Le Dinh

Nếu tôi có làm anh buồn, giận anh muốn chửi tôi là đồ ma-cô, đĩ điếm, quân chó đẻ, … hay những gì bỉ ổi xấu xa nhất cũng được, nhưng xin đừng bảo tôi mầy là thằng: Việt cộng.

Hai tiếng này, tôi không hiểu sao, cho đến ngày nay, nó trở thành hai tiếng xấu xa, kinh tởm nhất trong số những danh từ để ám chỉ những hạng người mà ai ai cũng oán ghét, hận thù và muốn xa lánh. Nhưng hai tiếng Việt Cộng nguyên thủy đâu có gì là xấu xa, nó chỉ là một danh từ ghép thường thôi, như rừng núi, biển khơi, đồng áng, … nhưng theo thời gian biến đổi, nó trở thành một danh từ ghê tởm và rùng rợn lúc nào chúng ta không hay.

Nếu ai chỉ một tên nào đó mà nói “Mầy là thằng Việt Cộng” thì có nghĩa người đó là một người xấu xa nhất trong xã hội hiện nay. Chẳng thà chửi cha người ta, người ta không giận bằng chửi “Mầy là thằng Việt Cộng”. Như vậy đủ biết hai chữ Việt Cộng bị người đời thù ghét như thế nào rồi. Mà nghĩ cũng đúng thôi.

Nhớ lúc tôi còn nhỏ, năm tôi 11 tuổi, còn học ở trường Tiểu học Vĩnh Lợi, cách làng Vĩnh Hựu của tôi chừng ba cây số. Mỗi sáng thứ hai đầu tuần, mẹ tôi phải đưa tôi đến trường và tôi lưu trú tại nhà dì tôi cho đến cuối tuần mới trở về Vĩnh Hựu. Một buổi sáng thứ hai đầu tuần, cũng như mọi khi, mẹ tôi xếp đâu 2 chục trứng gà vào một cái giỏ để khi đưa tôi đến trường xong là mẹ tôi ra chơ bán 2 chục trứng gà đó, lấy tiền mua các thức ăn khô khác. Hai mẹ con đang đi, độ còn nửa đường là tới làng Vĩnh Lợi, thình lình trong một bụi cây rậm rạp, có một người mặc đồ đen, tay cầm khẩu súng ngắn sáng loáng, nhảy ra chận mẹ con tôi lại, quát to: Đứng lại! Anh ta đưa họng súng ngay truớc trán mẹ tôi, rồi đưa sang qua tôi, quơ qua quơ lại trên đầu tôi, hỏi mẹ con tôi có phải đem trứng ra chợ để bán cho Tây không? (Lúc đó, ở tại chợ Vĩnh Lợi, ngay phía bên kia đầu cầu sắt, có một cái đồn của người Pháp đóng tại đó). Mẹ tôi run run nói:

– Dạ thưa ông, đâu phải, tôi đem trứng này ra chợ bán để lấy tiền mua thức ăn.

– Chứ không phải mẹ con bà đem lương thực cung cấp cho Tây sao?

– Dạ thưa ông, đâu có phải như vậy.

– Thôi lần này tôi tha cho mẹ con bà đó, nhưng giỏ trứng thì bị Ủy ban tịch thu. Nhớ lần sau, còn gặp mẹ con bà đem trứng ra chợ như vậy nữa là tôi sẽ bắn bỏ.

– Dạ mẹ con tôi đội ơn ông.

Thật hú hồn hú vía. Lần đầu tiên trong đời, tôi mới nhìn thấy khẩu súng lục. Sao nó uy dũng, hiên ngang, trông rất dễ sợ. Và cũng lần đầu tiên trong đời tôi mới biết đó là những kẻ gọi là Việt Minh, những người mặc đồ đen, đầu quấn khăn rằn, rồi sau này trở thành Việt Cộng và hai chữ Việt Cộng đã ám ảnh tôi từ suốt thời bé thơ cho đến khi khôn lớn.

Nếu không có lần bị đón đường, bị đe dọa bắn bỏ hôm đó, tôi đã trở thành một tên Việt Minh từ thời trẻ dại này rồi. Tôi còn nhớ rất rõ, ở tuổi 11, 12, tôi say mê những bài hát êm đềm, như:

“Còn đâu trên chiến khu trong rừng chiều

Bên đèo lắng suối reo, ngàn thông reo

Còn đâu trên chiến khu trong rừng chiều

Bên đèo đoàn quân réo, đạn bay vèo…”

Hay hùng dũng, như:

“ Mùa thu rồi ngày hăm ba, ta ra đi theo tiếng gọi sơn hà nguy biến…”

Hoặc:

“Đoàn giải phóng quân một lòng ra đi

Nào có sá chi đâu ngày trở về…”

Và còn nữa:

“Nào anh em ta cùng nhau xông pha lên đàng

Kiếm nguồn tươi sáng…”

Hay là những bài thơ mà giờ đây hơn 60 năm qua, tôi vẫn còn nguyên trong trí nhớ:

“Tôi muốn tôi là một cứu thương

Cạnh theo chiến sĩ đến sa trường

Nằm lăn trên lá hay rơm ủ

Băng trắng đầu mình những vết thương”

Thật là lãng mạn, thật là dễ thương. Làm sao mà tôi không bị quyến rũ bởi nét nhạc, lời thơ như vậy được. Cho nên tôi có ý nghĩ là mình sẽ phải theo mấy anh lớn để được vào bưng, được nghe tiếng suối reo, ngàn thông reo, được nằm lăn trên lá hay rơm ủ, được nữ y tá săn sóc vết thương, … Rồi một ngày nọ, tôi được theo đoàn biểu tình đi bộ từ làng Vĩnh Hựu của tôi lên tới tỉnh Gò Công, cách xa làng tôi 14 cây số, để gọi là … ủng hộ Việt Minh. Thức dậy từ 3 giờ khuya, chuẩn bị cơm vắt muối mè, tập hợp lại rồi tháp tùng đoàn người, đi theo nhịp trống quân hành “rập rập thùng, rập rập thùng”… lội bộ suốt 14 cây số, nhờ vừa đi vừa hát “Nào anh em ta cùng nhau xông pha lên đàng”, cho nên thằng con nít 11 tuổi như tôi, khi đến nơi, nào có thấy chút mệt mỏi gì đâu? Nhưng sau lần gặp gã Việt Minh với khẩu súng giết người đó, tôi đã bừng tỉnh giấc mơ bỏ học, trốn cha mẹ để ra bưng biền.

