Category: BÌNH LUẬN- SỰ KIỆN

ĐTC PHANXICÔ – SỨ ĐIỆP HÒA BÌNH 2019

Ngày Hòa Bình Thế Giới Lần Thứ 52

Chính trị mà tốt đẹp thì phục vụ hòa bình

“Chính trị mà tốt đẹp thì phục vụ hòa bình.

Nó tôn trọng và cổ võ các quyền lợi căn bản của con người,

các thứ quyền lợi đồng thời bao gồm cả các thứ trách nhiệm hỗ tương,

giúp tạo nên một mối liên hệ về lòng tin tưởng và lòng biết ơn giữa thế hệ hiện tai và tương lai”. 

“Hòa bình là ở chỗ tôn trọng từng người, cho dù họ là ai,

tôn trọng luật pháp và công ích,

tôn trọng môi sinh được ký thác cho chúng ta chăm sóc cũng như

tôn trọng sự phong phú của truyền thống luân lý được thừa hưởng từ các thế hệ trước”.

 1- “Bình an cho nhà này”!

Khi sai các môn đệ của mình đi truyền giáo, Chúa Giêsu đã nói với các vị rằng: “Các con vào bất cứ nhà nào thì trước tiên hãy nói ‘Bình an cho nhà này!’ Và nếu nhà đó có con cái của sự bình an thì bình an của các con sẽ ở với họ, bằng không, nó sẽ trở về với các con” (Luca 10:5-6).

Việc mang lại bình an là tâm điểm nơi sứ vụ của các môn đệ Chúa Kitô. Bình an ấy được cống hiến cho  tất cả mọi con người nam nữ đang mong đợi hòa bình, giữa những thảm họa và bạo lực hằn dấu lịch sử của con người (Cf. Lk 2:14). “Ngôi nhà” được Chúa Giêsu nói tới đây là hết mọi gia đình, cộng đồng, xứ sở và lục địa, nơi tất cả mọi tính chất đa dạng và lịch sử của nó. Trước hết và trên hết nó là chính mỗi một cá nhân con người, không phân biệt hay kỳ thị. Thế nhưng nó đồng thời cũng là “ngôi nhà chung”, tức là thế giới, nơi Thiên Chúa đã đặt để chúng ta ở đó và là nơi chúng ta được kêu gọi để chăm sóc và vun trồng.

Bởi thế mà lời chào đầu năm mới của tôi đó là: “Bình an cho nhà này!”

2- Cái thách đố của thứ chính trị tốt đẹp

Hòa bình giống như niềm hy vọng được thi sĩ Charles Péguy tán tụng (Cf. Le Porche du mystère de la deuxième vertu, Paris, 1986). Nó giống như một bông hoa tinh tế đang cố gắng triển nở nơi mảnh đất sỏi đá của bạo lực. Chúng ta biết rằng nỗi khát vọng quyền lực với bất cứ giá nào là những gì gây ra lạm dụng và bất công. Chính trị là một phương tiện thiết yếu để xây dựng cộng đồng cùng các cơ cấu của nhân loại, thế nhưng khi đời sống chính trị không trở thành một hình thức để phục vụ toàn thể xã hội, nó có thể biến thành phương tiện đàn áp, loại trừ, thậm chí hủy diệt.

Chúa Giêsu nói với chúng ta rằng “nếu ai muốn làm đầu thì họ cần phải trở nên người rốt bét trong mọi người và là đầy tớ của mọi người” (Marco 9:35). Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã nói: “việc đảm nhận một cách nghiêm cẩn chính trị ở các cấp độ khác nhau – địa phương, khu vực, quốc gia và quốc tế – đó là việc khẳng định nhiệm vụ của mỗi một cá nhân trong việc thừa nhận thực tại và giá trị của tự do được cống hiến cho họ để hoạt động cùng một lúc cho thiện ích của thành phố, quốc gia và toàn thể nhân loại” (Apostolic Letter Octogesima Adveniens [14 May 1971], 46).

Bởi thế, vai trò chính trị và trách vụ chính trị là những gì liên lỉ thách thức tất cả những ai được kêu gọi phục vụ xứ sở của họ trong việc hết sức cố gắng bảo vệ những ai sống ở đó và tạo nên những điều kiện cho một tương lai xứng đáng và công bằng. Nếu được thực thi bằng việc tôn trọng nền tảng đối với sự sống, tự do và phẩm giá của con người, thì đời sống chính trị mới có thể thực sự trở nên một hình thức bác ái trổi vượt.

