March 20, 2026
Hiếu Chân/Người Việt
Hôm 17 Tháng Ba, Thượng Viện Hoa Kỳ bỏ phiếu 51-48 đưa dự luật cải cách bầu cử Safeguard American Voter Eligibility Act (SAVE Act) ra tranh luận khoáng đại sau khi một dự luật tương tự, gọi là H.R.22, đã được Hạ Viện thông qua tháng trước. Các dự luật này ảnh hưởng thế nào tới cử tri và liệu nó có tăng lợi thế cho đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một năm nay?
Một cử tri bỏ phiếu bầu qua thư ở California. (Hình minh họa: FREDERIC J. BROWN/AFP via Getty Images)
Phải chứng minh tư cách công dân
Nói vắn tắt, SAVE Act bắt buộc cử tri chứng minh tư cách công dân (quốc tịch) khi đi bầu nhằm loại trừ những người chưa phải là công dân, người cư trú bất hợp pháp, bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử liên bang.
(1) Để ghi danh đi bầu, cử tri phải xuất trình tài liệu chứng minh mình là công dân Hoa Kỳ, đang có quốc tịch Hoa Kỳ. Bằng chứng là sổ thông hành (passport), thẻ căn cước quân đội của quân nhân hiện dịch (active military ID), giấy khai sinh hoặc bản chính giấy chứng nhận nhập tịch (certificate of naturalization). Người ghi danh phải trực tiếp nộp bằng chứng tại cơ quan bầu cử, không chấp nhận ghi danh qua thư (mail-in) hoặc ghi danh trực tuyến (online).
Nên để ý, bằng lái xe và thẻ căn cước Real ID không được coi là bằng chứng quốc tịch, trừ thẻ Real ID của năm tiểu bang New York, Washington, Vermont, Michigan và Minnesota. Phụ nữ đã kết hôn và đổi họ theo họ chồng, thì giấy khai sinh ghi tên họ thời con gái sẽ không được chấp nhận là bằng chứng quốc tịch. Chứng chỉ hôn nhân (marriage license) không thể hiện quốc tịch nên không được chấp nhận là bằng chứng.
(2) Khi bỏ phiếu, cử tri phải trình thẻ căn cước có ảnh. Muốn bỏ phiếu khiếm diện qua thư cử tri phải nộp bản sao hai mặt thẻ căn cước cùng với ba chữ số cuối của số an sinh xã hội (SSN) khi yêu cầu lá phiếu và khi nộp phiếu cho cơ quan bầu cử.
(3) Cơ quan bầu cử tiểu bang phải đối chiếu danh sách cử tri (vote roll) với cơ sở dữ liệu SAVE Database của Bộ Nội An (DHS) để nhận diện và loại trừ những người chưa phải là công dân. Việc đối chiếu và loại trừ này phải được thực hiện mỗi 30 ngày một lần. Ngoài ra, tiểu bang cũng phải chia sẻ danh sách cử tri đầy đủ (unredacted) với chính quyền liên bang để DHS kiểm chứng tư cách công dân của những người ghi danh đi bầu.
Ngoài ra, dự luật cũng đặt hình phạt nặng những viên chức bầu cử ghi danh bỏ phiếu cho những cá nhân không xuất trình bằng chứng quốc tịch, cho phép công dân được khởi kiện viên chức bầu cử khi họ tin rằng viên chức đó không làm đúng luật.
Liêm chính hay cản trở?
Tổng Thống Trump và các dân cử Cộng Hoà cho rằng dự luật SAVE Act là cần thiết để bảo đảm tính liêm chính của bầu cử, ngăn ngừa gian lận của những người chưa phải là công dân Hoa Kỳ, từ đó phục hồi niềm tin của công chúng vào kết quả bầu cử.
Mặc dù Hiến Pháp quy định chỉ công dân Hoa Kỳ mới có quyền bỏ phiếu bầu cử liên bang, nghiêm cấm người chưa là công dân Hoa Kỳ đi bỏ phiếu và hình phạt cho hành vi này rất nặng nhưng những người ủng hộ dự luật vẫn cho rằng đòi hỏi bằng chứng quốc tịch khi ghi danh cử tri là biện pháp duy nhất bảo đảm quyền bầu cử chỉ thuộc về công dân.
Theo luật, tổ chức bầu cử thuộc thẩm quyền của tiểu bang và địa phương, cho nên mỗi tiểu bang có luật lệ và thể thức bầu cử khác nhau. Dự luật SAVE Act nhắm “thống nhất” cách thức bầu cử sao cho cử tri ở mọi tiểu bang đều tuân theo những tiêu chuẩn bầu cử giống nhau.
