Ông Trump đã công bố một thỏa thuận mới về dầu diesel với Tổng thống Nga Putin vào 9/10
Tác giả, Anthony Zurcher
Vai trò, Phóng viên BBC chuyên về Bắc Mỹ
Chỉ còn vài tuần nữa là diễn ra các cuộc bầu cử quyết định đảng nào sẽ kiểm soát Quốc hội, trong khi cử tri Mỹ tại một số bang chiến địa đã bắt đầu bỏ phiếu, Tổng thống Donald Trump đang hướng sự chú ý ra nước ngoài, đặc biệt là Nga, để tìm kiếm sự trợ giúp giải quyết một trong những vấn đề cấp bách nhất của ông.
Tuy nhiên, các vấn đề quốc tế hiếm khi có lời giải đơn giản.
Những diễn biến ở nơi khác đang đe dọa làm chệch hướng nỗ lực hạ giá nhiên liệu của ông trước khi chúng kịp mang lại lợi ích về mặt chính trị.
Một chuỗi sự kiện dồn dập đã diễn ra vào cuối tuần qua, bắt đầu từ chiều 9/10 khi ông Trump công bố thỏa thuận mới với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Theo đó, Mỹ sẽ được cung cấp hàng trăm triệu tấn dầu diesel từ Nga trong những tháng tới.
Giá năng lượng cao – đặc biệt ảnh hưởng đến các bang nông nghiệp vùng Trung Tây vốn phụ thuộc vào dầu diesel để vận hành máy móc nông nghiệp và vận chuyển nông sản ra thị trường – đang ngày càng gây bức xúc cho cử tri Mỹ.
Các cuộc thăm dò cho thấy cử tri coi cuộc chiến tranh Iran là nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn của họ.
Đồng thời, tỷ lệ ủng hộ chung dành cho ông Trump, cũng như mức độ tín nhiệm đối với cách ông xử lý cuộc chiến và nền kinh tế Mỹ, đã sụt giảm nghiêm trọng.
Ông Trump ca ngợi thỏa thuận với Nga trên mạng xã hội Truth Social, nói rằng sẽ giúp “giảm giá cả cho người Mỹ”, đồng thời chỉ đạo Bộ Tài chính Mỹ đình chỉ các biện pháp hạn chế khiến dầu diesel của Nga không thể được bán trên thị trường toàn cầu.
Hai ngày sau, ông Trump lại lên mạng xã hội để quảng bá về một thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng giữa Nga và Ukraine.
Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói ông không được thông báo trước về thỏa thuận, dù khẳng định Ukraine sẽ tuân thủ.
Về phía Nga, nước này không đưa ra phản hồi. Đến tối 11/10, Nga tiến hành một đợt tấn công mới nhằm vào các nhà máy điện của Ukraine.
“Rõ ràng là ông Putin không đọc Truth Social”, ông Zelensky nhận xét đầy châm biếm hôm 12/10.
Ông nói thêm: “Mùa đông này, nếu Nga không đồng ý ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng, chúng tôi sẽ đáp trả.”
Mối quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky đã trải qua nhiều sóng gió trong suốt nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.
Tổng thống Mỹ thường xuyên thay đổi quan điểm, khi thì đổ lỗi cho Nga, khi lại quy trách nhiệm cho Ukraine về cuộc xung đột dai dẳng – điều mà trước đó ông từng tuyên bố sẽ dễ dàng chấm dứt một khi trở lại Nhà Trắng.
Những ngày gần đây, ông Zelensky trở thành tâm điểm trong cơn thịnh nộ của ông Trump, do các cuộc tấn công của Ukraine nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu khí Nga đã góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng toàn cầu.
Hôm 10/10, ông Trump phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng rằng đã đến lúc Ukraine cần một vị tổng thống mới.
Đồng thời, cả Financial Times và CNN đều đưa tin rằng Mỹ đã đe dọa cắt nguồn cung vũ khí và ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine nếu ông Zelensky không chấm dứt các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga.
Ông Trump nhấn mạnh rằng ông Zelensky “tốt hơn hết là phải dừng lại ngay”.
“Tôi cho rằng trong suốt một thập niên qua, tổng thống đã cho thấy rằng ông thường công kích những người không làm theo ý mình, vào thời điểm và theo cách mà ông muốn,” Terry Haines, người sáng lập tổ chức nghiên cứu chính sách độc lập Pangaea Policy, nói với BBC.
Reuters
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông không được thông báo trước về tuyên bố của ông Trump liên quan đến lệnh ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng
Giờ đây, có vẻ như việc ông Trump tuyên bố ăn mừng “thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng” là một động thái quen thuộc của vị tổng thống này: công bố một thỏa thuận trước khi nó thực sự được hoàn tất.
Trước đây, chẳng hạn, ông từng sớm tuyên bố đạt được các thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông và những thỏa thuận hòa bình.
