Giấc ngủ qua lời khuyên của Hoa Đà

Hoa Đà vốn là một vị lương y nổi tiếng thời Đông Hán trong lịch sử Trung Hoa, được xem như thần y, cũng là một trong những ông tổ của Đông y, do đó cách trị bệnh của ông từ xưa đến nay luôn được nhiều người coi trọng.

Từ xưa đến nay, các chuyên gia sức khỏe bao giờ cũng khuyên con người phải ăn, ngủ và làm việc điều độ, hợp lý. Nhưng đa số chúng ta lại thiếu quan tâm đến chất lượng giấc ngủ vì cho đó là hoạt động sinh lý bình thường.

Danh y Hoa Đà trong suốt quá trình chăm sóc bệnh nhân, ông đã đúc kết ra 4 lời khuyên về giấc ngủ để giữ gìn sức khỏe.

Danh y Hoa Đà.

 Điều thứ nhất: ” Phải đi ngủ trước giờ Tý (từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng) “

Theo quan niệm dưỡng sinh tại Thiếu Lâm tự, giấc ngủ là một phần vô cùng quan trọng trong đời người. Nếu trước giờ Tý mỗi ngày không ngủ được, thì khi đi khám bệnh, rất nhiều lão tăng y sẽ nói: “Không chữa cho bạn”. Kỳ thực không phải là không chịu chữa trị, mà là. . . chữa không hết được.

Tại sao nói như thế?

Người mất ngủ thâm niên, bất luận là nam hay nữ thì gan đều đã trực tiếp bị tổn thương, lâu ngày sẽ tổn thương thận, dần dần tạo thành khí huyết của thân thể bị thiếu hụt, mỗi ngày khi soi gương sẽ cảm thấy sắc mặt xám xịt, không tốt.

Đến lúc đó cho dù bạn mỗi ngày dùng sản phẩm chăm sóc da, các loại chất bổ, rèn luyện thân thể, cũng không thể bù đắp lại những tổn thương do ngủ chưa đủ hoặc là giấc ngủ không tốt.

Vì vậy, dậy sớm thì không sao nhưng tuyệt đối không được ngủ trễ. Rất nhiều người tinh thần không phấn chấn, phần nhiều là do có thói quen ngủ muộn, thường dễ bị tổn thương gan, tổn thương mật, thiếu tinh lực.

Người như vậy con mắt thường không tốt, tâm trạng thường bị ức chế, thời gian vui vẻ ít đi (khí trong phổi cũng chịu ảnh hưởng, là nguyên nhân của việc nhịp thở không ổn định liên tục trong khoảng thời gian dài). Có nhiều người cho rằng buổi tối ngủ trễ, ban ngày có thể ngủ bù, thực ra là không bù lại được, nếu như ngủ không được, ngủ không đủ thì còn tồi tệ hơn nữa, khí huyết thân thể sẽ bị hao tổn hơn phân nửa.

  1. Điều thứ hai: ” Khi ngủ không được suy nghĩ “

“Xem như mình không có thân thể, hoặc như là người đang ở trong nước, hòa tan ngón chân cái trước, rồi đến các ngón chân khác, tiếp theo là bàn chân, bắp chân, đùi… từng bước hòa tan, cuối cùng như không tồn tại, tự nhiên thiếp đi”. Đây chính là trạng thái tinh thần tốt khi thiền định đi vào giấc ngủ: “Tâm ngủ trước, mắt ngủ sau”.

Nhiều lúc, nguyên nhân của mất ngủ là do lúc đi ngủ trong đầu có nhiều tạp niệm, những lúc như thế này không nên nằm trằn trọc trên giường, để tránh hao tâm tổn sức, lại khó chìm vào giấc ngủ, biện pháp tốt nhất là ngồi dậy một hồi rồi ngủ tiếp.

Trên thực tế, con người ngày nay nếu muốn đi ngủ trước 11 giờ tối, thì chuyện bình ổn cảm xúc trước khi lên giường cũng rất quan trọng, tâm trạng cần có một khoảng thời gian từ từ trầm tĩnh lại. “Tâm ngủ trước, mắt ngủ sau”, chính là đạo lý này.

Tâm ngủ trước, mắt ngủ sau, là cách tốt nhất để đi vào giấc ngủ.

Ảnh minh họa

Nếu như vẫn chưa ngủ được thì trước khi ngủ bạn có thể thử thực hiện động tác gập bụng đơn giản, rồi ngồi xếp bằng tự nhiên hoặc ngồi kiết già trên giường, hai tay xếp chồng lên nhau đặt lên trên chân, hô hấp tự nhiên, cảm giác lỗ chân lông toàn thân nở ra khép lại theo nhịp thở, nếu có ngáp chảy nước mắt thì sẽ có hiệu quả tốt nhất, đến khi muốn ngủ liền ngã xuống ngủ.

  1. Điều thứ ba: ” Buổi trưa nên ngủ một chút hoặc là ngồi im thư giãn dưỡng thần “

Vào buổi trưa (từ 11 giờ sáng đến 1 giờ chiều), nếu không có đủ điều kiện để ngủ, bạn có thể ngồi im tĩnh lặng, nhắm mắt dưỡng thần 15 phút. Những Hòa thượng đều có thói quen chợp mắt vào buổi trưa bằng cách ngồi thiền tại phòng thiền.

Kỳ thực, giữa trưa chỉ cần nhắm mắt thực sự ngủ 3 phút là bằng ngủ 2 giờ, quan trọng là thời gian ngủ phải thích hợp là giữa trưa. Ban đêm nếu ngủ đúng giờ Tý thì 5 phút ngủ tương đương với 6 giờ.

Dậy sớm có lợi cho sự trao đổi chất của cơ thể con người.

Ảnh: internet

  1. Điều thứ tư: ” Nhất định phải dậy sớm “

Một ngày của nhà sư bắt đầu từ tiếng chuông đánh thức vào sáng sớm, cho dù vào mùa đông, cũng sẽ không thức dậy trễ hơn 6 giờ, vào 3 mùa xuân, hạ, thu thức dậy trước 5 giờ. Theo dưỡng sinh, dậy sớm có lợi cho sự trao đổi chất của cơ thể con người.

Chỗ tốt của dậy sớm là có thể loại bỏ một số chất bẩn ra khỏi cơ thể, nếu thức dậy quá muộn, đại tràng (ruột già) không được hoạt động, không thể thực hiện tốt chức năng bài tiết.

Ngoài ra, chức năng tiêu hóa của cơ thể con người hoạt động tốt nhất là vào buổi sáng từ 7 cho đến 9 giờ, là “khoảng thời gian hoàng kim” cho hấp thụ dinh dưỡng. Cho nên, rất không nên ngủ nướng, nguyên nhân gây ra tình trạng choáng váng, mỏi mệt đa phần là do tham ngủ.

Những đúc kết của Hoa Đà cũng là những điều nổi bật trong phép tắc trị bệnh của Đông y: Trị bệnh trị tận gốc, chú trọng dưỡng sinh để nâng cao đề kháng cơ thế chống ngoại tà xâm nhập. Bảo tồn được tam bảo của cơ thể Tinh-Khí-Thần là yếu tố để cơ thể hoạt bát, thần thái tươi tỉnh.

ST


 

Làm thế nào để khỏe mạnh – sống lâu?

 Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe và tuổi thọ của con người. Trong cuộc sống thời hiện đại, mọi người đều quan tâm đến thực phẩm sạch, nguồn nước sạch nguồn dinh dưỡng chính để nuôi sống con người. Nhưng rất nhiều người lại không quan tâm đến vấn đề của sơ thể đó là SỰ ĐÀO THẢI ĐỘC TỐ RA NGOÀI, sau khi đã nạp những nguồn thực phẩm vào .

Bài viết dưới đây sẽ giúp mọi người hiểu 1 phần nào đó về cơ chế đào thải của chính cơ thẻ mình.

Nguồn sưu tầm từ tài liệu của cô Hien Thu Nguyen .

  1. Hãy giúp phổi thải độc, chứ đừng làm hại nó

Vậy bạn thấy ngay nhé, những ai bị bệnh phổi nhất định ho vào giờ dần, tức 3 đến 5 giờ sáng. Phổi là để thở. 3 đến 5 giờ sáng là phổi thải độc.

Nếu mình ngủ dậy, mở cửa sớm mai, không khí trong lành nhất vì qua đêm, bụi lắng hết xuống rồi, khí dương bắt đầu có mà ta thở nhẹ và sâu, thở chủ động thì có gì tốt hơn để giúp phổi thải chất độc từ chính phổi ra. 

  1. Đừng để chất thải trong người quá 7h sáng

Và bạn biết rồi, như đã nêu ở trên, 5 đến 7 giờ là giờ sáng của đại tràng tức ruột già. Giờ này đại tràng thải chất độc, tức là phân. Người khỏe mạnh nhất định đi đại tiện vào giờ này. Tuyệt đối không sai.

Làm sao mà cứ đến giờ này thì bạn muốn đi đại tiện và không thể khác được. Làm sao ngày bạn chỉ đi đại tiện 1 giờ duy nhất là giờ mão. Nếu bạn đi đại tiện không đúng giờ này là rất không tốt cho đại tràng và hệ tiêu hóa. Mà lưu ý rằng, bạn cần biết cách để đi hết chất thải ra ngoài, cho đại tràng sạch (Tôi sẽ viết riêng 1 bài về điều này).

Nếu 5 đến 7 giờ sáng mà bạn vẫn ngủ, tức chất thải đang ách lại trong ruột già. Theo bạn có tốt không? Phân là chất độc. Chất độc lẽ ra phải được tống khứ ra khỏi cơ thể mà vào giờ này, chỉ vì bạn thèm ngủ hoặc là có thói quen tai hại – ngủ dậy muộn mà cả cơ thể phải gánh chịu số phân này. 

  1. Muốn sống lâu, nhất định phải ăn sáng

 Giờ tiếp theo là giờ thìn, tức 7 đến 9 giờ. Giờ này của dạ dày. Dạ dày hoạt động vào giờ này. Nếu bạn không ăn sáng trước 7 giờ thì dạ dày bóp cái gì nào. Bóp cái dạ dày rỗng tuếch à?

Dạ dày tiết ra các chất để chuyển hóa thức ăn mà không có thức ăn thì theo bạn tốt hay xấu cho dạ dày nói riêng và cơ thể nói chung?

Có một thông tin mà tôi nghĩ là bạn chưa biết, trong dạ dày có rất nhiều a xít và độ chua trong dạ dày tương đương với độ chua của nước quả chanh đấy nhé. Nếu đến giờ thìn bạn có thói quen không hoặc chưa ăn sáng thì nguy cơ bị bệnh dạ dày rất cao.

Bạn không biết đấy, hệ tiêu hóa là bộ não thứ 2. Còn dạ dày lại là trái tim của bộ não. Nếu dạ dày không bóp, không tiêu hóa thức ăn thì 1 loạt bộ phận tiếp theo bị ảnh hưởng lây. Không chỉ ruột non, ruột già mà cả gan, thận, lá lách, túi mật, tim, phổi… bị ảnh hưởng theo dây chuyền. Tất cả cơ thể chịu ảnh hưởng.

Vậy nên, chẳng may bạn biết ai ngủ trễ, kể cả ngày nghỉ, đến tận 7 giờ sáng thì thức tỉnh họ ngay bằng cách cho họ đọc các thông tin này. 

  1. Làm việc quần quật từ 21h -23h là sát hại Tam tiêu

Bây giờ tôi nói về giờ hợi tức 21 đến 23 giờ đêm. Đây là giờ của tam tiêu.