Phía đảng Dân Chủ và các tổ chức dân quyền thì cho rằng dự luật này thổi phồng một vấn đề không có thực (phantom problem) nhằm gây cản trở quyền bầu cử hợp pháp của cử tri Mỹ và phân biệt đối xử.
Số liệu của nhiều tổ chức độc lập cho biết, hiện nước Mỹ có gần một nửa dân số không có sổ thông hành, khoảng 21 triệu công dân có quyền bầu cử nhưng không có giấy khai sinh do đó không thể ghi danh đi bầu theo luật SAVE Act. Phần lớn số cử tri này là người cao tuổi, người ở vùng nông thôn dân cư thưa thớt hoặc người có thu nhập thấp.
Phụ nữ là người bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo Hội Người Hưu Trí Mỹ (AARP), 69 triệu phụ nữ Mỹ hiện có họ tên trên thẻ căn cước không trùng với họ tên trên giấy khai sinh do đổi họ theo chồng. Theo luật SAVE Act, những phụ nữ này sẽ phải trình giấy chứng nhận kết hôn bản gốc và xin lệnh toà cho phép ghi danh cử tri – một thủ tục không dễ dàng.
Với những đòi hỏi chặt chẽ về chứng minh quốc tịch, dự luật SAVE Act cũng sẽ loại bỏ phương thức bầu cử qua thư, bầu cử khiếm diện bởi vì cử tri khó mà xuất trình được bằng chứng quốc tịch với cơ quan bầu cử để được xác nhận tư cách công dân, được nhận phiếu bầu và gửi phiếu qua đường bưu điện.
Gian lận bầu cử – vấn đề không có thực
Tổng Thống Trump và nhiều cử tri Cộng Hoà từ lâu đã than phiền rằng hệ thống bầu cử của Mỹ dễ bị lũng đoạn và gian lận bầu cử là phổ biến. Họ cho rằng có một số lượng lớn những người chưa phải là công dân Hoa Kỳ đã đi bỏ phiếu, làm sai lệch kết quả bầu cử, do đó luật bầu cử cần được cải cách, bắt buộc cử tri chứng minh tư cách công dân ngay từ khi ghi danh đến khi bỏ phiếu vào thùng.
Trước cuộc bầu cử tổng thống 2024, Chủ Tịch Hạ Viện Mike Johnson nói ông biết “theo trực giác” rằng “rất nhiều di dân bất hợp pháp đã bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử liên bang.” Hội nghị toàn quốc đảng Cộng Hòa hồi Tháng Bảy 2024 nhắc lại những tuyên bố vô căn cứ như vậy. Rồi đến Tháng Mười Một 2024, ông Trump tái đắc cử tổng thống, đảng Cộng Hòa giành được đa số ở cả hai viện Quốc Hội thì không thấy họ nhắc tới chuyện di dân không giấy tờ đi bầu cử nữa.
Nhưng việc xem xét cẩn thận kết quả bầu cử chứng tỏ không có hiện tượng người chưa là công dân đi bầu đủ để làm sai lệch kết quả. Heritage Foundation – tổ chức nghiên cứu bảo thủ, nơi biên soạn Đề Án 2025 (Project 2025) làm kim chỉ nam cho việc trị quốc của ông Trump – đã mất nhiều năm tìm hiểu về gian lận bầu cử và cuối cùng phải thừa nhận chuyện người chưa phải là công dân Mỹ đi bỏ phiếu chỉ là một huyền thoại!
Cơ sở dữ liệu bầu cử của Heritage Foundation, thu thập trong bốn thập niên từ 1985 đến 2025, ghi nhận “1,546 trường hợp gian lận bầu cử,” trong đó chỉ có 68 trường hợp người bỏ phiếu chưa phải là công dân Mỹ, kể cả 10 trường hợp là người nhập cư không giấy tờ, còn lại là vi phạm của công dân Mỹ. So với hơn một tỷ lá phiếu của nhiều cuộc bầu cử liên bang suốt 40 năm mà Heritage Foundation xem xét, tỷ lệ phiếu bất hợp pháp của người chưa phải là công dân chỉ chiếm chưa tới một phần triệu (0.0001%).
Một nghiên cứu khác của Brennan Center – một tổ chức nghiên cứu phi đảng phái về bầu cử – phân tích 23.5 triệu lá phiếu ở 42 khu vực năm 2016 ghi nhận chỉ 30 trường hợp bỏ phiếu của người chưa phải là công dân Mỹ, tỷ lệ cũng chỉ một phần triệu (0.0001%).