3- Đức bác ái và các nhân đức nhân bản: căn bản của chính trị là để phục vụ nhân quyền và hòa bình

Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI đã ghi nhận rằng “hết mọi Kitô hữu được kêu gọi để thực hiện đức bác ái một cách tương xứng với ơn gọi của mình và tùy theo mức độ ảnh hưởng mà họ có được nơi thành đô / pólis... Một khi được tác động bởi đức bác ái, việc dấn thân vì ích chung cho một giá trị cao cả hơn là một vị thế thuần trần tục và chính trị có được… Hoạt động trần thế của con người, khi được đức bác ái gợi hứng và nâng đỡ thì góp phần vào việc xây dựng cái thành đô hoàn vũ của Thiên Chúa, một thành đô là đích điểm của lịch sử gia đình loài người” (Encyclical Letter Caritas in Veritate [29 June 2009], 7). Đó là bản thảo chuơng mà tất cả mọi chính trị gia, bất kể văn hóa hay tôn giáo của mình, có thể đồng ý, nếu họ muốn cùng nhau hoạt động cho thiện ích của gia đình nhân loại, và thực thi những nhân đức nhân bản ấy, giúp duy trì tất cả mọi hoạt động chính trị lành mạnh: công bằng, bình đẳng, tương kính, thành thực, lương thiện, trung tín.

Về vấn đề này, thật là hữu ích khi nhắc lại “Các Phúc Đức của Chính Trị Gia”, được ĐHY Việt Nam Phanxicô Nguyễn Văn Thuận liệt kê, một chứng nhân trung thành với Phúc Âm qua đời năm 2002:

Phúc cho chính trị gia có một cảm quan cao quí và sâu xa ý thức được vai trò của mình.

Phúc cho chính trị gia tỏ ra cho thấy bản thân khả tín.

Phúc cho chính trị gia hoạt động cho công ích chứ không cho tư lợi của mình.

Phúc cho chính trị gia biết một mực nhất trí.

Phúc cho chính trị gia hoạt động cho mối hiệp nhất.

Phúc cho chính trị gia nỗ lực hoàn thành những gì cần phải sâu xa thay đổi.

Phúc cho chính trị gia biết lắng nghe.

Phúc cho chính trị gia không biết sợ hãi.

(Cf. Address at the “Civitas” Exhibition-Convention in Padua: “30 Giorni”, no. 5, 2002)

Hết mọi cuộc tuyển chọn hay tái tuyển chọn, cũng như hết mọi giai đoạn của đời sống chính trị, đều là một cơ hội để trở về với những cứ điểm chính yếu làm nên công lý và luật lệ. Một điều chắc chắn đó là chính trị mà tốt đẹp thì phục vụ hòa bình. Nó tôn trọng và cổ võ các quyền lợi căn bản của con người, các thứ quyền lợi đồng thời bao gồm cả các thứ trách nhiệm hỗ tương, giúp tạo nên một mối liên hệ về lòng tin tưởng và lòng biết ơn giữa thế hệ hiện tai và tương lai.

4- Các thói xấu chính trị

Đáng buồn thay, cùng với những nhân đức của mình, chính trị cũng có những thói xấu nữa, gây ra do bởi thiếu khả năng cá nhân, hay bởi những khiếm khuyết nơi hệ thống và các cơ cấu của nó. Hiển nhiên là các thứ thói xấu ấy nói chung làm cho uy tín chính trị bị tác hại, bao gồm cả những quyết định cùng hoạt động của những ai tham gia chính trị. Những thói xấu gặm nhắm lý tưởng của một nền dân chủ chân chính này khiến cho đời sống công chúng không được hài lòng và đe dọa mối hòa hợp xã hội. Chúng ta nghĩ đến tình trạng băng hoại ở các hình thức khác nhau của nó: nào là biển thủ các nguồn lợi chung, nào là khai thác các cá nhân con người ta, nào là chối bỏ các quyền lợi, nào là coi thường các qui tắc cộng đồng, nào là chiếm thủ bất chính, nào là chứng tỏ quyền lực bằng võ lực hay độc đoán vị quốc, nào là chối từ việc từ bỏ quyền lực. Chúng ta còn có thể thêm vào đó nào là bài ngoại, nào là chủng tộc chủ nghĩa, nào là chẳng quan tâm gì đến môi trường thiên nhiên, nào là tước đoạt các nguồn nhiên liệu vì lợi ích mau chóng, nào là coi thường những con người buộc phải sống lưu vong.

5- Chính trị mà tốt đẹp thì cổ võ việc tham phần của giới trẻ và tin tưởng vào người khác.

