July 23, 2026
Mai Phi Long/Người Việt (tổng hợp)
WASHINGTON, DC (NV) – Kể từ Tháng Bảy, 2025, đến Tháng Hai, 2026, khi bắt đầu áp dụng “Luật To Đẹp” (One Big Beautiful Bill) của Tổng Thống Donald Trump đánh dấu bằng việc 3.5 triệu người bị mất các tài trợ thực phẩm qua chương trình SNAP, hay quen gọi là food stamp, theo phân tích của trung tâm Center On Budget and Policy Priorities (CBPP), một viện nghiên cứu chính sách phi đảng phái.
Giữa lúc người dân Mỹ vất vả đối mặt với chi phí thực phẩm, xăng và những nhu yếu phẩm ngày càng cao, hệ quả từ cuộc chiến Iran và chính sách đánh thuế hàng nhập cảng (tariffs), giờ lại chồng thêm tình trạng ngặt nghèo khi “Luật To Đẹp” dần dần có hiệu lực.
Bảng thông báo nhận trả bằng food stamp tại một tiệm bán thực phẩm ở Miami, Florida. (Hình: Joe Raedle/Getty Images)
Theo tường thuật của KTLA và AP, có một con số lạnh lùng rằng 41 tiểu bang đứng trước nguy cơ mất một phần ngân khoản SNAP vì tỷ lệ sai sót vượt 6%, vốn chỉ chín tiểu bang đạt dưới mức này trong tài khóa 2025.
Luật One Big Beautiful Bill quy định các tiểu bang vượt ngưỡng sai sót 6% phải tự trả từ 5% đến 15% chi phí trợ cấp, bắt đầu sớm nhất từ Tháng Mười, 2027. Luật đặt hóa đơn trước cửa tiểu bang và buộc họ tìm tiền, cắt chương trình khác hoặc loại người đang thụ hưởng ra khỏi SNAP.
Trump áp dụng mức 6% chưa từng có tiền lệ
Mức giới hạn 6% không phải phát minh của chính quyền Tổng Thống Donald Trump. Trước năm 2025, đây là tiêu chuẩn kiểm soát hành chính khi tiểu bang có tỷ lệ sai sót từ 6% trở lên phải nộp kế hoạch sửa chữa, nếu tiếp tục để sai sót cao kéo dài có thể chịu mức chế tài riêng.
Tuy nhiên, tiền trợ cấp SNAP vẫn do chính phủ liên bang chi trả 100%. Mốc 6% khi ấy chủ yếu là chiếc đèn báo động buộc tiểu bang sửa hệ thống, chứ chưa phải đồng hồ tính tiền trên toàn bộ trợ cấp.
Luật One Big Beautiful Bill biến chiếc đèn báo động thành hóa đơn. Từ tài khóa 2028, tiểu bang sai sót từ 6% đến dưới 8% phải trả 5% chi phí SNAP; từ 8% đến dưới 10% phải trả 10%; từ 10% trở lên phải trả 15%. Đây là lần đầu Washington chuyển một phần chi phí quyền lợi SNAP sang tiểu bang dựa trực tiếp trên tỷ lệ sai sót. Cùng lúc, phần chi phí điều hành mà tiểu bang phải gánh tăng từ 50% lên 75% bắt đầu từ tài khóa 2027.
Nghịch lý là muốn giảm sai sót, tiểu bang cần thêm nhân viên và hệ thống điện toán; nhưng Washington lại giảm kinh phí. Khi vừa thiếu tiền vừa bị đe dọa phải trả hàng trăm triệu đô la, con đường rẻ nhất có thể làm là tạo khó khăn thêm khiến ít người đạt đủ tiêu chuẩn để được ở lại trong chương trình hơn.
Sai sót không đồng nghĩa với gian lận
“Payment error rate” không phải tỷ lệ gian lận nhưng bao gồm cả việc trả thừa tiền lẫn trả thiếu tiền. Nguyên nhân có thể là người nhận khai báo sai, lợi tức chưa cập nhật, nhân viên tính nhầm, hồ sơ thiếu hoặc quy định quá phức tạp.
Cơ Quan Nghiên Cứu Quốc Hội nhấn mạnh đây không phải thước đo gian lận vì các hoạt động mua bán trái phép quyền lợi SNAP tại cửa hàng được đo bằng chỉ số khác.
Cho nên việc dùng toàn bộ tỷ lệ sai sót để tạo cảm giác người nghèo “ăn gian” là đánh tráo khái niệm.
Một gia đình được trả thiếu cũng làm tỷ lệ tăng. Một hồ sơ bị tiểu bang tính sai cũng làm tỷ lệ tăng. Nhưng hậu quả có thể rơi xuống người hội đủ điều kiện mà không đủ khả năng đi qua “một núi giấy tờ.”