Điều tra của cơ quan bầu cử nhiều tiểu bang cũng ghi nhận kết quả tương tự: hiện tượng người chưa là công dân đi bỏ phiếu là có, nhưng vô cùng hiếm, không phải là một vấn đề nghiêm trọng đến mức cần phải đặt ra những rào cản khắc nghiệt như dự luật SAVE Act.
Đã có án lệ là năm 2013 tiểu bang Kansas ban hành luật bầu cử SAFE (Secure And Fair Elections Act) nội dung giống hệt đạo luật SAVE Act hiện nay, hậu quả là hỗn loạn: 31,000 cử tri, chiếm 12% tổng số cử tri tiểu bang, bị tước quyền bỏ phiếu dù họ là công dân Mỹ chỉ thiếu những giấy tờ quốc tịch.
Tháng Sáu 2018, đạo luật SAFE bị tòa án liên bang tuyên “vi hiến” và bị huỷ bỏ. Năm 2013 Tối Cao Pháp Viện đã bác bỏ quy định của tiểu bang Arizona đòi cử tri phải chứng minh quốc tịch vì vi phạm Luật Ghi Danh Cử Tri Quốc Gia (National Voter Registration Act – NVRA) năm 1993.
Coi chừng “gậy ông đập lưng ông”
Ông Trump và các đồng minh Cộng Hoà coi dự luật SAVE Act là yếu tố quyết định thắng thua của đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026. “Bầu cử Mỹ bị Gian Lận, bị Đánh Cắp, là Trò Cười cho cả Thế Giới. Chúng ta hoặc phải chấn chỉnh, hoặc sẽ không còn Đất Nước nữa,” ông Trump viết trên Truth Social. Ông cho rằng, dự luật sẽ mang lại cho đảng Cộng Hoà thắng lợi “chắc chắn” trong cuộc bầu cử sắp tới và ông đe doạ trừng phạt các vị dân cử Cộng Hoà nào không bỏ phiếu thuận cho dự luật SAVE Act của ông.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo, luật SAVE Act bắt buộc cử tri phải xuất trình sổ thông hành/giấy khai sinh để ghi danh, chưa chắc đã có lợi cho đảng Cộng Hoà.
Dữ kiện và các cuộc khảo sát ghi nhận cử tri Cộng Hoà ít sở hữu sổ thông hành hơn người Mỹ nói chung. Hãng tin Reuters phân tích dữ liệu của Center for American Progrees ghi nhận, ở cuộc bầu cử 2024, trong 17 tiểu bang có tỷ lệ người dân sở hữu sổ thông hành cao nhất nước Mỹ thì 14 tiểu bang bỏ phiếu cho bà Kamala Harris, mười hai tiểu bang có tỷ lệ sở hữu sổ thông hành thấp nhất bỏ phiếu cho ông Trump. Hầu hết các tiểu bang có tỷ lệ sở hữu sổ thông hành thấp đều là vùng nông thôn, cử tri ít có nhu cầu ra nước ngoài du lịch hoặc làm việc, nghĩa là ít có cơ hội ghi danh bầu cử hơn.
Tỷ lệ sở hữu sổ thông hành tỷ lệ thuận với trình độ học vấn. Năm 2024, ông Trump thắng lớn trong số cử tri có trình độ trung học hoặc thấp hơn, còn bà Harris giành được phiếu của cử tri có trình độ đại học và cao hơn.
Một nghiên cứu năm 2023 của Pew Research Center được Reuters dẫn lại cho biết, khi lấy chồng, phụ nữ theo đảng Dân Chủ có xu hướng giữ lại họ tên thời con gái nhiều gấp đôi phụ nữ Cộng Hoà. Còn phụ nữ độc thân, không gặp khó khăn về họ tên khi ghi danh bầu cử, có xu hướng bỏ phiếu cho Dân Chủ nhiều hơn, tỷ lệ 61%-38% theo khảo sát của CNN trong cuộc bầu cử 2024.
Điều ông Trump sợ nhất là đảng Dân Chủ giành đa số Quốc Hội trong cuộc bầu cử sắp tới. Đảng Cộng Hoà đã vận dụng nhiều thủ pháp, từ vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử, cho đồng minh thâu tóm các công ty truyền thông như CBS, CNN, các công ty sản xuất và vận hành máy bỏ phiếu như Dominion, và thay đổi luật bầu cử. Cho dù sắp tới luật SAVE Act giành được 60 phiếu thuận ở Thượng Viện thì đó chưa chắc đã là điều hay cho đảng Cộng Hoà. [kn]