Trầm cảm, nghiện ngập : Bệnh của những người làm nghệ thuật ?

RFI

Michael Jackson

Reuters

Anh Vũ

Cái chết của diễn viên Robin Williams không chỉ gây xúc động trong công chúng yêu nghệ thuật mà còn để lại những điều đáng suy nghĩ,  khi mà đã có không ít các tài năng xuất chúng từng thành công rực rỡ trong nghệ thuật, dư thừa tiền bạc, nhưng lại bế tắc trong cuộc sống, để rồi rơi vào kết cục bị cuốn vào vòng nghiện ngập sa đọa hay kết thúc nhanh chóng cuộc sống bằng tự tử, hay bằng một cơn sốc ma tuý.

Bên cạnh những lời tiếc thương, ca tụng tài năng của Robin Williams như một tượng đài nghệ thuật, các chuyên gia tâm lý học nhìn thấy trong cái chết của Robin một hiện tượng khá phổ biến hiện nay trong giới những người nổi tiếng và giàu có, đó là bệnh trầm cảm và nghiện ngập.

Nhiều nhà tâm lý học đều có chung nhận xét là, cũng giống nghệ sĩ Mỹ vừa ra đi vì tự tử, nhiều các nghệ sĩ, nhạc sĩ, ca sĩ hay nhà văn, nói chung họ là những người làm công việc sáng tạo nghệ thuật, rất hay bị mắc bệnh trầm cảm hay nghiện ngập.

Nhiều nghệ sĩ có tên tuổi lớn như Jim Carray, Catherine Zeta-Jones, Mel Gibson…. cũng đã từng công khai thừa nhận bị chứng trầm cảm hoặc ít nhiều nghiện rượu hay ma tuý.

Theo tổ chức Y tế thế giới, có hơn 350 triệu người ở mọi lứa tuổi khác nhau trên hành tinh bị mắc chứng trầm cảm và hàng năm có khoảng một triệu người bị chết.

Mara Buxbaum, trợ lý báo chí của Robin Williams, cho biết thời gian gần đây, diễn viên chính của những tác phẩm điện ảnh để đời như « Good morning Việt Nam », « Bà Doubtfire », « Will hungting » đã bị rơi vào tình trạng trầm cảm nặng. Cảnh sát cũng đã có kết luận đầu tiên là Robin Williams chết do treo cổ tự tử.

Theo giáo sư Michel Raynaud, trưởng khoa tâm thần và trị nghiện tại Paris, thì có sự liên hệ giữa tài năng sáng tạo với trầm cảm và nghiện ngập.

Ông giải thích : « Các nghệ sĩ thường là những người nhạy cảm nhất, có cảm nhận xúc cảm mạnh hơn. Nhìn chung ở các nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ các diễn viên có tài năng lớn thì đằng sau họ thường là những con người âu sầu, trầm cảm, có tình cảm tâm lý giằng xé ». Trong khi đó, các sản phẩm kích thích như rượu, ma tuý, thường được coi như chất men, để giúp cho thăng hoa sáng tạo, lại rất sẵn trong môi trường của giới nổi tiếng, nghệ sĩ giàu có.

Chuyên gia tâm lý này cũng nói thêm là các nghệ sĩ thường bị sức ép rất lớn của sự thành công, họ luôn sống trong trạng thái có thể gọi là “tự huyễn mình“.

Còn giáo sư Vikram Patel, giám đốc Trung tâm sức khoẻ tâm thần thế giới tại Anh (Global Mental Health), khẳng định đã có nhiều nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa tài năng sáng tạo và vấn đề sức khoẻ tâm thần, cho dù cơ chế của mối liên quan này vẫn chưa được sáng tỏ hoàn toàn.

Theo ông, các chu trình hoạt động não bộ khởi nguồn các sáng tạo giống như chu trình của bệnh tâm thần. Như vậy khả năng sáng tạo càng lớn thì nguy cơ mắc bệnh tâm thần càng cao.

Mối liên quan giữa trầm cảm, bệnh tâm lý giằng xé với nghiện ngập cũng rất rõ ràng. Theo giáo sư Raynaud, « khoảng từ 30 đến 50% người nghiện là những người bị trầm cảm và một nửa số người có tâm lý giằng xé cũng là những người nghiện ». Ông giải thích : « bản thân nghiện ngập đã kéo theo các triệu chứng trầm cảm nghiêm trọng, trong những tình cảnh như vậy thường dẫn đến việc tự tử ».

