Hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em (Mt 5,44)
Người Việt đang từ bỏ quê hương
Nguyệt Quỳnh gửi RFA
Một người Việt bị cưỡng chế hồi hương. Ảnh chụp ngày 8 tháng 3 năm 1995.
AFP PHOTO
Cứ mỗi năm cuộc tranh giành quyền lực ở cấp lãnh đạo thượng tầng lại lặp đi lặp lại, và càng ngày mức độ càng gay gắt. Tôi tự hỏi không biết các vị lãnh đạo có từng bao giờ quan tâm để nhận biết ra rằng từ lâu nhiều người dân Việt Nam đã thầm lặng bỏ nước ra đi!
Điều đáng giật mình là – ngày nay người ta rời bỏ quê hương mình không một chút vấn vương luyến tiếc. Quê hương là nơi chốn thiêng liêng, nơi thân thuộc, nơi có cha mẹ, anh em, bằng hữu, có cả một trời thơ ấu; nhưng vì sao người VN lại tìm mọi cách để rời bỏ đất nước mình?
Bốn mươi năm trước, người ta buộc phải dứt áo ra đi, buồn thắt ruột khi phải rời bỏ nơi chôn nhau cắt rốn. Thi sĩ Luân Hoán có bốn câu thơ nhớ quê đến nao lòng:
“Trông ra cửa kính trời mưa tuyết
Ngó lại mình đang ngồi bó tay
Quê hương nhắm mắt như sờ được
Sao vẫn buồn xo đến thế này?”
Nếu như ngày xưa, người Việt tị nạn lìa xa quê, nhớ từng chiếc lá me, từng cành phượng vĩ, thương từng viên ngói vỡ, bóng con chim se sẻ trước hiên nhà; thì ngày nay, người giàu cũng như nghèo, ngay cả con cái các quan chức nằm trong bộ máy chính quyền cũng tìm mọi cách để rời bỏ đất nước, ra đi không cần ngoái đầu nhìn lại.
Trong cuộc họp tại văn phòng Quốc hội ngày 29 tháng 12 vừa qua, bàn về tình trạng các du học sinh cấp phổ thông trung học và đại học sau khi tốt nghiệp không trở về; Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Duy Thăng đã nhìn nhận với các đại biểu Quốc hội rằng: “Tôi nghĩ con em nhiều người ngồi ở đây cũng không về. Cá nhân gia đình tôi cũng vậy, 2 đứa không về.”
Vì đâu có tình trạng này? Chiến tranh, nghèo đói cũng không làm người ta rời bỏ quê hương mình. Chỉ mới ngày nào, khi cuộc chiến biên giới bùng nổ vào năm 1979, hàng hàng lớp lớp thanh niên ưu tú sẵn sàng viết đơn bằng máu để xin ra chiến trường. Dù khó khăn, gian khổ người ta vẫn gắn bó, vẫn hãnh diện về dân tộc mình. Tôi nhớ có lần đọc được trong facebook của một em sinh viên: “Tôi tự hào vì mỗi tên đất, tên đường ở xứ tôi đều viết bằng tên người chứ không phải đánh số.” Nhưng chỉ vài tuần trước đây, một bài viết trên trang mạng BBC viết rằng – tác giả muốn rời bỏ VN để con cái mình khi lớn lên được sống làm người tử tế.
Một người nhập cư Việt đang lao động ở Ba Lan. Ảnh chụp ngày 4 tháng 10 năm 2003. (minh họa)
Tôi có dịp gặp một số thanh niên Việt Nam ở Philippines. Họ trẻ, tốt lành và trong sáng, nhưng họ quay lưng hẳn và không muốn nhắc đến tình hình xã hội, chính trị tại đất nước mình. Sự gian dối, giả trá khắp nơi đã làm các em chán nản. Một em chia sẻ với tôi là hầu hết các bạn của em đều cảm thấy bất lực và muốn tìm cách rời khỏi Việt Nam.
Tôi gặp em H, một thiếu nữ sống một mình ở đất nước xa lạ này. Em sống và chống trả với những bất trắc, bão tố do tình trạng cư trú bất hợp pháp của mình. Gã chủ nhà muốn xâm hại em, thản nhiên cầm điện thoại và hăm dọa nếu em không thuận hắn sẽ báo cảnh sát. Rất may, H là một thiếu nữ thông minh và mạnh mẽ, em đã vượt thoát được. Cha mẹ ở miền quê làm sao biết được em đã phải chống chọi với những gì. Những thiếu nữ yếu đuối, không may mắn khác sẽ hành xử ra sao? Và định mệnh sẽ đưa đẩy các em về đâu?
Tôi cũng gặp một trường hợp khác, một phụ nữ miền biển, nghèo khó, vô danh nhưng chị đã làm tôi xúc động đến ngẩn ngơ.
Nếu bạn đang đi du lịch phượt trên đất Thái. Dừng chân uống một cốc nước dừa trên hè phố hay tại một quán ăn nào đó. Lúc bạn đang cố bập bẹ nói một ít tiếng Thái với người đang phục vụ, thì nhớ rằng người đang nói chuyện với bạn bằng tiếng địa phương đó có thể là một người Việt Nam. Bên dưới nụ cười xã giao và ánh mắt lẩn tránh đó, ẩn chứa cả một mối ân tình thắm thiết của người đồng hương.
Tôi gặp chị L, người phụ nữ gầy ốm da ngăm đen đứng bán một xe nước dừa bên hè phố. Ban đầu có lẽ nghe chúng tôi nói tiếng Việt, không nhịn được, chị cất tiếng hỏi tôi có phải người Việt Nam không. Thấy người đồng hương tôi vồn vã hỏi thăm, nhưng thấy thái độ chị lẩn tránh và đáp lại bằng tiếng Thái tôi đoán có lẽ chị đang có vấn đề về di trú. Bốn mươi năm trước, tôi đã gặp một người mẹ cắt ruột đẩy đứa con 6 tuổi của mình ra biển để mong nó tìm được tương lai. Ngày nay, tôi gặp người mẹ khác, cũng thắt ruột bỏ lại đứa con gái năm tuổi của mình cho bà ngoại để đi kiếm sống ở nước ngoài, đi “tha hương cầu thực”.
“ Ở đây người Thái họ hiền lắm, họ thương mình. Mình đẩy xe đi bán từ 7 giờ sáng đến 12 giờ đêm mới về được đến nhà. Đi ban đêm cũng không sợ… Ở đây từ những người thấp nhất trong xã hội như xe ôm hay cảnh sát họ đều giúp đỡ mình hết mình.”
Khi đã tin cậy, chị níu chặt lấy cánh tay tôi luôn miệng nói chuyện, quên cả bán hàng. Được một lúc chị móc trong túi áo ra 25 baht tôi vừa trả tiền nước, đưa lại. Chị ngượng ngùng bảo tình cảm mà lấy tiền tối về không ngủ được. Tôi xúc động vì sự tốt lành, vì cái ân tình chị dành cho tôi, một người xa lạ. Bấy nhiêu thôi cũng đủ thấu hiểu tấm lòng tha thiết của chị đối với người Việt, đối với quê hương như thế nào. Vậy mà có đến mấy lần chị nói với tôi là chị không muốn trở về VN nữa. Xin ghi lại một đoạn đối thoại của tôi với người phụ nữ này để hiểu vì sao chị không muốn trở về. Tôi cố tình hỏi tiếp:
– Nhưng khi để dành đủ tiền rồi chị về quê mình chứ?
– Thôi không về đâu.
– Tại sao lại không về?
– Ở đây người Thái họ hiền lắm, họ thương mình. Mình đẩy xe đi bán từ 7 giờ sáng đến 12 giờ đêm mới về được đến nhà. Đi ban đêm cũng không sợ… Ở đây từ những người thấp nhất trong xã hội như xe ôm hay cảnh sát họ đều giúp đỡ mình hết mình.
– Nhưng mai mốt chị về thăm con, người khác dành mất chỗ bán của chị thì sao?
– Không sao đâu, không có mình thì họ bán, khi họ thấy mình đẩy xe tới, họ tự động đẩy xe đi chỗ khác.
– …
Những dự thảo văn kiện đại hội đảng có bao giờ đặt ra vấn đề vì lẽ gì mà người dân nghèo, lương thiện lại không cảm thấy an toàn ở quê hương mình? Những người như chị bán nước dừa, hay cháu H đâu cần biết gì đến dân chủ hay nhân quyền? Họ cũng không cần biết ngày mai ông Nguyễn Phú Trọng hay ông Nguyễn Tấn Dũng sẽ trở thành Tổng Bí Thư. Họ chỉ cần một môi trường sống ổn định, an lành. Nơi hàng ngày không phải nơm nớp lo sợ gặp cảnh sát giao thông hay quân cướp giật. Nơi họ kiếm được miếng ăn hàng ngày và không phải im lặng trước những điều tai ác.
Đến bao giờ người dân mình khi “Rời Bỏ” quê hương đều ôm giấc mơ sẽ “Trở Về” để sớt chia những gian nan và dựng xây lại đất nước?
Tôi biết những người như vậy, những người đã ra đi, nhưng lại chọn trở về như Trần Văn Bá, Võ Đại Tôn, Hoàng Cơ Minh, Võ Hoàng, Ngô Chí Dũng…Chúng ta cũng biết những người đang nỗ lực thay đổi xã hội, những người gắn bó với tổ quốc, người muốn dân mình, đồng bào mình được có đời sống đích thực cần có của một con người. Họ là Nguyễn Văn Đài, Lê Thị Công Nhân, Hồ Đức Hoà, Đặng xuân Diệu, Nguyễn Đặng Minh Mẫn, Nguyễn Văn Oai, Bùi Minh Hằng, Nguyễn Đình Cương, Võ An Đôn…Tiếc rằng những nỗ lực của họ chỉ đổi lấy tù tội, bất trắc và gian nan.
Tôi tự hỏi những người như Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Duy Thăng, các vị đại biểu quốc hội, những đảng viên “chân chính”… họ nghĩ gì? Họ phục vụ cho ai? Một chính quyền dù có theo đuổi mục đích, lý tưởng cao đẹp gì đi chăng nữa thì cũng chẳng có ý nghĩa gì khi mà con em họ, khi mà mọi người dân, từ trí thức cho đến chị bán nước dừa cũng đều muốn ra đi.
