July 9, 2026 FacebookXEmailPrint
Trúc Phương/Người Việt
Việc Tổng Thống Trump muốn thôn tính Greenland không phải là ý tưởng nhất thời. Kế hoạch đã được nhen nhóm từ thời nhiệm kỳ một của ông Trump. Năm 2018, ông Trump triệu tập cố vấn an ninh quốc gia John Bolton đến Phòng Bầu Dục và đề cập việc này. Nhắc lại chuyện trên, Fiona Hill, giám đốc cấp cao đặc trách Châu Âu và Nga thuộc Hội Đồng An Ninh Quốc Gia thời điểm trên, thuật rằng, những diễn biến liên quan “đều được thực hiện theo kiểu bí mật, lén lút” và “cảnh tượng đó chẳng khác nào lũ kền kền đang lượn lờ quanh một xác chết…”
Người dân cầm cờ Greenland và các biểu ngữ, tập trung bên ngoài Lãnh Sự Quán Hoa Kỳ để phản đối ý định mua lại Greenland của Tổng Thống Donald Trump hôm 17 Tháng Giêng tại Nuuk, Greenland. (Hình: Sean Gallup/Getty Images)
Kền kền và Greenland
Hội Nghị Thượng Đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) hoàn toàn đổ bể khi mọi nghị trình về an ninh bị lấn át bởi phát biểu của ông Trump ngày 7 Tháng Bảy rằng “Greenland nên do Mỹ kiểm soát chứ không phải Đan Mạch.” Một lần nữa, Greenland lại trở thành đề tài nóng hổi.
Phản ứng, giới lãnh đạo Châu Âu lên tiếng: “Hãy để yên vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch này.” Thủ Tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nói, “chúng tôi sẵn sàng bảo vệ từng tấc đất của NATO, trong đó có lãnh thổ chính mình.” Thủ Tướng Na Uy Jonas Gahr Store bày tỏ: “Na Uy không tán thành những tuyên bố hay quan điểm kiểu đó. Chúng tôi ủng hộ Đan Mạch và ủng hộ sự ổn định tại Bắc Âu.” Và Thủ Tướng Iceland Kristrun Frostadottir phát biểu: “Greenland thuộc về người Greenland”…
“Dù bằng cách này hay cách khác, chúng tôi sẽ giành lấy nó (Greenland),” Trump tuyên bố trước phiên họp chung Quốc Hội vào năm 2025. Thế là, cư dân thủ phủ Nuuk tập trung trước Lãnh Sự Quán Hoa Kỳ (được mở vào năm 2020, sau gần bảy thập niên Mỹ không có sự hiện diện ngoại giao nào tại nơi này). Họ đánh trống và hô vang tên gọi đất nước theo tiếng Inuit: Kalaallit Nunaat. “Đủ rồi đấy,” họ hét lên.
Đó là thời điểm một người Mỹ có mặt tại thủ phủ Nuuk của Greenland. Tự giới thiệu là đại sứ không chính thức, không đại diện cho chính phủ Mỹ mà là “đại diện cho tổng thống,” đương sự nói, “Tôi tên Chris Cox. Tôi đến từ Mỹ và tôi ở đây để kết thêm bạn bè. Chúng tôi không nhìn các bạn như cách con hổ nhìn con linh dương đâu.” Chris Cox là thành viên MAGA cộm cán, từng thành lập nhóm “Bikers for Trump” vào năm 2015 với nhiệm vụ bảo vệ an ninh tại các cuộc vận động tranh cử cũng như lễ nhậm chức đầu tiên của ông Trump.
Sau chuyến đi Greenland, Chris Cox trở về Washington, DC. Báo cáo với Tòa Bạch Ốc lẫn giới lập pháp Cộng Hòa, đương sự cho biết, Đan Mạch, quốc gia có chủ quyền với Greenland lẫn quần đảo Faroe, là “thế lực thực dân bất hợp pháp” đang gây ra vô số “hành động tàn bạo” nhằm vào người dân Greenland và “vũ khí hóa” việc tuyên truyền chống ông Trump nhằm kích động người dân quay lưng lại với Mỹ. Trong thời gian ở Nuuk, Cox lập danh sách những người Greenland ủng hộ ý tưởng sáp nhập lẫn “thành phần” phản đối. Ba tháng sau, ông Trump bổ nhiệm Chris Cox vào một hội đồng cố vấn thuộc Bộ Nội An.
Ai là người đầu tiên “xúi” Trump?
Không chỉ Chris Cox, còn có hai người Mỹ nữa điều hành các “chiến dịch gây ảnh hưởng” tại Greenland: Tom Dans – một tay đầu tư chứng khoán, và Drew Horn – cựu chỉ huy Lực Lượng Đặc Nhiệm Lục Quân từ lâu vốn thèm khát khai thác đất hiếm tại Greenland. Cả hai đều từng phục vụ trong chính quyền Trump 1.0. Ông Dans làm việc tại Bộ Tài Chính, còn ông Horn làm ở Văn Phòng Phó Tổng Thống, Văn Phòng Giám Đốc Tình Báo Quốc Gia, Bộ Năng Lượng và Bộ Quốc Phòng.
