*Giữa đối đầu và ràng buộc: thực chất chuyến đi Trung Quốc của Trump*
Nếu chỉ nhìn vào nghi thức tiếp đón trọng thể mà Bắc Kinh dành cho Donald Trump, nhiều người sẽ nghĩ quan hệ Mỹ–Trung đang bước vào một giai đoạn “tan băng”. Nhưng thực tế có lẽ phức tạp hơn nhiều.
Ông Tập Cận Bình vẫn tiếp Trump với sự long trọng mà ông Trump đặc biệt yêu thích: nghi lễ lớn, biểu tượng lịch sử, sự tôn trọng dành cho vị thế cường quốc. Trump cũng đáp lại bằng những lời ca ngợi quen thuộc dành cho Tập như một “nhà lãnh đạo vĩ đại”, đồng thời tránh những phát biểu đối đầu trực diện về Đài Loan.
Nhưng đằng sau những hình ảnh ngoại giao ấy là một sự thật rất rõ ràng: cả Washington lẫn Bắc Kinh đều hiểu rằng họ chưa thể tách rời nhau.
Mỹ cần Trung Quốc để giữ ổn định chuỗi cung ứng, thị trường tài chính và tránh một cú sốc kinh tế toàn cầu. Trung Quốc cũng cần thị trường Mỹ, công nghệ phương Tây và một môi trường quốc tế đủ ổn định để duy trì tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế nội địa đang gặp nhiều khó khăn.
Đó là lý do chuyến đi lần này không còn mang màu sắc “tuần trăng mật” như năm 2017, nhưng cũng chưa phải một cuộc đối đầu kiểu Chiến tranh Lạnh toàn diện.
Việc cuộc gặp biểu tượng diễn ra ở Thiên Đàn thay vì “uống trà ở Tử Cấm Thành” như trước cũng mang nhiều hàm ý. Thiên Đàn không phải nơi thể hiện sự thân tình cá nhân, mà là biểu tượng của “đại cục”, của trật tự và ổn định thiên hạ. Nó phản ánh đúng trạng thái hiện nay của quan hệ Mỹ–Trung: cạnh tranh gay gắt nhưng vẫn phải giữ ổn định hệ thống.
Về Đài Loan, lập trường của Tập không thay đổi. Bắc Kinh tiếp tục xem đây là “lằn ranh đỏ” quan trọng nhất trong quan hệ với Mỹ. Nhưng Trump cũng khó có thể nhượng bộ Trung Quốc trong vấn đề này, bởi chính sách hỗ trợ Đài Loan giờ đây đã gắn chặt với luật pháp, chiến lược và đồng thuận chính trị của Washington.
Điều Trump có thể làm là giảm mức độ đối đầu công khai và duy trì sự “mập mờ chiến lược” nhằm tránh một cuộc khủng hoảng cùng lúc trên nhiều mặt trận: chiến tranh Iran, eo biển Đài Loan và chiến tranh thương mại.
Có lẽ điểm quan trọng nhất của chuyến đi lại nằm ở vấn đề Hormuz.
Cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều không muốn eo biển này bị phong tỏa. Trung Quốc cần dầu mỏ để duy trì nền kinh tế, còn Trump cần giá năng lượng ổn định để tránh lạm phát và áp lực chính trị trong nước.
Việc Bắc Kinh đồng ý với mục tiêu “mở lại Hormuz” cho thấy hai siêu cường vẫn còn những lợi ích chiến lược buộc phải hợp tác với nhau, dù cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Nhưng giải pháp cụ thể vẫn là một ẩn số.
Trung Quốc có ảnh hưởng với Iran, song Bắc Kinh cũng không muốn bị xem như đang phục vụ lợi ích chiến lược của Washington. Trong khi đó, Iran lại coi Hormuz là công cụ mặc cả sống còn của mình.
Vì vậy, điều đang diễn ra có lẽ không phải là một “sự hòa giải” giữa Mỹ và Trung Quốc, mà là một dạng đình chiến chiến lược tạm thời giữa hai siêu cường đang bị ràng buộc với nhau quá sâu để có thể thật sự tách rời.
Trong thế giới hôm nay, cạnh tranh vẫn tồn tại. Nhưng ngay cả đối thủ lớn nhất của nhau cũng buộc phải tìm cách cùng tồn tại để tránh kéo cả hệ thống toàn cầu vào khủng hoảng.
Photo: Trump và Tập thăm chùa Thiên Đàn thay vì uống trà tại Tử Cấm Thành năm 2017 .