Tôi cho rằng các vị lãnh đạo, những người liên hệ trong chính quyền, hay trong trận đấu đá tranh giành quyền lực năm 2016 – từ anh công an quèn quen bóp cổ dân, đến các nhân sự tứ-trụ-triều-đình tương lai cần có câu trả lời chính đáng cho chính mình và cho những người dân hiền lành, chất phác đang phải sống lưu vong khắp nơi.
Cuối năm dân còn khổ, quan đi du lịch bằng tiền của dân
Văn Quang – Viết từ Sài Gòn
Vào những ngày cuối năm thường các quan lớn có lý do và có thì giờ nghỉ ngơi. Có một cái “mốt thời thượng” mà các ngài tìm đủ cách để đi “du hí” với nhiều danh nghĩa khác nhau. Nào là tiệc tất niên, nào mừng thưởng công, nào vinh danh người tốt việc tốt… nếu làm đúng cũng chẳng có gì đáng nói tuy rằng những thứ đó tiêu tốn công quỹ tức là tiền của nhân dân, nhưng có hàng chục danh nghĩa để các quan lợi dụng. Ở đây tôi chỉ nói đến một kiểu lợi dụng đang bị dư luận của người dân rầm rộ lên án. Đó là việc có nhiều tỉnh cử đoàn đại biểu đi nước ngoài “học tập kinh nghiệm.” Hết học làm xổ số đến học cách chống ngập lụt… Ối, nước mình chậm tiến thì thiếu gì cái để học. Học làm cái bù loong, học cách giáo dục, học chống tham nhũng và học cả cách làm quan thanh liêm… cái gì cũng phải học. Học được là tốt.
Nhưng oái oăm thay hầu hết những vị được cử đi học lại toàn là những vị sắp hết nhiệm kỳ, nói trắng ra là học xong thì về hưu nghỉ khỏe! Đây là một kiểu “đền ơn đáp nghĩa” của các quan với nhau chứ anh dân đen chẳng ăn thua gì đến cái mục học hành của quý vị. Đó là một thứ “lợi ích nhóm” cũng nằm trong hiện tượng “gia đình trị” và “một người làm quan cả họ được nhờ.” Còn người dân chỉ nai lưng ra làm đầu tắt mặt tối, thậm chí không đủ ăn mà còn phải đóng đủ thứ thuế cho làng cho xã méo cả mặt.
Biếm họa đi du lịch bằng tiền của dân
Vậy mà vào thời gian này có những tỉnh thản nhiên tổ chức những chuyến đi nước ngoài cho các quan học hỏi, tốn hàng tỉ đồng cho mỗi chuyến đi. Mời các bạn hãy xem vài tỉnh hí hởn tổ chức những chuyến đi này.
Tỉnh Bình Phước cử cán bộ đi Canada học cái gì?
Vào những ngày cuối năm này tỉnh này quyết định cử một đoàn cán bộ hơn 30 người sang Canada học tập làm…. xổ số! Chi phí chuyến đi hết khoảng 1.5 tỷ đồng ($66,000 Mỹ kim), do công ty Xổ Số Bình Phước tài trợ (Doanh nghiệp kinh doanh xổ số là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, do nhà nước sở hữu 100% vốn). Như thế chẳng khác nào lấy tiền của dân cho các quan ăn chơi.
Và đặc biệt hơn nữa là đoàn cán bộ này gồm hầu hết là quan chức sắp nghỉ hưu hoặc đã nghỉ hưu. Nào là nguyên Bí thư Tỉnh ủy, Phó CT thường trực UBND tỉnh, Trưởng Ban Tuyên giáo tỉnh ủy, Trưởng Ban Tổ chức tỉnh ủy, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh, Chánh Thanh tra tỉnh, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh. Mấy ông này đi học làm xổ số để làm gì nhỉ? Nhìn đúng thực chất đó chỉ là một cái cớ để các quan có dịp đi chơi bằng tiền của dân.
Trước đó, năm 2014, tỉnh này cũng đã cử hai đoàn đi “học tập kinh nghiệm” tại Singapore và Malaysia, nguồn kinh phí phần lớn cũng của công ty xổ số tỉnh cung cấp.
Làm quan thời nay sướng thật!
Hơn thế Bình Phước chưa phải là tỉnh dư dả gì. Cách đây hai năm, 2013, Bộ Tài chính đã phải tạm ứng từ ngân sách Trung Ương cho tỉnh này 200 tỷ đồng ($8.8 triệu) nhằm tháo gỡ khó khăn, bảo đảm nguồn cân đối ngân sách thực hiện các chính sách chế độ, nhiệm vụ của năm.
Đây là một việc làm đã bị cấm, bởi trước đó, năm 2012, Văn Phòng CP đã từng có công văn truyền đạt chỉ đạo của chính phủ cấm lợi dụng chức vụ để đi nước ngoài bằng tiền doanh nghiệp (báo Thanh Niên, ngày 29/12/2012). Công văn này yêu cầu lãnh đạo bộ, ngành, địa phương, nhất là người đứng đầu, hạn chế tối đa việc đi công tác nước ngoài, dành thời gian tập trung chỉ đạo, xử lý công việc theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Đó là chuyện công việc mà còn phải cân nhắc, nữa là chuyện du lịch, đi chơi bằng “tiền chùa”.
Nhưng công văn chính phủ thì mặc công văn, đường ta ta cứ đi, tiền chùa ta cứ xài.
Cái bệnh này không được chấn chỉnh nên cái đà “ăn cướp tiền của dân để đú đởn” ấy vẫn cứ tiếp tục và còn được một số tỉnh khác noi theo.
Tiền Giang cử cán bộ sang Hòa Lan học chống ngập lụt
Tháng 12 năm 2014, tỉnh Tiền Giang cử hai đoàn cán bộ hưu trí sang hẳn Mỹ cũng để học làm xổ số (theo báo Tuổi Trẻ, ngày 1/12). Tháng 11, 2015 vừa mới đây, tỉnh Tiền Giang còn quyết định cử đoàn cán bộ sang Hòa Lan và Nga học tập kinh nghiệp xây dựng các công trình chống nước biển dâng, chống ngập, do tác động của biến đổi khí hậu. Điều đáng nói, cũng toàn các cán bộ lãnh đạo sắp nghỉ hưu, và một số doanh nghiệp nhưng chẳng dính dáng gì đến đê điều, ngập lụt.
Các vị sắp về hưu, không tham gia vào ban chấp hành tỉnh ủy khóa mới (2015 – 2020) đi “tham quan, học tập kinh nghiệm” để làm gì nhỉ? Chẳng lẽ các vị đó khi nghỉ hưu ở Tiền Giang thì chống ngập úng cho… nhà mình?
Quảng Nam cho 26 quan ông và 3 phu nhân quan đi học làm du lịch
Bất chấp khốn khó về ngân sách, hàng loạt quan chức tỉnh Quảng Nam ở thời điểm “hoàng hôn nhiệm kỳ” (tức là sắp về hưu) vẫn được sang tận Nam Phi học tập kinh nghiệm.
Trong danh sách 26 người đi học tập Nam Phi của Quảng Nam lần này có ba phu nhân của các quan chức, 15 người đã và sắp về hưu, số còn lại không tái cử ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Nam nhiệm kỳ 2015-2020 vì… hết tuổi.
Đoàn này do ông Lê Phước Thanh – nguyên bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam, trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh – làm trưởng đoàn.
Ngoài ông Thanh còn có hàng loạt quan chức chủ chốt của tỉnh Quảng Nam đã cuối nhiệm kỳ và không tái cử gồm: ông Trần Kim Hùng – phó chủ tịch HĐND tỉnh, ông Lê Văn Lai – đại biểu Quốc Hội, bà Nguyễn Thị Kim Dung – trưởng Ban Dân Vận Tỉnh ủy, ông Ngô Văn Hùng – trưởng Ban Tuyên Giáo Tỉnh ủy.
Rồi hàng loạt bí thư huyện ủy sắp và đã về hưu như ông Nguyễn Tiến (bí thư huyện ủy, chủ tịch HĐND huyện Núi Thành), ông Nguyễn Văn Khương (bí thư Huyện ủy Duy Xuyên), ông Nguyễn Thế Tài (bí thư Huyện ủy Bắc Trà My)…
Đáng chú ý, trong danh sách khách mời còn có thiếu tướng Phan Như Thạch (nguyên giám đốc công an tỉnh) cùng vợ và hai người khác cũng là vợ các quan chức.
Trong quyết định 2977/QĐ-UBND cử đoàn cán bộ đi khảo sát, học tập kinh nghiệm do Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Đinh Văn Thu ký nêu rõ: “Đi khảo sát các cơ sở du lịch, dịch vụ, thương mại; học tập kinh nghiệm về công tác quy hoạch, xây dựng các đô thị, khu kinh tế, quản lý du lịch, bảo tồn thiên nhiên tại Nam Phi.” Thời gian chín ngày từ ngày 5-9 đến 13-9-2015.
Có học được gì đâu
Khi được hỏi có làm việc với lãnh đạo ban quản lý khu bảo tồn này để học hỏi kinh nghiệm gì không, ông Nguyễn Tiến (Bí thư huyện ủy, Chủ tịch HĐND huyện Núi Thành) nói: “Họ đưa đến khu rừng mà trên tivi hay đưa về động vật hoang dã đấy! Đến coi được hai con tê giác, năm, sáu con ngựa vằn, mấy con chồn và sáu, bảy con voi.”
Hỏi có học được gì không thì ông Tiến bảo: “Không học được gì. Họ nhốt trên xe, tới nơi rồi thả xuống. Chỉ thấy mấy con tê giác ăn cỏ. Có học được gì đâu!”
Còn ông Trần Kim Hùng – Phó Chủ tịch HĐND tỉnh thì chẳng cần giấu giếm: “Đã nói đi cái đoàn ưu đãi cho những người không tái cử nhiệm kỳ mới. Không phải đi học hỏi gì hết.”
