Tình trạng âm thầm khiến nhiều người phải sống phụ thuộc vào người khác khi về già – Chia sẻ từ một bác sĩ tại Mỹ
– Ban đầu có thể chỉ là những chuyện rất nhỏ.
– Quên mình để chìa khóa ở đâu.
– Không nhớ tên một người quen.
– Hỏi lại câu vừa mới hỏi.
– Đi vào phòng rồi quên mình định làm gì.
Gia đình thường tự trấn an: “Lớn tuổi rồi, ai chẳng hay quên.”
Và đúng là không phải mọi lần đãng trí đều có nghĩa là bệnh.
Nhưng khi những thay đổi về trí nhớ và tư duy bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, vấn đề không còn chỉ là “hay quên”.
Ba mẹ không nhớ mình đã uống thuốc hay chưa.
Không còn quản lý được tiền bạc.
Lái xe rồi quên đường về nhà.
Bật bếp nhưng quên tắt.
Dễ tin người lạ và có thể bị lừa.
Không còn đủ khả năng tự đưa ra những quyết định quan trọng.
Khi suy giảm nhận thức đủ nghiêm trọng để ảnh hưởng đến khả năng sống độc lập, người bệnh có thể đã bước sang giai đoạn sa sút trí tuệ.
Sa sút trí tuệ không phải tên của một bệnh duy nhất.
Nó là một hội chứng có thể do Alzheimer, bệnh mạch máu não, Lewy body và nhiều nguyên nhân khác gây ra.
Điều đáng sợ nhất không chỉ là quên.
Mà là một người từng tự chăm sóc bản thân, tự đi làm, nuôi con, quản lý tài chính và quyết định mọi việc trong gia đình…
… có thể dần phải phụ thuộc vào người khác trong từng bữa ăn, viên thuốc và sinh hoạt hằng ngày.
Đây có lẽ là một trong những mất mát lớn nhất của tuổi già: Không chỉ là cơ thể yếu đi, mà là dần mất quyền kiểm soát chính cuộc đời mình.
Nhưng có một điều mà nhiều người không biết.
Sự mất độc lập ở tuổi 70 không phải lúc nào cũng bắt đầu ở tuổi 70.
Sức khỏe não bộ khi về già được xây dựng trong nhiều thập kỷ trước đó.
– Cao huyết áp không được kiểm soát.
– Tiểu đường.
– Cholesterol cao.
– Hút thuốc.
– Ít vận động.
– Mất ngủ kéo dài.
– Mất thính lực không được điều trị.
– Trầm cảm.
– Cô lập xã hội.
Những yếu tố này có thể âm thầm ảnh hưởng đến não bộ từ tuổi 30, 40 và 50, rất lâu trước khi một người nhận thấy trí nhớ của mình thay đổi.
Điều đó không có nghĩa là chúng ta có thể bảo đảm sẽ không bao giờ mắc Alzheimer hay sa sút trí tuệ.
Tuổi tác, di truyền và nhiều yếu tố ngoài tầm kiểm soát vẫn đóng vai trò quan trọng.
Nhưng những gì chúng ta làm từ bây giờ có thể góp phần giảm bớt một phần nguy cơ và giúp mình duy trì khả năng hoạt động độc lập lâu hơn.
Vậy bạn có thể làm gì ngay bây giờ?
Không cần thay đổi tất cả cùng một lúc.
Có thể bắt đầu từ vài việc khá đơn giản.
- Biết những chỉ số cơ bản của mình
– Huyết áp, đường huyết và cholesterol không chỉ liên quan đến tim mạch.
– Chúng cũng ảnh hưởng đến hệ thống mạch máu nuôi não.
Nếu đã lâu chưa khám sức khỏe định kỳ, có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra những chỉ số này và trao đổi với bác sĩ nếu chúng bất thường.
Cao huyết áp hoặc cholesterol cao thường không gây triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người thường không cảm thấy gì dù đã bị nhiều năm.
- Tìm một hình thức vận động có thể duy trì
– Không nhất thiết phải đến phòng gym hoặc tập thật nặng.
– Có thể là đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, chơi thể thao hoặc tập kháng lực vài lần mỗi tuần.
Hãy chọn một hoạt động phù hợp với lịch sống và có thể duy trì trong thời gian dài.
Nếu bạn chưa có thói quen vận động, có thể bắt đầu bằng 15–20 phút mỗi ngày.