Như nói ở trên, ông Trump quan tâm Greenland từ cuối năm 2018. Một hôm, như được thuật từ bài báo New Yorker ngày 22 Tháng Sáu, ông triệu tập cố vấn an ninh quốc gia John Bolton vào Phòng Bầu Dục và nói, một người bạn lâu năm của ông, Ronald Lauder, “gợi ý” rằng Mỹ nên mua hòn đảo này. “Ông nghĩ sao?” ông Trump hỏi. Ông John Bolton trả lời rằng ông cần thời gian. Sau đó, ông Bolton cho triệu tập bà Fiona Hill, lúc đó là giám đốc cấp cao đặc trách Châu Âu và Nga thuộc Hội Đồng An Ninh Quốc Gia.
Khi vào văn phòng ông Bolton, bà Hill thấy sếp Bolton mặt mày tái nhợt, đang ngồi cùng một đô đốc tuần duyên. Ông Bolton nói với hai người: “Nghe này, chúng ta phải ngăn chặn vụ này trước khi ông ấy (Trump) tuyên bố ỏm tỏi Mỹ sẽ mua Greenland.” Bolton dặn, đừng để bất kỳ ai biết chuyện, ngay cả “trong nội bộ các ban chuyên trách của chúng tôi,” Fiona Hill kể. Ông Bolton yêu cầu bà Hill âm thầm soạn bản ghi nhớ đề xuất phương án thay thế.
Khi rà soát toàn bộ vấn đề lẫn lịch sử Greenland, Fiona Hill nhận thấy, theo hiệp ước ký với Đan Mạch năm 1951, Mỹ trong thực tế đã nắm quyền kiểm soát quân sự đối với Greenland. Mỹ từng chịu trách nhiệm phòng thủ Greenland thời Đệ Nhị Thế Chiến và duy trì quyền tiếp cận quân sự thông qua các cuộc đàm phán giúp Đan Mạch trở thành thành viên sáng lập NATO.
Dù hiện chỉ có một căn cứ (Căn Cứ Không Gian Pituffik, với nhiệm vụ theo dõi hỏa tiễn đạn đạo từ Nga), Mỹ có thể mở rộng sự hiện diện tại Greenland bất cứ lúc nào và theo bất kỳ cách nào. Fiona Hill và một chuyên gia Bắc Cực thuộc Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ cuối cùng hoàn thành bản ghi nhớ, trình bày các phương án khả thi. Nội dung chính là tháo gỡ vấn đề nhằm xua tan ý tưởng thôn tính Greenland bằng vũ lực hoặc sức ép chính trị.
Một lần, khi gặp đại sứ Đan Mạch cùng một số quan chức nước này, bà Fiona Hill “cố ra tín hiệu cảnh báo bằng cử động mắt và ngôn ngữ cơ thể khác thường, nhằm ám chỉ sắp có chuyện lớn xảy ra,” như lời bà kể. Tuy nhiên, phía Đan Mạch không bắt được tín hiệu cảnh báo trên. Tháng Bảy, 2019, bà Hill kết thúc nhiệm kỳ. Đó là thời điểm ông Trump công khai đòi thôn tín Greenland. Tháng Tám, 2019, tờ Wall Street Journal tung ra quả bom: Trump “rất quan tâm” việc mua Greenland.
Bài báo khiến Đan Mạch sửng sốt. John Bolton cũng sốc. Trước đó vài tuần, tương tự bà Fiona Hill, ông Bolton cũng kín đáo phát tín hiệu cảnh báo cho Đan Mạch. Vụ việc giờ đây không còn nghi ngờ bị rò rỉ từ Hội Đồng An Ninh Quốc Gia mà từ chính ông Trump. Tại vài bữa tiệc ở Mar-a-Lago, ông Trump hí hửng hỏi, “quý vị nghĩ sao nếu chúng ta mua Greenland?”
Đầu năm 2020, ông Trump tăng tốc. Ủy Ban Điều Phối Chính Sách Greenland (Greenland Policy Coordination Committee – Greenland P.C.C.) được thành lập. Đan Mạch hoàn toàn không hay biết về sự tồn tại ủy ban này. Kế hoạch của nhóm Greenland P.C.C., đầu tiên, là thực hiện chiến dịch “lấy long,” đưa ra những hứa hẹn về đầu tư kinh doanh, cơ hội giáo dục và viện trợ phát triển. Để dọn “sân bãi” cho âm mưu “nuốt xác” Greenland, Mỹ mở lại lãnh sự quán tại Nuuk vốn đóng cửa từ năm 1953. Mọi việc đang chạy trơn tru thì ông Trump thất cử trong cuộc bầu cử 2020.
