Hang đá

Lê Vi

Hôm nay đúng ngày 24.12, tối nay có lễ trọng của người theo đạo Thiên chúa – lễ Noel.

Cứ theo lịch sử Thiên Chúa giáo (còn gọi là đạo Gia Tô) thì Đức Chúa Jesus (Giê Su) sinh ngày 25.12, cách nay 2023 năm. Ngày sinh của ngài đã được cả nhân loại thừa nhận là khởi thủy, mở đầu cho công lịch, dù rằng thế giới cũng tồn tại song song Phật lịch (Phật đản) hoặc lịch Hồi giáo (ngày của thánh Muhammad)…

Dẫu trong đám chúng ta theo hay không theo đạo Gia Tô, không thờ Đức chúa Jesus thì đạo của ngài vẫn gắn bó với mỗi người, ít nhất là ngày tháng năm sinh được ghi trong giấy khai sinh, chứng minh thư, thẻ căn cước, hộ chiếu, lý lịch, v.v.. đều căn theo lịch tính ngày tháng năm liên quan tới ngày sinh của ngài.

Hôm nay lễ Giáng sinh, mừng ngày ngài ra đời. Sinh có nghĩa là sinh đẻ, sinh ra; giáng nghĩa là từ trên hạ xuống, bay xuống. Tiên giáng trần là tiên từ trên trời hạ xuống trần gian, xuống cõi trần tục của người đời. Vua (bệ hạ) giáng lâm để nói về con người có uy như thần thánh xuống chốn nhân gian vậy. “Giáng thế” nghĩa là thánh thần tiên phật bụt xuất hiện trên thế gian cứu giúp chúng sinh. Chúa Jesus sinh ra ở trên đời bởi được Đức Chúa Trời cử xuống che chở cho con người, nên gọi cuộc sinh nở vĩ đại này gọi là Giáng sinh.

Ngày ngài Giáng sinh, 25.12, là lễ trọng, lớn nhất, đặc biệt nhất của người theo đạo Gia Tô. Ngày này, người ta còn gọi bằng những cách gọi khác như “lễ Thiên chúa giáng sinh”, “lễ Noel”, “Christmas”… Có lẽ do quan niệm và phong tục, nhưng cũng có thể do sốt ruột chờ đón lễ trọng, nên ngay từ tối 24.12 bên đạo đã làm lễ vọng, Noel diễn ra vào tối 24 chứ không phải 25 chính vì vậy.

Tương truyền, sau khi Đức mẹ Maria sinh ra ngài, ngài được nuôi nấng trong hang đá, nằm trong máng cỏ, có những con dê, cừu tới dâng sữa nuôi ngài. Hang đá đã trở thành thứ biểu tượng linh thiêng phổ biến nhất trên toàn thế giới. Hầu như mọi nhà thờ trên quả địa cầu này, dù thánh địa to hay nhỏ, đều có hang đá. Tháp chuông uy nghi để cứu rỗi linh hồn con người, còn hang đá là nơi để người ta tới chiêm bái, biết ơn, tưởng nhớ một vĩ nhân đã ra đời.

Tôi sống ở Sài Gòn đã gần nửa thế kỷ, mấy chục năm ở gần khu vực đặc biệt của đạo Gia Tô, đường Phạm Thế Hiển, nơi cộng đồng Thiên chúa giáo dày đặc, chứng kiến nhiều lễ Giáng sinh thật vui tươi, sống động.

Cũng cần nói thêm, năm 1954, sau khi cộng sản chiến thắng ở miền Bắc, hiệp định Geneve được ký kết, hơn 1 triệu người, hầu hết là tín đồ Công giáo đã bỏ quê hương bản quán để vào miền Nam. Đó là cuộc di cư vĩ đại chưa từng có kể từ thời Lạc Long Quân đem con xuống biển sinh sống. Nó chỉ sau cuộc di cư vĩ đại hơn với gần 3 triệu người bỏ nước ra đi những năm sau 1975. Lý do duy nhất của cả hai cuộc là chạy trốn cộng sản. Tất nhiên, theo người cộng sản tuyên truyền, việc người miền Bắc, nhất là giáo dân Thiên chúa chạy vào Nam là bởi sự xúi giục của các thế lực phản động, âm mưu của CIA… nhưng về sau này thì cả người đi lẫn người ở lại hiểu rằng đi là thượng sách. Cách đối xử của người cộng sản vô thần đối với đạo Thiên chúa, với giáo dân, với nhà thờ, cơ sở thờ tự, v.v.. sau năm 1954 cũng như sau 1975 đã cho người ta thấy nếu ở lại cũng không khác gì bỏ đạo, không khác gì bị chính quyền rút phép thông công.

Dân di cư 1954 vào Nam tập trung chủ yếu ở 2 khu vực: Miền Đông Nam Bộ, nhiều nhất là vùng Xuân Lộc, Biên Hòa, Gia Kiệm (đều thuộc tỉnh Đồng Nai) và Sài Gòn. Tại thành phố này, người di cư hầu như dồn về vùng ven kênh Đôi, phía tây nam thành phố, sống dọc theo đường Phạm Thế Hiển, và khu vực quận Gò Vấp, chỗ đường Thống Nhất, Phạm Văn Chiêu bây giờ, cứ vài trăm mét lại có một nhà thờ bề thế, hoành tráng. Phạm Thế Hiển là một trong số ít con đường dài nhất thành phố, bắt đầu từ cầu chữ Y kéo qua quận 4, quận 8 nối xuống tít huyện Bình Chánh. Tôi có lần đã sửng sốt khi chạy xe máy dọc con đường để khám phá nó, giời ạ, dài tới mức nhà đánh số tới hơn 3.000. Chưa có đường phố nào mà số nhà tới 4 con số, như Phạm Thế Hiển.

Cộng đồng giáo dân ở Phạm Thế Hiển quận 8 sống rất yên bình, ít tệ nạn xã hội, khác hẳn so với bên quận 4 lừng tiếng dữ dằn, chém người như ngóe. Cứ đi vài trăm mét lại có nhà thờ, lớn nhỏ khác nhau nhưng đều tạo cảm giác cuộc sống an yên, tâm hồn được giải thoát khỏi những vướng víu trần tục, đau khổ. Cứ mỗi mùa Giáng sinh, vùng đạo Phạm Thế Hiển sinh sắc hẳn lên, trở thành nơi cuốn hút người từ mọi nơi đổ về, nhất là đám trẻ. Suốt cả tuần trước ngày Giáng sinh, cứ nườm nượp nườm nượp, ngựa xe như nước áo quần như nêm, vui trong hồng ân của Thiên chúa. Hồi cầu Nhị Thiên Đường chỉ mỗn cây cầu cũ, có đêm tôi đi làm về không tài nào lách nổi qua cầu, đành phải quay lại ngủ bàn cơ quan, muỗi đốt một phen nhớ đời.