Việt Cộng! Chỉ hai tiếng thôi, nhưng sao thiên hạ hoảng hốt, kinh hoàng khi nghe đến nó. Năm 1954, gần một triệu đồng bào miền Bắc, cũng vì hai tiếng này mà phải bỏ hết của cải, quê hương, làng xóm, mồ mả ông bà để chạy vô miền Nam xa lắc xa lơ, trốn khỏi bè lũ Việt Cộng. Năm 1975 cũng vậy, vì hai tiếng này mà hơn hai triệu người dân miền Nam phải liều chết, bằng đủ mọi cách để lánh xa loài quỷ dữ. Ở thôn quê miền Nam, khi nghe mấy tiếng “Việt Cộng về” hay “Mấy ổng về” là bà con gồng gánh, già trẻ, bé lớn chạy trối chết về phía thành phố để trốn khỏi bọn Việt Cộng. Rồi nào Việt Cộng pháo kích vào thành phố, vào quận lỵ giết hại dân lành, giết hại trẻ thơ nơi trường học. Việt Cộng đào lộ, đấp mô, đặt mìn, phá cầu, … Còn Việt Cộng ngày nay thì ngoài tham nhũng còn tội bán nước, buôn dân, bàn tay chúng phạm trăm ngàn thứ tội ác. Việt Cộng ngày nay bán rừng, bán biển, bán giang sơn cha ông cho Tàu, Việt Cộng ngày nay độc ác, tàn nhẫn với dân chúng, nhưng co ro, cúm rúm trước thằng Tàu như sợ ông nội, ông cố của chúng, bắt dân bỏ tù nếu dân đứng lên yêu nước chống lại lũ Hán xâm lăng.

Rồi tôi miên man suy gẫm, không biết những tên như Nguyễn Tấn Dũng, Trương Tấn Sang, Nguyễn Phú Trọng nghĩ sao – nhưng không biết những tên này có biết suy nghĩ không – chúng có thấy rằng sao mình đi đến đâu, thiên hạ bỏ chạy hết vậy? Mình giành được phân nửa xứ sở miền Bắc, đáng lẽ dân chúng phải ở lại với mình để kiến thiết xứ sở chứ, sao gần cả triệu người lại bỏ chạy vào Nam. Rồi mình cướp được luôn phân nửa miền Nam còn lại, thiên hạ lại ùn ùn bỏ chạy nữa, cả hơn hai triệu người xa lánh mình.

Tại sao và tại sao?

Chúng không tự đặt câu hỏi đó với chính chúng sao? Mình đi đến đâu thì người ta chạy trối chết khỏi nơi đó. Mình là thứ gì vậy? Nhìn hình ảnh cuộc di cư năm 1954, trên những chiếc tàu há mồm, nhìn những gương mặt hớt hơ hớt hãi, mất hồn, chạy đôn chạy đáo để rời khỏi Saigon tháng tư năm 1975, rồi nhìn những cảnh liều chết vượt biển lên đến cao điểm, từ năm 1975- 1980, nếu chúng là người, chúng phải suy nghĩ chứ? Mình cũng là người như họ, đầu, mắt tay chân cũng đầy đủ như họ, tại sao họ sợ mình mà chạy hết như thế? Mình có phải là quỷ dữ hay ác thú gì đâu?

Nhưng tôi nghĩ: Việt Cộng còn đáng sợ hơn là quỷ dữ nữa.

Nhìn lại, từ cái thời bé thơ, thuở mà mẹ con tôi đem hai chục trứng gà ra chợ bán để có tiền mua thức ăn cho gia đình, đến ngày nay, đã hơn 60 năm trôi qua, tôi cảm thấy rùng mình, ghê sợ. Từ những việc bắt người cho mò tôm, thả xác trôi sông thuở đó, cho đến những vụ lường gạt, gian dối cướp giật của Việt Cộng ngày nay, nhìn sự dã man tàn ác của Việt Cộng đối với người dân cùng chung máu mủ, … thật không thể nào tưởng tượng nổi. Quỷ chỉ nhát, chỉ hù người ta thôi, chứ không hại người ta, mà nếu quỷ có hại thì chỉ hại một người thôi. Còn Việt Cộng hại cả một dân tộc, tiệu diệt tất cả, đất đai, sông biển, núi rừng không còn, nhưng đó là nói về mặt những gì còn nhìn thấy được. Còn về mặt không nhìn thấy được thì là Việt Cộng tàn phá cả đạo đức, dung dưỡng tội ác, giết chết sự trong trắng trong lòng trẻ thơ, đưa nhiều thế hệ con em chúng ta vào vòng tối ám, dạy chúng dối trá, dạy chúng tội ác, …

