Báo Tiếng Dân

Thái Hạo

15-8-2023

Ông Nguyễn Trường Chinh, cha tử tù Nguyễn Văn Chưởng với những chú hươu bằng nhựa, được Chưởng thêu chữ OAN trước ngực. Ảnh: AFP

Nguyễn Văn Chưởng bị tuyên án tử hình, nhưng đến nay đã giam cầm suốt 16 năm ròng mà không thể thi hành án được, bởi những dấu hiệu oan sai không thể che lấp. Cho dễ hình dung giữa rừng thông tin trong vụ án này, xin điểm qua một số nhân vật quan trọng, để thấy được nguồn cơn và cơ sở của lời kêu oan.

1. Luật sư Lê Văn Hòa

Trước khi nghỉ hưu, năm 2013 ông công tác ở Ban Nội chính Trung ương, hàm Vụ trưởng Vụ 4. Luật sư Hòa được ông Nguyễn Bá Thanh – lúc đó là Trưởng Ban Nội chính Trung ương phân công làm Tổ trưởng Tổ kiểm tra án có dấu hiệu oan sai. Tổ của của ông đã kiểm tra một số vụ án có đơn kêu oan, trong đó có vụ án Nguyễn Văn Chưởng. Và ông khẳng định rằng Nguyễn Văn Chưởng bị oan. Cơ sở của khẳng định này đã được luật sư Lê Văn Hòa trình bày chi tiết và nhiều lần cả trên báo chí lẫn FB cá nhân, các bạn có thể gõ vào Google để tìm đọc.

Sau khi có kết quả khẳng định oan sai, luật sư Hòa cùng tổ của mình đã báo cáo cho Trưởng ban Nội chính Nguyễn Bá Thanh, tuy nhiên theo tường thuật của ông “không hiểu vì lý do gì mà ngay sau cuộc làm việc này, Trưởng ban Nguyễn Bá Thanh chỉ đạo Tổ Kiểm tra chúng tôi dừng không nghiên cứu, xác minh tiếp về vụ án này nữa!”.

Và từ đó đến nay, 10 năm ròng rã, luật sư Lê Văn Hòa đã không ngừng kêu oan cho Chưởng.

2. Đỗ Hữu Ca và Dương Tự Trọng

Luật sư Lê Văn Hòa nhận định: “Chủ mưu dàn dựng và chỉ đạo lập chuyên án này là Đỗ Hữu Ca và Dương Tự Trọng (2 người này đã bị quả báo như mọi người đã biết)”. Luật sư Hòa đã nêu ra hàng loạt vi phạm nghiêm trọng trong thủ tục tố tụng.

3. Nguyễn Trọng Đoàn

Đoàn là em trai Chưởng. Sau khi biết tin anh trai bị bắt vì cáo buộc giết người thì Đoàn và gia đình cũng biết một tin quan trọng khác: vào thời điểm xảy ra án mạng, Chưởng đang ở quê nhà Hải Dương, cách hiện trường vụ án khoảng 40km. Thế là Đoàn lập tức về quê để gặp các nhân chứng, xin xác nhận để mang lên nộp cho công an với một niềm tin trong sáng và sự an tâm rằng, chỉ cần như thế là anh mình sẽ được về nhà.

Nhưng không, khi Đoàn mang giấy xác nhận lên thì bị công an Hải Phòng bắt luôn, và tra tấn đánh đập dã man. Công an đánh và nói: “Anh mày to béo như thế mà chúng tao đánh mà nó còn không chịu được, [chỉ vào tường] máu đấy là máu của thằng anh mày đấy, liệu mày có chịu được như nó không?”. Rồi Đoàn bị ép viết một lời khai khác, phủ nhận nội dung trong các bản xác nhận mà anh đã mang đến. Sau đó, anh bị kết án 2 năm tù vì “che dấu tội phạm”. Một số nhân chứng cũng bị vạ lây. Xin xem video phỏng vấn Nguyễn Trọng Đoàn 2 năm trước khi anh qua đời vì căn bệnh ung thư xương.