Khi mà việc thực thi quyền lực chính trị chỉ nhắm đến chỗ bảo vệ lợi lộc của một số nhỏ cá nhân đặc biệt nào đó thì tương lai bị tổn thương và giới trẻ có thể đi đến chỗ mất lòng tin tưởng, vì chúng bị đẩy ra ngoài lề xã hội không còn cơ hội để giúp vào việc xây dựng tương lai. Thế nhưng thứ chính trị cụ thể nuôi dưỡng tài năng của giới trẻ và các khát vọng của chúng, thì bình an nẩy nở nơi ánh mắt của chúng và trên khuôn mặt của chúng. Nó trở thành như một thứ bảo đảm đầy tin tưởng mà rằng “tôi tin tưởng vào quí vị và cùng với quí vị tôi tin tưởng” rằng tất cả chúng ta có thể cùng nhau hoạt động cho công ích. Chính trị mà tốt đẹp thì phục vụ hòa bình nếu nó thể hiện nơi việc nhận biết được các tặng ân và các khả năng của từng cá nhân. “Còn gì đẹp hơn là một bàn tay giơ ra chứ? Tức là Thiên Chúa muốn bàn tay cống hiến và nhận lãnh. Thiên Chúa không muốn bàn tay sát hại (cf. Gen 4:1ff), hay bàn tay giáng họa, mà là chăm sóc và giúp đáp cho đời. Cùng với tấm lòng của chúng ta và trí thông minh của mình, cả đôi tay của chúng ta cũng có thể trở thành phương tiện đối thoại” (BENEDICT XVI, Address to the Authorities of Benin, Cotonou, 19 November 2011).

Hết mọi người có thể đóng góp viên đá của mình vào việc xây dựng ngôi nhà chung này. Đời sống chính trị đích thực, được đặt nền tảng nơi luật lệ cũng như nơi các mối liên hệ thẳng thắn và công bằng giữa các cá nhân, thì cảm nghiệm thấy đổi mới bất cứ khi nào chúng ta xác tín rằng hết mọi con người nam nữ và thế hệ biết ôm ấp những gì là hứa hẹn của những năng lực mới về liên hệ, tri thức, văn hóa và tinh thần. Thứ tin tưởng ấy chẳng bao giờ lại là chuyện dễ dàng đạt được, vì các mối liên hệ của con người thì phức tạp, nhất là trong thời đại của chúng ta đây, đang hằn lên một thứ khí hậu bất tin tưởng bắt nguồn từ nỗi sợ hãi kẻ khác hay những kẻ xa lạ, hoặc từ mối lo âu về mối an toàn bản thân. Thảm thay, nó cũng xẩy ra ở lãnh vực chính trị nữa, nơi những thái độ loại trừ, hay những hình thức chủ nghĩa dân tộc đặt lại vấn đề tình huynh đệ là những gì rất cần đối với thế giới toàn cầu hóa của chúng ta đây. Ngày nay, hơn bao giờ hết, xã hội của chúng ta cần “các nhà tiểu công nghệ hòa bình”, thành phần có thể trở thành những sứ giả và chứng nhân đích thực của Thiên Chúa Cha, Đấng muốn thấy gia đình nhân loại được thiện ích và hạnh phúc.

6- Chối bỏ chiến tranh và chiến thuật sợ hãi

Một trăm năm sau Thế Chiến Thứ Nhất chấm dứt, lúc chúng ta nhớ lại giới trẻ bị chết trong các trận chiến ấy và cảnh thường dân trở nên tan hoang, chúng ta ý thức hơn bao giờ hết về bài học kinh hoàng được cống hiến bởi các cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn: hòa bình không bao giờ chỉ có thể là mức quân bằng giữa quyền lực và sợ hãi. Việc đe dọa người khác là hạ thấp họ xuống thân phận của các sự vật và chối bỏ phẩm giá của họ. Đó là lý do tại sao chúng ta muốn lập lại rằng việc leo thang dọa nạt và việc phát triển bất khả kiểm soát các thứ vũ khí, là những gì phản luân lý và việc tìm kiếm hòa bình đích thực. Nỗi kinh hoàng xâm chiếm những ai mềm yếu nhất là những gì góp phần vào tình trạng lưu vong của cả khối dân chúng muốn tìm kiếm một nơi bình an nào đó. Các bài diễn từ chính trị có khuynh hướng đổ lỗi cho hết mọi sự dữ nơi thành phần di dân và lấy đi niềm hy vọng của người nghèo là những gì bất khả chấp. Trái lại, cần phải tái khẳng định rằng hòa bình là ở chỗ tôn trọng từng người, cho dù họ là ai, tôn trọng luật pháp và công ích, tôn trọng môi sinh được ký thác cho chúng ta chăm sóc cũng như tôn trọng sự phong phú của truyền thống luân lý được thừa hưởng từ các thế hệ trước.