Dù nguyên nhân là sự thiếu kiên nhẫn của tổng thống trước tiến độ ngoại giao chậm chạp hay đây là một chiến thuật đàm phán khôn khéo nhằm thúc đẩy các bên đi đến thỏa thuận, kết quả vẫn là cả thế giới phải khẩn trương tìm hiểu ý nghĩa của những tuyên bố đó và quyết định cách phản ứng.
Những phản ứng đó đã nhanh chóng xuất hiện.
Thủ tướng Canada Mark Carney – người đã trở thành một tiếng nói chỉ trích mạnh mẽ vị tổng thống Mỹ trên trường quốc tế – bày tỏ sự “ủng hộ mạnh mẽ” đối với lệnh ngừng bắn về năng lượng, nhưng lại lên án thỏa thuận dầu diesel vì cho rằng nó làm suy yếu hòa bình và ổn định tại châu Âu, đồng thời giúp Nga tài trợ cho “cuộc chiến phi pháp và phi nghĩa chống lại Ukraine”.
Tại Mỹ, thông báo của ông Trump về dầu diesel cũng dấy lên những lo ngại tương tự, ngay cả trong nội bộ đảng của ông.
Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa đã cùng các nghị sĩ Dân chủ gửi thư kêu gọi tổng thống “ngay lập tức đảo ngược quyết định này”.
“Quốc hội đã cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga vào năm 2022 nhằm ngăn chặn việc dùng tiền của Mỹ để tài trợ cho cuộc chiến tàn bạo của ông Putin chống lại Ukraine,” các thượng nghị sĩ viết trong một tuyên bố đưa ra hôm 11/10.
“Quyết định cho phép nhập khẩu dầu diesel từ Nga vào Mỹ của Tổng thống Trump đi ngược lại hoàn toàn với đạo luật đó.”
Điều có thể còn tồi tệ hơn đối với tổng thống so với những lời chỉ trích là việc lệnh ngừng bắn được công bố hầu như không tác động đến giá dầu diesel.
Loại nhiên liệu này vẫn duy trì ở mức thấp hơn đỉnh lịch sử nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mốc 6 USD/gallon.
Trong khi đó, cùng với những diễn biến mới trong xung đột Nga-Ukraine, tình trạng bạo lực mới tại Trung Đông đang đe dọa gây thêm căng thẳng cho thị trường năng lượng toàn cầu, bất kể diễn biến tiếp theo đối với dầu mỏ của Nga ra sao.
Một loạt các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhắm vào Ả Rập Xê Út – bao gồm các vụ tập kích sân bay và cơ sở hạ tầng năng lượng khiến ít nhất 13 người thiệt mạng vào cuối tuần qua – đang đe dọa leo thang cuộc xung đột kéo dài cả thập kỷ vốn âm ỉ suốt thời gian căng thẳng Mỹ-Iran.
“Đây là cách Houthi gửi đi thông điệp rằng mục tiêu của họ không chỉ là các cơ sở quân sự hay hạ tầng năng lượng, mà họ sẵn sàng tấn công cả các sân bay dân sự, nơi có thể gây thương vong lớn cho dân thường,” ông Michael Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Ả Rập Xê Út, nói với BBC.
Ông cho biết, căng thẳng Mỹ-Iran là cuộc xung đột mà không quốc gia Ả Rập nào trong khu vực mong muốn, và đợt tấn công mới nhất của Houthi là hệ quả đã được dự báo trước.
Trong bối cảnh Mỹ và Iran vẫn đang trong thế đối đầu kéo dài, bất kỳ hành động thù địch mới nào cũng có thể dẫn đến xung đột khu vực sâu rộng hơn và khiến giá dầu tăng vọt trở lại.
“Tôi cho rằng tình hình sẽ còn trở nên tồi tệ hơn trước khi thực sự hạ nhiệt,” ông nhận định.
Trong những tuần gần đây, ông Trump đã chỉ ra Ukraine – chứ không phải Trung Đông – là nguyên nhân chính gây ra những rắc rối về năng lượng trên toàn cầu.
Ông viện dẫn sự gia tăng lưu lượng tàu chở dầu qua Eo biển Hormuz, nơi từng bị phong tỏa trên thực tế do các mối đe dọa quân sự từ phía Iran.
Tuy nhiên, đó có thể chỉ là suy nghĩ chủ quan – một nỗ lực nhằm thuyết phục công chúng Mỹ hướng sự phẫn nộ về vấn đề năng lượng vào một cuộc xung đột đã bắt đầu dưới thời một tổng thống khác.
Dẫu vậy, vào bất kỳ thời điểm nào cũng chỉ có một vị tổng thống đương nhiệm. Và khi bỏ phiếu, cử tri Mỹ thường có xu hướng quy trách nhiệm cho những người đang nắm quyền lực.
Sau một cuối tuần đầy sóng gió – vốn một lần nữa chứng minh rằng không có giải pháp dễ dàng nào cho cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu – thì đây có lẽ là tin tức tồi tệ nhất đối với vị tổng thống Mỹ.