4. Nguyễn Văn Chưởng

Xin đọc một đoạn trong bức thư Chưởng gửi cho mẹ, để xem mỗi người chúng ta đủ sức đọc được đến dòng thứ mấy:

“Khi con đang ngủ nhờ nhà thằng em con quen vì con và Bảy chưa tìm được nhà trọ nên ở đấy. Vào lúc khoảng 1h sáng có một tốp người mặc quần áo bình thường nói là công an phường đến kiểm tra hành chính, bọn con đã đưa hết giấy tờ ra cho họ nhưng giấy tạm trú của con ở phường khác nên họ nói là bắt bọn con lên phường và họ trói con bằng dây thắt lưng, vòng tay ra sau và họ bắt tất cả bọn con đi, họ gọi taxi đến và bảo lên số 9 Hồ Xuân Hương. Con cứ tưởng đấy là chỗ công an phường cơ, nhưng đến nơi con mới biết đó là công an thành phố và một người trong số họ bảo con là mày nhìn xem đây là đâu, con nhìn theo tay người ấy chỉ thì thấy tấm bảng đề H88 xong họ lại hỏi con có biết Thanh “Già”, Nga “Thọt”, Phương, Hoàng không?

Con bảo là có. Con nói là Thanh có quán bán hàng gần nhà con thuê cũ còn Nga “Thọt” con cũng biết, Phương thì nhà ở Đông Hải, Hoàng thì ở Khâm Thiên- Hà Nội. Vì con nghĩ Phương là chị gái thằng Trường có người yêu tên Hoàng thường ở chỗ anh Thanh nên con nói vậy. Thế là họ đánh con tới tấp, không để con nói được câu nào nữa, họ thôi đánh con thì con mới thở được và nói là sao các chú đánh cháu? Cháu có làm gì đâu? Và họ nói “Không làm gì thì tao mới đánh chứ làm gì thì đã không bị đánh” và họ lại tiếp tục đánh con tiếp và dùng còng số 8 treo cánh vắt tay (treo cánh tiên) chỉ có 2 đầu ngón chân cái chạm xuống đất, con lúc này gào lên: “Lý do gì mà các người đánh tôi, pháp luật là như vậy hả…?”.

Được khoảng 15 phút họ cho con xuống và ngồi ở ghế, dùng xích chó xiết, quấn chặt người con vào ghế xong rồi sỏ cùm que nóng vào chân con, xong tất cả rồi 1 người trong số họ mới hỏi con: “Mày biết mày bị bắt vì lý do gì không?”.

Con trả lời là: “Cháu không biết, sao cháu lại bị bắt? Và lại còn bị đánh nữa?”. Thế là người ấy nói là: “Mày bị bắt vì giết người ở Đình Vũ”. Con lúc đó không biết là ngày bao nhiêu và vào thứ mấy nên con hỏi là: “Thế hôm đó là ngày bao nhiêu? và vào thứ mấy?” để con xem mình đang ở đâu vào ngày hôm ấy, và họ nói là: “Hôm 14 và vào thứ 7”.

Con lúc đó mới nghĩ ra là hôm đó con ở quê nên con bảo họ là “Ngày hôm đó cháu về quê vào chiều thứ 7 đúng hôm 14” và con có nói con đi cùng với thằng Trường về và kể đi chơi ở những đâu nhưng họ đã không nghe con giải thích và cũng không ghi lời khai của con, không xác minh ở quê xem con nói có đúng không. Nhất là thằng Trường cũng bị bắt cùng với con và cả cái Bảy, hai đứa nó đều biết chắc và nhớ vì ngày gần đây nhưng họ đã không làm như vậy, chỉ mỗi một câu là mày phải nhận, con bảo là: “Thú thực là cháu không giết người và hôm đó cháu ở quê Hải Dương cách chỗ xẩy ra vụ án đến 30 cây số”.