Các chuyên gia được CNBC phỏng vấn cho biết người dân đang mất trợ cấp vì không liên lạc được, giấy tờ không được duyệt hoặc đơn bị từ chối sai.
SNAP duy trì ổn định kinh tế
Chương trình SNAP giúp hơn 42 triệu người mua thực phẩm mỗi tháng với khoảng 70% người thụ hưởng là trẻ em, người cao niên hoặc người khuyết tật. Chương trình mang tính “tỷ lệ nghịch” là khi kinh tế suy yếu thì số người thụ hưởng tăng, kinh tế phục hồi thì nhu cầu giảm.
Bởi vậy, SNAP phải đáp ứng theo thực trạng từng tiểu bang, chứ không thể bị đóng khung bằng mục tiêu tiết kiệm cố định từ Washington.
Về kinh tế vĩ mô, tiền SNAP được tiêu gần như ngay lập tức tại chợ, siêu thị và cửa hàng địa phương. Theo Giáo Sư Sara Bleich, khoa kinh tế của trường Đại Học Harvard, mỗi $1 SNAP tạo ra khoảng $1.50 đến $1.80 trong chu trình hoạt động kinh tế, hỗ trợ việc làm bán lẻ và lợi tức của nông dân. SNAP còn giảm thiếu an ninh thực phẩm, giảm nghèo và hạ chi phí y tế. Cắt SNAP không chỉ lấy đi thức ăn nhưng rút sức mua khỏi những cộng đồng nghèo, nơi mỗi Mỹ kim được “xoay vòng nền kinh tế” nhanh nhất.
Các trung tâm phát thực phẩm miễn phí (ngân hàng thực phẩm/food bank) không thể thay thế SNAP: cứ một bữa ăn do ngân hàng thực phẩm cung cấp thì SNAP cung cấp chín bữa. Kêu gọi từ thiện lấp chỗ trống là chuyển nghĩa vụ quốc gia sang các tổ chức dân sự không đủ nguồn lực.
Cắt gần $187 tỷ trước, rồi để nhu cầu thực tế tự xoay xở
Cần nói chính xác rằng luật không ghi mỗi tiểu bang phải cắt theo hạn ngạch để tổng cộng đúng $187 tỷ. Đây là con số Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội ước tính mức chi liên bang cho các chương trình trợ cấp thực phẩm, tăng dinh dưỡng giảm trong 10 năm, khoảng $186.65 tỷ.
Nhưng cấu trúc luật được xây dựng trong tiến trình cân đối ngân sách để tạo khoản tiết kiệm ấy, qua yêu cầu làm việc, thu hẹp điều kiện hội đủ, hạn chế cách tính trợ cấp, chuyển chi phí sang tiểu bang và giảm ngân khoản điều hành.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nhu cầu SNAP không phát sinh theo lịch trình “tiết kiệm” của các dân cử Cộng Hòa tại Quốc Hội mà thay đổi theo tình trạng thất nghiệp, tiền thuê nhà, giá thực phẩm, thiên tai, sức khỏe và mức lương địa phương.
Trung tâm CBPP ghi nhận số người nhận SNAP giảm mạnh trong khi tỷ lệ thất nghiệp gần như đứng yên quanh mức 4% cho thấy rất khó kết sự suy giảm xảy ra là vì người dân bớt cần trợ giúp.
Cơ Quan Ngân Sách Quốc Hội (CBO) dự đoán riêng cơ chế bắt tiểu bang chia sẻ chi phí có thể khiến khoảng 300,000 người mất SNAP trong một tháng trung bình và ảnh hưởng quyền lợi dinh dưỡng của khoảng 96,000 trẻ em. Các thay đổi về giới hạn thời gian làm việc được dự đoán làm giảm khoảng 2.4 triệu người tham gia mỗi tháng trong giai đoạn 10 năm.
Cắt thức ăn giữa lúc giá cả và chiến phí tăng
Vào Tháng Sáu, 2026, giá tiêu thụ tại Mỹ cao hơn một năm trước 3.5%; giá thực phẩm tăng 3%, năng lượng tăng 15.7% và xăng tăng 26.7%. Chiến tranh Iran và gián đoạn quanh eo biển Hormuz không phải nguyên nhân duy nhất của lạm phát, nhưng đã tạo thêm cú sốc dầu khí và đẩy giá xăng trung bình tại Mỹ vượt $4 một gallon trong Tháng Bảy.
Trong khi đó, Bộ Quốc Phòng cho biết chiến tranh Iran tiêu tốn khoảng $37.5 tỷ tính đến ngày 21 Tháng Bảy và xin thêm $67.1 tỷ.