Nhưng như vậy cũng chưa đủ. Những nguời đã quá sợ chúng mà bỏ xứ ra đi, để xứ cho chúng ở cũng chưa được yên thân. Chúng còn cho tay chân bộ hạ, núp bóng dưới danh nghĩa này, danh nghĩa nọ, chạy theo ra ngọai quốc để quyết hành hạ những người tỵ nạn Cộng sản này cho đủ … 36 kiểu của chúng. Thật trời không dung, đất không tha. Ngày xưa, chúng đã chiếm được phân nửa nước Việt Nam, tưởng đâu rằng chúng cùng miền Nam thi đua làm cho dân giàu nước mạnh, nhưng như chúng ta đã biết, Việt Cộng cho đến 1975, còn chưa thấy cái thang máy “biết tàng hình” là gì, chưa được nhìn chiếc đồng hồ “12 trụ, 2 cửa sổ, không người lái” là gì, không hiểu cái bồn cầu “để rửa rau” hay để làm gì, trong khi miến Nam lúc đó đã là một trong những quốc gia tân tiến ở Đông Nam Á châu. Rồi lòng tham vô đáy, thực hành chủ nghĩa Cộng sản toàn cầu của chúng, chúng cướp luôn miền Nam. Thiên hạ lại bỏ chạy, chúng rượt theo ra đến ngọai quốc để áp dụng … 36 kiểu lên đầu lên cổ người đã sợ chúng mà bỏ chạy 36 năm trước.

Nếu tôi có làm anh muôn vàn bực tức, xin anh cứ chửi tôi là thằng mất dạy, thằng láu cá, thằng bỉ ổi, thằng đê tiện, thằng vô học, thằng … thằng gì cũng được, hay bảo tôi là thằng không cha không mẹ, hay là thằng do … con gì sanh ra cũng được nốt, nhưng xin đừng bảo tôi là Việt Cộng. Mầy là thằng “Việt Cộng”, hai tiếng này nặng lắm, anh biết không? Nói như thế là anh chửi tôi đấy, mà chửi tôi thât nặng, đó là tiếng chửi ghê gớm nhất, đáng sợ nhất trong những tiếng chửi đương thời. Vì hai tiếng này đồng nghĩa với ác nhân, hung đảng, ác quỷ, ác tinh, man di, mọi rợ, lưu manh, gian xảo, côn đồ, thảo khấu, … lọai quỷ quái tinh ma, nghĩa là bọn trời đánh thánh đâm, trời tru đất diệt.

— Lê Dinh

https://saohomsaomai.wordpress.com/…/xin-dung-goi-toi…/

========

Vietnam 1970-71 by Inspector T. Xe đò trúng mìn. Thành tích của mấy ông ve chai.

Một chiếc cam-nhông (camion) bị trúng mìn của quý ông ve chai khủng bố. Đánh xe đò, giết toàn dân lành, đó là thành tích của Bên Thắng Cuộc. 1968. A civilian truck that hit a mine as our convoy was passing. Photo and caption by Gary Grace.

Thành tích vẻ vang của quý ông ve chai. Xe đò đụng mìn trên Quốc lộ 14 năm 1969. Photo by Michael T. Cunningham.

Hình chụp tháng Bảy 1969 tại Vĩnh Bình. Một chiếc xe đò bị trúng mìn của quý ông ve chai khủng bố. Đánh xe đò, giết toàn dân lành, đó là thành tích của Bên Thắng Cuộc.

Xe Lam đụng mìn Việt Cộng trên QL-1. This is a Lambretta that didn’t wait for us to complete a mine sweep of Ql-1. B Co 8th Engineer Bn 1st Cavalry. Photo and caption by Les White.

Theo Đài Radio Pháp Quốc Tê

Tu sĩ Jean-Jacques, một trong hai tu sĩ biết bí mật tinh chế rượu Chartreuse, kiểm tra việc sản xuất rượu Chartreuse, ngày 25/11/2011, tại Voiron, tỉnh Issère, vùng Auvergne-Rhône-Alpes, Pháp. AFP – JEAN-PIERRE CLATOT

Công thức gốc của Chartreuse có từ năm 1605 và giờ đây Chartreuse chủ yếu gồm hai loại : loại màu xanh lục có vị nồng đậm (55 độ cồn), còn loại màu vàng óng có vị dịu hơn một chút (43 độ). Từ đầu thế kỷ XVII cho tới nay, rượu mùi Chartreuse là đặc sản của tu viện dòng Chartreux (Carthusian trong tiếng Anh). Dòng này do vị thánh Bruno le Chartreux sáng lập vào năm 1084. Trong thời gian đầu, rượu Chartreuse chỉ được tìm thấy ở hai thành phố Grenoble và Chambéry, thuộc vùng Isère. Với thời gian, Chartreuse trở nên phổ biến ở khắp nơi. Riêng tại Hoa Kỳ, rượu mùi này lại càng được xem là một sản phẩm thịnh hành, nhất là tại các quán bar, nhà hàng hay khách sạn hạng sang. Chartreuse được dùng để pha chế các loại cocktail thời thượng. Dù ở Pháp hay ở Mỹ, khách hàng vẫn phải mua rượu gốc, chỉ được sản xuất tại tu viện Grande Chartreuse, ở vùng Isère.

Chỉ có điều là từ khoảng 4 tháng nay, rượu mùi Chartreuse ngày càng khan hiếm trên thị trường Hoa Kỳ. Theo báo New York Times, giá trung bình của một chai màu xanh lục (37cl) là khoảng 40 đô la, trong khi rượu Cognac, giá có thể cao hơn gấp đôi. Do giá cả phải chăng, cho nên trong mắt người tiêu dùng, Chartreuse không được xếp vào hàng xa xỉ phẩm. Tại Mỹ, nhiều khách hàng có thói quen dùng sản phẩm này từ nhiều thập niên qua, trước khi Chartreuse trở thành một loại rượu mạnh được nhiều thực khách yêu chuộng khi được pha chế thành nhiều loại cocktail có màu sắc quyến rũ và vị thơm hấp dẫn.