Một nghiên cứu của tạp chí khoa học Journal of Phenomenological Psychology công bố năm 2009 khẳng định nếu như nổi tiếng mang lại sự giàu có, biệt đãi nào đó thì cái giá phải trả cho nó không phải nhỏ. Đó là vì trong vị thế như vậy những người nổi tiếng giàu có người ta thường cảm thấy cô đơn, dè chừng người khác.

Người ta vẫn thường cho rằng trầm cảm chỉ xuất hiện vào thời điểm khó khăn của cuộc sống và không thể hiểu tại sao bệnh này lại đến với những người dường như đã đạt được mọi thứ trong cuộc sống. Tuy nhiên các chuyên gia thì cho rằng tình trạng trầm cảm đến không có lý do nào rõ ràng.

Cách đây vài tháng, một ngôi sao của Hollywood là tài tử và đạo diễn điện ảnh tài năng Philip Seymour Hoffman cũng đã phải từ giã cõi đời khi còn trẻ, vì dùng ma tuý quá liều.

Robin Williams đã gây nguồn cảm hứng cho cả một thế hệ những nhà điện ảnh, những nghệ sĩ từ khi họ còn là trẻ thơ. Bởi vậy kết cục bi thương của cuộc đời ông có thể gây được coi là tín hiệu cảnh bảo về một cái bẫy trong sự nổi tiếng.

Tyler Hoskins, 23 tuổi một sinh viên đang theo học đạo diễn điện ảnh ở Mỹ nói giờ anh đã hiều ra được một điều : « dù nổi tiếng và giàu có thế nào thì điều đó sẽ không bao giờ giải quyết được các vấn đề cuộc sống của bạn ».

Chuyên gia tâm thần học Raynaud nhận định : « không chỉ có giới nghệ sĩ mới liên quan đến hiện tượng trầm cảm nghiện ngập mà có nhiều giới khác còn dễ mắc hơn khi mà cách sống của họ bị lêch lạc, bị sức ép công việc hay thành công một cách dễ dàng ».

 

Từ một mắt xích thấy rõ toàn hệ thống

Nam Nguyên, phóng viên RFA
2014-08-13

RFA

Một biệt thự kiểu Pháp ở TPHCM, ảnh minh họa.

AFP photo

Chỉ có một số rất ít những vụ tham nhũng lớn được đưa ra ánh sáng, như Vinashin, Vinalines, PMU 18, dự án Xa lộ đông tây hay gần đây nhất là Dự án Đường sắt nội đô. Tất cả chỉ đếm trên đầu ngón tay, nhưng có ý kiến cho rằng từ những con cá nhỏ dễ dàng hình dung ra những con cá lớn rồi đến cả tập đoàn.

Tham nhũng là một câu chuyện dài ở các nước đang phát triển các nước nghèo, đặc biệt ở Việt Nam cái đuôi tham nhũng dài vô tận vì đặc thù của thể chế. Ở Việt Nam không thể có cơ chế giám sát độc lập và giám sát lẫn nhau. Đảng Cộng sản là ngươi lãnh đạo toàn diện, Nhà nước Chính phủ Quốc hội Tòa án tất cả là nơi thi hành chính sách của Đảng và cán bộ thì do Đảng cơ cấu.

Nhà báo Phạm Thành sống và làm việc ở Hà Nội, từng nhiều năm phục vụ hệ thống truyền thông nhà nước, chia xẻ ý nghĩ của mình:

“Tôi nghĩ rằng, mấy năm nay người bỏ Đảng vẫn còn ít trong khi những người vào Đảng rất là nhiều. Bởi vì người ta thấy là vào Đảng người ta có vị trí và người ta vẫn kiếm ăn được. Người ta cũng tin rằng Đảng chưa bị sụp đổ trong ngày một ngày hai, đơn giản thế thôi.”

Có lẽ không thể đánh giá một cách đầy đủ là tham ô tham nhũng đã gây hại như thế nào cho đất nước và người dân Việt Nam. Nhưng tại một cuộc Hội thảo tổ chức ngày 21/7/2014 tại Hà Nội, ông Olin McGill chuyên gia của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) cho rằng thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam đáng lẽ phải ở mức 7.000 USD/năm thay vì chỉ là 1.400 USD/năm. Chuyên gia này dựa vào vị trí xếp hạng môi trường cạnh tranh do Ngân hàng Thế giới thực hiện năm 2014 để dẫn chứng. Theo đó Việt Nam xếp hạng 99/189 nền kinh tế, chuyên gia Olin McGill cho rằng, ở nhóm các nước xếp hạng từ 91 đến 120 có GNI tức thu nhập bình quân đầu người là 7.545 USD/năm.