Nhiều người không hiểu tam tiêu là gì và vai trò quan trọng ra sao. Dễ hiểu thế này: Tam tiêu là ba khoang rỗng trong cơ thể con người gồm có thượng tiêu, trung tiêu và hạ tiêu.

Thượng tiêu là khoang rỗng trên cùng từ miệng xuống tâm vị dạ dày chứa tim và phổi. Trung tiêu là khoang rỗng ở giữa từ tâm vị dạ dày đến môn vị dạ dày chứa tỳ vị. Hạ tiêu là khoang rỗng dưới cùng từ môn vị dạ dày đi tới hậu môn chứa gan và thận. Bạn đã thấy tam tiêu quan trọng chưa nào!

Lại nữa, sự hoạt động của tam tiêu thể hiện ở sự khí hóa đồ ăn, tức là làm cho vật chất trong cơ thể hóa thành khí. Khí này lại hóa thành một chất khác trong cơ thể. Đây là các phản ứng hóa học, sinh học bên trong cơ thể.

Bạn cũng có thể đã từng nghe thấy nói rằng thượng tiêu như mây mù, trung tiêu như bọt nước sủi, hạ tiêu như nước chảy. Nghe rồi chứ ạ. Nhưng nay mới hiểu đúng không nào.

Bạn có giật mình khi nghe thấy rằng tam tiêu chính là cái nhà để ở, chính là cái ví để đựng tiền, chính là cái làn, cái giỏ cho các bà, các mẹ đi chợ, là quần áo để mặc.

Nếu giật mình thì tốt rồi. Giật mình để ngộ ra. Giật mình để quyết tâm thay đổi tư duy, đổi thay thói quen xấu và quyết tâm chăm sóc tam tiêu.

Thêm một ý nữa mà những ai đọc sách đều đã nắm rõ, rằng ở thượng tiêu phổi hô hấp, phân bố khí và chất dinh dưỡng vào các mạch máu và đưa đi khắp cơ thể.

Ở trung tiêu thì lá lách vận hoá, hấp thu tinh hoa của đồ ăn và nước đưa lên phổi. Ở hạ tiêu, các chất tinh hoa được tàng trữ tại thận, các chất cặn bã được tống ra ngoài bằng đại tiện và tiểu tiện.

Khí của hạ tiêu đi xuống chứ không nhận vào thêm. Ngoài ra tam tiêu còn có chức năng bảo vệ lục phủ, ngũ tạng trong cơ thể ta. Đấy, bạn thấy chưa ạ? 

5.Tại sao người ta hay chết lúc 3h sáng: Hãy cứu gan

 Từ 23 giờ đêm đến 1 giờ sáng là giờ của mật. Giờ này mật tiết chất độc ra. Bạn cảm nhận được ngay mà. Bởi miệng đắng. Buổi sáng ngủ dậy, bạn thấy miệng đắng là do mật tiết ra chất độc vào giờ tý đấy nhé.

Xin nhắc lại, theo đông y thì 23 giờ là bắt đầu ngày mới. Ngoài chuyện mật thải độc ra, nếu tại thời điểm ngày mới mà bạn không ngủ, không nghỉ ngơi thì rất có hại cho cơ thể. Hại nhất là mật. Mà mật liên quan chặt chẽ đến gan.

Vậy nên, nếu không muốn đến nghĩa địa sớm, xin đừng thức đến tận giờ tý. Cơ thể bạn, bao gồm cả thân và tâm, không thích bạn đưa họ đến nghĩa địa sớm đâu nhé.

Cuối cùng tôi muốn bàn đến khung giờ sửu, tức từ 1 đến 3 giờ sáng. Đây là giờ của gan. Cũng xin nói luôn rằng có rất nhiều người chết vào giờ này.

Nguyên nhân là do gan có đến 64 chức năng. Khi mà gan yếu, các chức năng này không hoạt động được nữa thì ta chết. Nếu có người nhà bị bệnh nặng, khi thức đêm chăm bệnh nhân, nên lưu ý khung giờ này.

Nếu 1 giờ sáng mà bạn vẫn không ngủ thì rất hại gan. Giờ này gan thải độc. Giờ này gan đang cần bạn nghỉ ngơi nhất, cần bạn ngủ thật sâu nhất. Ấy vậy mà có người lại dại dột đi chống lại gan, làm tổn thương gan. Thật chẳng có cái dại nào dại hơn cái dại này. Rất thương!

Tôi muốn nhấn mạnh đến 1 ý rằng gan và mật hỗ trợ lẫn nhau, gắn kết chặt chẽ với nhau như một. 23 giờ là lúc kinh mạch của túi mật được mở ra. Nếu bạn chưa hoặc không ngủ thì sẽ làm tổn hại lớn tới đảm khí.

Tại sao ư? Bởi tất cả 11 cơ quan bao gồm lục (tức 6) phủ và ngũ (tức 5) tạng đều phụ thuộc vào túi mật. Nếu đảm khí hư, hỏng, yếu, thiếu sẽ dẫn tới việc giảm chức năng của tất cả các bộ phận trong cơ thể. Hơn thế nữa, khả năng miễn dịch giảm xuống.

Nguy hiểm hơn nữa còn ở chỗ nếu đảm khí bị tổn thương (do đảm khí hỗ trợ trung khu thần kinh) thì quý vị có nguy cơ rất cao mắc các bệnh về thần kinh. Đó là lý do tại sao những người mất ngủ triền miên dễ bị các triệu chứng hay bệnh như uất ức, tâm thần phân liệt, bồn chồn, ám ảnh…

Từ 1 đến 3 giờ sáng cần ngủ rất ngon, rất sâu. Bạn nên nhớ nằm lòng rằng đây là thời gian kinh mạch của gan vượng nhất. Lúc này gan thải độc, sản xuất ra lượng máu mới.

Nếu bạn chưa ngủ hay không ngủ, có nguy cơ bạn sẽ có sắc mặt xanh xao, dần dần có thể sẽ mắc các bệnh về gan. Thức khuya vào giờ sửu, bạn rất có nguy cơ bị bệnh viêm gan siêu vi B.

Nguyên nhân rất dễ hiểu, là do cơ thể quá suy nhược, thậm chí bị rối loạn và virus cứ thể mà tấn công, xâm nhập vào cơ thể. Cơ thể yếu quá, bó tay, virus vào tự do, vô tư, thoải mái.

Và bạn cũng giúp tôi ghi tâm khắc cốt rằng tim chủ huyết mạch, tức là làm cho huyết dịch vận hành trong các mạch máu để dinh dưỡng và tư nhuận. Còn gan có chức năng lưu giữ và điều tiết máu.

Vậy nên nếu quá 23 giờ sáng mà không đi ngủ sẽ làm can huyết bất túc dẫn tới tình trạng tim không cung cấp đủ máu. Khi đó tim sẽ đập mạnh, loạn nhịp, run sợ, có thể dẫn đến cao huyết áp, xuất huyết não và nhiều bệnh nguy hiểm khác.

Đấy, ngủ đúng giờ là tối quan trọng. Ngủ đúng giờ còn quan trọng hơn cả ngủ đủ giờ. Nếu ban ngày bạn ngủ suốt cả ngày, dù có ngủ từ 8 giờ sáng đến 8 giờ tối cũng thua ngủ sâu vài tiếng lúc cần, tức quãng thời gian cho mật và gan.

From: Xuan Nguyen 


 

12 TUỔI MẮC UNG THƯ XƯƠNG, CÔ BÉ ĐƯỢC CHỮA LÀNH SAU HÀNH HƯƠNG ĐẾN LỘ ĐỨC

Linh mục Hoàng Bá Quốc Huy kính mến

12 TUỔI MẮC UNG THƯ XƯƠNG, CÔ BÉ ĐƯỢC CHỮA LÀNH SAU HÀNH HƯƠNG ĐẾN LỘ ĐỨC

Năm 1976, cô bé Delizia Cirolli, 12 tuổi, người Sicily (Ý), được phát hiện mắc một căn bệnh xương hiếm gặp và tiến triển rất nặng ở chân. Tình trạng lúc ấy khiến các bác sĩ đưa ra phương án can thiệp lớn để kéo dài sự sống.

Giữa lúc gia đình gần như không còn nhiều hy vọng, Delizia cùng mẹ đã hành hương đến Lộ Đức, Pháp, tha thiết cầu xin Đức Mẹ chuyển cầu.

Sau khi trở về Ý, bệnh tình của em ban đầu vẫn rất nghiêm trọng. Gia đình tiếp tục cầu nguyện và dùng nước Lộ Đức mang về. Đến khoảng Giáng Sinh năm 1976, sức khỏe Delizia bất ngờ chuyển biến: em có thể đứng dậy, đi lại, và các lần kiểm tra sau đó cho thấy khối bệnh trước đó không còn được tìm thấy.

Sau nhiều năm theo dõi và thẩm định y khoa, ngày 28/6/1989, Giáo hội chính thức công nhận trường hợp của Delizia là phép lạ thứ 65 của Lộ Đức.

Sau này, Delizia lập gia đình, có con và trở thành một y tá, dành chính cuộc đời mình để chăm sóc những người đau yếu.

Lạy Đức Mẹ Lộ Đức, xin cầu cho những ai đang mang bệnh tật và thử thách, để họ luôn giữ được đức tin, niềm hy vọng và sự bình an nơi Chúa.


 

Xin hoi: Những chuyên khoa y tế nào sẽ bị ảnh hưởng hoặc hỗ trợ nhiều nhất bởi AI và robot trong 10 năm tới?

Xin hoi: Những chuyên khoa y tế nào sẽ bị ảnh hưởng hoặc hỗ trợ nhiều nhất bởi AI và robot trong 10 năm tới?

GEMINI Tra Loi: Trong 10 năm tới, AI và Robot sẽ không thay thế hoàn toàn chuyên khoa nào, nhưng mức độ ảnh hưởng và tự động hóa sẽ phân hóa rõ rệt tùy theo đặc thù của từng ngành y tế.

  • Chẩn đoán hình ảnh (Radiology): Đây là chuyên khoa chịu tác động mạnh nhất. Các thuật toán học máy có khả năng quét và phân tích hàng nghìn hình ảnh X-quang, CT, MRI trong vài giây để phát hiện khối u hoặc tổn thương sớm với độ chính xác rất cao, giúp giảm tải công việc đọc phim diện rộng cho bác sĩ.
  • Giải phẫu bệnh (Pathology): AI hỗ trợ phân tích các mẫu mô sinh thiết, nhận diện tế bào ung thư và bất thường vi mô nhanh chóng, hạn chế sai sót do yếu tố chủ quan hoặc mệt mỏi của con người.
  • Chẩn đoán Da liễu (Dermatology) & Nhãn khoa (Ophthalmology): Các công cụ quét hình ảnh bề mặt da và đáy mắt (như tầm soát bệnh võng mạc tiểu đường) đã được tích hợp AI để tự động đưa ra kết quả phân loại ban đầu, hỗ trợ bác sĩ sàng lọc bệnh nhân từ xa.
  • Phẫu thuật (Surgical Specialties): Các hệ thống robot phẫu thuật kết hợp AI sẽ hỗ trợ định vị chính xác vị trí mổ, lập kế hoạch phẫu thuật tối ưu và giảm bớt độ rung tay của bác sĩ trong các ca mổ tim, thần kinh hay chỉnh hình phức tạp.
  • Tim mạch (Cardiological Diagnostics): Phân tích điện tâm đồ (ECG) liên tục và dự báo nguy cơ biến chứng tim mạch từ dữ liệu chỉ số sinh tồn thực tế.