Vì cứ nghĩ rằng mặt hàng này dễ tìm, mua lúc nào cũng có, cho nên nhiều người thích uống Chartreuse chưa bao giờ thực sự quan tâm đến nguồn gốc của loại rượu mùi. Thế nhưng, theo báo New York Times, các cửa tiệm phân phối rượu tại các vùng đô thị lớn ở Hoa Kỳ đã hết sạch hàng kể từ đầu năm nay. Khách vẫn có thể đặt mua trên mạng từ các vùng địa phương khác hay mua hàng nhập thẳng từ Pháp, nhưng số chai được bán vẫn bị giới hạn.

Hạn chế số chai mua mỗi lần để tránh nạn tích trữ 

Theo tờ báo Mỹ, sự khan hiếm này không đến từ hệ thống phân phối hoặc vì thuế nhập khẩu gia tăng. Rượu Chartreuse ngày càng ít đi chủ yếu cũng vì giới tu sĩ ẩn dật vùng Isère quyết định giới hạn khối lượng sản xuất hàng năm. Tại cửa hàng Astor Wines & Spirits ở thành phố Manhattan, New York, khách hàng chỉ được mua mỗi lần một chai Chartreuse. Nhưng dù có hạn chế, cửa tiệm này vẫn không còn hàng để bán kể từ tháng Giêng năm 2023. Ngay cả khách đi du lịch ở Pháp khi đến tận vùng Isère để ghé thăm tu viện Grande Chartreuse cũng chỉ được quyền mua mỗi người hai chai mà thôi. Giá vẫn giữ nguyên y như cũ (khoảng 48 euro một chai 70cl) nhưng tu viện này tìm cách hạn chế tối đa việc phổ biến cũng như tích trữ, dòng tu sĩ Chartreux không muốn tăng thêm mức sản xuất hầu đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng.

Quyết định hạn chế sản xuất ở đầu nguồn đã tác động đến toàn bộ mạng lưới phân phối. Tại Pháp, người dân không tiêu thụ nhiều Chartreuse cho lắm, cho nên điều đó không ảnh hưởng gì đến thói quen ăn uống của họ. Trong khi tại Hoa Kỳ, sự kiện Chartreuse trở nên khan hiếm đã tác động trực tiếp đến các nhà hàng, quán bar, nơi các loại cocktail pha chế với Chartreuse chẳng hạn như kiểu rượu pha ”Sammy’s Paradise” được bán với giá 24 đô la một ly. Còn loại rượu pha ”Last Word” dựa vào một công thức có từ đầu những năm 1910, kết hợp Chartreuse với một chút rượu gin, rượu mùi maraschino và nước chanh vắt được bán với giá gần 30 đô la một ly.

Do thiếu Chartreuse, nhiều quán bar, nhà hàng hay khách sạn tại Mỹ chuyển sang khai thác nhiều loại rượu mùi khác, thế nhưng thành phần thực khách có nhiều tiền cũng như dân sành điệu sẵn sàng chịu bỏ ra vài chục đô la cho một ly rượu, vẫn quan niệm rằng : thà uống một loại cocktail khác còn hơn là uống rượu pha Chartreuse (có mùi hồi, đinh hương và hạt thì là) mà lại dùng một thứ rượu khác để thay thế.

Từ lâu, rượu mùi Chartreuse vẫn được xem là loại rượu mạnh dành cho thế hệ trung niên hoặc người cao tuổi. Nhưng kể từ đầu những năm 2000, Chartreuse lại trở thành sản phẩm thịnh hành trong ngành ”mixology” gồm những người chuyên pha chế cocktail, nâng phong trào thủ công thành một bộ môn nghệ thuật. Vào mùa xuân năm 2020, khi đại dịch Covid khiến cho nhiều quốc gia ban hành lệnh phong tỏa. Vào lúc ấy, rất nhiều quán bar hay nhà hàng buộc phải đóng cửa trong nhiều tháng liền. Đáng lẽ ra, doanh thu của Chartreuse phải đi xuống. Bất ngờ thay, mức bán của loại rượu mùi này lại tăng gấp đôi, phần lớn cũng vì nhiều người học cách pha chế cocktail tại nhà. Theo công ty xuất khẩu Chartreuse Diffusion, lượng tiêu thụ tăng rất nhanh trên thị trường Mỹ. Doanh thu của Chartreuse nhờ vậy đạt 30 triệu đô la mỗi năm và tăng đều đặn trong ba năm liền.

Chartreuse : càng cất giữ lâu lại càng cao giá 

Sản phẩm càng đắt khách, đáng lẽ ra người bán hàng càng lấy làm mừng. Nhưng dường như điều đó không làm cho giới tu sĩ dòng Chartreux hài lòng cho lắm. Trong một bức thư được công bố hồi tháng Giêng năm 2023, tu viện Grande Chartreuse nhắc nhở việc sản xuất rượu mùi Chartreuse không phải là để kinh doanh làm giàu, mà chủ yếu nhằm mục đích đỡ bớt gánh nặng chi phí đời sống trong tu viện. Báo New York Times trích dẫn cha Michael K. Holleran, một tu sĩ từng giám sát công việc sản xuất Chartreuse từ năm 1986 đến năm 1990, cho biết : Không thể nào tăng thêm sản lượng Chartreuse mà không ảnh hưởng đến đời sống của tu viện. Bản chất dòng Chartreux là tu sĩ, chứ không phải là doanh nhân. Mục tiêu tối hậu của những người chọn cách tu ẩn dật là sống một cách hết sức đơn giản, họ cần sự im lặng và đức tin trong cầu nguyện.

