleksandr cho biết, các đợt pháo kích của Nga là không ngừng. “Họ pháo kích chúng tôi mọi lúc,” anh nói. “Nếu chúng tôi bắn ba quả đạn cối về phía họ, họ sẽ bắn lại về phía chúng tôi 20 quả đạn cối.”
Các binh sĩ Ukraine cho biết họ phải cân nhắc kỹ lưỡng việc sử dụng các loại vũ khí nhưng ngay cả khi khai hỏa, họ vẫn gặp khó khăn khi bắn trúng mục tiêu. “Khi bạn đưa ra tọa độ, nó được cho là sẽ bắn chính xác tới đó, nhưng không phải vậy,” anh nói, lưu ý rằng thiết bị của anh có niên đại từ năm 1989.
Oleksandr chưa bao giờ đến Kherson trước chiến tranh, nhưng anh cho rằng mục tiêu đánh đuổi quân xâm lược Nga đáng để hy sinh một cánh tay. “Đó là đất nước của chúng tôi,” anh nói.
Tổng thống Volodymyr Zelensky nói rằng quân Ukraine đã chiếm lại hai ngôi làng ở khu vực Kherson và một trong những phụ tá của ông đã đăng hình ảnh lá cờ Ukraine được treo trên làng Vysokopillya vào cuối tuần qua.
Zelensky nói trong một video: “Các lá cờ Ukraine đang trở lại những nơi đáng lẽ nó phải ở đó.” Nhưng không thể đánh giá được những tiến bộ mà lực lượng Ukraine đã đạt được trong nỗ lực đánh đuổi quân xâm lược Nga khỏi Kherson.
Khu vực bị Nga chiếm trước đó trong chiến tranh, là một phần quan trọng trong “cây cầu nối đất liền” của Tổng thống Nga Putin với Crimea, bán đảo bị Nga xâm lược và sáp nhập trái phép vào năm 2014.
Petro, 30 tuổi, là một trong số nhiều binh sĩ Ukraine hiện đang được điều trị tại các cơ sở y tế ở miền nam Ukraine khi thương vong gia tăng trong cuộc tấn công chiếm lại Kherson của Ukraine. Ảnh: WP
Dù cuộc chiến có đẫm máu, các binh sĩ Ukraine cho biết họ không thấy có sự thay thế nào khác.
“Nếu chúng tôi không ngăn chặn kẻ thù, chúng sẽ hãm hiếp và giết người dân của chúng tôi như chúng đã làm ở mọi nơi khác,” bạn cùng phòng của Oleksandr trong bệnh viện, một người lính nghĩa vụ 49 tuổi, người yêu cầu phóng viên gọi anh bằng biệt danh “Pinochet.”
Pinochet cho biết đầu gối của anh đã bị ép vỡ do mảnh đạn từ một quả đạn cối được bắn ra sau khi một máy bay không người lái phát hiện ra anh trong cuộc phản công Kherson. Anh nói rằng mặc dù thương vong về người của Ukraine là đáng kể, nhưng bên tấn công luôn mất nhiều binh sĩ hơn.
Pinochet nói: “Chúng tôi không thể làm gì để giải quyết vấn đề đó. Và chúng tôi vẫn có thể giành chiến thắng.”
Tác chiến điện tử của Nga cũng là mối đe dọa thường trực. Các binh sĩ mô tả việc kết thúc ca làm việc, sau đó họ bật điện thoại để gọi điện hoặc nhắn tin cho các thành viên trong gia đình – một hành động ngay lập tức thu hút sự chú ý của pháo binh Nga.
Denys nói: “Khi chúng tôi bật điện thoại di động hoặc radio, họ có thể nhận ra sự hiện diện của chúng tôi ngay lập tức. Và sau đó màn pháo kích bắt đầu.”
Bất chấp lệnh cấm các phương tiện truyền thông đến thăm tiền tuyến, có những dấu hiệu cho thấy Nga có thể đang mất dần quyền kiểm soát tại Kherson.
Trong một tuyên bố hôm 5/9, một tổ chức chính phủ tại vùng Kherson được Điện Kremlin hậu thuẫn cho biết, các kế hoạch tổ chức trưng cầu dân ý ở khu vực này đã bị hoãn lại do các vấn đề an ninh. Tuyên bố này của Nga sau đó đã được rút lại, nhưng nó khiến người Ukraine lạc quan và cho rằng ít nhất, cuộc phản công đã gây ra một số xáo trộn cho quân Nga.
Ukraine hy vọng rằng cuộc phản công Kherson sẽ thúc đẩy tinh thần yêu tổ quốc, và chứng minh cho các chính phủ phương Tây thấy rằng hàng tỷ đô la hỗ trợ kinh tế và quân sự của họ đang được đền đáp, ngay cả khi các lệnh trừng phạt chống lại Nga đã làm tăng giá năng lượng và lạm phát và làm gia tăng lo ngại về một mùa đông thậm chí còn đắt đỏ hơn nữa tại châu Âu.
Phóng viên Washington Post không thể xác nhận các tuyên bố của Ukraine về việc chiếm lại các ngôi làng như Vysokopillya, mặc dù các binh sĩ được phỏng vấn cho biết họ có thể tiến vào một số ngôi làng do Nga kiểm soát trước đây. Những người lính đó từ chối nêu tên các ngôi làng, họ nói rằng họ đã nhận chỉ thị bảo mật từ cấp trên của họ.