Con nghĩ trình bày như thế chắc họ phải xác minh vì trong vụ án bắt nhầm người là điều bình thường, nhưng đây họ không làm như vậy, cũng không muốn nghe những gì con nói. Thế là chân họ đạp, dận xuống xiềng nên xiết rất mạnh vào mắt cá chân, con rất đau, kêu gào thảm thiết, ngất lên ngất xuống không biết bao nhiêu lần. Con nói đi nói lại là “Cháu không giết người, các chú bắt nhầm người rồi các chú đi xác minh hộ cháu, cháu van lạy các chú”. Họ cười như những con quỷ chứ không phải công an. Vì họ không mặc đồng phục công an, bắt đầu chửi rồi đánh đủ mọi kiểu từ gậy gỗ rồi đạp, dận xiềng, xiết đạp xích, đấm, tát, lấy đầu gậy tre chọc th ẳng vào giữa ngực.

Chán tay tất cả lại dừng, họ lại hỏi con: “Thế mày đã chịu nhận chưa hay là còn phải đánh nữa?”. Con bảo họ là con có giết người đâu mà nhận tội làm sao được, sao các chú không hỏi xem và đi xác minh cháu nói có đúng không, và họ lại hỏi con “Thế mày biết thằng nào giết người?”, con bảo là “Cháu biết làm sao được, cháu có giết người đâu mà cháu biết”, thế là họ bảo “Thế thì mày thành thằng giết người” xong họ lại tiếp tục đánh đập, tra tấn nhục hình con, con thì vẫn kêu gào là oan: “Có ai cứu tôi với, tôi bị oan, luật pháp ở đâu vậy”.

Thế là họ lấy luôn đôi tất ở đâu nhét vào mồm con, và con không kêu, không nói được nữa. Xong họ lại treo cánh tiên, họ bật điều hòa thật lạnh và dùng những đòn nhục hình, bỉ ổi vào bộ phận sinh dục của con và họ lại đấm, tát con lúc này máu mồm con đã hộc ra nhiều thậm chí đái hết ra sàn nhà vì những đòn thâm hiểm. Con cũng không theo ý họ là nhận tội vì con đâu có giết người mà phải nhận tội. Thế là họ bảo: “Mày rắn lắm nhưng không chịu lâu được đâu, hôm nay kiểu này, mai còn nhiều kiểu khác, mày không nghe lời tao thì còn nhiều cách để bắt mày phải nhận tội”.

Thế là họ đi ngủ, cũng tại trong phòng đó, họ phải đắp chăn cho đỡ lạnh, còn con mỗi cái áo sát nách mỏng và cởi truồng vừa lạnh vừa khát, xin nước uống thì họ cho có một chén bé, xin chén nữa thì bị nhổ nước bọt vào mặt. Lúc này rơi vào lúc 5h sáng. Đúng 7h sáng họ dậy lại tiếp tục đánh con tiếp đến hơn 11h trưa họ thôi và ông S Trung tá ngồi nhìn con bảo là: “Địt mẹ mày cố tình bố cho mấy con đàn bà đánh vợ mày cho lòi mẹ con mày ra”. Còn ông P Thượng ý bảo: “Mày có em trai hả nó không khóc như mày đâu, mày muốn nó mất một trong hai chân à”.