Nét đặc biệt nhất của khu đạo Phạm Thế Hiển là hang đá. Dẫu biết trong tâm hồn mỗi con chiên của Chúa đã có hang đá linh thiêng rồi nhưng mùa lễ trọng, người ta thi nhau trổ tài xây hang, làm hang. Không phải để ganh đua, hơn thua, con gà hơn nhau tiếng gáy (người theo đạo không mang thói tục tầm thường ấy như thường thấy ở người vô đạo) mà để cùng nhau tô điểm nước Chúa đẹp đẽ rộn ràng hơn. Nhà thờ có hang đá, tất nhiên rồi, nhưng hầu như mỗi nhà, gia đình mặt tiền phố, hoặc vài nhà liền nhau, đều làm hang đá, cùng nhớ ngày Chúa chào đời, tạo nên phố hang đá thật ấn tượng.

Trên những hang đá hoặc vòm cao mặt tiền nhà thờ thường có dòng chữ latin “Emmanuel”, tôi người ngoại đạo nên không hiểu nghĩa, có lần mạo muội hỏi vị linh mục nhà thờ Bình Thái đường Phạm Thế Hiển, quận 8, Sài Gòn nghĩa là gì. Ông đang bận chuyện trò với mấy giáo dân khi lễ đã tan, giải nghĩa rằng đó là “Chúa ở cùng chúng ta”. Chúa luôn hiện hữu trong mọi con người, trong cuộc sống hằng ngày.

Bài này chỉ nói tới hang đá nhà thờ, chứ nước ta cũng còn thứ hang đá nữa, đang dần dần phai nhạt, chả mấy người quan tâm. Mộ đá lại càng không bàn, nhất là khi lòng ta đang kính cẩn hướng về Chúa, nhà thờ, hang đá, Noel, Giáng sinh.

– Nguyễn Thông

Hình minh hoạ


 

NGUYÊN TẮC LÀM NGƯỜI

Gieo Mầm Ơn Gọi

NGUYÊN TẮC LÀM NGƯỜI

  1. Làm người…

– Sống giản dị, không giở thủ đoạn, không mưu tính thiệt hơn, không nghị luận chuyện của người đời.

– Mở to mắt, nỗ lực làm việc; khép mi lại, say giấc ngủ ngon.

  1. Làm người…

– Cười, hãy cười tự nhiên; khóc, cứ khóc thoải mái, không cần ngụy trang, không làm ra vẻ.

– Vui mừng, không cần quá bận tâm hình tượng; đau thương , hãy cứ tự nhiên say sưa một hồi.

  1. Làm người…

– Đi được chính, đứng được ổn. Không gây gổ với tiểu nhân, không đồng hành cùng ác nhân.

– Kết giao một người bạn tốt, nên trân quý muôn phần; kết giao một người bạn xấu, nên lặng lẽ rời xa.

  1. Làm người…

– Trước sau như một, đã nói là làm. Nói khoác không biết ngượng, sẽ khiến người chán ghét. Miệng mật ngọt mà dạ gươm đao, sẽ khiến người oán hận.

– Đối xử với bằng hữu, ít một chút hoa mỹ, nhiều một chút chân thành.

– Đối xử với cộng sự, ít một chút qua loa lừa gạt, nhiều một chút tận lực tận tâm.

  1. Làm người…

– Làm việc cần thành thật, kiếm tiền nên dựa vào lương tâm; đừng vì tiền tài mà bày mưu tính kế với huynh đệ; đừng bởi danh lợi quyền thế mà bán đứng bằng hữu tri kỷ.

– Nội tâm không thẹn thì không sợ nửa đêm quỷ ma gõ cửa. Hành vi chính trực, thì không sợ có người nghị luận ở phía sau.

  1. Làm người…

– Không khinh dễ kẻ yếu, không a dua kẻ mạnh; không xem nhẹ người nghèo, không oán hận người giàu.

– Đối với người lớn, tôn kính một chút; đối với con trẻ, kiên nhẫn một chút; đối với bạn đồng hành, chân thành một chút, đối với cha mẹ, hiếu thuận một chút.

– Chữ nhân viết thì dễ, nhưng làm được lại rất khó. Làm người thiện lương sẽ sống được tự tại; làm một người không tranh quyền thế, thời thời khắc khắc sẽ an bình.

Nhân sinh muốn không muộn phiền, cần làm người đơn giản…

– Đơn giản là một loại tinh thần, một loại cao quý, cũng là một loại khí chất. Vậy nên, hãy đơn giản khi làm người, đơn giản khi làm việc, đơn giản khi sinh hoạt.

– Chịu được cô đơn lạnh lẽo, nhân sinh sẽ càng có nhiều tích lũy. Hồng trần một bước, nước mắt một lần rơi. Mỗi lần rơi lệ, là một bước trưởng thành.

– Cuộc sống có rất nhiều muộn phiền đều bắt nguồn từ việc chúng ta không thể cảm thông cho người khác. Quá để ý đến chủ kiến của mình, không chịu thấu hiểu người khác thì tâm hồn sẽ bị tổn thương rất lớn.

Làm người cũng như cây, không nhất định cành lá tốt tươi, nhưng cần phải kiên cường đứng thẳng.

Làm người cũng như núi, không cần cao lớn nguy nga, nhưng nhất định phải sừng sững trang nghiêm.

Làm người cũng giống với nước, không nhất định triều dâng sóng dậy, nhưng nhất định phải trong suốt thanh tịnh.

St

MIỀN BẮC GIÁ LẠNH, NHỚ ĐẾN NHỮNG TÙ NHÂN LƯƠNG TÂM TRONG CHỐN LAO TÙ CỘNG SẢN

Chau Trieu is with Thi Khieu Vu 

Thêm một Giáng sinh buồn bị chia cách, chúc bình an cho các gia đình TNLT Việt Nam .