Sản lượng của Chartreuse hiện ở mức 1,6 triệu chai mỗi năm, đây là mức sản xuất cao nhất tính từ cuối những năm 1800. Phần lớn (hơn 40%) được xuất khẩu sang Hoa Kỳ, kế đến là các nước Úc, Anh, Đức hay Mexico… Trong dòng văn hóa đại chúng, Chartreuse từng xuất hiện trong phim ”Death Proof” của Quentin Tarantino hay video ca nhạc của nhóm hard rock ZZ Top. Chartreuse bắt đầu trở nên khan hiếm tại Hoa Kỳ từ đầu năm 2023, trong khi giá trung bình ở Pháp vẫn không có gì thay đổi. Ngược lại, giá của Chartreuse có thể đạt tới mức cao ngất ngưỡng nhận các kỳ bán đấu giá quốc tế.

Vào trung tuần tháng 03/2023, văn phòng đấu giá Baghera Wines, có trụ sở tại Genève Thụy Sĩ, đã tổ chức một cuộc bán đấu giá rượu Chartreuse lớn nhất trong lịch sử. Tất cả các lô hàng, kể cả các kiểu chai Chartreuse xưa, đã được bán sạch nội trong hai tiếng đồng hồ. Theo tờ báo Pháp Le Figaro, đôi khi một chai Chartreuse bỏ quên trong hầm rượu, lại trở thành một sản phẩm đắt tiền : giới sưu tầm có thể chi 2.000 euro cho một chai Chartreuse sản xuất vào hai thập niên 1930-1940. Giá có thể lên đến 6.000 euro cho một chai có nhãn hiệu trước năm 1903 và 20.000 euro trước năm 1878. Từ một đặc sản của vùng Isère, rượu mùi Chartreuse trên đất Mỹ nay lại trở thành quý hơn Cognac, hiếm hơn Champagne.

______

Theo tạp chí Nếm Thử – Pháp (Taste France)

nhà máy chưng cất

Theo Đài Á Châu Tự Do

Súng, dao và giấy tờ tùy thân bị thu giữ trong vụ việc

 Bộ Công an

Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Cách đây ít lâu một bài viết về chủ đề thành công với đàn ông Việt Nam được đón đọc khá nhiều trên Thông Luận (1). Đây là một chủ đề khá thú vị và có lẽ cần được thảo luận nhiều hơn. Mọi hành động của chúng ta xét cho cùng đều hướng tới một mục đích nào đó, và mục đích cao nhất của đời người chính là thành công. Cách mỗi chúng ta định nghĩa về sự thành công vì vậy sẽ tác động lớn tới cách suy nghĩ và hành động của mỗi người trong hiện tại. Tất nhiên là do sự đa dạng của xã hội nên sẽ có vô số câu trả lời khác nhau cho câu hỏi “thế nào là thành công”. Nhưng cũng vì chúng ta là sống trong một xã hội, cùng chia sẻ một ký ức lịch sử, văn hóa và ngôn ngữ nên chúng ta chia sẻ khá nhiều điểm giống nhau ở cách nhìn về thành công. Những điểm giống nhau này ít nhiều lý giải thực tại vô lý của đất nước hiện nay.

Thành công là hơn được người khác

Trong giáo dục gia đình, dường như việc so sánh con mình với ai đó là việc mà đa số các bậc phụ huynh đều làm. Thủa còn nhỏ tôi học tương đối khá nhưng mẹ hay ông bà tôi vẫn luôn có thể tìm ra cái gì đó khiến họ không hài lòng và so sánh với những bạn bè cùng trang lứa. Tôi biết họ có ý tốt, họ xem đó như là một cách để khích lệ con cái mình. Nhưng họ tin chắc ở điểm vươn lên có nghĩa là hơn được người khác, và họ dạy con cháu mình về cạnh tranh thay vì hợp tác. Đây là tâm lý của các thế hệ phụ huynh 197x trở về trước mà tôi đã được rèn giũa trong hơn 18 năm. Có vẻ tới nay nó cũng chưa thay đổi nhiều. Thế hệ trẻ thường dùng cụm từ “con nhà người ta” để miêu tả (và cả châm biếm) tâm lý này của các bậc phụ huynh, và rằng sẽ là “ác mộng” với ai đó có một thằng hàng xóm chăm chỉ, giỏi việc nhà mà học cũng giỏi!

Trong trường học, vào mỗi kỳ thi hay mỗi học kỳ kết thúc luôn có một bảng xếp hạng điểm của các học sinh trong lớp (nhiều khi là trong trường) được đưa ra công khai. Thời trung học, tôi nằm trong nhóm đầu, thỉnh thoảng ở vị trí số một, có vẻ nhóm đầu ai cũng thích vị trí này, mọi người đều cố để hơn được người khác, và với cái bảng xếp hạng công khai này việc giúp những bạn bè cùng nhóm học khá lên, thậm chí giỏi hơn mình là điều không một ai nghĩ tới ! Nhóm đầu là thế, nhưng cũng có những người ở nhóm cuối. Em họ của tôi, trong một lần được hỏi về thành tích học tập, phụ huynh nói rằng em ấy “xếp thứ tư từ dưới lên”. Phải nghĩ gì? Một nền giáo dục man rợ thay vì nâng đỡ lại chà đạp lên những người yếu kém. Tuy vậy điều này được xem là bình thường, là hiển nhiên. Ít có học sinh nào có một sự phản kháng nào đó với triết lý giáo dục này, dù là nhóm đầu hay nhóm cuối. Giới trẻ đã được huấn luyện để tin rằng hơn được người khác chính là cách để leo lên những nấc thang cao hơn trong xã hội. Học càng giỏi tâm lý hơn thua càng nặng, bằng cấp càng cao càng bị đầu độc bởi triết lý giáo dục độc hại này.