Còn một người con không biết tên nhưng chắc ở gần nhà mình ở Hải Dương bảo là: “Mày tưởng nhà mày tao không biết à, mẹ mày đang ở nhà, có một mình chứ gì?” và còn nói, chửi, đe nẹt nhiều lắm, nhưng con không nhớ hết lời bọn họ nói, con không tin là họ dám động đến nhiều người dân vô tội như thế. Đến cả đứa trẻ chưa chào đời mà họ còn định cướp mạng sống của nó từ trong bụng em trai, cái Bảy và con của con. Con nghĩ rằng con đã được sắp đặt trước để thế thân cho thằng giết người, một kẻ dám làm, không dám chịu”.mẹ nó! Rồi họ nói nhiều và con cũng rất hoảng, con nghĩ đến mẹ,

Báo Tiếng Dân

Thái Hạo

14-8-2023

Mười hai người đàn ông giận dữ (12 Angry Men) là tên một bộ phim nổi tiếng của Mỹ nói về một bồi thẩm đoàn (BTĐ) trong cuộc tranh luận của họ để quyết định số phận của một thanh niên 18 tuổi bị cáo buộc giết cha và đang đối mặt với án tử hình. Xin giải thích một chút: trong nền tư pháp của nhiều quốc gia văn minh, BTĐ là một nhóm thường dân gồm 12 người được tòa án triệu tập ngẫu nhiên để tham gia xét xử. Sau khi nghe các bên trình bày và tranh luận thì BTĐ sẽ vào một căn phòng riêng và tiến hành bỏ phiếu. Ý kiến của nhóm người này sẽ giữ vai trò quyết định tuyệt đối đối với việc tuyên bị cáo có tội hay không, bất chấp quan điểm của thẩm phán ra sao.

Trở lại với bộ phim. Không giống với hình dung về một vụ án đã “hai năm rõ mười”, bất ngờ thay, có 1 phiếu “vô tội”, đó là của Davis. Và thế là mâu thuẫn, tranh cãi, thậm chí xung đột nổ ra suốt bộ phim. 11 vị “có tội” chất vấn người còn lại rằng tại sao anh cho là hắn vô tội, câu trả lời là “Tôi không biết!”.

Sau đó Davis bắt đầu đưa ra những nghi ngờ của mình về vật chứng và nhân chứng. Nó làm cho những người còn lại bớt dần tự tin, và trở nên do dự. Tỉ số bắt đầu thay đổi, từ 1/11 thành 2/10, rồi 3/9, 4/8… cho đến khi là 11/1. Người cuối cùng, kiên định nhất, cũng đã phải thốt ra: “vô tội”.

Từ một người đơn độc, Davis đã khiến tất cả những người còn lại phải thay đổi quyết định của họ, cuối cùng 100% biểu quyết rằng người thanh niên sống trong khu ổ chuột với đầy “thành tích bất hảo” kia là vô tội.

Bộ phim có nhiều tình tiết và lời thoại rất hay và đầy ý nghĩa, cả về mặt pháp lý lẫn tính nhân văn. Xin nêu ra vài ví dụ:

Đây là lý do mà 1 trong số 12 người đã thay đổi từ “có tội” sang “vô tội”, nghe có thể thật vớ vẩn nhưng nó đã được tôn trọng và được sử dụng trong việc quyết định sinh mạng của một con người: “Điều gì khiến ông đổi ý?”. “Chỉ là cảm thấy căn phòng đó có nhiều nghi vấn”. “Điều đó không thuyết phục”. “Tôi không cảm thấy thế!”.

Còn đây là nguyên tắc suy đoán vô tội, là lời nhân vật Davis nói sau một màn tranh cãi gay gắt của những người khác: “Luôn khó khăn để tách bạch định kiến cá nhân trong những lúc thế này, vì bất cứ ở đâu nó cũng luôn che phủ sự thật. Tôi thật sự không biết sự thật là gì. Tôi cho rằng không phải ai cũng thật sự biết rõ về nó. Chín người chúng ta bây giờ cảm thấy rằng bị cáo có vẻ như vô tội, nhưng vẫn tồn tại xác suất: có thể chúng ta sai. Hoặc có vẻ chúng ta đang cố để 1 kẻ phạm tội được tự do, tôi không biết nữa. Không ai có thể biết được. Nhưng chúng ta có những nghi vấn hợp lý. Và có vài thứ rất có giá trị trong toàn bộ chuỗi sự kiện này. Không Bồi thẩm viên nào có thể kết luận 1 người là phạm tội, trừ khi chắc chắn”.