Câu chuyện vừa nêu không đề cập gì tới nạn tham nhũng, hối lộ ở Việt Nam nhưng nó liên quan đến vấn đề cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và tính công khai minh bạch nói chung. Như thế nếu vế sau này được thực hiện đúng thì đã giảm thiểu được nạn tham nhũng một cách đáng kể.

Tôi nghĩ rằng, mấy năm nay người bỏ Đảng vẫn còn ít trong khi những người vào Đảng rất là nhiều. Bởi vì người ta thấy là vào Đảng người ta có vị trí và người ta vẫn kiếm ăn được.
– Nhà báo Phạm Thành

Về vấn đề phải cải tổ thể chế triệt để thì chống tham nhũng mới có hiệu quả. Theo Luật sư Trần Quốc Thuận nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, tất cả những luật cơ bản để phòng chống tham nhũng ví dụ quyền được cung cấp thông tin, quyền biểu tình, lập hội, tự do báo chí đều được qui định trong Hiến pháp, nhưng Quốc hội không soạn thảo và ban hành luật trong mấy chục năm qua. LS Trần Quốc Thuận nhấn mạnh:

“Vấn đề là pháp luật ở Việt Nam có được thi hành hay không mà nếu không được thi hành thì người dân có cơ sở pháp luật đòi hỏi phải thi hành hay không. Nếu mà không thi hành thì có luật biểu tình để người ta phản đối buộc thi hành hay không. Câu chuyện đó không có… Có nghĩa là cho một cái thiên đàng nhưng không có cái thang để leo lên.”

Nhân chuyện báo chí nhà nước và mạng xã hội gần đây đưa nhiều tin bài với các tựa đặt khá hài hước như “Trộm vào nhà, quan chức lộ ra vàng khối, tiền tỷ” hay “Quan nhơ nhỡ mất cắp” cho thấy dư luận chỉ chờ dịp để moi móc vấn đề thu nhập bất chính. Bởi vì người dân lý luận đơn giản, công chức cán bộ cỡ giám đốc sở lương mười mấy triệu đồng một tháng làm sao có dư để tích lũy tiền tỷ, vàng khối…

Ngày 4/8/2014 ông Đào Anh Kiệt, Giám đốc sở Tài nguyên Môi trường TP.HCM báo công an bị trộm cậy tủ ở văn phòng lấy mất tiền và ngoại tệ trị giá 1,6 tỷ đồng. Trước đó ngày 24/7 VietnamNet tổng hợp các vụ gọi là  ‘mất trộm, lòi vàng nhà quan. Các vụ ‘lòi vàng’ điển hình như vào năm 2013, ông Đặng Xuân Thọ, Giám đốc Sở tài chính Kontum trình công an bị trộm đột nhập khi vắng nhà nhưng không bị mất tài sản. Trên thực tế Công an đã bắt được băng trộm, chúng khi đã lấy được vàng thẻ đóng gói, nữ trang trị giá hơn 2,7 tỷ đồng. Tờ báo còn đưa ra 7 vụ trộm viếng nhà các quan chức khác ở Bắc Kạn, Qui Nhơn, Vinh, Bạc Liêu, Biên Hòa, TP.HCM và Đà Nẳng mà tổng số tiền mặt, vàng miếng, ngoại tệ bị trộm  trị giá hàng chục tỉ đồng.

Tham nhũng đe dọa sự tồn tại của Đảng Cộng sản và làm người dân xa lánh Đảng. Đây là điều mà cả Tổng Bí thư Đảng Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đều nhiều lần cảnh báo. Nhưng làm thế nào để chống tham nhũng có hiệu quả lại là một nan đề, khi chế độ toàn trị chưa sẵn sàng cải cách trao quyền dân chủ cho người dân.

 

Nhìn vào phong trào ‘thoát Trung’

Nguyễn Hùng

BBC Tiếng Việt

Thứ ba, 12 tháng 8, 2014

Hàng vạn người Việt khắp nơi xuống đường phản đối TQ trong thời gian qua

Những đòi hỏi thay đổi mối quan hệ ‘vừa là đồng chí, vừa là anh em’ giữa hai nước cộng sản Việt Nam và Trung Quốc không phải là điều mới.

Nhưng việc các nhà lãnh đạo Bắc Kinh cho hạ đặt giàn khoan trong vùng biển mà Hà Nội coi là vùng kinh tế đặc quyền của mình đã thổi lửa làm bùng lên phong trào ‘thoát Trung’ đã âm ỉ từ lâu.

Thực tế có cáo buộc rằng người đang chịu án tù 12 năm, blogger Điếu Cày, tức Nguyễn Văn Hải, bị bắt hồi năm 2008 và bị kết án lần đầu 30 tháng tù giam một phần vì các hoạt động chống Trung Quốc.