Trong gia đình và nhà trường như vậy thì ngoài xã hội cũng khó mà khác. Trong kinh doanh tôi vẫn thường nghe nhiều người, trong đó có những người bạn tương đối lương thiện của mình, nói rằng “chẳng ai đem bí quyết kiếm cơm của mình cho không người khác cả”. Vẫn chỉ biết có mình! Trong nhiều lĩnh vực, ai cũng có thể bắt gặp nhan nhản những người tìm mọi cách để hơn được người khác, để vươn lên, kể cả việc dẫm đạp lên người khác, phá rối đối thủ của mình. Một người quen của tôi đã rất phiền lòng khi so sánh tinh thần hợp tác của người Việt với cộng đồng người Hàn tại Việt Nam, họ luôn giúp đỡ, hỗ trợ nhau, có cơ hội hay dự án kinh doanh nào thì họ luôn ưu tiên người Hàn trước hết. Một đàn anh cùng quê có lần tâm sự với tôi rằng anh rất buồn chán khi mỗi lần về thăm quê và ngồi lại với những người bạn cũ của mình, dù anh rất tha thiết với quê hương, khi mà “mỗi lần ngồi lại bọn nó chỉ toàn hơn thua nhau tiền bạc, đất đai, con tao làm chức vụ này, có lương lậu thế này thế kia” – anh kể.

Sự tranh đua, nếu chỉ dừng lại ở một mức độ nào đó có lẽ cũng cần thiết, ít nhiều nó tạo ra sự năng động cho xã hội, nhưng với nhiều người Việt, nó lại được đặt lên trên hết. Từ gia đình tới nhà trường rồi cả xã hội đều xem nó là bình thường, là hiển nhiên, cố tôn vinh nó thay vì tìm cách làm nó dịu đi trong một xã hội có quá ít cơ hội và quá khó để vươn lên. Người ta hơn thua nhau từ điểm số trong nhà trường, rồi ra xã hội là tài sản, là nhà, là xe, là vị thế xã hội, là danh tiếng, là chức quyền… rồi về già là chức vụ, lương lộc của con cái.

Chắc chắn phải có một di sản lịch sử nào đó, hay một chấn động tâm lý nào đó rất mạnh khiến tâm lý hơn thua hằn sâu như vậy trong tâm trí người Việt. Nhưng nó là gì?

Một giải thích có thể đến từ văn hóa khoa bảng của Khổng Giáo. Trong các xã hội Khổng Giáo, con đường khoa bảng, cặm cụi đèn sách, học để thi rồi ra làm quan được xem là con đường duy nhất và vinh quang nhất để thay đổi số phận, cả về tài sản lẫn vị thế xã hội. Thay đổi số phận thì có hàng triệu người muốn, nhưng mỗi kỳ thi cơ hội chỉ đến với vài chục người. Tình trạng này buộc người ta phải luôn cố gắng, tìm mọi cách để hơn được những người khác. Giúp đỡ người khác đỗ đạt là giảm cơ hội thành công của mình, một điều có lẽ không người nào nghĩ tới trong các xã hội Khổng Giáo. Gần cả ngàn năm được nuôi dưỡng bởi văn hóa này, nó đã trở thành một phần của chúng ta, không dễ để nhận diện và phản bác nó, nhất là với một dân tộc có khả năng phê phán kém như người Việt Nam.

Dù vậy, vẫn còn một lý do quan trọng khác bên cạnh văn hóa khoa bảng : sự nghèo đói.

“… (năm 1182) Mùa hạ, tháng 4, sao Huỳnh Hoặc đi vào chòm Nam Đẩu. Đói to, dân chết gần một nửa…”.

Đây là một đoạn trích trong cuốn Đại Việt Sử Ký Toàn Thư. Thật là kinh hoàng ! So với nạn đói năm 1182 thì có vẻ nạn đói năm Ất Dậu (1944-1945) “chẳng là gì”. Không khó để bắt gặp những nạn đói lớn khi đọc cuốn Đại Việt Sử Ký Toàn Thư. Sự nghèo đói là một phần của lịch sử Việt Nam, có lẽ vì thế mà từ “ăn” hiện diện rất nhiều tiếng Việt, vượt ra cả ngoài hành động ăn uống thông thường, được “ăn” còn có nghĩa là hạnh phúc, là thành công.

Sự nghèo đói tới mức cùng cực này kéo dài trong hàng ngàn năm làm người ta tin chắc nịch vào truyện thuyết rằng hoạt động kinh tế chỉ là “một trò chơi có tổng không đổi”, có người no tức là có người đói, có người giàu lên thì có người nghèo đi, để cho người khác vươn lên đồng nghĩa với việc để cho mình bị dìm xuống, thành công của kẻ khác chính là thất bại của mình. Tính hơn thua, tranh giành càng trở nên khốc liệt. Hàng ngàn năm sống trong tâm lý này, 30 năm ra khỏi cảnh đói khổ vẫn là quá ngắn. Không có gì đáng ngạc nhiên khi tâm lý này còn hiện diễn mãnh liệt trong tâm trí của nhiều người.

Một lý do khác, thậm chí còn quan trọng hơn, giải thích cho tâm lý hơn thua của người Việt Nam là chúng ta thiếu hẳn một ý thức cộng đồng. Khi không có một tinh thần cộng đồng mạnh mẽ, sự vị kỷ sẽ lên ngôi và người ta sẽ chỉ tìm kiếm thành công cho cá nhân. Tâm lý hơn thua nhau là cái tự nhiên sẽ đến.

