Đoàn Xuân Thu.
Gia đình Phạm, người Việt gốc Bắc, đã rời quê hương và đến California, Mỹ, vào những năm đầu thập niên 1950, trong làn sóng di cư sau chiến tranh. Họ đến bằng con đường hợp pháp nhờ chương trình tái định cư dành cho những người tìm cơ hội làm ăn tại Mỹ, mang theo hành trang ít ỏi nhưng đầy ý chí và khát vọng.
Sau một thời gian sinh sống và tích lũy kinh nghiệm lao động tại California, năm 1951, họ quyết định rời miền duyên hải để định cư tại Stuttgart, Arkansas, nơi vùng đồng bằng rộng lớn, đất đai màu mỡ, nhưng lao động cật lực là điều kiện sống còn. Chính tinh thần tự lực, kỷ luật và đoàn kết gia đình đã giúp họ bắt đầu cuộc sống mới trong hoàn cảnh xa lạ, nơi họ vừa là người nhập cư, vừa là nông dân phải học cách thích nghi với xã hội và tập quán mới.
Tháng Năm, 1951, gia đình ông Phạm thuê 60 mẫu đất từ một điền chủ ở Stuttgart, Arkansas, người đã mất con trai tại Iwo Jima. Chủ đất thường nhận xét rằng gia đình Phạm làm việc với kỷ luật như những người lính. Minh Phạm, 48 tuổi, cùng vợ là Bùi, 45 tuổi, và sáu người con bước vào mùa vụ mới với bao lo lắng và hy vọng.
Ngày 8 tháng Năm, máy bơm nước của họ bất ngờ hỏng. Cánh đồng lúa cần được tưới nước trước ngày 15 tháng Năm, nếu không hạt giống sẽ không nảy mầm. Giếng sâu 120 feet, nhưng máy bơm thay thế có giá 400 đô-la trong khi họ chỉ có 60 đô-la. Ngân hàng từ chối cho vay, chủ đất cũng không giúp được gì.
Không để thất bại chặn đứng, Minh tập hợp các con lớn – những cậu con trai 18, 16 và 14 tuổi, cùng hai cô con gái 12 và 10 tuổi. Bùi ở lại trông con út và chuẩn bị bữa ăn cho cả gia đình. Không có máy móc, họ bắt tay vào đào một con kênh từ con lạch gần đó – dài 1.200 thước qua đất sét nặng nề của đồng bằng Arkansas. Đất bám vào từng cái xẻng, rễ liễu dày phải cắt bằng rìu, nhưng họ không ngại. Tinh thần và quyết tâm của gia đình thể hiện rõ qua từng nhát xẻng, từng giọt mồ hôi.
Họ làm việc tới 18 giờ mỗi ngày, liên tục năm ngày. Người con út mang nước để duy trì sức lực cho mọi người. Cậu con trai 14 tuổi ngất hai lần vì kiệt sức, nhưng mỗi lần đều quay lại tiếp tục đào. Đêm 14 tháng Năm, ngay trước hoàng hôn, họ cuối cùng cũng thông kênh. Nước tràn vào rạch, lấp đầy 52 mẫu đất vào sáng hôm sau. Lúa bén rễ và phát triển, cứu gia đình khỏi nguy cơ mất mùa.
Vụ mùa đó đã thay đổi vận mệnh gia đình Phạm. Đến tháng Chín, họ tiết kiệm đủ để mua máy bơm mới. Năm 1959, họ mua luôn mảnh đất mà trước đây từng thuê. Người con trai 16 tuổi, Paul, nhập ngũ năm 1952 và phục vụ tại Hàn Quốc. Trong một bức thư gửi về nhà, anh viết: “Các con đã đào được một dặm, giờ con sẽ bước đi trên đó.” Anh trở về an toàn. Cô con gái út, Anna, sau này trở thành kỹ sư nông nghiệp và thường nói: “Chúng tôi thất bại với máy bơm, nhưng con mương thì không.”
Câu chuyện của gia đình Phạm còn là bức tranh sinh động về xã hội nông thôn Arkansas thời hậu chiến. Stuttgart là trung tâm sản xuất lúa của miền Nam nước Mỹ, nơi các nông dân phải đối mặt với hạn hán, đất sét nặng và thiếu vốn. Những người nhập cư như gia đình Phạm không chỉ phải thích nghi với môi trường thiên nhiên khắc nghiệt mà còn phải học luật đất đai, tập quán canh tác và vận dụng kỹ năng lao động từ truyền thống quê nhà. Minh Phạm, người cha, vốn là công nhân may ở California, đã truyền tinh thần kỷ luật và tự lực cho các con, trong khi Bùi Phạm, người mẹ, giữ vững tinh thần và chăm lo cho bữa ăn, sức khỏe cả gia đình. Những người con lớn thể hiện trách nhiệm vượt tuổi, tinh thần sáng tạo và ý chí không khuất phục trước khó khăn.
Sự thành công của gia đình ông Phạm còn gắn với ý nghĩa lâu dài: Paul trở thành người lính kỷ luật và trưởng thành, Anna theo đuổi ngành kỹ thuật nông nghiệp để phát triển giải pháp bền vững cho nông dân. Việc họ duy trì nghề trồng lúa, mua lại đất và cải tiến cơ sở hạ tầng nông nghiệp cho thấy tinh thần tự lực, kiên trì và đoàn kết gia đình luôn là yếu tố quyết định sự thành công. Câu chuyện nhấn mạnh rằng, trong lịch sử nông thôn Mỹ, người nhập cư Việt cũng có thể xây dựng đời sống ổn định và phát triển, góp phần vào cộng đồng, vừa bảo tồn truyền thống, vừa hòa nhập xã hội mới.
Bài học rút ra từ gia đình họ Phạm là sự kết hợp giữa kỷ luật, sáng tạo và tinh thần gia đình có thể vượt qua mọi thử thách. Họ không chỉ vượt qua một cơn khủng hoảng vật chất tức thời, mà còn xây dựng nền tảng cho đời sống lâu dài, thể hiện một triết lý sống giản dị nhưng sâu sắc: trong bất kỳ hoàn cảnh nào, kiên trì và đoàn kết sẽ dẫn đến thành công. Đây là câu chuyện truyền cảm hứng cho mọi thế hệ, nhắc nhở rằng lao động và ý chí con người luôn chiến thắng những nghịch cảnh, và rằng mỗi gia đình, dù xuất thân từ nơi xa xôi, đều có thể tạo dựng tương lai vững chắc qua nỗ lực không ngừng.
Đoàn Xuân Thu.
Melbourne.