Hạ Viện do Đảng Cộng Hòa lãnh đạo vừa thông qua đề nghị ngân sách $95 tỷ, trong đó $60 tỷ dành cho Ngũ Giác Đài và $13 tỷ cho các nhu cầu an ninh khác.
Không thể nói mỗi Mỹ kim cắt khỏi SNAP được chuyển thẳng sang một trái hỏa tiễn; ngân sách liên bang không vận hành bằng cách đánh dấu từng đồng đô la. Nhưng sự đối chiếu cho thấy thứ tự ưu tiên: tiền chiến tranh được gọi là khẩn cấp, còn tiền cho bữa ăn của trẻ em lại bị đặt dưới phép thử sai sót hành chính.
SNAP giúp hơn 42 triệu người mua thực phẩm mỗi tháng với khoảng 70% người thụ hưởng là trẻ em, người cao niên hoặc người khuyết tật. (Hình minh họa: Joe Raedle/Getty Images)
“Bán cái” cho tiểu bang để Washington thoái thác nghĩa vụ
Mục tiêu công khai của chính quyền ông Trump là buộc tiểu bang chịu trách nhiệm với việc chống lãng phí và bảo vệ người đóng thuế. Nhưng cơ chế này còn “bán cái” cho tiểu bang qua việc Washington đặt tiêu chuẩn, giảm tài trợ kinh phí rồi chuyển hóa đơn xuống dưới.
Nếu tiểu bang phải tăng thuế, cắt giáo dục, giảm dịch vụ khác hoặc siết SNAP để cứu đói cho cư dân thì chính phủ liên bang đổ hô rằng “đó là lựa chọn của tiểu bang.”
Đây cũng là cách cắt chương trình mà không phải công khai tuyên bố sẽ lấy thức ăn của hàng triệu người. Một lá thư thất lạc hoặc tài liệu không tải được lên mạng có thể dẫn đến kết quả cắt trợ cấp cho một cư dân đứng trước nguy cơ đói ăn.
Cũng không thể nói một khoản SNAP cụ thể trực tiếp trả cho một khoản giảm thuế cụ thể. Tuy nhiên, đáng đề cập đến là các chương trình dành cho người lợi tức thấp bị cắt trong cùng đạo luật kéo dài nhiều ưu đãi thuế cá nhân và doanh nghiệp, gồm khấu hao nhanh, khấu trừ chi phí nghiên cứu và ưu đãi đối với lợi tức kinh doanh.
Phân tích của CBO cho thấy gia đình thuộc 10% lợi tức thấp nhất mất trung bình khoảng $1,214 nguồn lực mỗi năm, trong khi 10% cao nhất được thêm khoảng $13,622 và nhóm giàu nhất nhận gần 64% tổng mức gia tăng nguồn tài chính. Đó là bằng chứng rõ về chiều phân phối của đạo luật cắt từ thành phần phía dưới dồn lên trên. (Congressional Budget Office)
“To Đẹp” với người giàu, khắc nghiệt với người đói
Tên gọi One Big Beautiful Bill nghe như một lời quảng cáo bóng bẩy. Nhưng với gia đình trong hoàn cảnh tài chánh chật vật phải chọn giữa tiền thuê nhà, thuốc men và thực phẩm, vẻ “đẹp” ấy rất khó nhìn thấy.
Với học sinh nghèo mất con đường tự động vào bữa ăn miễn phí, với người cao niên phải chứng minh lại từng giấy tờ, và với tiểu bang bị đặt giữa tăng thuế và cắt trợ cấp. Luật “To” này không hề “Đẹp.”
Điều mỉa mai là nhiều cử tri lợi tức thấp tiếp tục bỏ phiếu cho những chính trị gia với khẩu hiệu đầy mỹ từ về bảo tồn giá trị văn hóa, duy trì bản sắc nhưng thực tế làm ngân sách theo hướng có lợi nhất cho người giàu và đại công ty.
Không phải là họ thiếu hiểu biết, nhưng cái bẫy quá tinh vi hơn thế. Họ được mời bỏ phiếu vì nỗi sợ và lòng trung thành đảng phái, trong khi sự chuyển giao tài sản diễn ra bằng những công thức khó hiểu như “tỷ lệ sai sót 6%.”
Sau cùng, Big Beautiful Bill có thể thật sự “big” đối với hóa đơn chiến tranh, “beautiful” đối với các mục giảm thuế của người giàu cuối năm, nhưng đối với người nghèo và học sinh cần một bữa ăn, ba chữ cái thứ nhì trong bảng mẫu tự đứng chung với nhau, “BBB” còn có nghĩa là: “Đói!” [kn]