Thành công chỉ là thành công cho mình, ý niệm tìm kiếm thành công cho cộng đồng, cho đất nước vắng mặt

Đây là một cách nhìn khác về thành công của người Việt Nam. Nó hiện diện quá mạnh mẽ và quá rõ ràng. Trong sinh hoạt cá nhân, tôi chưa bao giờ nghe từ những thế hệ cha chú rằng mình phải có trách nhiệm hay nghĩa vụ, hay phải đóng góp gì đó cho cộng đồng hay cho đất nước, “cộng đồng” đối với họ chỉ dừng lại ở khuôn khổ gia đình, cùng lắm là dòng họ. Với những người bạn cùng thế hệ (199x) tuyệt đại đa số không có một dự án hay tham vọng gì cho đất nước cả, đa số vẫn chỉ lao đi trên con đường tìm kiếm sự giàu có cho mình. Rất ít người có những đóng góp cho cộng đồng thông qua các tổ chức thiện nguyện, số người muốn đóng góp cho đất nước thông qua các tổ chức chính trị còn ít hơn. Nhiều người bạn tôi thù ghét chế độ cộng sản, họ đều biết nếu đất nước có một thể chế như nhiều nước Châu Âu, Bắc Mỹ, chính họ và đất nước sẽ khá hơn nhiều, nhưng nếu phải chấp nhận một rủi ro nào đó cho đất nước thì không, họ sẽ đứng ngoài. Những từ ngữ như “lòng yêu nước” không bao giờ được nhắc tới trong những cuộc trò chuyện cá nhân, có lẽ vì nó làm người ta ngượng ngùng. Đây không phải là tâm lý của một vài người, mà là cả xã hội, thậm chí là cả những trí thức được xem là danh giá nhất, nếu quan sát những gì họ nói và viết.

Dĩ nhiên tôi không đánh giá thấp thành công cá nhân, ở một mức độ nào đó nó cũng rất quan trọng với mỗi người, với xã hội và với đất nước. Vấn đề của chúng ta là chỉ tìm kiếm thành công cho cá nhân, và cũng vì thế chúng ta sẽ không tiến xa được ngay cả khi chỉ xét trên mặt cá nhân, vì những thành công lớn của cá nhân đều được đặt nền tảng trên những thành công của tập thể. Đằng sau những doanh nhân lớn là những công ty tầm vóc, đằng sau những nhà khoa học nổi danh là cả một nền giáo dục, khoa học công nghệ, đằng sau những chính trị gia xuất sắc không thể thiếu những chính đảng lớn.

Tâm lý “vì mình” được đẩy quá xa này chủ yếu là một di sản của lịch sử.

Lý do trước hết là nội chiến. Theo thống kê của các sử gia, trong khoảng 50 năm đầu triều đại nhà Nguyễn có tới hơn 400 cuộc nổi dậy, chỉ riêng trong 21 năm vào thời Minh Mạng, có tới hơn 200. Nếu cứ giả sử mỗi cuộc nổi dậy kéo dài hai năm (một ước lượng thiếu chính xác) thì mỗi năm có tới hơn 20 cuộc nổi dậy. Tất cả các cuộc nổi dậy này đều thất bại, và đa số các lãnh đạo bị hành quyết, có những cuộc khởi nghĩa bị hành quyết tới cả ngàn người. Đây đều có thể xem là những cuộc nội chiến, dù ở quy mô nhỏ. Nếu so với những ông Vua khác, Minh Mạng không phải là kém. Trong lịch sử Việt Nam nội chiến áp đảo so với những cuộc chiến chống ngoại xâm, nó đã trở thành một phần của linh hồn Việt Nam. Cuộc nội chiến cuối cùng, và cũng là tàn khốc nhất từ năm 1945-1975 chỉ mới trôi qua chưa đầy nửa thế kỷ.

Những cuộc nội chiến huỷ hoại một cách toàn diện ý thức cộng động. Còn gì là tinh thần cộng đồng khi cầm gươm, cầm súng lên giết nhau. Nền tảng tinh thần cộng đồng là sự quý mến, sự gắn bó, là tâm lý mong muốn, giúp đỡ những người trong một cộng đồng cùng vươn lên, một tâm lý không thể có một khi đã tìm mọi cách để hạ nhục, để tàn sát lẫn nhau. Chúng ta đã trải qua một cuộc nội chiến dài và tàn khốc nhất trong thế kỷ 20, sau đó cũng không có một cố gắng hoà giải nào, và vì thế ý thức cộng đồng và tinh thần dân tộc của ta có lẽ cũng nằm trong nhóm thấp nhất khi so sánh với những quốc gia cùng chiều dài lịch sử. Thay vì tâm lý giúp nhau, chúng ta chỉ còn tâm lý hại nhau.

Một lý do khác cho sự thiếu vắng ý thức cộng đồng là sự đói nghèo, như đã nhắc tới ở phần trên, trong suốt dòng lịch sử, nó là mối nguy hằng ngày với dân tộc ta. Sự đói khổ tới mức như vậy nó đặt con người luôn nằm giữa ranh giới của sự sống và cái chết. Trong tình trạng này thì khó mà nghĩ được tới cái gì khác hay ai khác ngoài việc giúp mình sống và tồn tại. Phải vì mình trước hết. Những người không nghĩ tới mình trước hết có lẽ đã chết đói hết rồi ! Di sản của hàng ngàn năm đói khổ này, hàng ngàn năm sống qua hết thảm kịch này tới thảm kịch khác, vẫn hiện diện rất rõ trong mỗi người Việt Nam ngày này, chúng ta luồn lách rất giỏi, và có khả năng thích nghi với tình thế ở mức độ rất cao. Nó giúp mỗi cá nhân người Việt có thể vươn lên nhanh chóng tại nhiều nước phát triển, nhưng cũng chính nó làm cho những cộng đồng người Việt hải ngoại không phát triển được. Một cộng đồng không thể gắn kết được nếu tâm lý luồn lách vẫn nằm trong bản năng và phản xạ.