Tôi chỉ tường thuật vài chuyện như thế bạn đọc đã có thể nhìn rõ sự lộng hành quyền chức của các quan lãnh đạo địa phương như thế nào. Đến đây mời bạn theo dõi phản ứng của người dân qua câu trả lời của ông Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam khi trả lời câu hỏi vì sao nhiều cán bộ tỉnh vào thời điểm “hoàng hôn nhiệm kỳ” vẫn đi Nam Phi “học tập kinh nghiệm” làm du lịch.
Thế nào là phải đạo
Bài phỏng vấn của phóng viên báo Tuổi Trẻ khá dài, tôi chỉ tường thuật vài câu hỏi chính của phóng viên. Khi được hỏi:
PV: Chuyến đi này còn có khách mời là ba phu nhân của các cán bộ. Họ tự chi hay cũng lấy từ ngân sách?
– Ông chủ tịch Đinh Văn Thu – phó bí thư Tỉnh ủy, chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam trả lời: Trong quyết định tôi ký đã ghi rõ những người nằm trong danh sách từ 1 đến 23 là kinh phí từ ngân sách (nguồn lợi kinh doanh kinh tế Đảng). Còn những người đi thêm là vợ của các cán bộ thì họ phải tự lo thôi.
PV: Trong lúc ngân sách tỉnh còn đang khó khăn, đời sống của người dân còn nghèo, việc đi Nam Phi như thế có lãng phí không, thưa ông?
– Ông chủ tịch: Mục tiêu đã được thảo luận trong tập thể thường vụ Tỉnh ủy. Đây là thảo luận của tập thể, mà sử dụng nguồn như vậy tôi thấy là cũng “phải đạo” đối với một số đồng chí có chức danh trong cấp ủy, thường vụ đã tham gia công tác Đảng.
Chính vì chữ “phải đạo” này của ông Thu đã bị hàng ngàn người dân viết trên các báo hoặc facebook phản đối dữ dội. Báo Tuổi Trẻ Online đã tổng kết mời bạn cùng đọc một số lời phản bác thẳng thắn đôi khi gay gắt đó:
– Bạn đọc Mai Tấn Điệu viết:
“Cái “đạo” mà ông Thu nói là “đạo chích.” Ai cũng biết tiền ngân sách đi học tập kinh nghiệm chỉ là lý do để thanh toán thôi….”
– Tự nhận mình là người con Quảng Nam, nhiều bạn đọc góp ý rằng thay vì nhận ra cái sai để điều chỉnh, đằng này quan đứng đầu tỉnh lại bao biện, thật không thể chấp nhận được!
– Tâm sự với tư cách người đồng hương cùng chủ tịch Thu, bạn đọc Học viết: “Chúng tôi là đồng hương ở Quảng Nam – Đà Nẵng tại Sài Gòn. Chúng tôi làm việc cật lực và tiết kiệm từng đồng nhưng về quê thấy cảnh trẻ học không sách vở, không xe đạp đi. Chúng tôi phải ủng hộ và kêu gọi đóng góp để gởi về hằng năm cho các em ở Quảng Nam có điều kiện ăn học. Xin hỏi các ông bà dùng ngân sách đi du lịch là phải đạo là thứ đạo gì?”
– Cùng suy nghĩ này, bạn đọc Ngọc Tú bổ sung: “Có nhiều loại đạo lắm ông Thu ơi: đạo Cao Đài, đạo Thiên Chúa, đạo nhạc, đạo thơ,… và cả đạo chích nữa. Không biết ông theo cái đạo nào mà tổ chức chuyến đi tốn kém tiền của đó?”
– Thậm chí nỗi bức xúc của người dân đã được bạn đọc xuất khẩu thành thơ. Cụ thể, bạn đọc có nick name là Quang Nom (bạn này viết bằng ngôn ngữ địa phương):
“Quê mình nghèo lắm Quảng ơi,
Ăn chơi vừa phải, kẻo đời đi toi.
Mi đi du lịch cuối thời,
Hoàng hôn nhiệm sở ai mời mà đi?”
– Cùng với cách thể hiện này, bạn đọc Nguyễn Thị Vạn công kích thẳng thừng:
“Hỡi ông chủ tịch Quảng Nam
Học đạo làm người đâu phải đi xa
Chi bằng ông xuống với dân
Nhìn xem dân khổ, dân nghèo thế kia
Tiền kia ông hãy giúp dân
Dân nhà còn khổ quan thì đi chơi…”.
Nhìn vào hiện tượng “hoàng hôn nhiệm kỳ” với đủ các thủ đoạn vội vàng ký thăng quan tiến chức cho bà con anh em bạn bè, vơ vét đủ thứ, lợi dụng đủ kiểu của các quan người dân nào chẳng thấy xấu hổ và đau lòng, họ còn biết tin tưởng vào đâu?!
Văn Quang
(Đầu tháng Một, 2016)
Cho ngày tháng ấy lụi tàn
Tạp ghi Huy Phương
Bây giờ những gói quà đã được mở ra, ánh đèn trên cây Giáng Sinh đã tắt, trẻ em không còn nô nức chờ đợi và chúng ta đã trở lại với những ngày bình thường tất bật.
Các ông già Noel đi xe gắn máy trên xa lộ ở Belgrade, Serbia, hôm 26 Tháng Mười Hai, một ngày sau Giáng Sinh. (Hình minh họa: AP Photo/Darko Vojinovic)
Hai mươi lăm năm trôi qua trên đất Mỹ, tôi cảm nhận Giáng Sinh mỗi ngày mỗi buồn, không biết lý do có phải vì mỗi năm càng thấy mình mỗi già, thân không còn nhanh nhẹn, ý không còn lăng xăng. Đối với tất cả người già, như tuổi đời mệt mỏi, đứng lại bên lề đường hay lề đời, nhìn dòng xe hay dòng đời trôi qua.
Hai mươi lăm năm trước, khi tôi mới đặt chân đến Mỹ, dù chỉ với một gia đình gói gọn trong vòng năm bảy người, tuy không phải là người theo đạo Chúa, cũng như nhiều gia đình khác trong xóm, cả người ở lâu hay người mới đến, năm nào nhà cũng dựng cây Giáng Sinh, dưới gốc cây sáng ánh đèn, năm nào cũng đầy những gói quà cho nhau, được gói kỹ lưỡng với những tờ giấy gói trang trí đầy màu sắc.
Những ngày đó mỗi năm, tôi còn cắm cúi viết những lời chúc tụng trên những tấm thiếp mừng Giáng Sinh và năm mới, trình bày nghệ thuật, lúc nào cũng lấp lánh ánh ngân nhũ, mô tả những nóc nhà thờ đầy tuyết trắng, nhưng ông già Noel râu tóc bạc phơ trên chiếc xe tuyết do đàn tuần lộc, kéo chạy băng băng, từ trên bầu trời sáng đầy ánh sao.
Gần ngày Giáng Sinh, trên đường phố, tôi thường bắt gặp những chiếc xe chở những cây thông tươi nặng trĩu, và tôi có cảm tưởng rằng tất cả mọi nhà, đều có cây Giáng Sinh, có chăng đèn, kết hoa, có những gói quà cho người lớn và lũ trẻ, có bữa ăn “reveillon dinner” theo phong cách Âu Châu.
Những thương xá luôn đầy người mua sắm, không ngại tốn tiền mà ngại phải xếp hàng rồng rắn để đợi đến phiên mình trả tiền. Và những ngày cuối Tháng Mười Hai, đường về hình như kẹt xe nhiều hơn, trời thường tối sớm, cho chúng ta có cảm tưởng như bữa ăn tối thường dọn trễ hơn mọi ngày.
Có lẽ đối với trẻ em Giáng Sinh là một giấc mơ, một cơ hội tuyệt vời, nhưng đối với cả người lớn, chúng ta thử tưởng tưởng ra, một năm không có ngày Giáng Sinh, như con đường không có trạm nghỉ, dòng sông dài miên man không có một bến đỗ. Khéo cho ai đã đặt ra tuần, ra tháng, ra năm, để cho con người trên thế gian, có được cơ hội đếm thời gian, có chờ đợi, hẹn hò và cũng có hồi tưởng, để nhớ lại những ngày, những tháng, những năm…
Mãi lực mua sắm hàng năm của người Mỹ quả là có lên có xuống, nhưng là những món mua sắm cho bản thân mình. Những món quà Giáng Sinh mỗi năm cho bạn bè và người thân mỗi năm mỗi vắng. Trên đường đi, ít thấy cảnh những chiếc xe chở cây thông tươi về nhà. Trong thùng thư bưu điện họa hoằn lắm mới có tấm thiệp của người ở xa với những nét chữ quen thuộc, nhưng trong e-mail, có quá nhiều tấm thiệp vô hồn của một người gửi cho cả trăm người. Mấy năm rồi không hang đá, mà cũng chẳng buồn cây thông, con cháu lớn rồi, mỗi người một ngả, còn đâu phút sum họp mà mở quà.
Mấy năm nay không còn cái thú đi xem nhà thiên hạ giăng đèn rực rỡ đêm Noel, mà cũng chẳng còn mấy nơi chịu khó giăng đèn, chỉ còn những cây Giáng Sinh ở những khu thương mãi. Sở Vệ Sinh nước Mỹ càng ngày càng nhẹ gánh đỡ nhọc công đi đổ rác sau ngày Giáng Sinh khi thùng rác đầy giấy gói quà, thùng carton và những cây thông bắt đầu héo lá.
Cách đây 10 năm trong khu phố này, mỗi đêm Halloween có hàng chục em gõ cửa “trick and treat” năm nay chỉ có một lần với hai em, tôi bật đèn ngoài đến khuya, và rổ kẹo vẫn còn đầy. Phải chăng em không còn tuổi thơ hay ngoài đường không còn là nơi yên ổn cho em? Và phong tục, lễ tết càng ngày càng tàn lụi theo thời gian.
Rồi đây, các em sẽ biết rõ không có ông già Noel, không bao giờ có những chiếc xe tuần lộc chở nặng những gói quà, và tuổi thơ sẽ không còn mơ đến những câu chuyện huyền thoại của một thời như lúc chúng ta còn nhỏ. Nếu đời sống trần trụi, đơn điệu và mỗi đời người không có một giai đoạn gọi là tuổi thơ thì quả địa cầu này buồn biết mấy!