Chúng ta đặc biệt nghĩ đến tất cả những trẻ em hiện đang sống ở những vùng xung đột, và tất cả những ai đang hoạt động để bảo vệ đời sống của mình cũng như để bênh vực các quyền lợi của mình. Cứ 1 trong 6 trẻ em trong thế giới chúng ta bị ảnh hưởng bởi bạo lực chiến tranh, hay bởi các tác dụng của chiến tranh, ngay cả khi các em không ghi danh đầu quân làm thứ lính con nít, hoặc bị giữ làm con tin bởi các nhóm vũ trang. Chứng từ của những ai hoạt động để bênh vực các em cũng như phẩm vị của các em là những gì quí báu nhất cho tương lai của nhân loại.

7- Một dự án cao cả của hòa bình

Vào những ngày này, chúng ta đang mừng kỷ niệm 70 năm Tuyên Ngôn Phổ Quát về Nhân Quyền, được thừa nhận sau Thế Chiến Thứ Hai. Theo chiều hướng này, chúng ta cũng nên nhớ lại nhận định của Đức Giáo Hoàng Gioan XXXIII: “Việc con người nhận thức về các quyền lợi của mình dẫn họ tới chỗ bất khả tránh là nhìn nhận cả các nhiệm vụ của họ nữa. Việc sở hữu các quyền lợi này bao gồm cả nhiệm vụ áp dụng các quyền lợi ấy, vì các quyền lợi này là những gì thể hiện một thứ phẩm giá bản vị của con người. Và việc sở hữu các quyền lợi này cũng bao gồm cả việc họ nhìn nhận và tôn trọng các quyền lợi người khác” (Encyclical Letter Pacem in Terris [11 April 1963], ed. Carlen, 24).

Hòa bình thực sự là hoa trái của một dự án cao cả về chính trị, được đặt nền tảng trên mối tương trách và liên thuộc giữa con người. Thế nhưng nó cũng là một thách đố đòi phải được tiếp tục một cách mới mẻ hơn. Nó cần có một tấm lòng và một tâm hồn hoán cải; nó bao gồm cả nội tâm và cộng đồng; nó có 3 chiều kích bất khả phân ly:

– hòa bình với bản thân, bằng cách loại trừ những gì là bất khả uyển chuyển, giận dữ và bất nhẫn; như lời của Thánh Phanxicô Salêsiô nói là hãy tỏ ra “một chút dịu dàng với mình” để cống hiến “một chút ngọt ngào cho người khác”;

– hòa bình với người khác: đó là các phần tử trong gia đình, bạn hữu, kẻ xa lạ, người nghèo và người khổ đau, bằng cách không sợ gặp gỡ họ và lắng nghe những gì họ cần nói;

– hòa bình với tất cả mọi tạo vật, bằng cách tái nhận thức được tính chất cao cả của tặng ân Chúa ban, cùng với trách nhiệm chung riêng của chúng ta, như thành phần cư ngụ trên thế giới này, thành phần công dân và là kiến tạo viên tương lai.

Nền chính trị hòa bình, bằng ý thức và sâu xa quan tâm đến hết mọi trường hợp khiến con người bị tổn thương, bao giờ cũng có thể xuất hứng từ Ca Vịnh Ngợi Khen, thánh vịnh của Đức Maria, Mẹ của Chúa Kitô Cứu Thế và là Nữ Vương Hòa Bình, đã hát lên nhân danh toàn thể nhân loại: “Ngài đoái thương đến những ai kính sợ Ngài qua mọi thế hệ. Ngài đã vung cánh tay ra oai quyền lực; Ngài đã đánh tan người kiêu ngạo với những ý nghĩ kiêu căng của họ. Ngài đã hạ người quyền hành xuống khỏi tòa cao, và đã nâng người hèn mọn lên;… vì Ngài đã nhớ lại lới hứa hẹn thương xót của Ngài, lời hứa hẹn Ngài đã thực hiện với cha ông chúng ta và con cái của các vị cho đến muôn đời” (Luca 1:50-55).

Tại Vatican ngày 8/12/2018

Phanxicô

http://w2.vatican.va/content/francesco/en/messages/peace/documents/papa-francesco_20181208_messaggio-52giornatamondiale-pace2019.html

Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL, chuyển dịch kèm theo nhan đề và các chi tiết nhấn mạnh tự ý bằng mầu   

Sự bình an của Chúa

 Vinh danh Thiên Chúa trên trời,

Bình an dưới thế cho người thiện tâm.