MIỀN BẮC GIÁ LẠNH, NHỚ ĐẾN NHỮNG TÙ NHÂN LƯƠNG TÂM TRONG CHỐN LAO TÙ CỘNG SẢN

Thời tiết miền Bắc đang trong những ngày rét đậm rét hại, nhiệt độ trong ngày lạnh xuống dưới 10 độ. Đối với người bình thường có áo ấm, đệm êm cũng phải co ro trong cái không khí lạnh buốt đó. Thì những TNLT đang phải chịu cái lạnh thấu xương trong nhà tù của chế độ còn khủng khiếp hơn gấp bội.

Chắc chắn khi những thời điểm lạnh như thời gian này, chế độ quần áo cho TNLT sẽ không đủ ấm, nếu gia đình không gửi thêm quần áo vào thì phạm nhân rất rét. Không những thế, các TNLT còn phải nằm trên nền xi măng, cái lạnh từ dưới thấu lên trên thấm vào cơ thể lạnh buốt. Nhiều phòng giam còn bị giám thị cố tình làm hư hỏng cửa sổ để gió lạnh lùa vào trong phòng hành hạ phạm nhân.

Các TNLT phải sống trong tình cảnh mùa đông thì lạnh giá, mùa hè thì nóng nực. Ngoài ra họ còn phải chịu đựng sự tra tấn về mặt tinh thần bằng nhiều thù đoạn khác nhau của trại giam.

Vì phải sống trong điều kiện tồi tệ như trên mà nhiều TNLT đã bị mắc các chứng bệnh về hô hấp, lao phổi, tim mạch, các bệnh về tâm thần… nếu có ra tù thì tình hình sức khỏe cũng xấu đi trầm trọng.

Trong những thời điểm giá rét như ở miền Bắc như này, chúng ta không quên đến những TNLT đang phải chống chọi với cái lạnh trong chốn lao tù của chế độ CSVN.

Gia Minh


 

Sống trên đời cái gì cũng có giá của nó

Gieo Mầm Ơn Gọi

– Cái giá của của năng lực là trách nhiệm.

– Cái giá của lười biếng là bất tài.

– Cái giá của ỷ lại là yếu kém.

– Cái giá của chần chừ là trải qua mất mát.

– Cái giá của tự do là cô đơn.

– Cái giá của vượt trội là kỷ luật.

– Cái giá của thành công là trải qua thất bại và không bỏ cuộc.

– Cái giá của hạnh phúc viên mãn tuổi già là trải qua bao thăng trầm tuổi trẻ.

Vậy nên, dù bạn ở trong bất cứ hoàn cảnh nào, hãy nghĩ đến cái giá phải trả. Xem nó có xứng đáng, bản thân có trả được không rồi hẵng quyết định.

– Quyết định sống lười biếng, thiếu mục tiêu thì bạn có sẵn sàng trả giá cho cuộc sống vô vị sau này không?

– Quyết định sống hời hợt với người khác thì bạn có sẵn sàng trả giá cho sự đơn độc sau này không?

– Quyết định an phận, không chịu học hỏi thay đổi thì bạn có sẵn sàng trả giá cho sự yên vị cả đời ở vị trí hiện tại không?

Mỗi người chỉ sống một lần, hãy sống sao cho đáng. Bởi một khi đã quyết định là bạn đang đánh cược chính tương lai của bản thân!

ST


 

 Xuất khẩu gian lận-Dương Ngọc Thái

 Ba’o Tieng Dan

Dương Ngọc Thái

25-12-2023

Ít người biết Microsoft, Google và Meta có một điểm chung: Họ đều có đội dành riêng chống gian lận từ người Việt.

Cách đây vài năm tôi kêu gọi các công ty ở Silicon Valley tài trợ tổ chức một hội thảo an ninh mạng. Khi tôi vừa nhắc hai chữ Việt Nam, Microsoft cho ngay 20.000 USD, cử đại diện từ Seattle sang dự.

Gặp ở Sài Gòn, tôi tò mò hỏi sao họ cho nhiều tiền, còn cất công đến dự. Đại diện Microsoft trả lời: “We want to know the enemy”, tức chúng tôi muốn biết kẻ thù là ai.

Trong phút chốc, tôi bần thần ngỡ Việt Nam và Mỹ lại sắp chiến tranh, nhưng không, họ giải thích vì có quá nhiều gian lận từ Việt Nam nên họ muốn đến tận nơi tìm hiểu.

Đó là chuyện 10 năm trước. Mới đây, Microsoft thông báo phát hiện ba người Việt tạo hơn 750 triệu tài khoản giả, gây thiệt hại hàng triệu USD.

Bạn tôi, không phải dân máy tính, nhắn tin hỏi, “Sao tụi nó có thời gian tạo nhiều tài khoản vậy, chắc mỏi tay lắm?”.

Giả sử mất một phút để tạo một tài khoản. Nếu học hết cấp hai (tôi có nhiều bạn là dân vô học giống tôi nên phải giả sử cho chắc ăn), bạn tôi có thể làm một phép tính đơn giản để thấy tạo 750 triệu tài khoản sẽ mất 1.426 năm.

Tức ba người Việt kể trên phải bắt đầu tạo tài khoản từ khi mới đẻ, tạo liên tục, không có thời gian bú sữa mẹ nên bị suy dinh dưỡng, chết yểu, đầu thai lại tiếp tục tạo tài khoản, lập đi lập lại 10 kiếp người thì mới mong hôm nay có đủ 750 triệu tài khoản.

Làm vậy hơi khó và cần một tầm nhìn xa ngàn năm. Người Việt chúng ta khôn hơn nhiều. Tôi đoán ba anh bạn ở trên viết chương trình máy tính để tạo tài khoản tự động. Mỗi giây tạo 100 tài khoản, chừng 100 ngày là xong.

Tạo từng ấy tài khoản để làm gì? Gian lận. Click quảng cáo giả, nhận tiền khuyến mãi, phục vụ nền kinh tế ảnh hưởng (influence economy) như cày view giả, bán like giả, bán người theo dõi giả, bán đánh giá, bầu chọn giả. Nếu giao cho người Việt quản lý, Michelin sẽ không chỉ có ba sao, mà phải có tám chục sao.

Tôi từng gặp đội chuyên chống gian lận từ Việt Nam ở Google, nghe họ kể khả năng lách luật của người Việt mà thấy hết sức thân thuộc. Chẳng hạn công ty khuyến mãi 100 USD cho khách hàng mới, ngay lập tức xuất hiện hàng loạt tài khoản giả.