“Hoài nghi hợp lý”. Chỉ cần còn có một điểm hoài nghi hợp lý thì không ai có quyền kết tội người khác.

“Ai cho anh cái quyền đùa giỡn với mạng sống của một người như thế?!”

Một nhân vật nói: “Chúng ta không được gì hay mất gì khi ra quyết định”. Câu này tôi cho rằng tối quan trọng, nó phải được nhắc lại để thấy rằng, một quyết định đưa ra trong tòa án là phải xuất phát từ những người “không được gì hay mất gì”. Bất cứ ở đâu mà lợi ích bị xen vào, ở đó công lý dễ bị đuổi cổ. Một nền tư pháp mà lấy thành tích phá án và xử án để “xếp loại thi đua” thì việc oan sai là điều tất yếu phải trở nên phổ biến.

Để có cái kết quả ngoạn mục từ một sự đinh ninh rằng “có tội” thành “vô tội”, tôi nghĩ điều quan trọng nhất nằm ở câu nói của thẩm phán khi “dặn dò” các bồi thẩm viên trước lúc họ bước vào phòng bỏ phiếu: “Bây giờ các anh ngồi xuống và dùng trí tưởng tượng cố gắng phân tích những sự kiện trên. Một người đàn ông đã chết và mạng sống một người đàn ông khác đang bị treo trên cột. Nếu các anh lóe lên sự nghi ngờ về tính đúng đắn đối với tội của bị cáo, chỉ cần một lý do hợp lý, các anh phải đưa ra nhận định cho rằng vô tội”.

Cái bồi thẩm đoàn gồm 12 thường dân, trong đó có chủ công ty, kiến trúc sư lẫn người làm thuê, già có, trẻ có, với đủ thứ tính cách và tầm nhìn, dù không biết sự thật đã diễn ra như thế nào, nhưng chỉ bằng một sự nghi ngờ hợp lý của mình, họ đã đi đến quyết định rằng: bị cáo vô tội.

Xin lưu ý, đây không phải chỉ là “chuyện trong phim”, mà nó phản ánh rất trung thực những phiên tòa trong các nền tư pháp ở nhiều nước như Anh, Pháp, Mỹ…

Bộ phim kết thúc, với 12/12 thường dân của BTĐ bỏ phiếu “vô tội”, đồng nghĩa với việc bị cáo được phóng thích ngay tại tòa mà không cần phải giải thích gì với chủ tọa. Nó đã lật ngược cái kết quả của suốt 6 ngày xử án mà ai cũng tưởng chẳng còn gì phải bàn cãi nữa. Không ai biết được người thanh niên 18 tuổi kia có thật sự giết cha mình hay không, cũng chưa biết hung thủ thật sự là ai, nhưng vì còn “một nghi ngờ hợp lý” mà bị cáo được tuyên vô tội.

Với một nền luật pháp cẩn trọng đến thế mà hàng năm ở nhiều nước vẫn có án oan sai, huống gì khi mà những vụ án như của Nguyễn Văn Chưởng còn đầy rẫy mâu thuẫn và khuất tất nhưng quan tòa vẫn cố khép cho tội chết? Chẳng lẽ những Nguyễn Thanh Chấn, Huỳnh Văn Nén, Hàn Đức Long và bao nhiêu những tù nhân oan khốc suốt mấy chục năm qua, chưa đủ để những người mặc áo quan tòa giật mình hay sao? Hay họ không còn biết giật mình nữa?

“Thà bỏ sót chứ không giết nhầm”, đó phải là nguyên tắc pháp lý tối cao cần được tuân thủ nếu muốn số phận con người không trở nên bèo bọt dưới cây búa của quan tòa.