Các cuộc biểu tình phản đối Bắc Kinh ở Việt Nam cũng để lại những hình ảnh và câu chuyện đáng nhớ.

Đảng viên Bấm Nguyễn Chí Đức đã bị công an, theo lời anh, “khống chế như một con lợn” và bị đạp vào mặt trong một lần đi biểu tình chống Trung Quốc hồi năm 2011.

Hai năm sau Bấm ông Đức viết đơn bỏ Đảng Cộng sản và trong các lý do ông đưa ra có “mối quan hệ thiếu minh bạch và bất tương xứng giữa Đảng Cộng Sản Việt Nam với Đảng Cộng Sản Tàu.”

Giàn khoan nổi trị giá hàng trăm triệu đô la mà Trung Quốc mang ra Biển Đông tạo ra điều mà nhiều người xem như cơ hội để Việt Nam nhìn lại quan hệ với Trung Quốc.

Nhìn từ góc độ quan hệ quốc tế, Giáo sư Jonathan London từ Đại học City University of Hong Kong nhận xét:

“Vấn đề không phải là thoát Trung vì Việt Nam vẫn luôn ở cạnh Trung Quốc và như vậy phải cố gắng để tạo ra quan hệ tốt nhất có thể tạo được… phải thay đổi cơ bản quan hệ giữa hai nước.

“Rất có ích khi so sánh quan hệ giữa Hàn Quốc và Trung Quốc so với quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc bởi vì chẳng bao giờ có chuyện Hàn Quốc sẽ gọi mình là em và Trung Quốc là anh.”

‘Thời kỳ đô hộ mới’

Chính quan hệ đồng chí và anh em giữa hai nước cộng sản ít ỏi còn lại trên thế giới làm cho nhiều người Việt Nam cảm thấy bất an.

Một khảo sát hồi tháng Bảy cho thấy người Bấm Việt Nam đứng thứ nhì trong số những nước không ưa Trung Quốc ở châu Á mà nước đứng đầu là Nhật Bản.

Ông Đặng Xương Hùng, cựu quan chức ngoại giao vừa Bấm từ bỏ Đảng Cộng sản sau 30 năm và hiện đang xin tị nạn tại Thụy Sĩ, nói:

“Muốn thoát Trung phải nhìn thấy âm mưu của Trung Quốc và phải nhìn thấy chính mình.

Quan hệ Việt – Trung đã rạn nứt trông thấy trong mấy tháng qua

“Vì quyền lợi của quốc gia, của đất nước hay vì quyền lợi của Đảng Cộng sản Việt Nam hay của các phe nhóm lãnh đạo.

“Người Pháp [khi đô hộ Việt Nam] đã kéo Việt Nam thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc và bộ mặt của Việt Nam đã tách rời khỏi Trung Quốc. Chính người Pháp đã làm cho chúng ta Hiệp ước Pháp – Thanh [về biên giới].

Ông Hùng dẫn lời cựu Ngoại trưởng Nguyễn Cơ Thạch nói về hội nghị Thành Đô hồi năm 1990 khi các lãnh đạo Việt Nam và Trung Quốc bí mật ký thỏa ước về quan hệ song phương: “Đó là một thời kỳ đô hộ mới của Trung Quốc với Việt Nam.”

Cũng như nhiều người khác, vị cựu ngoại giao đòi phải công khai những gì ký kết ở Thành Đô và kêu gọi lãnh đạo Việt Nam cứng rắn hơn nhằm chống lại “cuộc chiến tranh không có súng đạn” của Bắc Kinh.

Ông nói: “Lãnh thổ, lãnh hải của chúng ta đã bị gặm nhấm dần dần và cách gặm nhấm của Trung Quốc rất êm dịu, tức là làm cho chúng ta có thể nghĩ họ sẽ không làm cho chúng ta mất một cái gì quá lớn để chúng ta giật nảy mình lên.

“Bằng những kỹ thuật mà chính chúng ta lại giải thích là chúng ta mất như thế là hợp lý như mất Bản Giốc, mất Ải Nam Quan.”

“Nó như cuộc chiến tranh không có súng đạn.”

Lũng đoạn kinh tế?

Một số người khác lại lo ngại về điều có thể coi là lũng đoạn kinh tế của thương lái và các nhà thầu Trung Quốc trong một số lĩnh vực.

“Trung Quốc là bậc thầy về đưa đút lót trong khi Việt Nam là bậc thầy nhận đút lót.”

Một nhà quan sát bình luận

Họ nói thương lái Trung Quốc được thoải mái thu mua nông sản mà không có giấy phép cần thiết.

Thực tế con số thống kê của Việt Nam và Trung Quốc về buôn bán giữa hai nước cũng khác nhau.