Tôi cũng đã trực tiếp chứng kiến khả năng “sáng tạo” của người Việt. Hồi tháng trước, một khách hàng của tôi đã tốn hàng trăm ngàn USD phí SMS vì ai đó từ Việt Nam lừa hệ thống của họ nhắn tin hàng loạt đến các đầu số trả phí (SMS pumping).

Một người bạn kể trong lúc phỏng vấn, đại diện Meta rất phấn khích khi biết anh ấy là người Việt. Họ nói có dự án rất phù hợp. Khi vào làm, bạn tôi mới biết đó là dự án chống gian lận từ Việt Nam.

Năm 2018, khi nhiều nhà báo và người có ảnh hưởng bị Facebook khóa tài khoản, tôi có tìm hiểu các thủ thuật lừa Facebook khóa tài khoản bất kỳ.

Tôi rất bất ngờ khi các “tài năng” Việt Nam đã nghĩ ra những 5 cách khác nhau, với những “chiêu” khó đỡ như nộp giấy chứng tử giả, khiến Facebook tưởng nạn nhân đã qua đời, không cho cập nhật trang nhà nữa.

Voltaire sẵn sàng chết để bảo vệ quyền được nói của người khác, còn Facebook không thể ngờ, để ngăn người khác nói, một số người Việt dám cả gan làm giả cả hộ khẩu của Diêm Vương.

Ngoài gian lận bằng tài khoản giả, người Việt cũng khét tiếng thế giới với những mánh khóe cướp tài khoản (account takeover). Những ngày cuối năm 2021, Facebook khởi kiện bốn người Việt đã chiếm tài khoản quảng cáo của doanh nghiệp, gây thiệt hại 36 triệu USD.

Tháng 7 năm 2022, hãng bảo mật WithSecure công bố một nghiên cứu cho thấy một nhóm người Việt đã dày công “nghiên cứu” trong vài năm để tạo ra một mã độc có tên rất cắt tóc là ĐUÔI VỊT (DUCKTAIL). Để làm gì? Chiếm tài khoản Facebook để cướp tiền quảng cáo.

Hồi tháng 9 năm 2023, nhà báo Amanda Florian ở tạp chí Vox đã thực hiện một điều tra bỏ túi với gần 100 nạn nhân mất tài khoản Facebook từ 14 quốc gia. Các bằng chứng cho thấy thủ phạm là một nhóm người Việt tuổi đôi mươi từ Việt Nam.

Người bạn ở Meta của tôi nói: “Bọn nó giỏi thật anh à, nghĩ ra bao nhiêu cách mà chính tụi em cũng không nghĩ ra được. Mình mới sửa hôm nay, hôm sau chúng lại nghĩ ra cách [gian lận] mới”.

Những người Việt bị Microsoft hay Facebook điểm mặt chỉ tên có chút khả năng, nhưng họ không phải tài năng, những gì họ làm không phải sáng tạo. Tài năng thật, sáng tạo thật phải tạo ra giá trị thật cho thế giới.

Chiếm đoạt tài khoản người khác rõ ràng là phạm pháp. Tạo và dùng tài khoản giả để trục lợi bản thân cũng không đem lại ích lợi gì cho thế giới, ngoại trừ khiến chi phí làm ăn với Việt Nam cao hơn so với các nước, vì làm gì cũng phải tiền kiểm, hậu kiểm. Chi phí này cuối cùng đổ xuống đầu người dân và doanh nghiệp trong nước.

Gần đây khi tôi gửi một kiện hàng về Việt Nam, hải quan Mỹ buộc tôi phải trình hóa đơn, khiến công việc trễ nãi, việc trước đây chưa từng xảy ra. Lý do? Có quá nhiều giao dịch gian lận từ Việt Nam. Cũng vì lý do an ninh, nhiều tập đoàn công nghệ lớn thế giới cấm nhân viên làm việc từ Việt Nam. Ngồi ở đâu trong Đông Nam Á cũng được, trừ Việt Nam.

Tôi tin không ai thích đất nước mình bị thế giới e ngại. Ai cũng muốn Việt Nam giàu mạnh, được thế giới tin tưởng, nể trọng. Muốn vậy, Việt Nam phải tạo ra thứ thế giới cần, tức phải trở thành một phần của giải pháp cho các vấn đề toàn cầu. Lừa đảo, gian lận trực tuyến là một vấn đề nhức nhối, nhưng Việt Nam không những chưa giúp được gì, mà còn đang làm mọi việc tệ hơn.

Tôi không có giải pháp, chỉ có vài suy nghĩ.

Tôi nghĩ muốn giải quyết vấn đề trước tiên cần phải thừa nhận có vấn đề: Việt Nam đang xuất khẩu gian lận, nếu không sớm giải quyết, uy tín quốc gia càng suy giảm, chi phí giao thương làm ăn với các nước càng tăng.

Để hiểu gian lận từ đâu ra, chúng ta cần nhìn vào lịch sử. Vì vị trí địa chính trị, người Việt buộc phải rất giỏi chiến tranh. Không quốc gia nào khác từng đánh thắng ba thành viên thường trực Hội đồng bảo an Liên Hiệp Quốc. Mà Tôn Tử đã nói, “All warfare is based on deception”, tức chiến tranh là lừa dối. Thành ra, dẫu thích hay không, chúng ta phải thừa nhận với nhau người Việt thạo và dễ chấp nhận những trò mánh mun, gian dối.

Thực tế cuộc sống hàng ngày cũng khiến người Việt phải rất linh hoạt. Một người bạn kinh doanh lâu năm tâm sự ở Việt Nam làm sai dễ hơn làm đúng. Câu nói nổi tiếng của Lỗ Tấn “Trên đời làm gì có đường, người ta đi mãi thành đường thôi” về đến Việt Nam đã trở thành “Trên đời làm gì có đường không được đi, chỉ có đường không đi được”. Khi lách luật, mánh lới là cách sinh tồn, gian lận đã âm thầm trở thành phản xạ.

Cuối cùng, tôi xin chia sẻ một chút về bản thân, vì tôi nghĩ câu chuyện của tôi có thể là một gợi ý.

Tôi sinh ra và lớn lên ở quận 4. Bây giờ quận nhà đã khác, nhưng, nhiều năm trước, đây là vùng đất mà nhiều người Sài Gòn không dám lui tới. Thầy giáo dạy văn cấp hai của tôi kể chuyện cười khách đi máy bay thò tay qua cửa sổ, thụt tay vào thấy mất chiếc đồng hồ thì biết đang bay ngang qua quận 4.