Thế giới hôm nay không còn “bình an dưới thế cho người thiện tâm,” thiên tai và nhân tai luôn luôn đe dọa rình rập loài người, không mang súng đạn cũng chết vì súng đạn, không là người ác cũng chịu chết như kẻ ác. Hãng thông tấn Sputnik cho biết, ở Mỹ hiện nay, súng là một món quà Giáng Sinh phổ biến và những khẩu súng làm quà tặng thì không cần kiểm tra lý lịch.
Chỉ nội cái ý nghĩ năm nay nhận được một khẩu súng lục trong gói quà Noel không biết chúng ta vui thích hay cảm thấy lạnh người, khi trên đất Mỹ, số người chết vì súng đã cao hơn số người chết vì tai nạn giao thông.
Trường học nhiều nơi, nhân viên và giáo viên đã được mang súng đến trường. Dù chưa có phép, ông già Noel cũng đã bắt đầu giấu súng trong chiếc áo bông dày cộm của ông, vì đám đông, dù là đám đông trẻ thơ tụ tập nhận quà, vẫn là mục tiêu tàn sát của bọn khủng bố.
Con người không mơ giàu có, không ước tiếng tăm, nếu được một ngày không phải lo âu, một đêm có giấc ngủ bình an, vui cứ cười, buồn cứ khóc, và mau quên những điều phiền muộn như trẻ thơ, thì thế giới hạnh phúc biết bao nhiêu!
Đó là lời cầu bình an!
Bình an dưới thế cho người thiện tâm!
Chân Như, phóng viên RFA
Dư luận trước việc Civil Rights Defenders kêu gọi trả tự do cho LS Nguyễn Văn Đài 
Ảnh chụp qua màn hình TV phiên xử Luật sư Nguyễn Văn Đài và Luật sư Lê Thị Công Nhân tại Tòa án Nhân dân Hà Nội hôm 27/11/2007.
AFP
Your browser does not support the audio element.
Vừa qua, 26 nhóm xã hội dân sự trên thế giới cùng lên tiếng kêu gọi chính quyền Việt Nam trả tự do cho LS Nguyễn Văn Đài và Bà Lê Thu Hà. Một trong những tổ chức đó là Hội những người bảo vệ quyền dân sự (Civil Rights Defenders) trong một bức thư ngỏ được đăng trên trang web, nêu rõ đối với những người đấu tranh vì dân chủ nhân quyền như LS Nguyễn Văn Đài hay bà Thu Hà, thì nhà tù không phải là nơi dành cho họ và yêu cầu chính quyền Hà Nội phải thả họ ngay lập tức, để họ được quyền thực thi nhiệm vụ của họ là bảo vệ và truyền bá cho người khác về các quyền và nghĩa vụ sống theo đúng hiến pháp VN và luật pháp quốc tế.
Chia sẻ với chúng tôi qua skype video, Blogger Nguyễn Tường Thụy, người cũng gần gũi thân thiết với LS Nguyễn Văn Đài cho rằng ông rất hoan nghênh việc lên tiếng của các nhóm xã hội dân sự:
Tôi rất hoan nghênh hội bảo vệ quyền con người lên tiếng yêu cầu trả tự do cho LS Nguyễn Văn Đài và cử nhân Lê Thị Thu Hà. Tôi thấy đây là việc làm rất đúng đắn và rất cần thiết vào lúc này.
-Blogger Nguyễn Tường Thụy
“Tôi rất hoan nghênh hội bảo vệ quyền con người lên tiếng yêu cầu trả tự do cho LS Nguyễn Văn Đài và cử nhân Lê Thị Thu Hà. Tôi thấy đây là việc làm rất đúng đắn và rất cần thiết vào lúc này, bởi vì chuyện lên tiếng về các tù nhân có những người đấu tranh ở Việt Nam bị bắt từ trước nay lên tiếng rất nhiều và đặc biệt trong trường hợp bắt Nguyễn Văn Đài là một việc bắt hết sức bất thường.
Vậy nếu tôi là một người mà đấu tranh cho nhân quyền cho dân chủ tự do, thì chắc chắn là tôi hoan nghênh thôi. Và tôi mong muốn rằng nhiều tổ chức xã hội trong và ngoài nước càng lên tiếng nhiều càng tốt.”
Bà Kim Chi, Người cũng đã ký tên để kêu gọi chính quyền trả tự do cho LS Nguyễn Văn Đài và Bà Lê Thu Hà cho rằng đây là việc làm rất cần thiết:
“Tôi nghĩ đây là việc làm rất cần thiết để bảo vệ nhân quyền, không phải chỉ đối với LS Đài và Lê Thu Hà mà đối với tất cả những ai đang tham gia tranh đấu bị nhà cầm quyền khủng bố và bắt bớ. Riêng LS Đài, mọi người đều yêu quý kính trọng và tin tưởng bởi LS đã xả thân không ngại đường xa vất vả đi khắp nơi để tuyên truyền về vấn đề nhân quyền và nói rõ rằng cần phải có nhân quyền và phải thoát Trung như thế nào. Một chiến sĩ can trường như thế mà bị cầm tù thì không ai không phẫn nộ không ai không muốn đòi ngay tự do cho người đó.”
Còn theo Blogger JB Nguyễn Hữu Vinh thì việc kêu gọi của các nhóm xã hội dân sự phản ánh đúng những nguyện vọng của người dân Việt Nam khi họ mong muốn được tự do bày tỏ chính kiến của mình, đây là một hành động mạnh mẽ:
Blogger JB Nguyễn Hữu Vinh, ảnh chụp trước đây tại Hà Nội.
“Tôi nghĩ lời kêu gọi của các tổ chức dân sự nó cũng nằm trong một phong trào đòi trả tự do cho LS Nguyễn Văn Đài và cộng sự là cô Lê Thu Hà. Việc đó phản ánh nguyện vọng của những người dân chân chính cũng như các nhóm tổ chức xã hội dân sự, người ta lên tiếng để cho quyền của con người, quyền tự do bày tỏ chính kiến, quyền được nói lên ý nghĩ của mình phải được tôn trọng, đồng thời phản đối những việc dùng những điều luật mơ hồ, điều luật có thể suy diễn ra bất cứ trường hợp nào theo ý chủ quan của nhà cầm quyền để đàn áp những tiếng nói trung thực thẳng thắn, những tiếng nói ưu tư về hiện tình đất nước về tình hình dân tộc. Tôi cho rằng đây là một trong những hành động mạnh mẽ để đòi tự do cho những người dám nói lên tiếng nói của mình, chẳng hạn như LS Nguyễn Văn Đài và cộng sự của anh là cô Lê Thu Hà, những người bảo vệ quyền con người, bảo vệ quyền tự do của con người. Những người đó cần phải được bảo vệ. Tôi cho đó là hành động kịp thời và đúng đắn của những nhóm xã hội dân sự và những người có lương tâm, có lương tri đối với những hành động trên đất nước này đối với các công dân của mình của nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam hiện nay.”
Cũng có nhiều thắc mắc liệu khi nhà nước Việt Nam đang gấp rút để chuẩn bị đại hội đảng 12 thì liệu những lời kêu gọi đó sẽ có tác động gì đến nhà cầm quyền hay không? Theo Bà Kim Chi, người vẫn còn thẻ đảng cho rằng:
“Tôi nghĩ nó có tác dụng, rất tác dụng là khác, bởi vì nhà cầm quyền Việt Nam luôn luôn không nhớ những gì mình hứa, nên đây là một việc làm cần thiết mà có thể gọi là bài chúng tôi được học là bảo vệ nhân quyền. LS Đài hay Lê Thu Hà và nhiều những luật sư khác và nhiều người khác nữa, kể cả nông dân, dân oan ở ba miền họ cũng đã nhờ những sự hiểu biết từ những người dấn thân như LS Đài mà bây giờ họ cũng biết tranh đấu cho nhân quyền dân chủ.”
Tôi nghĩ nó có tác dụng, rất tác dụng là khác, bởi vì nhà cầm quyền Việt Nam luôn luôn không nhớ những gì mình hứa, nên đây là một việc làm cần thiết mà có thể gọi là bài chúng tôi được học là bảo vệ nhân quyền.
-Bà Kim Chi
Nhưng theo Blogger JB Nguyễn Hữu Vinh lời kêu gọi này của 26 nhóm xã hội dân sự sẽ không có nhiều tác dụng, nhưng ít nhiều cũng giúp thức tỉnh một số chưa biết việc mình làm:
“Thật ra có thể nói rằng rất nhiều lời kêu gọi, những tiếng nói từ trong nước cũng như ngoài nước từ trước đến nay có nhiều áp lực, có những cảnh tỉnh đối với nhà cầm quyền Việt Nam. Tuy nhiên nhiều khi đối với nhà cầm quyền điều đó cũng có thể không có tác dụng mấy, bởi vì khi họ đã làm những việc theo sự tính toán của họ.
Tôi cũng có bài viết là chẳng có gì dễ dàng hơn việc bắt một công dân của mình để làm con tin để đổi chác trong các vấn đề của đất nước, vấn đề về nhân quyền khi gia nhập TPP hoặc gia nhập hiệp định thương mại quốc tế chẳng hạn, những vấn đề như vậy thì Việt Nam vẫn thường xảy ra.
Khi bắt thì họ cố tình bắt bằng mọi giá nhưng khi thả thì có những điều kiện để họ được lợi trong nhiều vấn đề. Đó là một con bài, một trò mà chúng tôi thấy không lạ lùng gì. Cho nên việc nói rằng những áp lực của người dân kêu gọi thả ra thì tôi nghĩ rằng là cái tác dụng không thể không có những tác dụng lớn bởi vì thứ nhất, nó có thức tỉnh những người chưa biết việc họ làm, có những người chỉ hành động theo một cái máy móc, một phản xạ của con robot không có những lý trí trong khi làm việc đó. Bên cạnh đó sẽ có những con người sẽ được thức tỉnh, sẽ thấy ra được điều vô lý và những điểm bất nhân ở trong đó thì tình thần như vậy sẽ có những thay đổi ngay trong nội bộ của đảng cộng sản.