Mặc dù các ngành dựa trên phân tích dữ liệu và hình ảnh chịu sự thay đổi lớn nhất, vai trò của bác sĩ vẫn là chẩn đoán cuối cùng, đưa ra phác đồ và đồng hành cùng bệnh nhân.

Video Choosing Medical Specialties in the Age of AI giải thích chi tiết về mức độ ảnh hưởng của AI đối với từng chuyên khoa y tế và cách chọn lựa ngành học phù hợp cho tương lai.


 

‘Medicare for All’ có thành hiện thực?- Hiếu Chân/Người Việt

Ba’o Nguoi-Viet

August 11, 2026

Hiếu Chân/Người Việt

Các chính trị gia cấp tiến nổi lên trong các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân Chủ năm nay – tiêu biểu là ông Abdul El-Sayed ứng cử vào Thượng Viện liên bang đại diện Michigan –  đều đề nghị cải tổ hệ thống bảo hiểm y tế, thực hiện Medicare for All (chăm sóc y tế cho mọi người), tức là hệ thống chăm sóc y tế toàn dân do nhà nước trả tiền. Từ những đề nghị này, họ bị phe Cộng Hòa gọi là “cộng sản,” nhưng thực tế như thế nào?

Chi phí y tế và sức khỏe chiếm một phần lớn thu nhập của người làm công ăn lương tại Mỹ. (Hình minh họa: David McNew/Getty Images)

Medicare for All – tại sao?

Medicare for All, còn gọi là universal healthcare (chăm sóc y tế phổ quát), single-payer health insurance (bảo hiểm y tế một người trả tiền)… là một hệ thống trong đó chính phủ dùng nguồn tài chính công để trang trải chi phí khám chữa bệnh cho mọi người, người dân không phải tự trả tiền.

Nước Mỹ hiện có một hệ thống bảo hiểm y tế hết sức phức tạp và đắt đỏ, trong đó người dân, hoặc mua hợp đồng bảo hiểm y tế từ một công ty tư nhân hoặc tham gia các chương trình y tế công cộng (Medicare, Medicaid) do chính phủ tài trợ nếu đủ điều kiện.

Theo tài liệu của Centers for Medicare and Medicaid Services (CMS), bảo hiểm y tế tư nhân hiện cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ cho 65% người Mỹ; khoảng 183 triệu người, chỉ 117 triệu người có bảo hiểm Medicare và Medicaid. Tổng chi phí mà chính phủ, công ty và người dân phải trả cho dịch vụ chăm sóc y tế năm 2024 lên tới $3.6 ngàn tỷ, bình quân mỗi người tốn $12,000/năm, nhiều nhất thế giới!

Thế nhưng khi đổ bệnh, dù đã đóng phí bảo hiểm (premium), người bệnh vẫn phải trả một phần chi phí (co-pay, deductible); người không có bảo hiểm y tế phải trả toàn bộ chi phí điều trị hết sức đắt đỏ. Nhiều bệnh nhân và gia đình lâm vào cảnh nợ nần, thậm chí phá sản vì không đủ tiền trả cho dịch vụ y tế – điều được coi là hết sức bất hợp lý trong một quốc gia giàu mạnh nhất thế giới.

Phí bảo hiểm cao, nhiều quy định rối rắm, khi cần chạy chữa lại bị từ chối chi trả các dịch vụ chăm sóc thiết yếu làm cho hệ thống bảo hiểm y tế Mỹ bị người dân chán ghét và đòi phải thay đổi mà ý tưởng Medicare for All nổi lên như một sự thay thế hợp lý hơn, hữu hiệu hơn.

Với Medicare for All, người bệnh chỉ tập trung lo chữa bệnh, mọi chi phí được chính phủ tài trợ, không phải cân nhắc nên dùng số tiền ít ỏi của mình để mua thức ăn cho gia đình hay mua thuốc uống, không phải mang nợ chỉ vì mang bệnh hiểm nghèo!

Ưu điểm của Medicare for All là chi phí y tế sẽ thấp hơn do loại bỏ được động cơ lợi nhuận của bảo hiểm tư nhân, bảo đảm mọi người đều được chăm sóc y tế bất kể tình trạng việc làm hay thu nhập. Nhưng những người phản đối cho rằng, để thực hiện Medicare for All, chính phủ phải tăng thuế đáng kể, người bệnh phải chờ đợi lâu mới tiếp cận được dịch vụ…

Về chính trị, phần lớn những người ủng hộ Medicare for All là người Dân Chủ, còn những người phản đối phần lớn theo Cộng Hòa!

Medicare for All và cấp tiến

Ứng cử viên Abdul El-Sayed của đảng Dân Chủ ở Michigan là một bác sĩ dịch tễ học, một chuyên gia y tế công cộng, từng viết sách cổ xúy Medicare for All và tranh cử với cam kết bảo đảm dịch vụ chăm sóc y tế cho mọi người dân Mỹ.

Ông cho rằng, “không ai bị buộc phải lựa chọn giữa việc nhận sự chăm sóc y tế cần thiết và gánh chịu nợ nần.” Ông cho biết hiện người Mỹ đang gánh khoản nợ y tế hơn $225 tỷ và khoe rằng trong thời gian làm giám đốc sở y tế quận hạt, ông đã xóa nợ y tế cho hơn 300,000 cư dân quận hạt Wayne, tiểu bang Michigan. Đáp lại những lời cáo buộc “cộng sản” từ Tổng Thống Donald Trump và các chính trị gia Cộng Hòa, ông El-Sayed nói mình không phải là người theo chủ nghĩa xã hội, ông thẳng thắn bác bỏ nhãn dán này và nói: “Tôi là người ủng hộ chủ nghĩa tư bản, nhưng là người thực sự hiểu rõ về chủ nghĩa tư bản.”

Ý tưởng Medicare for All không mới, và cũng không phải là “sáng tạo” riêng của những người Dân Chủ cấp tiến như ông El-Sayed.

Trên toàn cầu, mấy chục năm trước, Medicare for All đã được Tổ Chức Y Tế Thế Giới đánh giá là“ý tưởng mạnh mẽ nhất mà ngành y tế công cộng đề ra nhằm cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện và đầy đủ.” Một trong những “mục tiêu phát triển bền vững” của Liên Hiệp Quốc là xây dựng hệ thống y tế toàn dân ở tất cả các nước thành viên vào năm 2030.

Trong bảy quốc gia công nghiệp phát triển tạo thành nhóm G7 chỉ Hoa Kỳ là nước duy nhất chưa thực hiện Medicare for All, sáu nước còn lại (Canada, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Anh) đều cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế miễn phí cho toàn dân được nhà nước chi trả.

Quốc Hội Hoa Kỳ khóa 119 hiện đang xem xét ít nhất hai dự luật liên quan tới bảo hiểm y tế: Dự luật Medicare for All Act do Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders (Độc Lập-Vermont) giới thiệu trước Ủy Ban Tài Chính Thượng Viện ngày 29 Tháng Tư, 2025, mã hiệu S.1506, và dự luật cùng tên do Dân Biểu Liên Bang Jayapal Pramila (Dân Chủ-Washington) giới thiệu trước một số ủy ban Hạ Viện, mã hiệu H.R.3069.

Hai dự luật này đề nghị thiết lập một chương trình bảo hiểm y tế quốc gia do Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh (HHS) quản lý. Chương trình đó phải: (1) bao phủ toàn bộ cư dân Hoa Kỳ; (2) tự động cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế cho các cá nhân ngay khi họ chào đời hoặc trở thành cư dân Hoa Kỳ; và (3) chi trả cho các dịch vụ cần thiết hoặc phù hợp về mặt y tế nhằm duy trì sức khỏe hoặc chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng cho các tình trạng sức khỏe, bao gồm dịch vụ bệnh viện, thuốc kê đơn, điều trị sức khỏe tâm thần và lạm dụng chất gây nghiện, dịch vụ nha khoa và nhãn khoa, chăm sóc dài hạn, chăm sóc khẳng định giới tính, và chăm sóc sức khỏe sinh sản (bao gồm các biện pháp tránh thai và phá thai).

Dự luật cũng cấm áp dụng cơ chế chia sẻ chi phí (ví dụ: mức khấu trừ và đồng chi trả) cũng như các khoản phí khác. Ngoài ra, các công ty bảo hiểm y tế tư nhân và người sử dụng lao động chỉ được phép cung cấp các gói bảo hiểm bổ sung, không được trùng lặp với các quyền lợi do chương trình này cung cấp.

Hai dự luật H.R.3069 và S.1506 chỉ mới qua bước giới thiệu ở tiểu ban, chưa được hai viện Quốc Hội đem ra thảo luận, bỏ phiếu, do đó còn lâu mới trở thành luật.

Nhưng những dữ kiện như vậy cho thấy, việc cáo buộc Medicare for All là một “chủ trương” của cộng sản thực chất chỉ là thủ đoạn chụp mũ chính trị, không có căn cứ và cũng khó thuyết phục được cử tri trong cuộc bầu cử sắp tới.

California và tham vọng CalCare

Ở cấp tiểu bang, California cùng với New York đã nhiều lần cố gắng và thất bại trong việc thay thế thị trường bảo hiểm y tế tư nhân bằng chương trình Medicare for All vào các năm 1994 và 2017 mà lý do chính là cử tri không đồng ý tăng thuế để chính quyền có tiền thực hiện chương trình chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Năm 2022, Ủy ban Y Tế Hạ Viện California thông qua dự luật AB-1400 do Dân Biểu Ash Kalra (Dân Chủ-San Jose) đệ trình, nhắm xây dựng một chương trình bảo hiểm y tế riêng gọi là CalCare, dùng ngân quỹ tiểu bang chi trả các dịch vụ y tế cho toàn thể cư dân California theo phương thức “một người trả tiền,” thay cho các chương trình bảo hiểm y tế tư nhân hiện hành. Nhưng để có ngân quỹ, California phải tăng thuế lên các cá nhân giàu có và công ty; và đây là “điểm nghẽn” chính làm cho ý tưởng CalCare gặp phải sự phản đối mạnh.

Theo phân tích của Hiệp Hội Người Đóng Thuế (California Taxpayers Association), để thực hiện CalCare tiểu bang cần thu thuế hằng năm thêm $163 tỷ; còn theo tính toán của Trung Tâm Lao Động thuộc Đại học California, hệ thống y tế “một người trả tiền” sẽ tiêu tốn khoảng $222 tỷ mỗi năm.

Theo Tax Foundation, nếu tiểu bang được tăng thuế để chi trả cho chương trình y tế toàn dân thì bình quân mỗi gia đình California phải đóng thêm $12,250 tiền thuế mỗi năm; gia đình nghèo, thu nhập dưới mức $149,000 thì không phải chịu khoản thuế tăng thêm.

Muốn tăng thuế, California phải sửa đổi Hiến Pháp, thế là Hạ Viện tiểu bang đưa ra một dự luật có tên Assembly Constitutional Amendment 11, tức Tu Chính Hiến Pháp thứ 11, gọi tắt là ACA-11. Tu Chính Hiến Pháp phải được hai phần ba số nghị sĩ, dân biểu tiểu bang bỏ phiếu thuận, sau đó phải được trưng cầu dân ý để cử tri California có quyết định cuối cùng.

Không đồng thuận được dự luật ACA-11, không được tăng thuế nên chương trình CalCare đầy tham vọng phải bị gác lại trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022. Năm nay, dự luật lại được Dân Biểu Ash Kalra tái đệ trình, dưới cái tên mới là dự luật AB-1900, hay “CalCare – The California Guaranteed Health Care for All Act,” số phận của nó sẽ như thế nào thì hạ hồi phân giải!