Ở đâu cũng có người tốt, kẻ xấu, nhưng từ nhỏ tôi đã quen biết nhiều người làm những “nghề” không giống ai như móc túi, giật đồ, ăn trộm vặt, cờ bạc bịp. Ở đấy, lúc bấy giờ, không có khái niệm gian lận, chỉ có khôn và ngu. Ai khôn thì được, ai ngu thì mất, ráng chịu. Lừa được người khác là một thành tích.

Tôi lớn lên với một “background” như vậy, nên mọi thứ luật lệ đều chỉ là “opt-in”. Tôi may mắn chọn được một nghề (hay nghề chọn người?) mà tôi được trả tiền để nghĩ ra những ý tưởng xấu xa nhất. Công việc hàng ngày của tôi là tìm cách lừa người khác, để giúp họ không bị lừa. Đội của tôi nghĩ ra những cách đánh lừa hệ thống phần mềm, để giúp thế giới xây dựng những hệ thống vững chãi hơn.

Gian lận và chống gian lận kỳ thực là hai mặt của một vấn đề. Không thể chống gian lận, nếu không biết cách gian lận. Vậy thì Việt Nam đang sở hữu những bộ não chống gian lận thuộc hàng tốt nhất thế giới. Đây là thứ mà nhiều người cần, là giá trị thật mà Việt Nam có thể đem lại cho cả thế giới.


 

 Cải cách ruộng đất: Một thời kinh hoàng

 Ba’o Tieng Dan

Phan Thuý Hà

23-12-2023

Trong một lần đến thăm Phan Tử Lăng ở khu gang thép Thái Nguyên, ông Phạm Văn Đồng hỏi ông Lăng có bà con gì với Phan Tử Dương không, Phan Tử Dương là bạn học với ông ở Trường Quốc học Huế.

Phan Tử Dương là anh ruột Phan Tử Lăng, bị bắn chết dưới chân núi Nài trong đợt 4 cải cách.

Phan Tử Dương là thư ký toà sứ, được ông Phan Đăng Tài (em của Phan Đăng Lưu) cũng trong toà sứ, giác ngộ cách mạng, trở thành đảng viên, làm uỷ viên thư ký, có lúc đã làm đến phó chủ tịch tỉnh. Năm 1953 phát động giảm tô, ông bị cho nghỉ việc, về nhà làm ruộng. Tháng 5/1955 ông Dương đang cấy lúa với vợ con ngoài đồng thì dân quân đến trói bắt đi. Một đêm tháng 10/1955, học sinh cấp ba Phan Đình Phùng bị bắt đi ra chân núi Nài hô hào đả đảo, chứng kiến vụ xử bắn.

Cha của ông Phan Tử Dương, Phan Tử Lăng… là Phan Tử Phong, làm quan trong Huế; mẹ là bà Ký Tá.

Bà Ký Tá không biết chữ. Bà làm ruộng giỏi, có đầu óc buôn bán. Từ buôn thóc, buôn gạo, mở xưởng ép dầu, xây nhà cho thuê, tậu ruộng, bà có hơn 100 mẫu ruộng.

Trước năm 1945 bà có hai ngôi nhà hai tầng, một ngôi nhà ba tầng trên phố Phan Đình Phùng và hai, ba ngôi nhà ngói ở con phố bên cạnh. Tiêu thổ kháng chiến, những ngôi nhà đó bị phá sạch. Còn mấy ngôi nhà tranh. Và nguyên vẹn khu nhà ở – 47 Nguyễn Công Trứ (nay là đường Lê Bình).

Có thể nói bà Ký Tá là người phụ nữ làm ăn giỏi giang nhất tỉnh Hà Tĩnh thời bấy giờ.

Ông và bà mất trước khi cải cách. Vì thế Phan Tử Dương – con cả, phải chịu tội thay cha mẹ, và tội trước đây làm thư ký toà sứ.

Tháng 5/1955, cả gia đình phải rời khỏi 47 Nguyễn Công Trứ. Như tất cả mọi gia đình địa chủ khác. Họ đến ở một túp lều, cứ mưa to là nước tràn vào lều.

Phan Tử Thụ lúc đó mới học lớp 7. Ông không nguôi nỗi nhớ về ngôi nhà xưa ở 47 Nguyễn Công Trứ. Ông đã vẽ lại ngôi nhà theo trí nhớ. Trên khu đất khoảng 1.000m2 là các dãy nhà ngang dọc, lợp mái ngói, 50 – 60 gian. Ông vẽ chi tiết căn phòng ngủ của cha, của bà nội, nhớ cả những cái chăn màn. Hai chục năm trước ông và các anh chị về thăm chốn cũ, không còn gì nữa sau khi 15 hộ nông dân đến ở, người ta chỉ cho ông một cái giếng quây kín lại, không ai dám làm gì vì sợ giếng địa chủ. Không biết giếng đó giờ còn không.

Khi cải cách ông Phan Tử Lăng không ở quê nhà, nếu ở nhà, không ai biết (và có thể chắc chắn biết) số phận ông như nào.

_____

*Ghi chú: Tựa đề do Tiếng Dân đặt.


 

TUỔI XẾ CHIỀU

Ước Mơ Việt Tân

Rồi ai cũng phải về với cát bụi, có ai sống mãi trên nhân thế này đâu.

Và thời gian càng ngày càng ngắn lại, sức khỏe càng ngày càng yếu đi.

Sao không bắt tay làm ngay những điều mình mong ước, sao không đi đến ngay những nơi mà ta thích thú, sao không sắm ngay những vật mà ta từng mơ tưởng khi trong túi vẫn đủ tiền.

Sao không chào mọi người bằng cái vẫy tay, bằng một nụ cười bởi nhiều khi đó là lần đầu tiên ta gặp họ nhưng có thể cũng là lần cuối cùng bởi không còn duyên gặp lại,

Tuổi già nên tạo cho mình một đam mê sáng tạo: chụp hình, vẽ tranh, nặn tượng, làm gốm, làm vườn, trồng cây, viết nhạc, làm thơ, đi đây đi đó…tất cả trở thành gia vị cho cuộc sống mà thời trẻ bận rộn với manh áo, miếng cơm, lo âu cuộc sống ta không thực hiện được. Gắng đọc sách, đọc báo, vào mạng, viết mail để rèn luyện trí nhớ. Sống lâu mà chẳng nhớ gì, chẳng biết gì đang xảy ra cũng phí một quãng đời.