Tác giả: Phùng Văn Phụng

Bình an là gì?

Theo từ điển phổ thông

bình an, bình yên, không có chuyện gì

Từ điển trích dẫn

Không xảy ra hoạn nạn, không có gì nguy hiểm. ◇Sầm Tham 岑參: “Mã thượng tương phùng vô chỉ bút, Bằng quân truyền ngữ báo bình an” 馬上相逢無紙筆, 憑君傳語報平安 (Phùng nhập kinh sứ 逢入京使) Trên lưng ngựa gặp nhau không sẵn giấy bút, Nhờ anh chuyển lời báo tin được bình an vô sự.
2. Trong lòng bình tĩnh an định. ◇Lỗ Tấn 魯迅: “Nhiên nhi ngã đích tâm ngận bình an: một hữu ái tăng, một hữu ai lạc, dã một hữu nhan sắc hòa thanh âm” 然而我的心很平安: 沒有愛憎, 沒有哀樂, 也沒有顏色和聲音 (Dã thảo 野草, Hi vọng 希望) Nhưng mà trong lòng tôi rất bình tĩnh an định, chẳng có yêu ghét, chẳng có buồn vui, cũng chẳng có màu sắc và âm thanh gì cả.

  Bình an của Chúa

Cuối thánh lễ, cha chủ tế nói: Chúng ta chúc bình an cho nhau. Cho nên bình an của mỗi người vô cùng quan trọng. Tâm động, không bình an, lòng lo âu, xao xuyến, bực tức, thù ghét người khác, lòng sân hận, muốn trả thù… Tâm ta không bình an, làm cho ban đêm ta không ngủ được, dĩ nhiên sau một thời gian dài chừng vài tháng sẽ thấy hậu quả của thù ghét, bực tức, đau khổ ảnh hưởng đối với sức khỏe như thế nào?

Có câu chuyện kể như sau:

Một vị vua treo giải thưởng cho nghệ sĩ nào vẽ được bức tranh đẹp nhất về sự bình an. Nhiều họa sĩ đã cố công thể hiện tài năng của mình.

Nhà vua ngắm tất cả bức tranh nhưng chỉ thích có hai bức và ông phải chọn lấy một. Một bức tranh vẽ hồ nước êm ả. Mặt hồ là tấm gương tuyệt mỹ vì có những ngọn núi cao chót vót bao quanh. Bên trên là bầu trời xanh với những đám mây trắng mịn màng. Tất cả những ai ngắm bức tranh này đều cho rằng đây là một bức tranh bình yên thật hoàn hảo.

Bức tranh kia cũng có những ngọn núi, nhưng những ngọn núi này trần trụi và lởm chởm đá. Ở bên trên là bầu trời giận dữ đổ mưa như trút kèm theo sấm chớp. Đổ xuống bên vách núi là dòng thác nổi bọt trắng xoá. Bức tranh này trông thật chẳng bình yên chút nào.

Nhưng khi nhà vua ngắm nhìn, ông thấy đằng sau dòng thác là một bụi cây nhỏ mọc lên từ một khe nứt của một tảng đá. Trong bụi cây một con chim mẹ đang xây tổ. Ở đó giữa dòng thác trút xuống một cách giận dữ, con chim mẹ đang bình thản đậu trên tổ của mình…Bình yên thật sự.

“Ta chấm bức tranh này! – Nhà vua công bố – Sự bình yên không có nghĩa là một nơi không có tiếng ồn ào, không khó khăn, không cực nhọc. Bình yên có nghĩa ngay chính khi đang ở trong phong ba bão táp ta vẫn cảm thấy sự yên tĩnh trong trái tim. Đó chính là ý nghĩa thật sự của sự bình an. (Sưu tầm)

          Khi tôi đi đến nhà của anh N. khách hàng để bán bảo hiểm nhân thọ, trình bày chương trình để dành tiền cho con, cháu nếu chẳng may mình qua đời. Cha của anh N. từ bên kia đường đi thẳng vào nhà giận dữ, la hét: “Không mua bán cái gì hết, mày đến để gạt con tao hả, tao kêu cảnh sát bắt mày bây giờ”.