Cái thứ hai đặc biệt là có tác động với dân chúng, với những người trước đây còn sợ hãi chưa dám lên tiếng nói của mình thì đã đến lúc họ nhìn thấy rằng “quyền của người dân là được lên tiếng” quyền của người dân phải bảo vệ lẽ phải bảo vệ những người công chính.
Tôi cho rằng nó sẽ có rất nhiều tác dụng trong xã hội Việt Nam hiện nay, còn tác dụng đối với đảng cộng sản thì tôi nghĩ rằng trong chừng mực nào đó thì họ sẽ so sánh giữa cái được với cái mất giữa cái lợi và cái hại trong vấn đề bắt và giữ những nạn nhân này.”
Cũng xin được nhắc lại, Luật sư Nguyễn Văn Đài, là một cựu tù nhân lương tâm và Bà Lê Thu Hà, vừa bị bắt một tháng trước khi diễn ra Đại hội Đảng CS lần thứ 12. Cả hai bị cáo buộc tội “tuyên truyền chống nhà nước theo Điều 88 bộ luật hình sự, với điều luật này có thể sẽ phải chịu bản án từ ba đến 20 năm tù.
Cái duyên gặp gỡ với bạn đọc người nước ngoài
Đoàn Thanh Liêm
* * *
Tôi qua định cư bên nước Mỹ từ năm 1996, đến năm 2016 này thì đã được 20
năm rồi. Sau thời gian trị bệnh, tình trạng sức khỏe của tôi đã hồi phục khả
quan và từ trên 10 năm nay tôi đã tham gia sinh họat về văn hóa xã hội với
nhiều bạn bè cùng chí hướng – cũng như viết báo để trao đổi thảo luận với bà
con độc giả qua báo giấy cũng như trên báo điện tử. Các bài tôi viết thì hầu
hết là bằng tiếng Việt nhằm phục vụ đa số bà con người Việt mình và tôi cũng
đã nhận được nhiều đáp ứng của bạn đọc với sự khích lệ thật đáng quý. Tôi
sẽ có dịp viết chi tiết về những sự trao đổi này của bạn đọc khắp nơi ở trong
cũng như ở ngoài nước.
Nhưng tôi cũng viết một số bài bằng tiếng Anh để dành riêng cho lớp cháu
sinh trưởng ở Mỹ và nhân tiện cũng gửi cho các bạn ngọai quốc đọc nữa. Và
trong số các độc giả người nước ngòai này lại có một ít người còn thông thạo
cả tiếng Việt nữa. Nhân dịp đầu Xuân Bính Thân 2016, tôi xin ghi lại những
câu chuyện trao đổi ngộ nghĩnh lý thú giữa tôi và các bạn đọc người nước
ngòai ấy. Xin lần lượt trình bày một số danh tính các bạn đọc đó như sau đây.
1 – Anh chị Earl và Pat Martin ở tiểu bang Virginia.
Hai anh chị Martin đã từng làm việc tại Quảng Ngãi hồi trước năm 1975
trong công tác nhân đạo từ thiện của Giáo hội Tin lành Mennonite được gọi
là tổ chức Mennonite Central Committee (MCC). Bà con ở Quảng Ngãi
thường biết đến anh chị qua tên tiếng Việt là chú Kiến, cô Mai. Sau năm
1975, anh chị còn làm việc tại nhiều nước Á châu khác nữa. Từ năm 1998,
Pat giữ chức vụ Giám đốc viện Xây dựng Hòa bình Mùa hè (Summer
Peacebuilding Institute SPI) thuộc Đại học Eastern Mennonite University
(EMU) tại thành phố Harrisonburg, Virginia. Trong các bài báo trước đây, tôi
đã có nhiều dịp viết về anh chị bạn rất thân thiết này rồi. Nay tôi chỉ ghi tóm
tắt lại câu chuyện trao đổi của anh chị về các bài viết của tôi cả bằng tiếng
Việt, cả bằng tiếng Anh.
Nói chung, anh chị đều chú ý đến các bài tôi gửi qua email và luôn phản hồi
mau lẹ, đại khái như “bài này hấp dẫn đấy” (interesting), “người Mỹ chúng
tôi cần được biết đến những thông tin chính xác như trong các bài do anh
viết” v.v… Có lần Earl gọi tôi là “an wandering philosopher” (một triết gia đi
lang thang). Mới đây, sau khi đọc bài “My Two Passions in Life” (Hai niềm say mê trong đời của tôi) Earl trả lời ngay rằng đó là “Beautiful Reflections”
Người anh cả của Earl tên là Luke Martin, ông làm việc lâu năm ở Việt nam
như là một vị Mục sư thuộc Giáo hội Tin Lành Mennonite. Ông cũng như bà
vợ là Mary Martin đều khá thông thạo tiếng Việt. Khi đọc bài tôi viết về Giáo
hội Mennonite tại Mỹ, mục sư Luke nói ngay chắc là Earl đã cung cấp các tài
liệu cho tôi tham khảo để viết bài đó. Vào cuối năm 2012, tôi đã đến ngụ tại
nhà ông bà tại thành phố Allentown tiểu bang Pennsylvania. Chúng tôi vẫn
thường liên lạc với nhau qua email.
2- Giáo sư Sophie Quinn-Judge tại Đại học Temple ở thành phố Philadelphia.
Sophie từng làm việc tại Việt nam trước năm 1975 trong tổ chức nhân đạo
của giáo phái Quaker. Chị thông thạo tiếng Pháp, Nga và cả tiếng Việt nữa.
Từ nhiều năm nay, chị làm giáo sự dạy môn sử học, đồng thời cũng làm phó
giám đốc trung tâm văn hóa, triết học và xã hội Việt nam tại Đại học Temple.
Một vài lần chị còn mời tôi đến trú ngụ tại nhà của chị ở khu ngọai ô của
Philadelphia. Đôi khi chị còn mời tôi đến nói chuyện với sinh viên trong lớp
do chị hướng dẫn nữa.
Sophie Quinn-Judge còn là tác giả cuốn sách “Ho Chi Minh – The Missing
Years” xuất bản năm 2002 mà được nhiều thức giả đánh giá cao. Sophie tính
tình hồn nhiên đôn hậu dịu hiền, chị xưng mình là một Buddhist Quaker
(người Quaker mà có tinh thần Phật giáo). Mới đây, chị cho biết sắp sửa đến
tuổi nghỉ hưu rồi, nhưng cho biết là chỉ nghỉ việc giảng day, còn vẫn phụ
trách chuyện nghiên cứu cho trường Temple.
Chị thường góp ý kiến cho các bài viết của tôi. Đặc biệt là về bài tôi viết về
“Kỷ niệm vui buồn với anh chị em thuộc Trường Thanh niên Phụng sự Xã
hội” ở Việt nam trước năm 1975, thì Sophie nói là những bài như thế rất là
cần thiết để cho các thế hệ sau này hiểu biết rõ ràng hơn về những cố gắng
xây dựng xã hội ở Việt nam ngay trong thời kỳ chiến tranh trước đây nữa.
3 – Luật sư Dinah Pokempner Cố vấn trưởng của tổ chức Theo dõi Nhân
quyền Human Rights Watch (HRW) ở New York.
Từ năm 1990 – 91, tổ chức HRW đã phân công cho Dinah Pokempner là
người phụ trách về hồ sơ của tôi bị giam giữ ở Việt nam từ năm 1990. Vì thế,
nên Dinah và tôi rất gắn bó thân thiết với nhau và mỗi khi tôi đến New York
thì thường tới gặp gỡ thăm viếng chị tại văn phòng của HRW. Dinah lại còn
tham gia giảng dậy tại Đại học Columbia và mới đây vào tháng 3/2015 lúc tôi
tham dự Đại hội thường niên của tổ chức Amnesty tại Brooklyn, New York,
thì Dinah cũng mời tôi đến nói chuyện với sinh viên trong lớp do chị phụ trách giảng dạy nữa.
Dinah cũng chuyển các bài của tôi viết cho các sinh viên của chị tham khảo
vài bữa trước khi lớp học bắt đầu, nên trong lớp học chị còn đặt những câu
hỏi và nhờ tôi giải thích chi tiết rõ ràng hơn cho các sinh viên hiểu biết về bối
cảnh chính trị văn hóa ở Việt nam. Dinah nhấn mạnh đến quan điểm vững
chắc của tôi trong cố gắng góp phần xây dựng luật pháp ở Việt nam – mà
cũng vì thế mà tôi bị cộng sản bắt giữ và tuyên án xử phạt tôi 12 năm tù vì tội
“tuyên truyền chống chủ nghĩa xã hội” trong phiên xử vào năm 1992 tại Tòa
án Sài gòn.
Chị còn nói rõ hơn với sinh viên: Các em cần chú ý đến lập trường của luật
sư Liêm khi ông viết trong tài liệu từ đầu năm 1990 rằng “Truyền thống nhân
bản và nhân ái của Việt nam đã có từ lâu – đó là cơ sở vững chắc cho công
cuộc phát huy nhân quyền tại quốc gia này. Chứ quan niệm về nhân quyền
không phải chỉ là sản phẩm riêng của phương Tây đề xuất ra…”
Sau buổi thuyết trình, Dinah mời tôi ra quán uống cà phê và nói chuyện thêm.
Tôi hỏi Dinah: Sinh viên của chị họ phê phán về tôi ra sao? Dinah vừa nói
vừa cười thật tươi rằng: Các em đó gọi anh là một “Rockstar”đấy. Khi về nhà
bạn Dick Hughes ở Manhattan, tôi thuật lại chuyện sinh viên ở Columbia của
Dinah, họ gọi tôi là rockstar đó, Dick cười ngất, anh nói: Mister Liêm quả
thật là nổi danh với chuyện được sinh viên tặng cho cái danh hiệu Rockstar
như vậy đó!