Đoạn đường trước mặt của mọi người ngày càng ngắn lại, sao không thể tha thứ, bao dung cho nhau những tỵ hiềm, những đụng chạm của một thuở. Sao không siết tay nhau khi còn sống.Sao không kiếm miếng ngon để thưởng thức hương vị của cuộc đời khi túi còn đủ tiền để trả cho món ăn ngon, đã đến lúc không nên hà tiện, keo kiệt để làm khổ thân mình, bởi khi ta mất đi mà vẫn còn tiền cũng là điều bất hạnh.

Nếu con cháu ngoan hiền thành đạt, có tình cảm với ta, có chăm sóc, thăm hỏi ta cũng là điều hạnh phúc. Bằng không, nếu chúng quên tình cảm gia đình, thì cũng đừng lấy điều đó làm buồn mà thất vọng.

Con cái muốn đi theo con đường nào, chọn ngành nghề gì, yêu ai và muốn lập gia đình với ai, ta chỉ nên khuyên nhủ, định hướng, không nên bắt chúng phải theo ý ta, sống vì ta. Bởi chúng có cuộc đời riêng của chúng và chúng ta chắc chắn sẽ không sống mãi với chúng nên phải để chúng quyết định đời mình.

Cũng không nên quá tin tưởng vào con cái mà giao hết số tiền dành dụm suốt cuộc đời cho chúng. Vì đó là mở đầu cho những bất hạnh mà ta phải chịu đựng sau này. Nếu khi đến tuổi mà cứ ôm khư khư các cháu, ta đã phí phạm thời gian còn lại ngắn ngủi của mình.

Người biết lo xa là khi tuổi trung niên đã chuẩn bị cho tuổi già, chuẩn bị để khỏi lệ thuộc vào con cái về vật chất, được như thế những ngày của tuổi già không phải trông mong vào những đồng tiền chu cấp của các con, được thoải mái và tự do trong sinh hoạt.

Người ta bảo tuổi già buồn, nhưng thật ra nếu biết cách sống và có sức khỏe, tuổi già là tuổi vui. Đó là tuổi đã làm xong những phận sự, chẳng còn nhiều trách nhiệm với cuộc đời, mọi lo toan cũng chẳng còn mấy chút. Giàu cũng giàu rồi, nghèo cũng nghèo rồi, chẳng còn sức lực và thời gian để thay đổi số mệnh.

Đau khổ, lo âu hay hạnh phúc, hoan hỉ đều do tâm ta mà ra. Cuối con đường của cuộc sống, an lạc, an nhiên mà đi, chăm sóc bản thân, chấp nhận cái đích cuối cùng của loài người, không âu lo, chẳng sợ hãi cái chết, hãy xem cuộc đời chẳng có gì là quan trọng nữa và tận hưởng nó đến giây phút cuối cùng, âu đó chính là con đường hạnh phúc. -/-

* HuỳnhMinh Hằng (st)

#ƯớcMơViệtTân


 

HÃY SỐNG NHƯ HÔM NAY LÀ NGÀY CUỐI CÙNG CỦA CHÚNG TA

Gieo Mầm Ơn Gọi

Đừng tính toán quá chi li, bởi thời gian còn lại của chúng ta mỗi ngày một ít đi.

Đừng cứ mãi than phiền trách móc, được gặp nhau vốn đã là điều tốt đẹp.

Đừng chỉ biết tranh cãi hơn thua, cùng đi chung một đoạn đường cũng là duyên… biết đâu ngày mai thôi mỗi người đã một hướng.

Không cần so sánh thấp cao với người khác, miễn thấy mình tiến bộ hơn hôm qua là được.Cũng không nhất thiết phải lo lắng quá nhiều, nhiều việc sức người không thay đổi được nên tùy duyên, vui sống.

Nhớ đối xử với bản thân mình tốt một chút, dè sẻn cả đời không dám tiêu xài lỡ nhắm mắt, xuôi tay… Muốn xài cũng muộn.

Đối diện với hiện tại vui vẻ một chút, vì cuộc sống vốn đã có rất nhiều chuyện phải lo rồi…!!!

Hãy sống như hôm nay là ngày cuối cùng của chúng ta.Tha thứ và yêu thương vô điều kiện, đừng bao giờ ngừng mỉm cười bởi vì… Cuộc sống thật sự rất ngắn ngủi.

Qua một ngày, mất một ngày.

Qua một ngày, vui một ngày.

Vui một ngày lãi một ngày…

Hạnh phúc do mình tạo ra. Hạnh phúc, bình an là mục tiêu cuối cùng của đời người, niềm vui ẩn chứa trong những sự việc vụn vặt nhất trong đời sống, mình phải tự tìm lấy.

Hạnh phúc và vui sướng là cảm giác và cảm nhận, khi tâm có chất liệu của hạnh phúc thì hoàn cảnh đau khổ, trái ý nghịch lòng đều là ”chuyện nhỏ” so với dung lượng hạnh phúc hiện hữu trong tâm.

St


 

MỘT QUỐC GIA KỲ LẠ

Posted by GLN

Một quốc gia mà chưa được ai nói CẢM ƠN nó, dù đa số ai ai cũng nhận ơn từ nó.
Một Quốc Gia Có 14 Điều Kỳ Diệu:
1- Tên quốc gia bắt đầu bằng chữ A và chấm dứt bằng chữ A. Một quốc gia độc nhất vô nhị của hành tinh này từ ngày sinh ra đã ĐỨNG ĐẦU, hiện ĐỨNG ĐẦU và có thể sẽ mãi ĐỨNG ĐẦU trong danh sách tên các nước trên thế giới.
2- Một quốc gia có số điện thoại bắt đầu bằng SỐ MỘT.
3- Một quốc gia chưa bao giờ bị nước nào XÂM LĂNG.
4- Một quốc gia tốn tiền nhiều nhất để BẢO VỆ các quốc gia khác.
5- Một quốc gia mà người cùng đường có thể TÁ TÚC và cư trú dù BẠN hay THÙ.
6- Một quốc gia khi lâm nạn không ai cứu trợ vì nó GIÀU NHẤT và là kẻ trước nhất cứu trợ khi các quốc gia khác lâm nạn.
7- Một quốc gia không ai nói CẢM ƠN dù đã từng nhận ơn từ nó.
8- Một quốc gia luôn bị miệt thị là ĐẾ QUỐC, nhưng chính nó là quốc gia thúc đẩy mạnh nhất để XÓA BỎ CHẾ ĐỘ THUỘC ĐỊA sau Thế Chiến Thứ 2.
9- Một quốc gia luôn bị gọi là KỲ THỊ CHỦNG TỘC, nhưng TÔN TRỌNG NHÂN QUYỀN lại được minh định trong Hiến Pháp.
10- Một quốc gia mà đa số các chính quyền ĐỘC TÀI trên thế giới đều buộc dân chúng họ phải lánh xa, nhưng chính bản thân giới cầm quyền đều có tài sản, nhà đất và con cái họ đang sống ở đó.
11- Một quốc gia bị coi là ĐỒI TRỤY nhưng sách báo khiêu dâm phải bọc bìa đen và phim ảnh phải phân loại rõ ràng, không cho trẻ em xem phim người lớn.
12- Một quốc gia có khả năng VỰC DẬY các quốc gia khác từ đống tro tàn, như nước Đức và nước Nhật sau thế chiến thứ 2.
13- Một quốc gia mà bất kỳ nước nào cũng muốn được buôn bán với nó và thế là đủ … GIÀU. Và khi nó quyết định không buôn bán với ai thì nước đó … LÊN ÁN.