“Sớm thôi”
Khi ông Trump chuẩn bị tranh cử lần ba, ông Tom Dans – có chân trong tổ chức cánh hữu Heritage Foundation, nơi soạn cẩm nang “trị quốc” Project 2025 – bắt đầu móc nối một người Greenland tên Jorgen Boassen. Nhân vật này không phải là chính trị gia hay tỷ phú gì cả. Ông ta chỉ là một anh… thợ hồ và là kẻ hâm mộ Trump một cách tuyệt đối. Năm 2024, Tom Dans mời Boassen sang Mỹ. Họ dành một tuần đi vận động tranh cử cho ông Trump ở Pittsburgh, sau đó đến West Palm Beach để cùng thức đêm theo dõi kết quả bầu cử. Tại đó, ông Boassen gặp các thượng nghị sĩ Cộng Hòa, giới tỷ phú và nhiều nhân vật chủ chốt của MAGA.
Đầu Tháng Giêng, 2025, nhà hoạt động cánh hữu Charlie Kirk nhờ ông Boassen sắp xếp một chuyến “tìm hiểu thực tế” tại Nuuk. Vài ngày sau, chiếc Boeing 757 của gia đình ông Trump hạ cánh xuống đường băng mới tinh tại thủ phủ Greenland. Ông Boassen ra phi trường đón. Trở về Mỹ, Charlie Kirk kể lại chuyến đi vài giờ đồng hồ với việc “khám phá nhiều điều mới lạ.”
Ông Kirk kể: “Có những con gấu Bắc Cực đi lại quanh Nuuk.” Thực tế chẳng có con gấu trắng to xác nào đi lại quanh Nuuk cả. Kirk nói đến việc gặp một đứa con nít và cậu bé kể về “những viên hồng ngọc to bằng quả bóng chày,” rằng “cậu bé bảo: ‘Người Đan Mạch không cho phép chúng tôi khai thác hồng ngọc, vàng, lithium hay khí đốt gì hết”…, “cậu bé còn nói: ‘Đã đến lúc phải nổi dậy chống lại người Đan Mạch.’”
Tháng Hai, 2025, Dân Biểu Earl L. “Buddy” Carter (Cộng Hòa-Georgia) đệ trình dự luật bày tỏ mong muốn ông Trump thôn tính và đổi tên Greenland thành “Red, White, and Blueland.” Ngày 3 Tháng Giêng, 2026, sau khi Mỹ đột nhập Caracas và bắt cóc ông Nicolas Maduro – tổng thống Venezuela, bà Katie Miller, vợ ông Stephen Miller (cố vấn an ninh nội địa của Tổng Thống Trump), đăng trên X (Twitter) bản đồ Greenland phủ cờ Mỹ kèm chú thích “SỚM THÔI” (“SOON”). Hôm sau, ông Trump nói, “chúng ta thực sự cần Greenland, chắc chắn là vậy.”
“Sớm thôi” bây giờ lại được nhắc đến. Vấn đề thật ra không liên quan nhiều đến an ninh nước Mỹ. Chủ yếu là do khu vực Greenland tan băng nên việc khai thác khoáng sản trở nên dễ dàng và ông Trump muốn kiếm tiền từ đó. Thomas Crosbie, phó giáo sư chuyên ngành tác chiến quân sự thuộc Học Viện Quốc Phòng Hoàng Gia Đan Mạch, nhận định rằng việc Mỹ tiếp quản Greenland không giúp cải thiện chiến lược an ninh hiện tại của Washington. Nói với AP, Giáo Sư Crosbie nhận định: “Mỹ chẳng có thêm lợi thế nào nếu cờ Mỹ tung bay tại Nuuk. Họ không thu được lợi ích gì cả vì họ vốn tận hưởng mọi lợi thế mà họ muốn rồi.”
Cần nhắc lại, năm 2025, Quốc Hội Đan Mạch thông qua dự luật cho phép đặt căn cứ quân sự Mỹ trên lãnh thổ họ. Động thái này mở rộng phạm vi một thỏa thuận quân sự trước đó – ký vào năm 2023 với chính quyền Biden – vốn cho phép quân đội Mỹ tiếp cận rộng rãi các căn cứ Không Quân của Đan Mạch. Tuy nhiên, Hè 2025, ngoại trưởng Đan Mạch là Lars Lokke Rasmussen dọa, họ có
quyền chấm dứt thỏa thuận nếu Mỹ tìm cách sáp nhập toàn bộ hoặc một phần Greenland.
Dù thế nào, số phận Greenland cũng rất mong manh. Vấn đề của “sớm thôi” bây giờ là “chừng nào.” Đó là điều mà gần như toàn bộ Châu Âu đang vô cùng lo lắng. [dt]