Vận động không chỉ hỗ trợ sức khỏe tim mạch mà còn giúp duy trì khối cơ, khả năng giữ thăng bằng và sự độc lập về thể chất khi lớn tuổi.
- Chăm sóc giấc ngủ thay vì chỉ cố chịu mệt
Nếu thường xuyên mất ngủ, ngáy lớn, thức dậy vẫn mệt hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày, có thể trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân.
Giấc ngủ kém kéo dài không phải lúc nào cũng chỉ là hậu quả của một cuộc sống bận rộn, mà nhiều khi là hệ quả của một số b.ệ.n.h có thể điều trị được.
B.ệ.n.h ngưng thở khi ngủ, lo âu, trầm cảm hoặc một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, sự tập trung và trí nhớ.
- Tiếp tục học và làm những việc đòi hỏi tư duy
– Học một ngôn ngữ, chơi nhạc cụ, đọc một chủ đề mới, viết lách, làm thủ công hoặc tham gia một công việc cần giải quyết vấn đề.
– Mục tiêu không phải là “luyện não” thật nhiều.
– Mà là giữ cho cuộc sống vẫn có sự tò mò, học hỏi và thử thách.
- Giữ những mối quan hệ có ý nghĩa
– Có thể chủ động gọi cho một người bạn, tham gia một nhóm cộng đồng, duy trì sinh hoạt với nhà thờ, chùa, hoặc dành thời gian gặp gỡ gia đình.
– Những mối quan hệ này không chỉ giúp tinh thần tốt hơn, mà còn khiến chúng ta tiếp tục trò chuyện, lắng nghe, ghi nhớ, phản ứng và kết nối với người khác.
- Xử lý sớm những vấn đề có thể điều trị
– Nếu bạn cảm thấy thính lực và thị lực đang dần sa sút, cảm thấy t.r.ầ.m cảm, l.o â.u hoặc đang dùng nhiều lịa thuốc khiến mình buồn ngủ, chóng mặt hay khó tập trung, có thể trao đổi với bác sĩ thay vì cố thích nghi trong thời gian dài.
– Một số vấn đề tưởng như nhỏ có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động hằng ngày và khả năng kết nối với mọi người.
Tránh những điều có thể gây tổn thương não
– Đội mũ bảo hiểm khi cần.
– Thắt dây an toàn khi lái xe
– Không hút thuốc.
– Hạn chế rượu bia.
– Bảo vệ thính lực khi làm việc trong môi trường quá ồn.
Đây không phải những cách bảo đảm ngăn được sa sút trí tuệ.
Nhưng chúng là những việc thực tế có thể giúp giảm bớt một phần nguy cơ.
Không cần làm hoàn hảo.
Chỉ cần chọn một việc phù hợp nhất với mình và bắt đầu từ đó.
Với cha mẹ hoặc người thân lớn tuổi, nên chú ý khi sự hay quên bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày:
* Hỏi đi hỏi lại cùng một câu.
* Quên uống thuốc hoặc uống thuốc nhiều lần.
* Không còn quản lý được tiền bạc.
* Đi lạc ở nơi quen thuộc.
* Gặp khó khăn với công việc từng làm rất thành thạo.
* Thay đổi rõ rệt về tính cách, phán đoán hoặc hành vi.
Không phải mỗi lần quên tên ai đó đều có nghĩa là sa sút trí tuệ.
Nhưng khi trí nhớ bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng sống độc lập, việc đánh giá sớm là cần thiết.
Và cũng không nên mặc định đó chắc chắn là Alzheimer.
Rối loạn tuyến giáp, thiếu vitamin, trầm cảm, tác dụng phụ của thuốc, mất ngủ hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể ảnh hưởng đến trí nhớ.
Phát hiện sớm có thể giúp bạn tìm những nguyên nhân có thể điều trị, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và chuẩn bị trước khi một cuộc khủng hoảng xảy ra.
Ai rồi cũng sẽ già.
Nhưng những lựa chọn hôm nay có thể góp phần quyết định chúng ta sẽ giữ được sự minh mẫn và độc lập bao lâu.
Bởi vì mục tiêu không chỉ là sống thọ.
Mà là sống thọ trong một cơ thể vẫn có thể vận động, một bộ não vẫn có thể suy nghĩ minh mẫn, và một cuộc đời độc lập, không phụ thuộc vào người khác.
Bạn nghĩ gì về những chia sẻ này? Hãy comment cho mình biết nhé.
Hãy chia sẻ nếu bạn cảm thấy hữu ích!
Dr. Christina Nguyễn