Vẫn còn một lý do quan trọng khác là chúng ta thiếu hẳn những suy tư mang tính trừu tượng, cho tới gần đây chúng ta không có những triết gia hay những nhà xã hội học. Mọi kết hợp đều chỉ là những hư cấu, là những thực thể mang tính trừu tượng. Không thể kết hợp được, và cũng không thể có những liên kết cộng đồng mạnh mẽ nếu thiếu những suy tư mang tính trừu tượng. Hãy lấy một ví dụ là Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên, nó là gì ? Nó không là ai cả và cũng không gắn liền với cái gì cụ thể cả. Nó là một sự tưởng tượng, được định nghĩa bởi những lý tưởng mà nó theo đuổi. Khó có thể cảm nhận, gắn bó, và muốn đóng góp cho nó nếu không có những suy tư, hay không nhìn thấy tầm quan trọng của những thứ trừu tượng.

Hay rộng hơn là đất nước Việt Nam, gồm cả những thứ cụ thể (lãnh thổ, ngôn ngữ, dân số và chính quyền), và cả những cái trừu tượng hơn là đồng thuận dân tộc về một khế ước sống chung và xây dựng một tương lai chung. Những cái cụ thể giúp ta tồn tại, nhưng cái trừu tượng mới là cái giúp ta vươn lên, xét theo kinh nghiệm của mọi quốc gia thịnh vượng, và cũng là cái mà hiện chúng ta không có. Dân chủ xét cho cùng cũng chỉ là một cách tổ chức xã hội để tìm kiếm đồng thuận này, hiến pháp chỉ là một cách thức để văn bản hóa, để cụ thể hóa thứ vô hình này. Như vậy việc quan trọng nhất của người tranh đấu cho đất nước là tìm kiếm và xây dựng một đồng thuận dân tộc. Tuy nhiên, tới này vẫn ít người nhìn rõ vấn đề. Nhiều người đấu tranh, tức là những người có tâm hồn nhất của dân tộc, vẫn nói cần phải làm cái gì đó cụ thể hơn là “những lý luận cao siêu”.

Sự thiếu vắng những suy tư mang tính trừu tượng tới mức độ nghiêm trọng như vậy có lẽ là di sản của của nền văn minh phù sa, cái đã nuôi dưỡng tổ tiên ta. Nó đã được ông Nguyễn Gia Kiểng giải thích khá kỹ trong cuốn Tổ Quốc Ăn Năn :

“Các xã hội nông nghiệp hình thành bên các dòng sông lớn đều mang một tật nguyền chung của các nền văn minh phù sa là tư tưởng và sáng kiến bị thui chột. Phải hàng ngàn năm mới đắp xong những con đê lớn với những chịu đựng ghê gớm. Cuộc sống đày đọa và gắn chặt với đất đó đã nhồi nặn ra những con người chỉ quanh năm vật vã với đất để kiếm miếng ăn, dần dần sự thủ cựu và thiển cận biến thành một bản chất, con người không biết nghĩ và không dám nghĩ. Chúng ta là một dân tộc như thế. Cả lịch sử lập quốc của ta đã chỉ là lịch sử con đê sông Hồng Hà. Ta hệ lụy với dòng sông hơn mọi dân tộc khác, đến nỗi gọi quốc gia là nước. Quốc gia của ta chỉ quanh quẩn là đất nước, núi sông, sơn hà. Chúng ta còn tật nguyền hơn mọi dân tộc phù sa khác. Trí tuệ của ta thui chột một cách thê thảm”.

Rất tai hại cho sinh hoạt tổ chức

Sự kết hợp của hai cách nhìn về thành công này lý giải sự yếu kém về khả năng sinh hoạt tổ chức của người Việt. Trong khi đây lại là khả năng quan trọng nhất để một dân tộc vươn lên, dù là về kinh tế, chính trị, văn hóa hay xã hội. Chúng ta có rất ít những tổ hợp kinh tế lớn mang tầm vóc quốc tế, các tổ chức thiện nguyện lớn tại Việt Nam chủ yếu là một chi nhánh của các tổ chức quốc tế, trong khi các tổ chức chính trị thì nhỏ cả về tầm vóc lẫn số lượng. Nó ngăn cản sự vươn lên của mỗi chúng ta và cả đất nước của chúng ta.

Cụ thể trong chính trị, việc quan niệm thành công là chỉ biết tới mình, và cố gắng để hơn được người khác khiến “những người đấu tranh nhìn những người khác như là đối thủ thay vì là anh em, nhìn những tổ chức có đường lối đúng đắn như là những đe dọa cho mình thay vì là những hi vọng cho đất nước” (2). Có lẽ tâm lý này trong các tổ chức xã hội dân sự cũng không khá hơn. Kết quả là nó giúp cho chế độ cộng sản có thể tiếp tục tồn tại khi không gặp phải một chống đối đáng kể nào dù đa số người dân Việt Nam đều đã rất bất mãn với chế độ. Những chống đối trên phương diện cá nhân không thể nào đe dọa sự tồn vong của một chế độ độc tài, chỉ có những hoạt động đấu tranh ở quy mô tổ chức, dù là tổ chức chính trị hay xã hội dân sự, mới có thể tạo ra sự thay đổi. Nhưng “cách nhìn của người Việt về sự thành công” ngăn cản sự ra đời của những tổ chức lớn.

Cái tệ hại nhất trong văn hóa của Đảng cộng sản là họ luôn đặt mình lên trên đất nước, khi làm một việc gì đó câu hỏi họ đặt ra trước hết là việc này có lợi hay có hại cho đảng, thay vì cho đất nước. Những người dân chủ chắn chắn đều thù ghét cái văn hóa này. Khi làm một việc gì đó câu hỏi mà chúng ta đặt ra trước hết phải là việc đó đúng hay sai, có hại hay có lợi cho đất nước. Và cách nhìn về thành công theo truyền thống của chúng ta rất có hại cho đất nước. Đã tới lúc ta phải vứt nó đi.

Trần Hùng

(10/06/2023)