Tôi đến để bán bảo hiểm, đem đến cho gia đình anh N. một sự an tâm nếu có mất đi có tiền trả tiền nợ nhà, tiền cho con cái đi học v.v…Tự nhiên bị mắng chửi, bị la lối, hăm dọa kêu “cảnh sát bắt”. Ngay lúc đó tôi không có bình an. Tôi tức giận, tôi dự định gây gỗ lại, nhưng nén cơn giận, leo lên xe, cố gắng bình tĩnh, thở sâu, hít dài hơi và thở ra vài lần như vậy rồi từ từ lái xe đi.

Làm sao có bình an khi bị hăm dọa, chửi rủa vô lý? Khó lắm, phải tập dần dần. Và cần cầu nguyện với Thiên Chúa toàn năng  “xin Chúa giúp cho con được bình an vì chắc là có lý do nào đó nên người ta mới chửi rủa, cự nự, la hét, hăm dọa con như vậy”.

Trong gia đình gây gỗ, cãi vả nhau là sự thường. Nhưng tránh được cãi vả gây gỗ, nặng lời với nhau thì tốt hơn.

Lý do cãi vả, gây gỗ thường là cho rằng cái tôi là đúng là quan trọng còn bạn đời, người thân, người khác đều sai lầm hết.

Không khoan dung, tâm lý thù hận, muốn trả thù, thoả mãn ích kỹ cá nhân thường làm cho con người đó cô đơn, không có ai là bạn thân cả. Chúa nói: “Hãy Yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em (Mt 5,44)”

Trước sự hăm dọa, chửi rủa của người khác nhất là sự chửi rủa, hăm dọa của người thân trong gia đình, của con cháu mới làm cho bậc cha mẹ khó quên.

Vậy làm sao quên, tha thứ để có bình an?

Chúng ta là môn đệ của Chúa, hãy học Chúa Giêsu “hiền lành và khiêm nhường trong lòng”. Vì Chúa chịu đóng đinh trên thập tự còn nói “hãy tha cho họ vì họ không biết việc họ làm”. Thông thường, bản tính của loài người, chúng ta không tha thứ cho người khác được, nhưng nếu có ơn Chúa dần dần ta sẽ quên, tha thứ được.

Chẳng những quên, tha thứ mà còn cần yêu thương họ nữa vì chắc chắn trong đời sống tâm lý họ không bình thường cho nên họ mới có tâm lý trả thù “mày hại tao một, tao sẽ trả thù cho mầy đau khổ gấp trăm, gấp ngàn lần tao mới hả dạ”.

Chỉ có yêu thương mới thay đổi chính mình trước rồi mới thay đổi được người khác. Chỉ có yêu thương mới có bình an thực sự mà thôi vì “ai không yêu thương thì không biết Thiên Chúa vì Thiên Chúa là tình yêu (1Ga 4,8)”

Phùng Văn Phụng

12/2018

  Một Cơn Giận…

Một buổi tối mùa đông, chúng tôi ngồi trước lò sưởi, trong một căn buồng ấm áp. Tự nhiên trong câu chuyện, một người nói đến những cơn giận tự nhiên đến tràn ngập cả tâm hồn ta và có khi gây nên nhiều cái kết quả không hay. Rồi mỗi người đều bày tỏ ý kiến riêng của mình.
Anh Thanh, từ nãy đến giờ vẫn lặng yên có vẻ trầm ngâm, cất tiếng nói:
– Sự giận dữ có thể sai khiến ta làm những việc nhỏ nhen không ai ngờ. Tôi biết hơn ai hết, vì chính tôi đã trải qua sự đó. Tôi sẽ kể các anh nghe một câu chuyện mà cái kỷ niệm còn in sâu trong trí nhớ tôi.

– Xe khổ thế này mà anh lại còn đòi cao giá.
– Xe thế mà thầy chê thì còn thế nào nữa!
Anh xe bướng bỉnh cũng không chịu kém. Tôi nói câu gì là anh ta đối lại liền. Sau cùng, giận quá, tôi dẫm mạnh chân xuống sàn xe, gắt:
– Thôi, câm họng đi, đừng lải nhải nữa.
Sự giận dữ làm cho tôi quên rằng anh xe cũng chỉ có trả lời những câu mắng của tôi mà thôi, và chính tại tôi gắt với anh ta nhiều quá. Nhưng lúc bấy giờ tôi chỉ thấy tức người xe ấy đến cực điểm, vì hắn dám cãi lại tôi mà không sợ.