Tuy vẫn là một ước vọng, một đề nghị nhưng Medicare for All, chăm sóc y tế cho mọi người, đang dần dần được người Mỹ quan tâm. Nếu các ứng cử viên Dân Chủ cấp tiến giành được chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một, Quốc Hội điều chỉnh lại các mục tiêu ưu tiên của quốc gia, đầu tư vào cuộc sống của người dân thay vì theo đuổi những cuộc chiến tranh vô nghĩa ở nước ngoài thì Medicare for All có triển vọng trở thành hiện thực trong tương lai không xa. [kn]


 

Người cha gốc Việt kể về cái chết của con trai 5 tuổi vì căn bệnh ‘không triệu chứng’

Ba’o Nguoi-Viet

July 28, 2026

Kalynh Ngô/Người Việt

PORTLAND, Oregon (NV) – “Thằng bé gọi cho tôi, kể chuyện đi sở thú, chụp rất nhiều hình, rồi cả nhà đi biển nữa. Bé còn nhặt được mấy vỏ sò định mang về tặng tôi, cứ kể mãi không ngừng về việc mình đã vui như thế nào khi được đi chơi cùng gia đình.”

Anh Việt Vũ, 39 tuổi, kể với nhật báo Người Việt qua điện thoại từ thành phố Portland, tiểu bang Oregon, về lần nói chuyện qua Facetime với cậu con trai năm tuổi Justin Vũ, mà anh không thể ngờ là lần nói chuyện cuối cùng của hai cha con.

Cậu bé Justin Vũ, 5 tuổi, người vừa qua đời vì mắc phải một căn bệnh vô cùng hiếm. (Hình: Việt Vũ cung cấp)

Đó là đêm Thứ Năm, 2 Tháng Bảy. Khoảng một tuần sau đó, ngày 8 Tháng Bảy, bé Justin Vũ qua đời vì mắc phải hội chứng “rò rỉ mao mạch toàn thân” (Systemic Capillary Leak Syndrome – SCLS) hay còn gọi là bệnh Clarkson.

Chuyến đi chơi không trở về

Cuộc nói chuyện giữa anh Việt Vũ với nhật báo Người Việt diễn ra ba ngày sau đám tang của bé Justin Vũ ở Portland.

Không dễ dàng để nói về một nỗi đau quá lớn và quá mới, nhưng người cha vừa mất con nói rằng, “chúng tôi chỉ muốn mọi người biết đến căn bệnh bí ẩn hiếm gặp này. Nếu câu chuyện của con trai tôi có thể giúp ích cho dù chỉ một người thôi, thì tất cả chúng tôi đều sẽ rất hạnh phúc.”

Theo lời anh Việt kể, ngày 28 Tháng Sáu, Justin cùng với mẹ và chị, từ Denver du lịch đến Portland. Vì công việc, anh Việt không cùng đi với vợ và con. Anh Việt Vũ là kỹ thuật viên X quang của một bệnh viện cựu chiến binh (VA) ở thành phố Denver, tiểu bang Colorado .

“Justin được mẹ dẫn đến Sở Thú Portland, đi biển, ghé thăm các công viên và đến một khu vui chơi trong nhà, toàn là những hoạt động mà bé rất yêu thích,” anh kể lại.

Chuyến du lịch của Justin trôi qua bốn ngày với những niềm vui không đếm được và hứa hẹn sẽ còn nữa. Tối ngày 2 Tháng Bảy, trước khi đi ngủ, bé bị đau bụng, sau đó nôn ói và không ngủ được. Sáng hôm sau, người mẹ đưa bé vào khoa cấp cứu (ER).

“Bệnh viện nghĩ thằng bé bị viêm ruột thừa hoặc có thể là nhiễm trùng, nên đã tiến hành siêu âm và chụp MRI nhưng không phát hiện ra vấn đề gì. Vì vậy, họ đã chuyển con tôi đến một bệnh viện nhi ở Portland,” anh Việt nói.

Đến ngày 4 Tháng Bảy, bé Justin vẫn không khỏe hơn. Huyết áp liên tục giảm, bệnh viện buộc phải chuyển bé vào phòng chăm sóc đặc biệt (ICU). Sau đó cậu bé thở rất khó khăn, và bệnh viện phải tiến hành đặt ống thở cho bé.

“Trước khi Justin bị đưa vào ICU, tôi đã mua vé để bay qua Portland vào sáng 5 Tháng Bảy. Khi tôi đến bệnh viện, thì con tôi đang phải thở bằng máy.”

Bệnh viện cho Justin uống thuốc an thần từ đêm 4 Tháng Bảy khi bé nằm ICU. Bắt đầu từ thời gian đó, cậu bé luôn trong trạng thái ngủ. “Tôi không còn cơ hội trò chuyện với con trai kể từ lần cuối cùng là đêm 2 Tháng Bảy,” anh Việt nói.

Thời điểm đó, thận của Justin đã ngừng hoạt động. Bệnh viện phải cho bé chạy thận và đặt ống dẫn lưu ở cả hai bên phổi và vùng bụng vì cơ thể bé bị tích tụ dịch. Đêm 5 Tháng Bảy, các bác sĩ của bệnh viện cho biết Justin khó qua khỏi.

Cậu bé Justin kiên cường cố gắng bên cạnh cha mẹ, ông bà nội, ngoại của em thêm ba ngày nữa trước khi cơ thể em không còn đủ sức để chống đỡ.

“Khi đó, chúng tôi quyết định để con tôi ra đi ngày 8 Tháng Bảy,” anh Việt nói.

Anh Việt kể, anh và vợ đã nhờ đội ngũ y tế của bệnh viện đưa Justin ra khu vườn trong khuôn viên bệnh viện. Theo lời anh, Justin là một cậu bé năng động, thích không gian ngoài trời.

“Thằng bé có thể chơi đùa cả ngày bên ngoài,” anh nói. “Chúng tôi chọn thực hiện việc này vào đúng giờ đi ngủ thường ngày của con và làm theo đúng thói quen trước khi ngủ của con. Gia đình hai bên thay phiên nhau đọc truyện cho thằng bé nghe. Sau khi đọc truyện xong, chúng tôi bật những bản nhạc mà Justin thích. Rồi gia đình chúng tôi cùng tựa đầu vào giường, nắm lấy tay con lần cuối trước khi tắt máy hỗ trợ sự sống.”

Anh Việt Vũ và con trai 5 tuổi, bé Justin Vũ. (Hình: Việt Vũ cung cấp)

Clarkson, căn bệnh hiếm

Theo lời anh Việt, chưa có bác sĩ nào tại khu ICU, nơi điều trị cho Justin, từng chứng kiến ​​trường hợp như thế trong suốt sự nghiệp của họ. Họ đã phải trải qua nhiều ngày đêm để nghiên cứu và tìm ra một tình trạng có các triệu chứng tương đồng với những gì con trai của anh đang trải qua.

Khi phát hiện ra một căn bệnh là Clarkson, họ đã thử áp dụng hầu hết các loại thuốc và liệu pháp từng được dùng trong những ca bệnh tương tự mà họ tìm thấy trong tài liệu tham khảo. Tuy nhiên, thông tin về bệnh này rất hạn chế do chỉ có chưa đầy 500 ca được ghi nhận kể từ những năm 60, vì vậy các biện pháp điều trị cũng rất hạn hẹp.

“Bệnh Clarkson không có dấu hiệu báo trước nào,” theo lời anh Việt. “Nó cứ thế xảy ra thôi. Và cũng chẳng ai biết tại sao. Không có dấu hiệu hay triệu chứng gì hết. Điều xảy ra là các mạch máu của người bệnh bị rò rỉ dịch, cụ thể là huyết tương, ra các phần còn lại của cơ thể thay vì giữ lại bên trong, vì các mạch máu không thể giữ lại lượng dịch đó.”

Bên cạnh đó, huyết áp bị tụt giảm, khiến máu không thể đến được các cơ quan còn lại trong cơ thể, và do đó các cơ quan này bắt đầu ngừng hoạt động.

Cho đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa rõ nguyên nhân gây ra căn bệnh SCLS. Theo Tổ Chức Quốc Gia Về Các Bệnh Hiếm Gặp (National Organization for Rare Disorders – NORD), căn bệnh này đặc biệt hiếm ở trẻ em và dường như không có yếu tố di truyền.

“Tất cả xảy ra hoàn toàn bất ngờ,” anh Việt nói.

Cậu bé thân thiện

Theo lời anh, Justin là một cậu bé khỏe mạnh, thậm chí chưa bao giờ phải nhập viện vì căn bệnh gì.

“Thằng bé có nụ cười tỏa sáng. Mỗi khi thằng bé cười, nó có thể làm những người chung quanh phải bật cười theo. Bé thích khám phá thế giới này. Mỗi khi nghe tiếng chim hót hay nhìn thấy con chim nào, bé đều hỏi đó là loài chim gì,” người cha 39 tuổi kể về cậu con trai năm tuổi của mình, người mà anh gọi là “bạn thân của tôi.”

“Thằng bé mê khủng long và cá mập từ lúc mới một tuổi. Bé biết nhiều loại khủng long và nhớ tên chúng còn giỏi hơn cả tôi. Justin rất thích màu xanh dương,” anh Việt nói.

Justin Vũ biết nhiều loại khủng long và nhớ tất cả tên của chúng. (Hình: Việt Vũ cung cấp)

Mỗi ra công viên, nhìn thấy những đứa trẻ khác, Justin đều nói với cha mẹ cậu rằng “chúng ta có những người bạn mới” và chủ động bước đến nói “chào bạn, tên tôi là Justin. Chúng ta chơi với nhau nhé.”

Đám tang của Justin diễn ra ở Portland hôm Thứ Sáu, 24 Tháng Bảy. Tuần sau, cha mẹ của bé sẽ mang bé về Denver.

“Chúng tôi đã hỏa táng Justin và sẽ đưa con trai về Denver để được ở gần gia đình. Chúng tôi đã tổ chức an táng một phần nhỏ tro cốt của con tại Portland để gia đình ở đây đến thăm viếng,” anh Việt nói.

Cuộc nói chuyện với anh Việt Vũ đôi khi đứt quãng vì người cha ấy khó kềm được cảm xúc vừa mất con trai nhỏ. Anh nói vợ của mình vẫn đang cố gắng vượt qua mỗi ngày, “có nhiều ngày rất khó khăn, nhưng cũng có những ngày đỡ hơn. Cô ấy lại đang ở cùng gia đình tại đây, nên có nhiều sự ủng hộ và nhiều người để trò chuyện, giúp đỡ.”

Bên cạnh nỗi đau mất con thì nỗi lo chi phí cũng không phải nhỏ. Anh cho biết hiện tại gia đình chưa nhận được các hóa đơn y tế và cũng không rõ khi nào.

“Vì chúng tôi đang ở khác tiểu bang, tôi cũng không chắc bảo hiểm sẽ chi trả ra sao, nhất là khi con tôi đã phải thở máy suốt bốn ngày và trải qua rất nhiều xét nghiệm cũng như các thủ tục y tế khác. Thế nên… tôi thực sự không biết chi phí sẽ là bao nhiêu, nhưng có vẻ như số tiền sẽ khá lớn,” anh Việt nói.

Một người bạn của gia đình đã tạo trang gofundme, như một món quà gửi đến cậu bé năm tuổi xấu số.