4 – Giáo sư Olga Dror tại Đại học Texas A & M (TAMU)
Olga Dror là người gốc Do Thái sinh trưởng ở Nga. Chị học chuyên về ngôn
ngữ và văn hóa Việt nam và đã có thời làm cho đài phát thanh Moscow phần
tiếng Việt. Hiện chị làm giáo sư giảng dạy về lịch sử tại Đại học TAMU. Chị
là người dịch cuốn sách Giải Khăn Sô Cho Huế của Nhã Ca sang tiếng Anh –
cuốn sách này đã được Nhà xuất bản Đại học Indiana cho ấn hành vào năm
2014 và tôi cũng đã có dịp giới thiệu với bà con độc giả người Việt vào đầu
năm 2015 vừa rồi.
Chị cũng là tác giả một cuốn sách nghiên cứu về Công chúa Liễu Hạnh mà
được nhà xuất bản Đại học Hawaii ấn hành vào năm 2007. Từ ít lâu nay,
Olga chuyên nghiên cứu đối chiếu về giáo dục tại 2 miền Bắc và Nam Việt
nam trong thời kỳ chiến tranh 1965 – 1975.
Từ đầu năm 2015 đến nay, tôi thường hay trao đổi thư từ và bài viết với Olga.
Cụ thể như khi tôi gửi cho chị loạt bài “Thanh thiếu niên và Công tác xã hội
tại miền Nam hồi trước năm 1975”, thì Olga trả lời rằng loạt bài này rất sinhđộng và góp phần vào việc tìm hiểu tình hình xã hội ở Việt nam trong thời kỳ
chiến tranh trước đây.
Phu quân của chị là Keith Taylor, thì cũng là một giáo sư chuyên nghiên cứu
và giảng dạy về lịch sử và văn hóa Việt nam tại đại học danh tiếng Cornell
nữa.
5 – Doug Hostetter, Giám đốc văn phòng “MCC Liaison Office with the
United Nations” (Văn phòng Liên lạc của MCC với Liên Hiệp Quốc).
Doug từng làm việc thiện nguyện tại Tam Kỳ trong tổ chức MCC hồi trước
năm 1968. Sau anh về Mỹ và tham gia tích cực trong phong trào sinh viên
chống chiến tranh hồi đầu thập niên 1970. Anh nổi tiếng vì họat động trong
nhiều tổ chức tranh đấu xây dựng hòa bình như Fellowship of Reconciliation
(FOR). Từ trên 10 năm nay anh là Giám đốc văn phòng của MCC liên lạc với
Liên Hiệp Quốc, vì thế lần nào đến New York tôi cũng đến gặp gỡ trao đổi
với anh tại văn phòng kế cận với khuôn viên của trụ sở LHQ.
Chúng tôi vẫn thường trao đổi thư từ với nhau qua email. Đặc biệt dịp 30/4
năm 2015, tôi có gửi cho Doug bài viết bằng Anh ngữ về những vụ tàn sát
của phe cộng sản Việt nam đối với người thuộc phe quốc gia trong các năm
1945 – 47 lúc họ vừa mới nắm được quyền hành trong tay của mình. Đọc
xong, Doug trả lời ngay cho tôi; “Các vụ thảm sát này không hề được phong
trào hòa bình (the peace movement) nhắc đến trước đây vào hồi đầu thập
niên 1970!”
6 – Trao đổi với anh bạn Danut Manastireanu từ xứ Rumania.
Đây là người bạn mà tôi chưa hề trực tiếp gặp mặt, nhưng từ vài ba năm nay
chúng tôi vẫn liên lạc thư từ với nhau qua email. Lý do là anh bạn Danut này
hiện vẫn sinh sống tại quê nhà ở nước Rumania bên Đông Âu. Anh thường
cho đăng bài của tôi viết bằng tiếng Anh lên Google để nhiều người khắp nơi
có thể đọc được nữa. Tôi hy vọng khi qua thăm bà con bên Âu châu, thì sẽ có
dịp gặp mặt với anh để hàn huyên tâm sự nhiều. Anh làm việc cho tổ chức
World Vision tại Rumania.
7 – Trao đổi với chị Annette làm việc tại chi nhánh Bưu điện Bolsa, thành phố
Westminster, California.
Chị Annette làm việc lâu năm tại Bưu điện Bolsa là nơi mà phần đông bà con
người Việt tại khu vực Little Saigon đều biết đến. Mấy năm gần đây, tôi hay
gửi cho chị những bài tôi viết bằng tiếng Anh. Có lần sau khi đọc bài viết về
chiến tranh Việt nam, thì Annette đã nói với tôi, đại khái như thế này: “Trước
khi được đọc bài viết của anh, thì tôi thật không hề biết là người cộng sản ở
Việt nam lại có thể tàn ác đến như thế…” (I didn’t know that the communists
in Vietnam are so atrocious).
8 – Trao đổi với chị Sophie Richardson tại văn phòng HRW ở thủ đô
Washington DC.
Từ cuối thập niên 1980, hồi còn rất trẻ Sophie Richardson đã khởi sự tham
gia họat động tại Cambodia với các tổ chức phi chính phủ (NGO – Non-
Governmental Organisations). Và sau ít lâu thì chị gia nhập với tổ chức HRW
và từ 20 năm nay làm việc tại văn phòng của tổ chức này ở Washington DC.
Sophie được nhiều bà con người Việt chúng ta biết đến và mến chuộng vì chị
thường ra điều trần tại Quốc Hội Mỹ để tố cáo những vi phạm nhân quyền
của chính quyền cộng sản Hà nội.
Và mỗi khi tôi đến thành phố này, thì chúng tôi thường gặp gỡ chuyện trò
trao đổi thông tin với nhau. Sophie thông thạo tiếng Hoa, luận án thi văn
bằng tiến sĩ của chị là về tình hình chính trị ở Trung quốc. Gần đây, Sophie
được HRW bố trí phụ trách riêng về tình hình ở Trung quốc.
Có lần, Sophie giải thích cho tôi: “Anh biết không, cái tên Sophie của tôi là
từ tiếng Hy lạp có nghĩa là wisdom (minh triết). Tôi rất thích cái tên này do
cha mẹ chọn cho tôi đấy…” Tôi bèn trả lời: “Chị cũng biết đấy, tên của tôi là
Thanh Liêm có nghĩa là Honesty. Nhưng các bạn quen biết lại còn gọi tôi là
một philosopher nữa. Như vậy, thì giữa Sophie và tôi có sự liên hệ mật thiết
đấy nhỉ…” Sophie hiểu ngay ý nghĩa khôi hài của tôi và cười thật tươi.
Gần đây, sau khi đọc bài “My Two Passions” của tôi, Sophie trả lời ngay qua
email: “ Rất cảm ơn anh đã chia sẻ bài viết này với tôi. Ví chính tôi cũng có 2
niềm say mê giống như anh vậy – đó là sách báo và bạn hữu”.
9 – Trao đổi với các bạn trong nhiều cuộc gặp gỡ khác.
Tôi tham gia sinh họat với tổ chức Amnesty International tại Mỹ từ nhiều
năm nay, ở cả 3 cấp bậc: – Họp thường xuyên hàng tháng tại địa phương gọi
là local group số 178 ở thành phố Irvine – cấp miền gồm các tiểu bang khu
vực miền Tây nước Mỹ gọi là Western Regional họp mỗi năm vào tháng 11 –
và cấp tòan quốc trong các Đại hội Thường niên họp vào tháng 3 gọi là
Annual General Meeting (AGM). Vì thế mà tôi có cơ hội gặp gỡ trao đổi thân
mật với rất nhiều bạn hữu từ nhiều quốc gia khác nhau mà lại có cùng một
chí hướng theo đuổi lý tưởng bảo vệ nhân quyền.
Số bạn này quá đông, tôi không thể nào kể ra hết danh tính của từng người
trong số cả ngàn các bạn đó được. Thường tôi chuyển một số bài mình viết
cho các bạn ấy đọc và rất nhiều bạn đã gửi phản hồi tích cực lại cho tôi. Đó là
cái duyên quen biết gắn bó lâu dài của tôi với các bạn trong khuôn khổ đại
gia đình của tổ chức Ân Xá Quốc Tế đó vậy.
Cũng tương tự như thế, qua nhiều cuộc hội thảo nơi các đại học tại những
tiểu bang thuôc khu vực miền Đông nước Mỹ, tôi cũng có thêm sự quen biết
gần gũi với khá nhiều các bạn khác nữa. Và chúng tôi đều có những trao đổi
thân tình thuận thảo với nhau trong tinh thần nhân bản tiến bộ và tương kính.
Đối với tôi, thì rõ ràng những cuộc gặp gỡ trao đổi gắn bó thân thiết với các
bạn người Mỹ cũng như với những bạn hữu quốc tế như thế – đó là một
phương cách thuận lợi để mình hội nhập êm thắm nhịp nhàng vào với dòng
chính của xã hội nước Mỹ – là nơi mà một số khá đông lên đến gần 2 triệu
người Việt chúng ta đã chọn lựa đi đến sinh sống lập nghiệp lâu dài kể từ sau
năm 1975 vậy.
Nói chung, thì với chiều hướng tòan cầu hóa về các mặt chính trị, kinh tế, xã
hội cũng như văn hóa tinh thần – con người ngày nay có sự tôn trọng, thông
cảm và liên đới gắn bó mật thiết với nhau mỗi ngày càng thêm bền chặt hơn.
Và đó là điều giúp chúng ta có được sự tin tưởng và niềm phấn khởi cho
tương lai sắp tới của nhân lọai trong thế kỷ XXI này vậy./
Westminster California, cuối năm Ất Mùi 2015
Đoàn Thanh Liêm
NHÂN ĐỨC
Fr. Huynhquảng
Kính gởi lời chào thân ái đến quí bạn hữu đã đồng hành và chia sẻ mục Sống Sao Cho Đẹp qua chín mươi bài vừa qua. Đời người vẫn còn đó những biến chuyển đổi thay; nổi thao thức cho một cuộc đời có ý nghĩa hay và đẹp vẫn bám chặt trong con tim khối óc của mỗi chúng ta. Với tinh thần học hỏi trao đổi giúp nhau sống tốt hơn, tác giả mục Sống Sao Cho Đẹp xin tiếp tục chia sẻ loạt bài cuối với chủ đề mới: Nhân đức.