Xe đi khỏi nhà máy nước thì gặp một người đội xếp tây đi xe đạp lại, theo sau một người đội xếp ta. Tôi nhận thấy anh xe kéo tôi có ý luống cuống và sợ hãi. Có lẽ vì thế mà người cảnh sát để ý, đi giáp vào cái xe kéo để xem dấu hiệu.
– Ê! Đứng lại!
Người kéo xe dừng chân… Anh ta quay lại tôi hớt hải van xin:
– Lạy thầy… thầy nói giúp con… thầy làm ơn…
Dưới ánh đèn tôi thấy mặt anh xe tái mét. Những vết răn in sâu xuống trên mặt già nua hốc hác, chân tay người khốn nạn ấy run bật lên và tôi thấy cái rung động chuyển cả vào chiếc thân xe.
Người cảnh sát tây đến, nói bằng tiếng ta hơi sõi:
– Mày chết nhé! Mày sẽ bị phạt!
Người phu xe ấp úng nói thì ông ta khoát tay bảo im, rồi quay lại tôi hỏi, lần này bằng tiếng Pháp.
– Người này kéo ông từ trong phố ra hay ông đi khứ hồi?
Tôi liếc mắt nhìn anh kéo xe. Trong bóng tối của vành nón qua ngang mặt, tôi thấy hai mắt anh ta long lanh nhìn tôi, như khẩn cầu van xin yên lặng. Tôi biết lời nói của tôi sẽ làm anh ta bị bắt hay không.
Những khi nói chuyện với các phu xe khác, tôi được biết rằng nếu người khách nói là đi khứ hồi từ ngoại ô, thì người xe không việc gì. Nhưng lúc ấy, lời van xin của anh xe kia không làm cho tôi động lòng, mà lại làm cho tôi ghét anh thêm. Tôi trả lời người đội xếp:
– Tôi đi từ phố hàng Bún.
– Vậy phiền ông xuống xe.
Rồi anh ta nhìn anh phu xe, cười một cách tinh quái:
– Allez! Đi về bót!

Khi anh phu xe run sợ và hai người cảnh sát đã khuất đầu phố, tôi mới quay đi thong thả trên bờ hè. Cơn giận của tôi đã hết rồi. Sự hối hận dần thấm thía vào lòng tôi, tôi thấy một cái chán nản bực tức rung động trong người.

Tôi rùng mình nghĩ đến số phận của anh xe khốn nạn. Ba đồng bạc phạt! Anh ta phải vay cái xe để nộp phạt; nhưng ba đồng bạc nợ ấy, bao giờ anh ta trả xong, sau những ngày nhịn đói, bị cai xe hành hạ, đánh đập vì thù hằn?
Tôi càng nghĩ đến bao nhiêu lại càng khinh bỉ tôi bấy nhiêu. Qua ô Yên Phụ, nhìn thấy những thợ thuyền tấp nập làm việc dưới ánh đèn trong những căn nhà lá lụp xụp, tôi rảo bước đi mau, hình như trông thấy tôi họ sẽ biết cái hành vi khốn nạn và nhỏ nhen đáng bỉ của tôi ban nãy.

Những ngày hôm sau thực là những ngày khổ cho tôi. Lòng hối hận không để tôi yên. Hình như có một cái gì nặng nề đè nén trên ngực làm cho tôi khó thở, và lúc nào hình ảnh anh phu xe cũng hiển hiện ra trước mắt.
Tôi nhất định đem tiền đến cho người xe kia để chuộc tội lỗi của mình. Đến phố hàng Bột hỏi dò những người chung quanh xưởng xe, tôi biết được anh xe bị phạt đêm hôm ấy là tên Dư, và ở trong một dãy nhà quá ngã tư Khâm Thiên.

Lần ấy là lần đầu tôi bước vào một chỗ nghèo nàn, khổ sở như thế. Các anh thử tưởng tượng một dãy nhà lụp xụp và thấp lè tè, xiêu vẹo trên bờ một cái đầm mà nước đen và hôi hám tràn cả vào đến thềm nhà. Trong cái hang tối tăm bẩn thỉu ấy, sống một đời khốn nạn những người gầy gò, rách rưới như những người trong một cơn mê.