“Những điều bất ngờ có thể ập đến và cuộc sống của bạn có thể thay đổi chỉ trong chớp mắt. Hãy tận hưởng từng khoảnh khắc bên những người thân yêu và dành thời gian cho họ. Rửa chén hay giặt giũ có thể để sau. Chiếc điện thoại vẫn sẽ ở đó 15 phút nữa thôi. Hãy chơi cùng con của mình khi không có việc gì cấp bách hơn. Hãy tạo ra thật nhiều kỷ niệm vui vẻ cho con và cho chính bạn,” anh Việt nói.

Trước khi kết thúc cuộc nói chuyện, tôi hỏi “anh có cơ hội mang về những vỏ ốc Justin nhặt về cho anh không?” Anh Việt trả lời: “Tôi đang giữ chúng ở đây.” [kn]


 

Trượt Chân, Té Ngã Trong Tuổi Vàng – Trần Lý Lê

Trần Lý Lê

Chỉ một cú vấp ngã là cuộc sống con người có thể thay đổi hoàn toàn, cuộc thay đổi không thể kềm hãm xoay chuyển. Sự đau đớn thể xác đi kèm với nỗi vật vã tâm thần. Đây là mối ưu tư, ám ảnh của tuổi vàng khắp chốn.Con người sống lâu hơn, ít bệnh tật hơn nhưng tuổi thọ lâu dài kia có những khúc quanh không như ý. Cơ thể trải qua những biến chuyển cần sự̣ thích nghi và chấp nhận từ mỗi cá nhân. Ôi chao, biết bao nhiêu là biến chuyển trong cái thân thể mong manh kia sau 70 – 80 năm dãi dầu với thời gian?

Mắt nhìn không còn tinh anh. Tai nghe không còn tỏ tường, có vị còn chịu chứng ù tai, tinnitus, những âm thanh tai quái u u trong đầu suốt ngày đêm. Khứu giác chẳng còn “cảm” được một mùi hương nhẹ nên vị giác hầu như mòn mỏi. Khoảng 70% khả năng “nếm” đến từ khả năng “ngửi”.

Rượu [ngon] không còn giữ được hương vị cũ dù vẫn mang lại cảm giác lâng lâng và đôi khi còn gây chuếnh choáng nhanh chóng không ngờ. Bắp thịt không mạnh mẽ như trước, khuân vác một món gì cũng khó khăn. Khớp xương ê ẩm khiến việc xê dịch chậm chạp…

Chưa kể sự thăng bằng, balance, kết hợp từ khả năng nhìn thấy, sức mạnh của bắp thịt, và khả năng cảm nhận vị trí của thân thể (proprioception) trong môi trường chung quanh, cũng sụt giảm qua thời gian. Và cuộc sống có thể đến khúc ngoặt không ngờ khi trượt chân, vấp ngã.

Tại Hoa Kỳ, số người cao niên (65+ tuổi) té ngã và chịu biến chứng nặng nề mỗi ngày một gia tăng. Nha Thống Kê của cơ quan Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật (the CDC) công bố một con số đáng ngại, chỉ trong năm 2012, trên 2.4 triệu người té ngã, trong số ấy trên 200 ngàn người tử vong vì biến chứng trong cùng năm.

Theo hội chuyên khoa về tuổi vàng, Geriatrics, tai nạn gia tăng khi con người quá lạc quan quá tự̣ tin, không lượng sức mình; người có tuổi cũng không ngoại lệ nhưng chịu ảnh hưởng của tai nạn nặng nề hơn. Những thứ bình thường trước đây bỗng dưng trở thành chướng ngại vật trong một phút không ngờ: các bậc thang, tấm thảm trên sàn nhà, bồn tắm trắng bóng, vồng u trong chỗ đậu xe, rễ cây ngoài vườn…, và ngay cả con chó con mèo quanh quẩn bên chân hằng ngày. Những món thuốc trị chứng cao huyết áp, chữa trầm cảm… có thể gây chóng mặt, choáng váng khiến việc vấp té, trượt chân xảy ra dễ dàng hơn.

Trong số các cụ cao niên té ngã và gãy xương chậu xương đùi, 20% tử vong trong cùng năm, 80% còn lại chịu ảnh hưởng nặng nề.

Họ không còn tự di chuyển nên việc nhàn tản trên một quãng đường ngắn trở nên bất khả. 

Nhiều người mất luôn khả năng lái xe vì chân ga chân thắng không còn nhậm lẹ nên dễ gây tai nạn.

Không thể tự di chuyển, các cụ này trở nên phụ thuộc vào người chung quanh, từ bạn bè, hàng xóm láng giềng đến con cái. Tuổi vàng sợ đau đớn thể xác thì ít nhưng họ lại hãi hùng trước viễn ảnh mất hết khả năng độc lập.

Một sự thật khó chấp nhận là việc càng cao tuổi, càng dễ té ngã. Theo Tiến Sĩ Judy A. Stevens, chuyên viên Dịch Tễ, epidemiologist, tại CDC, té ngã xem ra giản dị nhưng lại là nỗi ám ảnh kinh hoàng cho tuổi vàng, không mấy ai muốn nhắc đến và ngay cả người bị té cũng không muốn đề cập đến. Lý do? Các cụ ngượng ngùng, bạn ạ, ngại bạn bè chê cười mình vụng về, nhưng lý do sâu thẳm nhất, các cụ sợ con cháu lo lắng quá lại khênh họ vào nhà dưỡng lão hầu được (bị) chăm sóc kỹ lưỡng hơn, và từ đó mất luôn cuộc sống độc lập riêng tư.

Họ sợ̣ hung thần té ngã còn hơn các trận đau ốm. Đau ốm khi hết bệnh còn có thể độc lập chứ té ngã thì lôi thôi lắm!

Phục hồi sau khi té ngã là một hành trình gian nan, chậm chạp. Với các ca gãy xương “bình thường”, sau khi bó xương, nối xương và vết thương tạm lành, bệnh nhân trải qua thời gian tập luyện để có thể tự di chuyển. Chương trình phục hồi kéo dài vài tháng, từ việc dùng xe lăn, khung cân bằng đến cách dùng gậy để chống đỡ thân mình và giúp thăng bằng.

Nhiều cụ không còn leo thang được nữa vì cần dùng khung sắt để di chuyển, và từ đó phải lìa bỏ tổ ấm nơi có các bậc thang thân quen, gần gũi. Thay đổi chỗ ở là cả một cú sốc trong tuổi vàng. Cụ nào chấp nhận và chịu thích nghi thì vết thương “lìa tổ ấm” sớm lành, cụ nào rầu rĩ vật vã với chỗ ở mới thì nhanh chóng rơi vào nỗi trầm cảm u uất và không thiết sống!

Ngược lại, được sinh sống trong khung cảnh quen thuộc là nỗi ấm áp, thoải mái trong tuổi vàng ngay cả khi các cụ không còn có thể tự chăm sóc thân thể.

Như mọi loại bệnh tật, phòng ngừa là phương cách tốt nhất. Té ngã cũng thế. Phòng ngừa té ngã để tránh thương tật và các biến chứng thay đổi đời sống của bệnh nhân.

Để phòng ngừa té ngã, bà Judy Stevens cho rằng thể dục là yếu tố quan trọng nhất. 

Khi thân thể khỏe mạnh, bắp thịt cứng cáp, thì ít bị té ngã; và nếu bị té ngã thì ảnh hưởng cũng bớt trầm trọng so với các cụ ít động đậy, đi lại.

Các lớp thể dục, nhất là các buổi dạy về thăng bằng, như tập đứng một chân, lăn trái banh Bosu cho quen với sự chông chênh. Môn Thái Cực với các động tác co duỗi thong thả, chậm chạp giúp thân thể phối hợp hoạt động của bắp thịt và hai lá phổi thở hít nhịp nhàng.

Sự phối hợp này cần thiết cho việc hô hấp, thăng bằng và dáng đi đứng của thân thể.

Hiệu quả cụ thể nhất của sự tập luyện thân thể là việc có thể tự đứng dậy từ ghế ngồi mà không cần vịn tay: bắp thịt hai chân và bắp thịt bụng, lưng cứng cáp đủ để chống đỡ và thăng bằng thân thể khi thay đổi vị thế.

Những yếu tố khác không kém quan trọng là việc dùng các món thuốc. 

Thuốc trị cao huyết áp, khoảng 70% các cụ tuổi thất thập dùng món thuốc này, 

gây chóng mặt khi huyết áp xuống nhanh và dễ té ngã nếu không cẩn thận. 

Chưa kể các thứ dược thảo lợi tiểu, giảm đường giảm mỡ (?) hầm bà lằng khác 

bán tự do trên thị trường mà các cụ Á Đông dùng thường xuyên như uống trà.

Xin mở ngoặc để nhắc đến dược thảo một chút: Dược thảo là con dao hai lưỡi rất sắc, có thể vô cùng hiệu quả trong việc chữa trị một bệnh tật nào đó, nhưng dược chất trong dược thảo có liều lượng bao nhiêu lại là một điều bí mật. Bí mật thứ nhì là món dược thảo tuy có cùng tên nhưng mức khác biệt về dược chất [và dược tính] lại là khoảng cách mênh mông… chưa kể các phụ chất có dược tính khác.

Các cụ dùng thuốc trị cao huyết áp có tỷ lệ té ngã cao gấp đôi những người không dùng.

Đặc biệt là loại thuốc lợi tiểu, diuretic, [dùng để giảm cao huyết áp và suy tim]. 

Nếu cần dùng, các cụ nên uống thuốc ban ngày để tránh những chuyến vào nhà vệ sinh trong đêm tối. Món thuốc khác, món thuốc trị mất ngủ, có thể gây mất thăng bằng, và nếu có thể, nên thay thế bằng một ly sữa ấm, một cuốn sách dễ đọc hoặc một vài bản nhạc êm dịu.

Cách phòng ngừa té ngã khác là cách xếp đặt vật dụng trong nhà, loại bỏ tấm thảm đặt hờ hững trên sàn nhà, bàn ghế nằm gọn ghẽ trong một góc khuất, dẹp giày dép, đồ chơi… trên lối đi.

Các cụ trong tuổi vàng cần đi khám mắt hàng năm và đeo kính để duy trì thị lực. 

Dùng kính đơn tròng khi đi bộ và chỉ dùng kính hai tròng, ba tròng (bifocal, progressive lenses) khi đọc sách, ngồi tại chỗ vì loại kính này có thể gây vấp té.

Trong nhà cần có đèn đủ sáng để thắp rõ vật dụng chung quanh. 

Và món vật dụng cần thiết nhất, với các cụ sống đơn chiếc, có lẽ là món “gọi cấp cứu”, emergency button, electronic alert, có thể trong dạng vòng đeo trên cổ tay có nút bấm, có thể là dây đeo trên cổ.

Mùa thu của cuộc đời không nhất thiết chỉ là mùa tàn úa, mùa lá vàng; với sự chấp nhận, sửa soạn và sẵn sàng cho tinh thần, mùa thu có thể trở thành…vàng lá, vàng ròng với các chuyến du ngoạn thong thả để tận hưởng sự thanh nhàn khi tâm tư không còn vướng bận với sinh kế nhọc nhằn và bổn phận dưỡng dục khó khăn?

Trần Lý Lê 

https://nguoiphuongnam52.blogspot.com/2020/02/truot-chan-te-nga-trong-tuoi-vang-tran.html

From: TU-PHUNG


 

Nghiện cờ bạc (Kỳ 12): Nên nói gì với con

Ba’o Nguoi-Viet

July 17, 2026

Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe mang tính tổng quát. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp.

Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài 106.3 FM ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ nhật từ tám đến chín giờ, trong chương trình Radio Sống Vui (nghe trên radio hay vào Google hay Youtube, search Radio Song Vui https://www.youtube.com/@radiosongvui)

Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng

Điểm quan trọng là “nói chuyện,” không phải chỉ “ra lệnh.” Một đứa trẻ được giúp hiểu cơ chế thì có cơ hội học cách tự bảo vệ mình. (Hình minh họa: Vitaly Gariev/Unsplash)

Tối hôm đó, người mẹ không la.

Bà cũng không giật chiếc iPad khỏi tay con.

Có lẽ bà cũng chưa biết phải làm gì.

Nhưng sau khi dọn bếp xong, khi cậu bé ra lấy nước, bà hỏi nhẹ:

“Hồi nãy con nói đồ hiếm. Mẹ vẫn chưa hiểu. Nó hiếm vì đẹp hơn, hay vì ít người có?”

Cậu bé hơi ngạc nhiên.

Có lẽ em không ngờ mẹ vẫn còn nhớ.

“Nó ít người có.”

“Nếu không mở được thì sao?”

“Thì mở tiếp.”

“Nếu mở nhiều lần vẫn không có?”

Cậu bé im một chút.

“Thì… chắc là con tức.”

“Mà lúc chưa mở, con thấy vui hơn, hay lúc mở xong thì vui hơn?”

Lần này cậu bé không trả lời ngay.

Câu hỏi ấy không phải để bắt lỗi.

Không phải để cấm đoán.

Nó chỉ giúp đứa trẻ nhìn lại cảm giác của chính mình.

Đó là một cách nói chuyện rất khác.

Thay vì nói:

“Con nghiện game rồi.”

Có thể hỏi:

“Điều gì khiến con thích nhất ở trò chơi này?”

Thay vì nói:

“Mấy cái này vô bổ.”

Có thể hỏi:

“Nếu không có phần mở hộp, con còn thích game này như vậy không?”

Thay vì nói:

“Ba mẹ cấm.”

Có thể nói:

“Ba mẹ muốn hiểu vì sao trò chơi này lại hấp dẫn con đến vậy.”

Một câu hỏi đúng đôi khi có sức mạnh hơn cả một bài giảng dài.

Nó không làm đứa trẻ xấu hổ.

Nó mời đứa trẻ cùng suy nghĩ.

Khoa học và sự dịu dàng

Các nhà nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa việc mua loot box và nguy cơ mắc các vấn đề cờ bạc, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trẻ. Những nghiên cứu này không nói rằng mọi đứa trẻ mua loot box sẽ trở thành người nghiện cờ bạc. Đó sẽ là một kết luận quá đơn giản và không công bằng.

Nhưng chúng nhắc rằng các cơ chế phần thưởng ngẫu nhiên trong trò chơi có nhiều điểm giống với cờ bạc, đặc biệt ở chỗ người chơi bỏ tiền hoặc tài nguyên để nhận được một kết quả không biết trước. Vì vậy, nhiều tổ chức y tế và phòng ngừa nghiện khuyến cáo cha mẹ nên hiểu rõ các cơ chế này, đặt ra giới hạn hợp lý và trò chuyện với con sớm hơn.

Điểm quan trọng là “nói chuyện,” không phải chỉ “ra lệnh.”

Một đứa trẻ bị cấm mà không hiểu lý do có thể chỉ học cách giấu.

Một đứa trẻ được giúp hiểu cơ chế thì có cơ hội học cách tự bảo vệ mình.

Đó là mục tiêu lớn hơn của giáo dục.

Không phải tạo ra một đứa trẻ luôn làm đúng khi có cha mẹ bên cạnh.

Mà là giúp em có đủ hiểu biết để chọn đúng khi cha mẹ không có mặt.

Sống chung với bão

Chúng ta đang sống trong một thời đại rất lạ.

Một đứa trẻ có thể học đàn trên YouTube.

Học toán với AI.

Nói chuyện với bạn bè ở nửa vòng trái đất.

Đọc sách, vẽ tranh, làm phim, viết nhạc, tất cả trên một chiếc điện thoại.

Cũng trên chiếc điện thoại đó, em có thể bị kéo vào game, mạng xã hội, cá cược trá hình, quảng cáo nhắm mục tiêu, hoặc những phần thưởng ngẫu nhiên mà ngay cả người lớn cũng khó cưỡng lại.

Vậy phải làm sao?

Không thể đưa trẻ trở lại một thế giới không có điện thoại.

Cũng không nên dạy trẻ sợ hãi công nghệ.

Điều cần thiết hơn là giúp trẻ hiểu thế giới kỹ thuật số giống như dạy trẻ hiểu đường phố.

Một con đường có thể đưa ta đến trường, đến thư viện, đến nhà người thân.

Nhưng đường phố cũng có xe chạy nhanh, ngã tư nguy hiểm, người lạ, bảng quảng cáo, và những nơi không nên vào.

Không ai vì đường phố nguy hiểm mà nhốt con trong nhà mãi.

Nhưng cũng không ai để con băng qua xa lộ mà không dạy con cách nhìn đèn xanh đèn đỏ.

Môi trường ảo cũng vậy.

Cần được hiểu.

Cần được hướng dẫn.

Cần có luật lệ trong gia đình.

Và cần những cuộc trò chuyện đủ bình tĩnh để trẻ không thấy cha mẹ là kẻ thù của niềm vui.

Điều gia đình có thể làm ngay hôm nay

Có thể bắt đầu bằng một việc rất nhỏ.

Tối nay, khi thấy con chơi game, đừng hỏi ngay:

“Con chơi bao lâu rồi?”

Hãy thử hỏi:

“Trò này có gì hay vậy con?”

Rồi lắng nghe thật sự.

Sau đó, khi có cơ hội, hỏi tiếp:

“Trong trò này có phần nào phải mua mà không biết trước sẽ nhận được gì không?”

Nếu có, đó là lúc để giải thích rất nhẹ:

“À, cái đó giống như một hộp may rủi. Không phải con sai khi thích nó. Nhưng mình nên hiểu rằng nó được thiết kế để khiến mình muốn mở thêm.”

Một câu như vậy không làm mất niềm vui của trẻ.

Nó chỉ bật lên một ngọn đèn nhỏ trong đầu em.

Và nhiều khi, giáo dục bắt đầu chỉ bằng một ngọn đèn nhỏ như vậy.

Điều đáng để suy nghĩ

Có lẽ điều nguy hiểm nhất của thế giới hôm nay không phải là việc trẻ em biết dùng công nghệ quá sớm.

Mà là người lớn hiểu công nghệ quá muộn.

Khi không hiểu, ta dễ sợ.

Khi sợ, ta dễ cấm.

Khi cấm mà không giải thích, đứa trẻ dễ giấu.

Và khi một đứa trẻ bắt đầu giấu, gia đình mất đi điều quý nhất trong việc giáo dục: sự tin cậy.

Một mái nhà lành mạnh không phải là nơi không có màn hình, không có game, không có bất đồng giữa các thế hệ.

Một mái nhà lành mạnh là nơi khi một đứa trẻ mở được “đồ hiếm,” em vẫn còn muốn quay sang kể cho mẹ nghe.

Và người mẹ, dù chưa hiểu hết, vẫn đủ bình tĩnh để hỏi:

“Đồ hiếm là gì vậy con?”

Có khi, chính câu hỏi nhỏ đó là bước đầu để cả nhà hiểu nhau hơn. [dt]

(Kỳ tới: Khi người lớn vô tình dạy trẻ đánh cược cuộc đời)


 

Tâm lý của người bi quan, chán nản, không muốn tiếp xúc với ai cả?

Xin hỏi: Tâm lý của người bi quan, chán nản, không muốn tiếp xúc với ai cả.  Làm sao cho họ có thể lạc quan trở lại?

Gemini trả lời:

Khi một người rơi vào trạng thái bi quan, chán nản và muốn thu mình lại, không muốn tiếp xúc với ai, họ thường đang trải qua sự kiệt quệ về mặt cảm xúc hoặc có thể là dấu hiệu của trầm cảm, lo âu, hoặc khủng hoảng tâm lý.

Để giúp họ tìm lại sự lạc quan, điều quan trọng nhất là sự kiên nhẫn và tinh tế, không thể nóng vội hay ép buộc. Dưới đây là những cách bạn có thể đồng hành và hỗ trợ họ:

  1. Thay đổi cách tiếp cận (Chân thành và không phán xét)
  • Lắng nghe mà không phán xét: Khi họ chịu mở lòng, hãy lắng nghe để hiểu chứ không phải để đưa ra lời khuyên hay dạy bảo. Tránh những câu nói mang tính gạt đi cảm xúc của họ như: “Có chuyện gì đâu mà phải buồn”, “Ngoài kia nhiều người còn khổ hơn”… Thay vào đó, hãy công nhận cảm xúc của họ: “Mình hiểu giai đoạn này thực sự khó khăn với bạn”.
  • Sự hiện diện thầm lặng: Nếu họ chưa sẵn sàng nói chuyện, đừng ép buộc. Hãy cho họ biết bạn vẫn luôn ở đó khi họ cần. Đôi khi chỉ cần một tin nhắn nhắn nhủ nhắn gọn: “Khi nào thấy đỡ hơn thì nhắn mình nhé, mình luôn sẵn sàng” hoặc ngồi im lặng bên cạnh họ cũng là một sự an ủi lớn.
  1. Giúp họ kết nối lại từ những bước rất nhỏ
  • Không ép buộc tham gia đám đông: Người đang chán nản rất sợ những nơi ồn ào hoặc phải xã giao. Đừng cố kéo họ đi tiệc tùng hay gặp gỡ nhóm bạn đông người. Hãy bắt đầu bằng những cuộc gặp 1-1 ở không gian yên tĩnh.
  • Rủ làm những việc không cần nói nhiều: Bạn có thể rủ họ đi dạo công viên, đi xem phim, hoặc cùng nấu một món ăn đơn giản. Những hoạt động này giúp họ tiếp xúc với thế giới bên ngoài một cách tự nhiên mà không bị áp lực phải giao tiếp.
  1. Khơi dậy năng lượng tích cực một cách tự nhiên
  • Khuyến khích vận động nhẹ: Vận động giúp cơ thể giải phóng endorphin (hormone hạnh phúc). Bạn có thể rủ họ đi bộ ngắn vào buổi sáng hoặc buổi chiều. Tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và thiên nhiên có tác động rất tốt đến việc cải thiện tâm trạng.
  • Gợi nhắc về những điều họ từng thích: Nhắc lại một sở thích cũ, một món ăn họ từng mê, hoặc một kỷ niệm vui vẻ một cách khéo léo để kích hoạt lại những cảm xúc tích cực đã bị che lấp bởi sự bi quan.
  • Ghi nhận những nỗ lực nhỏ nhất: Khi họ chịu bước ra khỏi phòng, chịu ăn một bữa tử tế, hay mỉm cười một cái, hãy âm thầm vui mừng và khích lệ họ. Với người trầm cảm hay chán nản, mỗi việc nhỏ như vậy đều cần một nỗ lực rất lớn.
  1. Tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn nếu cần thiết

Nếu tình trạng này kéo dài quá lâu (trên 2 tuần) và đi kèm với các dấu hiệu nghiêm trọng như bỏ ăn, mất ngủ triền miên, bỏ bê hoàn toàn bản thân hoặc có suy nghĩ tiêu cực về cuộc sống, đây có thể là bệnh lý về tâm lý.