* * *
Theo bạn, cuộc đời như thế nào được gọi là có ý nghĩa hay và đẹp? Câu hỏi này tựa như thật đơn giản, nhưng thực ra cả nhân loại từ nhiều ngàn năm qua vẫn đi tìm câu trả lời cho nó. Các nhà triết học, tôn giáo vẫn đi tìm câu trả lời cho nó; và đến lượt chúng ta hôm nay vẫn đi tìm câu trả lời cho nó. Tại sao nó khó quá vậy? Xin thưa, vì để trả lời cho câu hỏi về một cuộc đời hay và đẹp, không ai có thể thoả mãn câu trả lời này qua những minh giải lý thuyết của những người khác, nhưng chỉ thực sự hay và đẹp khi mình cảm nghiệm được cuộc đời hay và đẹp trong cuộc sống. Nói cách khác, đó là sự cảm nghiệm một cuộc sống hạnh phúc trong chính mình. Nhưng để đạt được sự hạnh phúc ấy, bên cận những yếu tố trợ lực, cũng có những yếu tố trở lục. Có những yếu tố trợ lực giúp chúng ta đạt hạnh phúc dễ dàng, nhưng cũng có những yếu tố trở lực ngăn cản chúng ta đạt hạnh phúc. Dầu vậy, có khi những yếu tố trở lực này đôi khi lại trở nên nguồn trợ lực khi chúng ta biết tận dụng nó cho hợp lý. Nói tóm lại, các tôn giáo, các triết gia phần nào chỉ cho chúng ta thấy đâu là trợ lực và đâu là trở lực trong hình trình đi tìm hạnh phúc cho mỗi đời người. Nhân đức chính là yếu tố trợ lực cho chúng ta đạt được hạnh phúc.
Nhân đức là gi? Thật đơn giản, Giáo lý Công giáo định nghĩa như sau: “Nhân đức là những thói quen tốt và bền vững, giúp ta làm sự thiện một cách dễ dàng hơn” (GLCG # 1803). Có hai loại nhân đức, nhân đức nhân bản và nhân đức hướng thần. Trong loạt bài cuối của mục SSCĐ, chúng ta sẽ lần lượt ôn lại bốn nhân đức nhân bản chính yếu và ba nhân đức hướng thần. Bốn nhân đức nhân bản chính yếu bao gồm: khôn ngoan, công bằng, dũng cảm và tiết độ; ba nhân đức hướng thần bao gồm: đức tin, đức cậy và đức mến.
* * *
Nhân đức là thói quen tốt, và bền vững. Nhân đức có thể đạt được qua tập luyện, tuy nhiên việc tập luyện nhân đức không chỉ như là việc rèn luyện một kỹ thuật nào đó (ví dụ như chơi thể thao), nhưng nó là một sự biến đổi con người – điều này tạo ra tính bền vững; nó trở nên như bản tính tự nhiên thứ hai trong người chúng ta.
Giáo sư Kinh thánh Yohanna Katanacho, người Palestine bị cho là đối tượng bị tình nghi nằm trong nhóm người khủng bố tại Israel. Ông thường xuyên bị ngăn chặn và bị kiểm tra thẻ căn cước; có lúc ông bị giam giữ hằng giờ để bị thẩm vấn. Điều này làm ông vô cùng bực bội và căm thù những người lính Israel. Là người rao giảng Lời Chúa, ông hiểu rằng Chúa dạy phải yêu thương kẻ thù. Nhưng trong trường hợp này, làm sao ông có thể tha thứ và yêu thương những “kẻ thù” làm phiền và bắt bớ ông một cách vô cớ?!
Sau nhiều tháng trăn trở và cầu nguyện, ông cảm nghiệm được rằng, tình yêu kẻ thù mà Tin Mừng mời gọi không phải là loại tình yêu cảm tính, nhưng là một hành động. Nhưng phải làm gì để chứng tỏ tình yêu qua hành động với những người lính này? Ông nghĩ ngay tới việc “chia sẻ Lời Chúa” với những người lính. Nhưng làm cách nào để làm cho những người lính đối thoại với ông trên đường phố? Ông làm những mãnh giấy nhỏ có in đậm câu Lời Chúa trích từ sách Isaiah, “Yêu thật lòng” bằng tiếng Do Thái. Cứ mỗi lần bị chặn lại và yêu cầu đưa thẻ căn cước, ông đều tặng cho người lính câu Lời Chúa này. Vì câu Lời Chúa bằng tiếng Do Thái, nên những người lính thường hỏi han và trao đổi với ông trước khi để ông đi. Sau một thời gian, ông Yohanna nhận ra sự biến đổi trong con người ông; ông không còn cảm thấy hận thù và nhục nhả trong lòng mình nữa. Cũng hoàn cảnh đó, những con người đó, nhưng trong ông đã thay đổi khi gặp những người lính trên đường. Vì thế, khi bắt đầu đi ra khỏi nhà, ông đều cầu nguyện: “Lạy Chúa, xin để cho con bị chận lại để con chia sẻ tình yêu của Chúa Kitô cho họ.”
* * *
Mẫu chuyện trên giúp chúng ta suy nghĩ đến việc luyện tập nhân đức. Ai trong chúng ta cũng thường hay gặp phải những chuyện không vừa lòng, trái ý trong cuộc đời. Có nhiều cách để vượt qua những trở ngại khó khăn đó, nhưng nếu chúng ta giải quyết bằng cách lấy mình làm trung tâm, có lợi cho mình, mà gạt Chúa và tha nhân ra khỏi bức tranh đời mình, thì có lẽ thành quả sẽ không đạt và bình an cũng không chiếm ngự được. Vì thế, tập nhân đức trước hết và cần trên hết chính là tập sống với Chúa. Lấy Chúa làm trung tâm chi phối mọi sinh hoạt, suy nghĩ của đời ta. Chỉ trong Chúa, ta mới thực sự trở nên người biết sống đẹp và có ý nghĩa.
Fr. Huynhquảng
Đề Nghị Đầu Năm: Để (Yên) Cho Người Về Sơn La
S.T.T.D Tưởng Năng Tiến
Bác về … im lặng. Con chim hót
thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ
Tôi sống nhiều về nội tâm nên rất thích những người tính tình hướng nội. Ba nhân vật mà tôi đặc biệt có thiện cảm, trong thời gian gần đây, là bà Lê Linh Lan, ông Nguyễn Hoằng, và ông Nguyễn Thanh Sơn. Cả ba vị đại sứ này đều có sáng kiến “đột xuất” là đặt tượng đài và điện thờ của Chủ Tịch Hồ Chí Minh ngay trong khuôn viên sứ quán.
Đại Sứ Ba Lan cùng phu nhân đang trong nghi lễ “nhập hồn vào tượng Bác.”
Ảnh và chú thích: Đàn Chim Việt
Tượng ông Hồ Chí Minh trong không gian tâm linh của Đại Sứ Quán
VN tại Nga. Ảnh và chú thích: BBC
Dâng hương trước bàn thờ Bác tại Đại sứ quán Việt Nam. Ảnh: Việt Hòa/Mexico
Qúi vị đại sứ Việt Nam tại Nga, Tây Ban Nha, và Ba Lan – rõ ràng – đều là những nhân vật thức thời. Chớ qua “bốn mươi năm không treo được cờ sao ra ngoài khuôn viên sứ quán” thì tìm đâu ra nơi để mà dựng tượng đài cho Bác. Chỗ nào thiên hạ cũng xua tay, lắc đầu quầy quậy.
Ngày 3 tháng 9 năm 2015 vừa qua, VOA buồn bã loan tin:
Việc hội đồng thị trấn Newhaven, Sessex, Anh chấp nhận kế hoạch của Đại sứ quán Việt Nam định dựng một bức tượng mới nhìn ra bến cảng đã gây tranh cãi tại cả địa phương lẫn trên mạng trực tuyến.
Dân biểu địa phương Maria Caulfied đã kêu gọi từ bỏ kế hoạch dựng bức tượng Hồ Chí Minh, và gọi ông là “một nhà độc tài cộng sản quá cố đã gây ra hàng trăm ngàn cái chết…”
Mấy hôm sau (hôm 8 tháng 9 năm 2015) trang vietinfo.eu lại âu sầu loan một tin buồn khác, liên quan đến dự tính dựng tượng của Bác ở nước Cộng Hoà Séc: “Sau nhiều ý kiến và văn bản phản đối của các tổ chức và cá nhân, thành phố Chrastava đã bác bỏ ‘giấc mơ’ này của ông Đại sứ.”
Trong thư phản đối của kỹ sư Nguyễn Tùng (PTS, 72 tuổi, công dân CH Séc. Cựu cán bộ Viện Hàn Lâm Khoa Học Tiệp Khắc) trên trang Đàn Chim Việt, có đoạn:
“Việc bia kỷ niệm được sản xuất và chi trả từ tiền của người dân nghèo khổ Việt Nam hay là từ đóng góp của cách doanh nghiệp Việt Nam dưới sức ép của Đại sứ quán là một điều sỉ nhục với chúng tôi.”
Nội dung bức thư thượng dẫn tuy hơi gay gắt nhưng những luận điểm nêu ra đều rất hợp lý, và được diễn đạt bằng ngôn từ tương đối ôn hoà/lịch sự. Điều đáng tiếc là độc giả, có vị, đã ghi lại đôi ba phản hồi (nghe) không được nhã nhặn gì cho lắm:
Chổ nào có lỗ trống là đảng và nhà nước ta tìm đủ mọi cách – mua chuộc quan chức địa phương – để nhét bác Hồ vào… Đúng là mặt dầy, mày dạn!
Mà đâu phải cứ “mặt dầy, mày dạn” và cứ muốn “nhét Bác Hồ vào” chỗ nào cũng được. Đến như dân Lào mà họ cũng rẫy nẩy lên đành đạch:
Laotians Bristle at Plan to Erect Ho Chi Minh Statue in Vientiane… “I think it’s strange to erect a monument to Ho Chi Minh in Laos,” a Laotian said in an RFA call-in show recently…
“We are an independent country. If Lao leaders do this, it may indicate some deeper plan that [the citizens] don’t know about. In the future, this land may no longer belong to Laos…”
A third caller said that a statue of Ho Chi Minh in the capital was “unnecessary,” questioning what the former Vietnamese president had done for Laos to deserve such an honor. “On the contrary, he pulled the people of Laos into the Vietnam war,” the caller said.