Có nhà quan sát nói trong khi Việt Nam cho biết họ nhập khẩu của Trung Quốc 28,8 tỷ đô la và xuất khẩu 12,8 tỷ sang nước láng giềng, con số tương ứng của Trung Quốc lại là 34 tỷ đô la và 16,2 tỷ đô la.

Vẫn nhà quan sát này nói nhà thầu Trung Quốc cũng thắng thầu phần lớn các dự án xi măng và nhiệt điện.

Lý do ông đưa ra là “Trung Quốc là bậc thầy về đưa đút lót trong khi Việt Nam là bậc thầy nhận đút lót.”

Những chuyên gia như ông Vũ Quang Việt, cựu quan chức thống kê cao cấp của Liên Hiệp Quốc, lại đặt câu hỏi tại sao các nhà thầu Việt Nam không thể thắng trong ngay cả những dự án tưởng chừng như đơn giản, không đòi hỏi công nghệ cao.

Tiến sỹ Việt nói thu nhập của người Việt ngày càng thấp so với người TQ

Ông cũng chỉ ra rằng Trung Quốc chỉ cần nhờ Nhật Bản giúp đỡ trong một dự án làm tàu cao tốc là họ đã có thể học để tự làm và thậm chí còn xuất khẩu được công nghệ sang Hoa Kỳ.

Tiến sỹ Việt nói cách phát triển kinh tế chủ yếu dựa vào gia công của Việt Nam đã khiến khoảng cách thu nhập đầu người giữa Việt Nam và Trung Quốc càng tăng trong những năm vừa qua.

Sự tham gia của Trung Quốc vào những dự án khai thác tài nguyên như hai dự án bauxite hiện nay ở Tây Nguyên càng làm những người phản đối Trung Quốc thêm lo ngại.

Họ sợ rằng môi trường tự nhiên và môi trường sống của người thiểu số sẽ bị hủy hoại trong khi thế hệ tương lai sẽ không được thừa kế tài nguyên mà họ cho rằng đang bị khai thác tối đa.

Ủng hộ quốc tế

Một nhà quan sát khác, Tiến sỹ Nguyễn Quang A nói sự phụ thuộc Trung Quốc là khó tránh khỏi nhưng ‘lệ thuộc’ mới là điều cần xem xét:

“Cái ý mà tôi nghĩ rằng những thảo luận thoát Trung muốn nói là cố gắng làm sao để chúng ta không lệ thuộc, lệ thuộc chứ không phải là phụ thuộc, vào Trung Quốc về mọi mặt kể cả tư tưởng, kinh tế và quan trọng nhất là hoạt động chính trị, hoạt động ngoại giao, hoạt động quân sự của mình.”

“Chúng ta có thể bỏ qua thoát Trung và thoát luôn cả châu Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc đã làm. Họ đã thoát khỏi chính họ, thoát khỏi cả tư tưởng châu Á, những tư tưởng có tính chất bó hẹp … đến với những giá trị phương Tây để đưa đất nước đi xa hơn nữa.”

Cựu quan chức ngoại giao Đặng Xương Hùng

Đây cũng là điều được nhà văn Võ Thị Hảo chia sẻ trong tọa đàm trực tuyến hồi đầu tháng này.

Bà nói: “Ở đây vấn là làm sao cho Việt Nam thoát khỏi sự lệ thuộc, thoát khỏi sự vũ kỹ lạc hậu. Càng vận hành thể chế này càng như sự tự sát nên phải thoát Trung và trước hết là phải thoát chính mình.

“Nếu không thoát Trung hay không thoát chính mình thì sẽ lao xuống dốc và đi về phía địa ngục.”

Tiến sỹ Jonathan London trong khi đó nhấn mạnh giờ đã là Thế kỷ 21 và Việt Nam cần thoát khỏi “quan hệ không tốt” với Trung Quốc.

Ông bình luận: “Vấn đề chủ yếu của Việt Nam là muốn chống lại những hành vi phi lý, hành hung của Trung Quốc thì chắc chắn phải có ủng hộ quốc tế và chỉ có một con đường duy nhất để lấy được sự ủng hộ quốc tế là cải cách trong nước.. để thế giới thấy Việt Nam là một nước nên ủng hộ.

“Việt Nam phải cho thế giới những lý do để ủng hộ vì thế tôi thấy vấn đề thoát Trung chủ yếu là vấn đề cải cách thể chế trong nước Việt Nam để có thể chế dân chủ, minh bạch và có thể đạt được [phát triển] kinh tế ở mức cao hơn.”