Hãy khéo léo gợi ý và đồng hành cùng họ đến gặp bác sĩ tâm lý hoặc chuyên gia tham vấn để có lộ trình điều trị đúng hướng.


 

Tình trạng âm thầm khiến nhiều người phải sống phụ thuộc vào người khác khi về già 

Dr. Christina Nguyen 

 Tình trạng âm thầm khiến nhiều người phải sống phụ thuộc vào người khác khi về già  –  Chia sẻ từ một bác sĩ tại Mỹ

– Ban đầu có thể chỉ là những chuyện rất nhỏ.

– Quên mình để chìa khóa ở đâu.

– Không nhớ tên một người quen.

– Hỏi lại câu vừa mới hỏi.

– Đi vào phòng rồi quên mình định làm gì.

Gia đình thường tự trấn an: “Lớn tuổi rồi, ai chẳng hay quên.”

Và đúng là không phải mọi lần đãng trí đều có nghĩa là bệnh.

Nhưng khi những thay đổi về trí nhớ và tư duy bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, vấn đề không còn chỉ là “hay quên”.

Ba mẹ không nhớ mình đã uống thuốc hay chưa.

Không còn quản lý được tiền bạc.

Lái xe rồi quên đường về nhà.

Bật bếp nhưng quên tắt.

Dễ tin người lạ và có thể bị lừa.

Không còn đủ khả năng tự đưa ra những quyết định quan trọng.

Khi suy giảm nhận thức đủ nghiêm trọng để ảnh hưởng đến khả năng sống độc lập, người bệnh có thể đã bước sang giai đoạn sa sút trí tuệ.

Sa sút trí tuệ không phải tên của một bệnh duy nhất.

Nó là một hội chứng có thể do Alzheimer, bệnh mạch máu não, Lewy body và nhiều nguyên nhân khác gây ra.

Điều đáng sợ nhất không chỉ là quên.

Mà là một người từng tự chăm sóc bản thân, tự đi làm, nuôi con, quản lý tài chính và quyết định mọi việc trong gia đình…

… có thể dần phải phụ thuộc vào người khác trong từng bữa ăn, viên thuốc và sinh hoạt hằng ngày.

Đây có lẽ là một trong những mất mát lớn nhất của tuổi già:  Không chỉ là cơ thể yếu đi, mà là dần mất quyền kiểm soát chính cuộc đời mình.

Nhưng có một điều mà nhiều người không biết.

Sự mất độc lập ở tuổi 70 không phải lúc nào cũng bắt đầu ở tuổi 70.

Sức khỏe não bộ khi về già được xây dựng trong nhiều thập kỷ trước đó.

– Cao huyết áp không được kiểm soát.

– Tiểu đường.

– Cholesterol cao.

– Hút thuốc.

– Ít vận động.

– Mất ngủ kéo dài.

– Mất thính lực không được điều trị.

– Trầm cảm.

– Cô lập xã hội.

Những yếu tố này có thể âm thầm ảnh hưởng đến não bộ từ tuổi 30, 40 và 50, rất lâu trước khi một người nhận thấy trí nhớ của mình thay đổi.

Điều đó không có nghĩa là chúng ta có thể bảo đảm sẽ không bao giờ mắc Alzheimer hay sa sút trí tuệ.

Tuổi tác, di truyền và nhiều yếu tố ngoài tầm kiểm soát vẫn đóng vai trò quan trọng.

Nhưng những gì chúng ta làm từ bây giờ có thể góp phần giảm bớt một phần nguy cơ và giúp mình duy trì khả năng hoạt động độc lập lâu hơn.

Vậy bạn có thể làm gì ngay bây giờ?

Không cần thay đổi tất cả cùng một lúc.

Có thể bắt đầu từ vài việc khá đơn giản.

  1. Biết những chỉ số cơ bản của mình

– Huyết áp, đường huyết và cholesterol không chỉ liên quan đến tim mạch.

– Chúng cũng ảnh hưởng đến hệ thống mạch máu nuôi não.

Nếu đã lâu chưa khám sức khỏe định kỳ, có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra những chỉ số này và trao đổi với bác sĩ nếu chúng bất thường.

Cao huyết áp hoặc cholesterol cao thường không gây triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người thường không cảm thấy gì dù đã bị nhiều năm.

  1. Tìm một hình thức vận động có thể duy trì

– Không nhất thiết phải đến phòng gym hoặc tập thật nặng.

– Có thể là đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, chơi thể thao hoặc tập kháng lực vài lần mỗi tuần.

Hãy chọn một hoạt động phù hợp với lịch sống và có thể duy trì trong thời gian dài.

Nếu bạn chưa có thói quen vận động, có thể bắt đầu bằng 15–20 phút mỗi ngày.

Vận động không chỉ hỗ trợ sức khỏe tim mạch mà còn giúp duy trì khối cơ, khả năng giữ thăng bằng và sự độc lập về thể chất khi lớn tuổi.

  1. Chăm sóc giấc ngủ thay vì chỉ cố chịu mệt

Nếu thường xuyên mất ngủ, ngáy lớn, thức dậy vẫn mệt hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày, có thể trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân.

Giấc ngủ kém kéo dài không phải lúc nào cũng chỉ là hậu quả của một cuộc sống bận rộn, mà nhiều khi là hệ quả của một số b.ệ.n.h có thể điều trị được.

B.ệ.n.h ngưng thở khi ngủ, lo âu, trầm cảm hoặc một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, sự tập trung và trí nhớ.

  1. Tiếp tục học và làm những việc đòi hỏi tư duy

– Học một ngôn ngữ, chơi nhạc cụ, đọc một chủ đề mới, viết lách, làm thủ công hoặc tham gia một công việc cần giải quyết vấn đề.

– Mục tiêu không phải là “luyện não” thật nhiều.

– Mà là giữ cho cuộc sống vẫn có sự tò mò, học hỏi và thử thách.

  1. Giữ những mối quan hệ có ý nghĩa

– Có thể chủ động gọi cho một người bạn, tham gia một nhóm cộng đồng, duy trì sinh hoạt với nhà thờ, chùa, hoặc dành thời gian gặp gỡ gia đình.

– Những mối quan hệ này không chỉ giúp tinh thần tốt hơn, mà còn khiến chúng ta tiếp tục trò chuyện, lắng nghe, ghi nhớ, phản ứng và kết nối với người khác.

  1. Xử lý sớm những vấn đề có thể điều trị

– Nếu bạn cảm thấy thính lực và thị lực đang dần sa sút, cảm thấy t.r.ầ.m cảm, l.o â.u hoặc đang dùng nhiều lịa thuốc khiến mình buồn ngủ, chóng mặt hay khó tập trung, có thể trao đổi với bác sĩ thay vì cố thích nghi trong thời gian dài.

– Một số vấn đề tưởng như nhỏ có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động hằng ngày và khả năng kết nối với mọi người.

Tránh những điều có thể gây tổn thương não

– Đội mũ bảo hiểm khi cần.

– Thắt dây an toàn khi lái xe

– Không hút thuốc.

– Hạn chế rượu bia.

– Bảo vệ thính lực khi làm việc trong môi trường quá ồn.

Đây không phải những cách bảo đảm ngăn được sa sút trí tuệ.

Nhưng chúng là những việc thực tế có thể giúp giảm bớt một phần nguy cơ.

Không cần làm hoàn hảo.

Chỉ cần chọn một việc phù hợp nhất với mình và bắt đầu từ đó.

Với cha mẹ hoặc người thân lớn tuổi, nên chú ý khi sự hay quên bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày:

* Hỏi đi hỏi lại cùng một câu.

* Quên uống thuốc hoặc uống thuốc nhiều lần.

* Không còn quản lý được tiền bạc.

* Đi lạc ở nơi quen thuộc.

* Gặp khó khăn với công việc từng làm rất thành thạo.

* Thay đổi rõ rệt về tính cách, phán đoán hoặc hành vi.

Không phải mỗi lần quên tên ai đó đều có nghĩa là sa sút trí tuệ.

Nhưng khi trí nhớ bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng sống độc lập, việc đánh giá sớm là cần thiết.

Và cũng không nên mặc định đó chắc chắn là Alzheimer.

Rối loạn tuyến giáp, thiếu vitamin, trầm cảm, tác dụng phụ của thuốc, mất ngủ hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể ảnh hưởng đến trí nhớ.

Phát hiện sớm có thể giúp bạn tìm những nguyên nhân có thể điều trị, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và chuẩn bị trước khi một cuộc khủng hoảng xảy ra.

Ai rồi cũng sẽ già.

Nhưng những lựa chọn hôm nay có thể góp phần quyết định chúng ta sẽ giữ được sự minh mẫn và độc lập bao lâu.

Bởi vì mục tiêu không chỉ là sống thọ.

Mà là sống thọ trong một cơ thể vẫn có thể vận động, một bộ não vẫn có thể suy nghĩ minh mẫn, và một cuộc đời độc lập, không phụ thuộc vào người khác.

Bạn nghĩ gì về những chia sẻ này? Hãy comment cho mình biết nhé.

Hãy chia sẻ nếu bạn cảm thấy hữu ích!

Dr. Christina Nguyễn


 

 Các Bác sĩ đang làm được điều không thể…!!

 Các Bác sĩ đang làm được điều không thể…!!

Úc vừa làm được điều mà chưa quốc gia nào từng làm. 

Các bác sĩ ở Sydney giờ đây đang tiêu diệt khối u ung thư bằng cách đông lạnh chúng hoàn toàn — không dao mổ, không khâu, không phẫu thuật chút nào.

 Điều này đang diễn ra tại Bệnh viện Liverpool ở phía tây nam Sydney, nơi có máy cryoablation hướng dẫn bằng MRI đầu tiên của Úc.

 Đây là cách nó hoạt động.

 Một cây kim mỏng hơn vài milimet được luồn vào khối u trong khi các bác sĩ theo dõi mọi chuyển động theo thời gian thực trên MRI.

 Sau đó, khí bắn qua nó, làm giảm nhiệt độ xuống khoảng âm 180°C chỉ trong vài giây.

 Khối u đông cứng thành một “quả cầu băng” nhỏ xíu. Các tế bào ung thư bị vỡ. Nguồn cung cấp máu bị tắc nghẽn. Khối u chết đi.

 Không cắt. Không chảy máu. Không cần vài tuần hồi phục.

 Một trong những bệnh nhân đầu tiên là Josephine Cordina, 64 tuổi, người đã sống chung với một khối u 9mm nằm sâu trong cột sống. Cơn đau cướp đi giấc ngủ của bà. Thuốc giảm đau hầu như không hề tác dụng. Phẫu thuật mở sẽ có nghĩa là vít vào cột sống và nằm bất động vài tuần.

 Thay vào đó, các bác sĩ đã đông lạnh nó.

 Một ngày sau, bà rời bệnh viện mà không còn đau đớn.

 Đó là phần nghe có vẻ không thể — hầu hết bệnh nhân về nhà trong vòng 24 giờ và hoàn toàn tránh được thời gian nằm viện dài ngày.

 Nó hiệu quả với các khối u ở cột sống, gan, thận. Và nó mang lại hy vọng cho những người được cho là quá già, quá yếu hoặc rủi ro quá cao cho phẫu thuật truyền thống.

 Tương lai của điều trị ung thư có thể không cần một vết cắt nào.