Người phu xe Dư ở trong ấy. Một bà cụ già gầy giơ xương ngồi cắn chấy ở vệ hè chỉ cho tôi một cái cửa thấp bé ở đầu nhà. Tôi cúi mình bước vào, chỉ thấy tối như bưng lấy mắt và thấy hơi ẩm lạnh thấm vào tận trong mình. Có tiếng người đàn bà khẽ hỏi:
– Bẩm thầy muốn gì?
Khi mắt đã quen tối, tôi nhận thấy người đàn bà vừa hỏi, một bà già ở mép một chiếc giường tre mục nát kê ở sát tường. Sau lưng bà này, một người đàn bà nữa ngồi ôm trong lòng một vật gì hơi động đậy. Cả hai cùng ngước mắt lên nhìn tôi một cách ngạc nhiên và đầu họ chạm vào mái nhà thấp, đầy những mảng giẻ rách nát vắt trên xà.
– Bác Dư có nhà không?
– Bẩm, chú nó đi về quê vắng từ hôm nọ.
Một vẻ sợ hãi thoáng qua trên mặt đủ tỏ cho tôi biết họ không nói thật, tôi giảng giải:
– Không, cụ cứ nói thật cho tôi biết. Tôi đến để giúp bác ta chứ không có ý gì khác.
Bà cụ nhìn tôi nghĩ ngợi một lát rồi nói:
– Thế thầy đã biết việc chú nó bị bắt xe hôm nọ?
Tôi gật đầu ra hiệu cho bà cụ cứ nói:
– Hôm ấy cai nó phải đem tiền lên nộp phạt để chuộc xe về. Chú nó đã xin khất với cai để rồi trả dần số tiền đó. Nhưng nó nhất định không nghe, bắt phải trả một nửa ngay. Khốn nạn, thì lấy đâu ra mà trả. Thế là bị nó lột quần áo đánh một trận thừa sống thiếu chết thầy ạ. Khi về đây lê đi không đuợc nữa. Thế mà nó còn bắt mai phải trả ngay.
Người đàn bà ngồi trong cất tiếng ốm yếu nói theo:
– Nó còn bảo hễ không trả nó sẽ bắt lấy thẻ.
– Thế bây giờ bác ta đâu?
Bà cụ trả lời:
– Đi ngay từ hôm ấy, mà không biết đi đâu. Đã ba hôm nay chúng tôi dò mà không thấy. Chắc là sợ cai không dám về nữa, dù có về mà không có tiền cũng chết với nó. Thật cũng là cái vạ, nghe đâu chú nó nói hôm ấy tại người khách đi xe không biết nói với người đội xếp thế nào mới bị bắt, chứ không cũng chẳng việc gì.
Tôi yên lặng, trong lòng náo nức.
Bà cụ chép miệng, chỉ người đàn bà ngồi sau:
– Tội cho vợ con chú đây, ốm đã mấy ngày hôm nay không có thuốc. Đứa cháu không biết có qua khỏi được không?
Tôi đứng lại gần xem. Trên cánh tay người mẹ, chỉ còn là một dúm thịt con đã nhăn nheo: đứa bé há hốc miệng thở ra, măt xám nhợt. Người mẹ thỉnh thỏang lấy cái lông gà dúng vào chén mật ong để bên cạnh, phết lên lưỡi của đứa bé.
– Cháu nó sài đã hơn một tháng nay. Hôm nọ đã đỡ. Mấy hôm nay vì không có tiền mua thuốc lại tăng. Ông lang bảo cháu khó qua khỏi được.
Người mẹ nói xong nấc lên một tiếng rồi nức nở khóc. Bà cụ già lê nhích lại gần, cúi xuống khe khẽ kéo lại những cái tã rách như xơ mướp. Cái cảnh đau thương ấy làm tôi rơm rướm nước mắt. Một cảm giác nghẹn ngào đưa lên chẹn lấy cổ. Tôi lấy tờ giấy bạc năm đồng đưa cho người mẹ, rồi vội vàng bước ra cửa, để mặc hai người nhìn theo ngờ vực.
Qua ngưỡng cửa, tôi va phải một người đàn ông ốm yếu tay cắp một cái áo quan con bằng gỗ mới. Đến bên đường, tôi nghe thấy trong căn nhà lụp xụp đưa ra tiếng khóc của hai người đàn bà. Đứa bé con đã chết.

Anh Thanh lặng yên một lát như nghĩ ngợi, rồi nói tiếp:
– Cái kỷ niệm buồn rầu ấy cứ theo đuổi tôi mãi mãi đến bây giờ, rõ rệt như các việc mới xảy ra hôm qua. Sự đó nhắc cho tôi nhớ rằng người ta có thể tàn ác một cách dễ dàng. Và mỗi lần tôi nghĩ đến anh phu xe ngoại ô kia, lại thấy đau đớn trong lòng, như có một vết thương chưa khỏi.

Thạch Lam

From: KimBằngNguyễn & Do Tan Hung

httpv://www.youtube.com/watch?v=2qfzL26o-JI

Lòng Khiêm Nhường Của Ta Nằm Ở Đâu -Lm. Michael Phạm Quang Hồng.