Ông Jonathan London nói Việt Nam cần ủng hộ quốc tế để thoát Trung

Nhà cựu ngoại giao Đặng Xương Hùng thậm chí nói Việt Nam cần ‘thoát Á’:

“Chúng ta có thể bỏ qua thoát Trung và thoát luôn cả châu Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc đã làm.

“Họ đã thoát khỏi chính họ, thoát khỏi cả tư tưởng châu Á, những tư tưởng có tính chất bó hẹp … đến với những giá trị phương Tây để đưa đất nước đi xa hơn nữa.”

Mặc dù vậy, điều các chính trị gia cao cấp Việt Nam quan tâm hơn cả vào lúc này có lẽ là sự chuẩn bị cho Đại hội Đảng vào đầu năm 2016.

Một nguồn thạo tin bình luận rằng sẽ có những lãnh đạo sẵn sàng có cách tiếp cận thân Trung Quốc để đảm bảo sinh mạng chính trị của chính mình.

 

Từ một xã hội tuyên truyền đến xã hội dân sự

Kính Hòa, phóng viên RFA
2014-08-11

• RFA

08112014-diemblog-kh.mp3

Áp phích tuyên truyền khổng lồ trên đường phố Sài Gòn chụp hôm 25/3/2013

AFP photo

Chúng tôi xin mở đầu chương trình điểm blog hôm nay bằng nhận xét của Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn từ nước Úc:

Có thể nói không ngoa rằng VN là một xứ sở của tuyên truyền. Bật tivi, mở radio, đọc báo, tất cả đều có bóng dáng và cái air của tuyên truyền, đặc biệt là các bản tin và bài viết liên quan đến chính trị, xã hội, sử, văn học. Đó là chưa kể đến những pano nền đỏ chữ vàng xuất hiện trên khắp đường phố từ nông thôn đến thành thị, từ lộ nhỏ đến đường cao tốc đều mang nội dung tuyên truyền. Cái gì cũng tuyên truyền, từ chính trị, đóng thuế đến có con đều tuyên truyền. Tuyên truyền hàng phút, hàng giờ, hàng ngày, và ở bất cứ nơi nào.

Không hẹn mà gặp, nhạc sĩ Tuấn Khanh từ Sài gòn minh chứng cho sự tuyên truyền ấy bằng chính bản thân anh, một sản phẩm của nền giáo dục tuyên truyền. Trong nền giáo dục đó cậu học trò Tuấn Khanh hình dung một thế giới Á thần cộng sản Marxist với các lãnh tụ vĩ đại chiến đấu và hùng biện chống bọn đế quốc, bọn ngụy để bảo vệ nhân dân. Thế giới đó không khác thế giới các thần của Hy lạp, để rồi một ngày kia mọi sự thay đổi. Tuấn Khanh viết:

Nhiều năm sau, khi mọi thứ sáng dần. Khi cả thế giới nhìn thấy móng vuốt từ các tượng đài và viết vào sách giáo khoa về chủ nghĩa Cộng sản Đông Âu hay Mao lý thuyết như một thứ tội ác của loài người.

Bức tranh các ác thần Marxist, Maoist… đã lộ ra nanh vuốt và đẫm máu loài người trong nụ cười và bàn tay vẫy chào thân ái của họ.

Tuấn Khanh viết thêm rằng mọi người hãy giống sức mạnh Hercules, vùng dậy rũ bỏ để trở thành con người đúng nghĩa trên hành tinh này.

Không khí tuyên truyền của xã hội cộng sản không chỉ làm các lãnh tụ bay lên trên không gian mờ mịt khói hương của sự phong thánh, mà nó còn làm cho người ta sợ hãi, không dám sống với con người đúng nghĩa của mình, mà sống với những pano nền đỏ chữ vàng như Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn đã viết. Điều đó làm tha hóa con người, như một nghiên cứu mới đây ở nước Đức cho thấy rằng những người sống ở Đông Đức cũ thường có khuynh hướng nói dối nhiều hơn. Trong một lần trao đổi với chúng tôi, nhà địa chất Nguyễn Thanh Giang có nói:

Những con người giả dối, trong hội trường thì tung hô một nẻo, về nhà thì nói một nẻo.

” Cái gì cũng tuyên truyền, từ chính trị, đóng thuế đến có con đều tuyên truyền. Tuyên truyền hàng phút, hàng giờ, hàng ngày, và ở bất cứ nơi nào.
– Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn “

Cái kiểu phải sống giữa những pano vàng đỏ và con người thật của mình lây lất kéo dài đến cả thế kỷ 21, thế kỷ của internet cùng những sự thật trần trụi. Và theo blogger Bách Việt nó cũng là nguyên nhân làm những người trẻ tuổi học hành ở nước ngoài không dám về nước:

Ở nước ngoài họ được sống thực với mình, dám nói điều mình nghĩ. Trong khi về nước, lại phải giấu giếm ý nghĩ của mình, hoặc phải lựa chiều nói dối, không thực lòng. Đâm ra họ sợ.