14- Một con chim ưng CÔ ĐỘC trên đỉnh cao lẻ loi canh chừng giấc ngủ thế giới.
From: giang pham  & KimBang Nguyen


 

S.T.T.D Tưởng Năng Tiến – Một gia đình nông dân

Ba’o Dan Chim Viet

Tác Giả:  Tưởng Năng Tiến

“Ngày 24/12/2021, chính quyền chọn ngày Giáng Sinh cho mở phiên tòa hình sự phúc thẩm, xét xử chị Cấn Thị Thêu và  Trịnh Bá Tư”. L.S Đặng Đình Mạnh – 19/12/23

Tôi vốn chả thiết tha hay mặn mà gì lắm với chuyện văn nghệ/văn gừng nên hoàn toàn không quan tâm chi đến những điều tiếng eo sèo, quanh mấy câu thơ (“hơi quá tân kỳ”) của Nguyễn Quang Thiều.

Theo Wikipedia, tiếng Việt, đọc được vào hôm 21 tháng 7 năm 2021: “Ngoài lĩnh vực chính thơ ca tạo nên tên tuổi, ông còn là một nhà văn với các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, bút ký và tham gia vào lĩnh vực báo chí. Ông hiện nay là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam; Phó Tổng thư ký thứ nhất Hội Nhà văn Á – Phi.”

Thảo nào mà Nguyễn Quang Thiều thường xuất ngoại, và hay viết về những chuyến đi. Năm tháng mà Nguyễn Quang Thiều sống ở nước ngoài, có lẽ, ít hơn thời gian tôi ngồi lê la trong mấy cái bar rượu (nơi xứ lạ) nên đọc mấy trang du ký của ông không thấy có chi là hào hứng lắm.

Cũng theo Wikipedia: “Nguyễn Quang Thiều được coi là người cùng với nhà văn, trung tướng công an Hữu Ước sáng lập nên hai tờ báo là tờ An Ninh Thế giới cuối tháng và Cảnh Sát Toàn Cầu.”

Đã là một quan chức trong chế độ toàn trị, lại làm báo Cảnh Sát với một ông tướng công an (rất nhiều tai tiếng) nên thỉnh thoảng nhà thơ vẫn bị chê trách là lẽ tất nhiên. Tuy nhiên, khách quan mà xét thì khó có thể phủ nhận được rằng ông là một người cầm bút có tài (và cũng rất có tâm) khi viết về cuộc sống ở nông thôn.

Hãy xem qua đôi đoạn (“Thư Của Đứa Con Những Người Nông Dân”) đã được đăng nhiều kỳ trên trang Vietnamnet:

“Cảnh làm ruộng của những người nông dân của mấy chục năm trước kia và bây giờ chẳng khác nhau chút nào. Có khác thì chỉ khác một điểm. Đó là người nông dân đi sau đít con trâu mấy chục năm trước kia hiện ra trong ảnh đen trắng còn người nông dân bây giờ vẫn đi sau đít trâu nhưng là trong ảnh màu rực rỡ….”

Trong những tấm “ảnh mầu rực rỡ” này, Nguyễn Quang Thiều tìm ra được nhiều con số rất “kinh hoàng” – theo như nguyên văn cách dùng từ của chính ông:

“Khi tiếp xúc với những người nông dân, tôi thường xuyên hỏi về tổng thu nhập mỗi tháng của một khẩu trong một gia đình họ là bao nhiêu. Dù rằng tôi biết họ đang sống một cuộc sống vô cùng vất vả nhưng tôi vẫn kinh ngạc khi nghe một con số cụ thể:

‘Tổng thu nhập một tháng trên một khẩu của chúng tôi là 40.000 đồng …’ 40.000 đồng có giá trị như thế nào lúc này. Đó là giá của 2 bát phở, giá của 4 lít xăng, giá của hai xuất cơm trưa văn phòng, giá của một cuốc xe ôm trên đoạn đường 10km, giá của hơn một bao thuốc lá 555, giá của 3 ly cà phê…Tôi biết sẽ có rất nhiều người không thể tin rằng tổng thu nhập hàng tháng của một khẩu trong hầu hết những gia đình nông dân lại chỉ với một con số ‘kinh hoàng’ như thế.”

Nhà văn Nguyễn Khải còn cho biết thêm đôi ba sự việc còn “kinh hoàng” hơn thế nữa:

“Ai cũng giàu có hơn trước, nấu cơm bằng nồi cơm điện, tối xem tivi mầu, giờ rảnh thì xem phim bộ. Mỗi xóm đều có cửa hàng cho thuê băng vidéo, có gái điếm cho ngủ chịu đến mùa trả bằng thóc, có cờ bạc, có hút thuốc phiện và chích heroin, thành phố có gì ở làng quê đều có, cả hay lẫn dở, dở nhiều hơn hay.”

Dù “dở nhiều hơn hay,” làng quê Việt Nam vẫn tồn tại nhờ vào vô số những nông dân “đội sương nắng bên bờ ruộng sâu, vài ngàn năm đứng trên đất nghèo ” để nuôi nấng cho cả dân tộc này được sống “no lành” – theo như lời (Tình Ca) thắm thiết của Phạm Duy.