 Nguồn: Bệnh viện Liverpool, Sydney (thủ thuật cryoablation hướng dẫn bằng MRI đầu tiên của Úc)

From: Anh Dang & KimBang Nguyen


 

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chăm sóc sức khỏe tâm thần (RFI)

(RFI)

Đăng ngày: 24/06/2026 

Hãy thử tưởng tượng một máy nhỏ đặt trong phòng khách hoặc trong phòng ngủ của một người già. Nhờ camera và micro gắn trên máy, giọng nói và các biểu cảm gương mặt của người này được ghi và được phân tích bởi một ứng dụng trí tuệ nhân tạo và qua đó phát hiện những dấu hiệu báo trước tâm trạng lo lắng hay thờ ơ và giúp các bác sĩ chẩn đoán sớm. 

Ảnh minh họa: Một nhà dưỡng lão ở bang Florida, Hoa Kỳ. Ảnh chụp ngày 04/07/2025. AP – Rebecca Blackwell

Chiếc máy đó chính là Emobot, do ba kỹ sư trẻ người Pháp phát triển và hiện đã được trang bị cho các viện dưỡng lão hoặc đặt tại nhà của những bệnh nhân đang được theo dõi về chứng trầm cảm. 

Hiện nay, tại Pháp nói riêng và trên thế giới nói chung số ca trầm cảm không ngừng gia tăng, nhưng các phương tiện y tế vẫn không đủ để chăm sóc số ca ngày càng tăng đó. Tại Pháp có đến 12,5% dân số bị trầm cảm và trên toàn thế giới số người bị trầm cảm lên tới hơn 320 triệu. Ở Pháp hiện chỉ có tổng cộng 15.000 bác sĩ tâm thần, tức là 1 bác sĩ tâm thần cho 600 bệnh nhân. Ở Hoa Kỳ, tỷ lệ này là 1 bác sĩ tâm thần trên 1.000 bệnh nhân. Thành ra thường phải chờ nhiều tháng mới được khám bác sĩ tâm thần và các bác sĩ không thể nào dành đủ thời gian cần thiết cho mỗi bệnh nhân, cho nên không thể chăm sóc đầy đủ cho bệnh nhân.

Theo dõi liên tục bệnh nhân

Hiện nay, các bác sĩ tâm thần chỉ có thể dựa vào những quan sát lâm sàng và dựa trên bảng câu hỏi thẩm định tâm thần để đề ra phương pháp điều trị và chẩn đoán. Giải pháp mà công ty khởi nghiệp Emobot mang lại cho các bác sĩ tâm thần đó là giúp họ theo dõi liên tục tâm trạng của bệnh nhân, hoặc của người lớn tuổi qua các biểu cảm gương mặt và giọng nói của họ được máy ghi lại và được ứng dụng trí tuệ nhân tạo phân tích.

Sau khi được trình làng tại triển lãm công nghệ lớn nhất thế giới Consumer Electronics Show (CES) tại  Las Vegas, Hoa Kỳ năm 2023, Emobot đã được giới thiệu tại triển lãm công nghệ lớn nhất châu Âu Vivatech 2025. 

Trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ tại triển lãm Vivatech, ông Samuel Lerman, một trong ba sáng lập viên của công ty Emobot, cho biết:

“Emobot được thành lập cách đây ba năm, từ một phòng thí nghiệm tại trường CentraleSupélec và chuyên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực tâm thần học. Sản phẩm đầu tiên của công ty là ứng dụng phân tích cảm xúc thụ động, nghĩa là chúng tôi sẽ liên tục phân tích cảm xúc của những bệnh nhân mắc chứng trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực. Chúng tôi sẽ có thể theo dõi họ liên tục giữa các lần khám với bác sĩ tâm thần. Mục tiêu là ngăn ngừa khả năng tái phát và xem liệu phương pháp điều trị có phù hợp và hiệu quả đối với bệnh nhân đó hay không. 

Cụ thể là bệnh nhân tải xuống một ứng dụng, trên điện thoại di động hoặc máy tính và chúng tôi sẽ thu thập một số lượng dữ liệu về bệnh nhân, tất nhiên là phải có sự đồng ý của họ, liên quan đến biểu cảm khuôn mặt. Như vậy chúng tôi sẽ có thể sử dụng camera selfie của điện thoại và camera máy tính để phân tích các biểu cảm nhỏ mỗi giây trên khuôn mặt của bệnh nhân. Chúng tôi cũng sẽ lắng nghe giọng nói của bệnh nhân và thu thập dữ liệu điện thoại, như số bước đã đi, các hoạt động trong ngày và giấc ngủ, những dữ liệu rất quan trọng trong tâm thần học. 

Bệnh nhân tải xuống ứng dụng và sau đó tự chụp ảnh hoặc tự quay video để giúp phát hiện những thay đổi tâm trạng. Đối với bệnh nhân, đó là nguyên tắc thụ động. Nói chung là  bệnh nhân sử dụng điện thoại của họ một cách bình thường: gởi tin nhắn, sử dụng các mạng xã hội, truy cập các trang web và ứng dụng sẽ phân tích hành vi và biểu cảm khuôn mặt của bệnh nhân.” 

Cung cấp dữ liệu bổ sung

Ông Samuel Lerman nhấn mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo Emobot không thay thế bác sĩ tâm thần, mà là cung cấp những dữ liệu bổ sung cho bác sĩ:

“Thu hình một bệnh nhân là một vấn đề rất nhạy cảm về tính riêng tư. Ở đây trí tuệ nhân tạo cho phép chúng ta phân tích trực tiếp mà không cần phải lưu trữ hình ảnh hoặc video. Trí tuệ nhân tạo sẽ phân tích các biểu hiện nhỏ của bệnh nhân mỗi giây và cho phép chúng ta biết cảm giác đó tích cực hơn hay tiêu cực hơn và mức năng lượng cao hơn hay thấp hơn. Và dựa trên điều đó, trong vài nghìn giờ, chúng ta có thể phát hiện ra những lúc bệnh nhân có tâm trạng buồn chán và những lúc có tâm trạng vui vẻ hơn, đây là hai tiêu chí chính để xác định chứng trầm cảm. 

Bác sĩ đã có tất cả dữ liệu cá nhân của bệnh nhân và tiền sử bệnh án của bệnh nhân. Những gì chúng tôi làm là cung cấp các dữ liệu bổ sung tâm thần học đang rất thiếu. Chúng tôi sử dụng máy ảnh để có thể liên tục quay phim bệnh nhân và chúng tôi không nhất thiết phải nắm rõ hồ sơ y khoa của bệnh nhân. 

Đây thực sự là một vấn đề cơ bản, vì tâm thần học là một chuyên khoa có rất ít hình ảnh, rất ít dữ liệu cụ thể. Dữ liệu duy nhất mà bác sĩ thường có là các bảng câu hỏi mà bệnh nhân điền các câu trả lời mỗi hai tuần và hiện giờ bác sĩ chỉ có thể dựa trên đó  để đề ra các phương pháp điều trị, v.v. 

Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong sức khỏe tâm thần sẽ cho phép chúng tôi cung cấp những dữ liệu bổ sung, không phải để thay thế bác sĩ, mà là để giúp họ đưa ra quyết định tốt hơn. Tâm thần của bệnh nhân có ổn định hay đang dao động? Nếu tâm trạng bệnh nhân dao động, thì giải pháp của chúng tôi có thể cung cấp tín hiệu đó. Dựa trên đó, nếu cần, bác sĩ sẽ thay đổi phương pháp điều trị và nói chung là chẩn đoán tốt hơn.

Ứng dụng sẽ được sử dụng trong các phòng khám tâm thần, dù là phòng khám tư hay phòng khám trong các khoa tâm thần của bệnh viện. Ứng dụng sẽ miễn phí trong vòng một năm, chúng tôi sẽ chỉ tính phí theo dõi từ xa. Đây là mức phí cố định được bảo hiểm y tế hoàn trả.”

Trí tuệ nhân tạo còn giúp xác định những bệnh nhân có khả năng cần theo dõi bằng cách phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án. Công cụ hỗ trợ chẩn đoán này mang lại rất nhiều lợi ích: phát hiện sớm các rối loạn và hỗ trợ đắc lực cho những người chăm sóc sức khỏe tâm thần. Trong tương lai, các mô hình ngôn ngữ rộng được tích hợp vào các tác nhân đàm thoại sẽ có thể mô phỏng một buổi tư vấn tâm thần, sau đó giới thiệu bệnh nhân đến các chuyên gia sức khỏe tâm thần. 

Chẳng hạn như phòng thí nghiệm Sanpsy của đại học Bordeaux, Pháp, đang phát triển một tác nhân đàm thoại với mục tiêu thực hiện một cuộc phỏng vấn y tế với bệnh nhân. Các công cụ được kết nối thì rất hữu ích để theo dõi hành vi hàng ngày của những người mắc các rối loạn sức khỏe tâm thần. Chúng thu thập dữ liệu như hoạt động thể chất, chất lượng giấc ngủ và nhịp tim. Việc theo dõi này cung cấp cho các chuyên gia chăm sóc sức khỏe thông tin giá trị để theo dõi tình trạng lâm sàng của bệnh nhân và ngăn ngừa khủng hoảng, theo dõi hiệu quả điều trị hoặc giúp cá nhân hóa các biện pháp can thiệp. Ví dụ như nhịp tim có thể cung cấp cho bác sĩ thông tin về các giai đoạn căng thẳng và kiệt sức của bệnh nhân. 

Một hình thức tích hợp AI khác trong sức khỏe tâm thần là tính toán cảm xúc. Chatbot, hay còn gọi là các tác nhân đàm thoại, có khả năng diễn giải và phản hồi một cách đồng cảm với cảm xúc của người dùng, giúp tương tác trở nên gần gũi và mang tính cá nhân hơn. Một ví dụ là ứng dụng Kanopee, giúp mỗi người tự quản lý các vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần như căng thẳng, lo âu và rối loạn giấc ngủ. 

Trí tuệ nhân tạo cũng đóng vai trò phòng ngừa bằng cách phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe tâm thần. Sử dụng các mẫu sinh học, chụp MRI não và phân tích hành vi và ngôn ngữ, nền tảng PsyCHARE có thể xác định những người trẻ có nguy cơ mắc chứng loạn thần như tâm thần phân liệt.. Sau đó, nền tảng này giúp xác định liệu pháp điều trị phù hợp nhất cho bệnh nhân.

Theo giáo sư Pierre Philip, một chuyên gia sức khỏe tâm thần của Pháp, tương lai của AI trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần có vẻ đầy hứa hẹn, với tiềm năng to lớn trong việc theo dõi chủ động và ngăn ngừa các hành vi nguy cơ. Giáo sư Philip tin rằng công nghệ này có thể đóng vai trò trung tâm trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu của các triệu chứng trở nặng và hỗ trợ bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính. Nếu vượt qua những thách thức liên quan đến bảo vệ dữ liệu và độ tin cậy của mô hình, AI có thể giải quyết tình trạng thiếu hụt bác sĩ tâm thần và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng trong ngành tâm thần học.

Với sự hỗ trợ liên tục, giá cả phải chăng và được cá nhân hóa, AI dường như là một giải pháp sáng tạo cho tương lai của sức khỏe tâm thần. Cũng theo giáo sư Philip, AI tạo sinh và các tác nhân đàm thoại sẽ giúp ích rất nhiều, tức là dạy cho mỗi người cách xác định những hành vi nguy cơ và những triệu chứng đầu tiên để khắc phục tình trạng. Đặc biệt là trong việc theo dõi các bệnh tâm thần mãn tính, AI tạo sinh có một tương lai to lớn, vì có thể cung cấp hỗ trợ liên tục phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng bệnh nhân.

Thanh Phương