Và với một nền móng con người như vậy, xã hội đi đến một tình trạng bi kịch, từ an ninh xã hội, đạo nghĩa cộng đồng, cho đến những vấn đề lớn lao hơn của quốc gia, của chủ qyền lãnh thổ, của ngoại giao nước nhà.

Nhà văn Đào Hiếu viết một cách bi quan trên trang blog của mình:

Dưới bề mặt bình an của xã hội là một con nước ngầm của cái ác do cộng dồn những ức chế mà có.

Hoang tưởng và ức chế

Cờ, phướn tuyên truyền cho ĐCSVN trên đường phố Hà Nội tháng 1/2011. AFP photo

Chúng tôi xin mượn lời nhà văn Đào Hiếu mô tả xã hội hôm nay làm tiểu tựa cho phần thứ hai của bài điểm blog hôm nay.

Cái ác kỳ cục được nhiều bloggers bàn tới trong tuần qua là việc có những toan tính sẽ không công nhận bà mẹ Việt nam anh hùng cho những người phụ nữ tái giá.

Cái toan tính kỳ cục ấy lại nảy ra trong những ngày Vu lan cận kề, ngày mà đáng ra tất cả các bà mẹ đều được nhận hoa hồng.

Nhạc sĩ Tuấn Khanh viết trong bài Vu lan không có hoa hồng:

Còn với những quan chức khác loài người vẫn đang xét duyệt các mẹ già như một sản phẩm của công việc? – họ cũng sẽ chẳng cần một bông hoa nào. Cái họ thích và mong mỏi trong trái tim, có lẽ chỉ là những huy chương và danh hiệu. Mùa Vu Lan với họ sẽ chẳng bao giờ có hoa hồng, mà chỉ có sự giả dối toả bừng trên mặt.

Nhưng cái ác trần trụi nhất trong tuần qua thì có lẽ mọi người sẽ đồng ý rằng đó là chuyện những trẻ em mồ côi bị mua bán tại một ngôi chùa ở Hà nội mà chính quyền địa phương không biết gì.

Từ miền tây sông Hậu, Giang Nam lãng tử viết:

Cái hệ thống ấy bận làm gì ? Họ chỉ lo vận động thu các loại phí đóng góp của công dân trong phường càng nhiều càng tốt. Một ngôi chùa quản lý một cơ sở với hơn một trăm em bé bị gom về chờ ngày mối lái bán mua, sống lúc nhúc trong song sắt như một đàn chuột. Lại còn 9 em bé mất tích bí ẩn.

Ở tầm mức cao hơn thì cái hệ thống mà Giang Nam lãng tử nói đến đôi khi lại gây ra những chuyện hài hước lạ lùng. Trong chuyến thăm nước Mỹ gần đây, ông Bí thư thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị đã cóp cuộc gặp gỡ Thượng nghị sĩ John McCain, một người có tiếng là thân Việt Nam. Của đáng tội, ông McCain lại từng là phi công bị bắn rơi ở hồ Trúc Bạch, Hà Nội. Và bây giờ ông Bí thư lại trao tặng cho ngài Thượng nghị sĩ yêu mến Việt Nam một bức tranh về chiến tích hồ Trúc Bạch năm xưa.

Ông Đinh Hoàng Thắng, cựu Đại sứ Việt nam tại Hà Lan nhận định về chuyện này:

” Cứ theo “chính thống” thì VN-TQ hiện nay là bạn vàng,là bạn tốt. Nhưng chả hiểu tại sao”bạn” lại chiếm Hoàng Sa của ta.
– Blog Quê Choa”

Còn chuyện quà tặng, tất nhiên đây là chuyện về lễ tân, cũng phản ánh một mức nào đó về văn hóa.

Tôi không muốn bình luận về chuyện này; nhưng riêng cá nhân tôi nếu được hỏi ý kiến thì tôi không bao giờ đưa những món quả tặng như thế. Bởi vì có một thực tế, ngay như những bia kỷ niệm, những tượng đài kỷ niệm cuộc chiến đấu của quân và dân ta chống quân Trung Quốc xâm lược, mới đây thôi năm 1979 trên biên giới phía Lạng Sơn, có người lên đục đi những dòng chữ chống quân Trung Quốc xâm lược trên những bia ở biên giới; thế thì đây là một biểu lộ giữa hai cựu thù đã 40 năm rồi mà khơi dậy làm gì. Trong khi nỗi đau mới đây lại ‘đục’ đi.