Câu hỏi đặt ra là liệu giới nông dân còn vẫn có thể tiếp tục “đứng” mãi như thế thêm bao lâu nữa, trước tình trạng nông thôn đang bị bức tử một cách thảm thương như hiện cảnh? Bi kịch mới nhất của giới nông dân Việt Nam vừa được RFA tường trình, vào hôm 22 tháng 6 vừa qua:

“Vụ án hai nhà hoạt động vì quyền đất đai là ông Trịnh Bá Phương và bà Nguyễn Thị Tâm bị cáo buộc tội danh ‘phát tán tài liệu nhằm chống nhà nước’ đã kết thúc giai đoạn điều tra vào hôm 15 tháng 6 năm 2021…

Bà Đỗ Thị Thu, vợ ông Trịnh Bá Phương, cho biết, gia đình chồng của cô có tổng cộng ba người bị bắt giữ, bao gồm ông Phương bị công an Hà Nội bắt giam một năm về trước – chỉ bốn ngày sau khi bà sinh con…

Luật sư Lê Văn Luân, người bào chữa cho cả hai nhà hoạt động thì cho hay trên Facebook cá nhân rằng, cả bà Nguyễn Thị Tâm và ông Trịnh Bá Phương đều bị đề nghị truy tố theo khoản 2, Điều 117 Bộ Luật Hình sự với khung hình phạt từ 10 đến 20 năm tù giam.”

FB Vũ Quốc Ngữ cho biết thêm: “Từ đầu năm đến nay, an ninh Việt Nam bắt giữ ít nhất 13 người theo cáo buộc ‘tuyên truyền chống nhà nước’ hoặc ‘lợi dụng quyền tự do dân chủ,’ và kết án 14 người cũng theo hai tội danh trên với mức án từ 4 năm đến 15 năm tù giam.”

Cả hai tội danh thượng dẫn đều rất mơ hồ – nếu chưa muốn nói là hàm hồ – chỉ để che đậy cho những sự thực (phũ phàng) liên quan đến việc tranh chấp đất đai ở xứ sở này:

Hiến pháp 1959 vẫn chưa “quốc hữu hóa đất đai” như Hiến pháp 1936 của Liên Xô mà nó được coi là một bản sao. Cho dù, từ thập niên 1960 ở miền Bắc và từ cuối thập niên 1970 ở miền Nam, ruộng đất của nông dân đã bị buộc phải đưa vào tập đoàn, hợp tác xã, đất đai chỉ chính thức thuộc về “sở hữu toàn dân” kể từ Hiến pháp 1980…

Chiều 18-1-2011, khi điều khiển phiên họp toàn thể của Đại hội Đảng lần thứ XI biểu quyết lựa chọn giữa “chế độ công hữu về tư liệu sản xuất” và “quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp”, ông Nguyễn Phú Trọng hứa với Đại hội “thiểu số sẽ phục tùng đa số”. Nhưng, tháng 5-2012, Ban Chấp hành Trung ương mà ông Nguyễn Phú Trọng là tổng bí thư vẫn quyết định duy trì “chế độ công hữu” với đất đai, “tư liệu sản xuất” quan trọng nhất.” (Huy Đức. Bên Thắng Cuộc, tập II. OsinBook, Westminster, CA: 2013).

Chính cái được mệnh danh là “chế độ công hữu” này đã sản sinh ra vô số những “vụ cướp ngày” từ mấy thập niên qua:

“Chỉ đến thời đại của Internet và đặc biệt là mạng xã hội, những vụ cướp đất đầy tai tiếng mới được phơi bày, luôn luôn đầy bạo lực, máu, nước mắt, và tù tội. Những cái tên đất, tên làng đã đi vào… lịch sử cướp đất: Tiên Lãng, Văn Giang, Đồng Tâm, Dương Nội, Thủ Thiêm, và nhiều nữa… (Đoan Trang, Trịnh Hữu Long. “Chính Trị Việt Nam: Một Thập Kỷ Nhìn Lại.” Luật Khoa Tạp Chí 30/12/2009).

Tác giả Đỗ Thúy Hường tóm gọn:

“Luật ngày càng rườm, dài. Nhưng ‘tim đen’ của luật lại rất đơn giản. Nó nằm ở nội hàm của từ ‘quản lý’… Chỉ bằng một câu viết trên giấy ‘Đất đai (về hình thức) là sở hữu toàn dân, (nhưng thực chất) do nhà nước toàn quyền quản lý’… Thế là, lập tức 50-60 triệu nông dân đang có ruộng, phút chốc biến ngay thành tá điền của đảng.”

Phải cần thêm bao nhiêu dân oan, bao nhiêu mảnh đời bầm dập, và bao nhiêu gia đình nông dân tan nát nữa để cái nhà nước hiện hành có thể “hoàn thiện CNXH ở Việt Nam vào cuối thế kỷ này” ?


 

Bà cụ Texas 90 tuổi lấy bằng cao học, vẫn ‘muốn học tiếp’

 Ba’o Nguoi-Viet

December 19, 2023

DENTON, Texas (NV) – Bà cụ 90 tuổi trở thành sinh viên lớn tuổi nhất từ trước tới nay hoàn tất chương trình học tại đại học University of North Texas (UNT) khi nhận bằng cao học khoa học liên ngành (interdisciplinary studies) mới đây, trường này loan báo.

Bà Minnie Payne cho giới chức UNT hay bà chỉ học đại học một thời gian ngắn sau khi tốt nghiệp trung học năm 1950, nhưng quyết định đi học tiếp sau khi về hưu lúc 68 tuổi sau 30 năm làm nghề đánh máy và soạn thảo văn bản.

Bà Minnie Payne trong ngày nhận bằng cao học UNT mới đây. (Hình: University of North Texas)

Bà Payne từng học ba lớp báo chí tại Texas Women’s University và một lớp kinh doanh tại UNT.

Bà lấy bằng cử nhân nghiên cứu đại cương (general studies) năm 2006 rồi làm ký giả tự do cho nhiều tờ báo khắp Texas.

Bà dọn tới College Station để ở gần gia đình hơn, rồi trở lại UNT học cao học báo chí, nhưng chuyển sang môn khoa học liên ngành khi một số lớp trực tuyến của bà chuyển sang học trực tiếp ở trường.

Bà Payne cho hay bà nghĩ chuyện học hành của bà chưa xong.

“Bằng cách này hay cách khác, tôi muốn học tiếp,” bà nói. (Th.Long)