Một nhóm các nhà báo của Washington Post đã đi đến gần sát Vysokopillya, ở phía bắc Kherson, trong phạm vi 3km vào hôm 5/9. Họ đã bị quân đội Ukraine ngăn cản tiến vào ngôi làng và không thể xác định được nó đã được quân Ukraine chiếm hay chưa. Một quan chức địa phương cho biết tại đây các lực lượng Ukraine và Nga vẫn đang chiến đấu để giành quyền kiểm soát.
Không thể có được một bức tranh toàn cảnh chi tiết về thiệt hại của Ukraine, với đánh giá một cách độc lập từ các phóng viên.
Người lính Ukraine Ruslan, 30 tuổi, bị thương khi chiến đấu ở Kherson. Ảnh: WP
Denys, ngồi thẳng lưng trên giường bệnh, cho biết hầu hết mọi thành viên trong đơn vị 120 người của anh đều bị thương, mặc dù chỉ có hai người thiệt mạng.
Một binh sĩ 25 tuổi đang được điều trị vết thương do mảnh đạn găm phải cho biết, trong đơn vị 100 binh sĩ của anh, có 7 người thiệt mạng và 20 người bị thương. Ihor, chỉ huy trung đội, cho biết 16 trong số 32 người dưới quyền chỉ huy của anh đã bị thương và một người thiệt mạng.
Những người lính bị thương của Ukraine đã được chia ra đến các bệnh viện khác nhau trên khắp miền nam Ukraine để giải phóng các cơ sở y tế chính gần khu vực Kherson cho các bệnh nhân đến sau.
Washington Post giấu tên các bệnh viện điều trị cho các binh sĩ vì những cơ sở y tế này đã bị quân Nga nhắm tới trong suốt cuộc chiến.
Hôm Chủ nhật, một bệnh viện ở Mykolaiv, một thành phố gần Kherson, đã bị Nga pháo kích. Phòng khám nhi khoa của cơ sở này đã bị hư hại nặng đến mức không còn hoạt động được nữa.
Khi nói đến thương vong, Rob Lee, một nhà phân tích quân sự tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại, cho biết Ukraine phải đảm bảo rằng họ duy trì một lực lượng chiến đấu đủ lớn để chống lại những bước tiến của Nga ở phía đông, trong bối cảnh lực lượng vũ trang của Matxcơva là lớn hơn nhiều.
“Nếu họ bị thương vong nặng nề và việc này tiếp tục trong một thời gian dài, đó có thể là một vấn đề,” Lee nói.
Việc Ukraine phụ thuộc vào những người lính thiếu kinh nghiệm cũng là một lỗ hổng nhưng không phải là yếu tố chỉ dành riêng cho quân Ukraine, mà còn đúng cho cả quân Nga.
Khi bắt đầu xung đột, Nga và Ukraine đã chiến đấu bằng các đơn vị quân đội chuyên nghiệp. Sau khi chịu thiệt hại nặng nề ở khu vực phía đông Donbas, cả hai bên bắt đầu triển khai các đơn vị tình nguyện hoặc quân dự bị có ít kinh nghiệm hơn.
Lee cho biết, “cuộc phản công tại Kherson hiện đang thách thức quân đội Ukraine theo những cách hoàn toàn mới.”
Những người lính Ukraine đối đầu với người Nga trong vài tháng qua đã có được sự nhạy bén trên chiến trường mới, “nhưng phần lớn kinh nghiệm đó có thể chỉ liên quan đến việc giữ chắc các vị trí phòng thủ,” ông nói. “Tiến hành các hoạt động tấn công khó hơn nhiều, và cần có thời gian và đào tạo.”
Oleh, một người lính Ukraine đang được điều trị vết thương ở miền nam Ukraine, đã giải cứu một chú mèo con tại tiền tuyến. Ảnh: WP
Việc các bệnh viện hoạt động tấp nập cho thấy rõ ràng rằng những người lính không phải chiến đấu một mình. Các bác sĩ, y tá và các nhân viên bệnh viện khác đã làm việc suốt ngày đêm để chăm sóc cho lượng lớn binh sĩ bị thương. Một y tá đã lén đưa một con mèo con vào phòng điều trị chấn thương cho một người lính tên là Oleh. Anh đã giải cứu con mèo này từ tiền tuyến sau khi mẹ của nó bị một mảnh đạn pháo giết chết.
Các tình nguyện viên đã mang theo đồ vệ sinh cá nhân, bao gồm bàn chải đánh răng và chất khử mùi, và túi quần áo mới để binh sĩ mặc sau khi các bác sĩ dùng kéo cắt nát áo và quần của họ để làm vết thương lộ ra.
Mỗi binh sĩ cho biết không thể dự đoán khi nào Kherson có thể được giải phóng, và nhiều người cho biết điều đó sẽ phụ thuộc vào thời điểm Ukraine nhận đủ các hệ thống pháo binh từ các đồng minh.
Khi một người lính tỏ ra không chắc liệu cuộc phản công có xứng đáng với những khó khăn mà họ phải chịu đựng hay không, Oleksandr, người đã nổi tiếng là “diễn viên hài của bệnh viện”, cho biết điều quan trọng là phải duy trì một thái độ tích cực.
“Bạn phải pha trò để giữ tinh thần phấn chấn. Chúng tôi có thể có thái độ lạc quan như thế này bởi vì chúng tôi là người Ukraine,” anh nói. “Chúng tôi sẽ rất tử tế nếu bạn không đụng chạm đến chúng tôi.”