Còn ông Nghị thì giải thích với báo giới trong nước rằng ông tặng bức tranh đó cho ông McCain vì ông McCain quan tâm đến vệ sinh của thành phố Hà Nội.

Nhà văn Phạm Thị Hoài viết về chuyện này trên blog của mình và kết luận:

Hình như nhà văn trào phúng Mỹ Mark Twain từng định kể câu chuyện này, song cuối cùng bỏ cuộc vì không dám tin rằng nó còn thuộc sở trường của mình.

Chuyện hài hước suy cho cùng thì cũng không làm chết ai, nhưng cái hệ thống mà Giang Nam lãng tử đề cập trong câu chuyện buôn bán trẻ em ở Hà Nội lại sẽ rất là nguy hiểm khi hệ thống đó phải đối đầu với nguy cơ xâm lược từ phương Bắc. Hệ thống tuyên truyền đó vẫn nói rằng quan hệ Việt Nam Trung Quốc vẫn là quan hệ bạn vàng.

Trịnh Khả Nguyên viết trên blog Quê Choa:

Cứ theo “chính thống” thì VN-TQ hiện nay là bạn vàng,là bạn tốt. Nhưng chả hiểu tại sao”bạn” lại chiếm Hoàng Sa của ta. Khi mới xảy ra việc nầy, có người cho rằng “bạn giữ hộ” rồi sẽ trả lại ta. Bốn mươi năm rồi, “bạn” đã không trả lại HS cho ta mà còn chiếm thêm một số đảo thuộc TS của ta nữa. Lại có người cho rằng, đời nầy đòi không được thì để lại cho đời con, đời cháu đòi. Nhưng tới khi đó không biết tình thế sẽ ra sao?

Và ông kết luận bằng một câu Kiều: Còn tình chi nữa, là thù đấy thôi!

Civil Society

Người dân đạp xe ngang một panô tuyên truyền cho ĐCS hôm 05/3/2013. AFP photo

Nhưng cái quan trọng nhất mà hệ thống ấy tàn phá chính là Câu chuyện giáo dục. GS Nguyễn văn Tuấn viết:

Đại học VN khó trở thành một trung tâm văn hoá. Chương trình giảng dạy (nhất là các môn khoa học xã hội và nhân văn) đều chịu dưới sự kiểm soát của một cơ chế vô hình nào đó. Một báo cáo của chuyên gia nước ngoài nhận xét rằng “các trường đại học Việt Nam vẫn ở trong tình trạng bị bóp nghẹt về tri thức, trong khi công chúng đang phản ứng ngày càng lớn. Các đại học VN không thể nào hoàn thành sứ mệnh khai hóa xã hội.

Những nhà giáo dục Việt Nam đã không ngồi yên để nhìn sự tàn phá đó. Nhiều cố gắng trong mấy năm qua đã được thực hiện để tạo dựng những trường Đại học, mà nói như bà Hiệu trưởng trường Đại học Hoa sen là những trường Đại học tử tế.

Tuần qua cũng chứng kiến việc trường Đại học được nhiều người công nhận là tử tế ấy đứng giữa một cơn bão xung đột giữa lợi nhuận và phi lợi nhận. Những nhà giáo chủ trương vì một nền giáo dục lành mạnh có vẻ đang bị lấn át bởi những nhà tư bản mới nổi lên ở một quốc gia có nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Theo nhà giáo Vũ Thị Phương Anh, xã hội Việt Nam hiện tại vẫn còn thiếu thốn những điều kiện cho một nền giáo dục phi lợi nhuận như thế.

Và đó chính là niềm hy vọng của những người chủ trương tạo dựng một xã hội dân sự. Một xã hội dân sự tự do mới có thể làm con người tốt hơn, sẳn sàng vì mục tiêu xã hội hơn.

Nhưng để đi từ một xã hội tuyên truyền lên một xã hội dân sự, còn nhiều khó khăn phải vượt qua. Khó khăn lớn nhất đó chính là sự yếu kém và xa lạ với dân chúng của bản thân xã hội dân sự.

Để kết thúc bài này, xin điểm qua bài viết của nhà báo Đoan Trang mang tựa đề: Xã hội dân sự ở Việt nam đang nổi lên nhưng cần gần dân hơn. Cô viết rằng có nhiều việc bình thường mà các nhóm dân sự có thể làm ngay lúc này chứ không nên chờ thể chế thay đổi. Và một lời đề nghị ôn hòa được nhà báo trẻ hoạt động dân chủ này đưa ra rằng “Hãy làm những gì mà cộng sản không làm hoặc không làm được.”