(Dự án dựng tượng Hồ Chí Minh tại thủ đô Vientiane bị nhân dân Lào giận dữ phản đối… người dân Lào đã công khai phản đối qua đài phát thanh RFA: “Thật là lạ lùng nếu dựng tượng HCM ở thủ đô Lào”, “Lào là một nước độc lập. Phải chăng đây là ý đồ của giới cầm quyền Lào muốn lệ thuộc vào Việt Nam?” “HCM đã làm gì ích lợi cho nhân dân Lào mà được cái vinh dự này? Trái lại, ông ta đã lôi kéo nhân dân Lào vào chiến tranh Việt Nam…” – Hoàng Ngọc-Tuấn chuyển ngữ).
Hiền hậu và dễ chịu cỡ như xứ Lào mà “nhét vào” còn không lọt thì Bác (đành) qui cố hương thôi. Nhớ cái thưở Người về Cao Bằng, mấy mươi năm trước, thiệt là bồi hồi và cảm động hết biết luôn:
Bác về … im lặng. Con chim hót
thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ
Thưở ấy, cả chim lẫn người đều hay … hót, và hót hay. Chim chóc ở Việt Nam, bây giờ, chả còn mấy con sống sót. Loại người có năng khiếu ca hót – ở đất nước này, cỡ như cái ông Tố Hữu – cũng đều chết tiệt cả rồi.
Bởi vậy, lần này Bác lại về nhưng không thấy chim chóc và người ngợm líu lo như trước nữa – dù Hội Đồng Nhân Dân Tỉnh Sơn La đã thông qua đề án xây dựng tượng đài Bác Hồ, với vốn đầu tư của dự án lên đến 1.400 tỷ đồng (“phát xuất từ tình cảm”) với sự đồng thuận của cả Đảng và Nhà Nước.
Không đứa nào ca hót/tán tụng (đã đành) cả lũ còn đồng loạt bàn ra, hoặc bàn lui:
Ô hay, chớ nếu “không nên làm vậy” thì làm sao khác đây – cha nội? Bác đã bị nhân dân hữu sản (và vô sản) trên toàn thế giới kỳ thị “tới bến” rồi thì phải tìm một chỗ để Người về chớ. Mà ngoài Sơn La ra thì còn chỗ nào an lành hơn được nữa?
Wecome to Sơn La. Ảnh: VOV
Báo Thế Giới Mới vừa rầu rĩ cho hay đây nè:
Người Việt Nam yêu cầu Facebook lập lại tên Sài Gòn thay vì TP Hồ Chí Minh. Trong thỉnh nguyện thư gửi Mark Zuckerberg, nhà sáng lập trang mạng xã hội Facebook, ông Nghĩa Bùi, cư dân thành phố Allen của tiểu bang Texas nói rằng hàng ngàn, và có thể là hàng triệu người sử dụng Facebook được sinh ra tại Sài Gòn, Việt Nam, muốn thiết lập địa danh đúng nơi đã xuất phát là Sài Gòn, thay vì thành phố Hồ Chí Minh, không chính xác về phương diện địa lý lẫn chính trị.
Người Việt Nam khắp thế giới có nguồn gốc xuất thân là Sài Gòn đều muốn Facebook xác lập nơi mà họ xuất thân trên mạng Facebook một cách chính xác. Người sử dụng Facebook cho rằng, đây là sự kiện có ý nghĩa đối với tất cả mọi nơi trên thế giới lâu nay bị buộc phải chấp nhận một cái tên xa lạ đối với họ.
Bức thư ngỏ được tung ra chưa đầy 43 phút đồng hồ đã được 3,000 người tán đồng. Nghĩa Bùi, cư dân Allen, tiểu bang Texas, Hoa Kỳ là người từ 2 ngày trước đã ký tên vào thỉnh nguyện thư đòi xác lập tên Sài Gòn trên.
Rất nhiều người Việt Nam từ Úc, Malaysia, Houston, Hoa Kỳ và đông nhất vẫn là người dân Sài Gòn đều cho rằng, Sài Gòn mới là tên đúng của thành phố Sài Gòn xưa, chớ không phải là Hồ Chí Minh. Quý bạn đọc có thể ký tên vào đơn thỉnh nguyện yêu cầu Facebook hiển thị tên Sài Gòn thay vì Hồ Chí Minh bằng cách log in vào change.org, đang cần thêm 1,891 người nữa để đạt được 10000 người ủng hộ.
Những em bé Sơn La ngực trần, chân không dép giữa mùa Đông. Ảnh: tiin.vn
Cái thành phố rực rỡ tên vàng, rõ ràng, không còn rực rỡ và an ninh nữa. Hà Nội (e) rồi cũng vậy thôi. Bộ Tư Lệnh Bảo Vệ Lăng Bác chỉ chận được bom đạn hay chất nổ thôi, chứ làm sao ngăn nổi tâm tư sôi nổi của người dân:
“Chúng ta đề nghị Tổng cục Thống kê và Bộ Tài chính thử tính sổ xem 30 năm qua ta đã tiêu tốn vào lăng Người tổng số là bao nhiêu tiền của… Và thử xem riêng ngân sách dự chi cho năm 2000 xem có thể xây được bao nhiêu trường học cho một ngàn xã hãy còn vắng về giáo dục ở miền cao. Có thể xây bao nhiêu căn nhà để nuôi trẻ mồ côi… Có thể xây bao căn nhà dưỡng lão cho người già lão cô đơn, không nơi nương tựa. Có thể xây bao nhiêu nhà thương làm phúc chữa bệnh cho người nghèo…”
Bác đâu có thể nằm yên mãi trong lăng được khi mà bệnh viện hết tiền trả lương cho bác sĩ, bệnh nhân thì chen chúc mấy mạng trên một giường, và nợ công thì chất chồng hàng ngàn Mỹ Kim trên lưng của đám dân đen khố rách áo ôm.
Ngay cả ở nhà riêng của (nguyên) T.B.T Nông Đức Mạnh, người vốn được coi là có liên hệ cốt nhục tình thâm, Bác ngồi cũng không nóng đít. Báo Tiền Phong chỉ mới “nhá” ra có mỗi tấm hình mà dân chúng đã chửi như tát nước!
Bởi vây, với tất cả lòng thành, tôi xin đề nghị: Thôi, hãy để (yên) cho Người về Sơn La đi.
Giáo sư Ngô Bảo Châu quan ngại: “Trẻ con ăn không đủ no, áo không đủ ấm, sinh hoạt như lũ thú hoang, mà bỏ ra 1.400 tỉ để xây tượng đài thì hoặc là khốn nạn, hoặc là thần kinh.” Ông giáo có thể là một nhà toán học có tâm nhưng chắc chắn thiếu tầm, cái tầm của những người chuyên hành nghề cách mạng.
Những vùng đất đói, nghèo, dốt nát… không chỉ là chốn lý tưởng cho cách mạng nẩy mầm mà còn là nơi an toàn cho … cách mạng (khi cần)có chỗ lánh thân nữa. Xét theo tiêu chuẩn này thì Sơn La, rõ ràng, hội đủ điều kiện “lý tưởng” để Bác về nương náu.
Chớ có chỗ nào an toàn hơn được? Còn Người an toàn thêm được bao lâu (nữa) thì lại là chuyện khác. Đã đến nông nỗi này rồi thì được ngày nào biết ngày ấy thôi.
PHÉP RỬA CỦA CHÚA GIÊSU
(CN Thường Niên, Năm C)
Tuyết Mai
Ai cũng biết rằng Chúa Giêsu của chúng ta Ngài đâu cần Phép Rửa nhưng vì Ngài được sinh ra trong Thế Gian, mặc xác phàm nên Ngài cũng phải chịu Phép Rửa như bao người và để làm gương cho muôn người.
Người đời chúng ta thường khi nghe nói đến danh từ “rửa” thì liền nghĩ đến ngay đến sự rửa ráy cho sạch những gì dơ bẩn bám trên thân thể, quần áo, vật dụng, nhà cửa, v.v… thưa có phải? Và có phải người thường của chúng ta ai cũng thích, cũng chuộng sự sạch sẽ thơm tho nhất là vấn đề cá nhân vì ngay cả chính chúng ta cũng không chịu nổi cái mùi hôi của chính mình hay không?.
Đấy là chúng ta nói về vấn đề thân xác rất dơ bẩn và hay chết của chúng ta, sẽ đến một ngày nào đó thật bất ngờ thì nó cũng sẽ bị ra thối tha và rữa tan vào lòng đất lạnh nhưng điều đáng nói ở đây là Linh Hồn chúng ta nó sẽ sống muôn đời chẳng bao giờ chết được và tùy vào Linh Hồn ấy có luôn giữ được sạch trong hay để cho quá dơ bẩn?.
Mà nói đến một Linh Hồn sạch sẽ và một Linh Hồn dơ bẩn là như thế nào, thiết nghĩ ai trong chúng ta cũng hiểu được điều đó cả … Ấy là khi chúng ta còn sống trên cõi đời tạm bợ này đối với một Linh Hồn sạch sẽ thì nó luôn có sự yêu thương, khiêm nhường, tôn trọng người, bác ái, hy sinh và tha thứ cho nhau vô điều kiện.
Còn ngược lại những Linh Hồn luôn sống trong tham lam, kiêu ngạo, ganh tị, khinh rẻ và bạc đãi người anh em, thù ghét và gieo họa cho người thì Linh Hồn ấy hẳn rất dơ bẩn. Như viên ngọc quý Chúa ban chúng ta lại coi thường và vứt nó vào xó nhà. Lâu ngày chầy tháng, nó bị bụi trần chúng đóng bám đến độ nó trở thành một cục đá rất xấu xí và rất nặng nề không thể nào chùi rửa được nữa.
Ai trong chúng ta cũng đều nhận được Phép Rửa từ ở tuổi sơ sinh cho đến ở tuổi gần mãn đời cũng được Thiên Chúa yêu thương đồng đều nhưng mỗi Linh Hồn thì không đồng đều nhau là do tự ý chúng ta đã chọn cách sống tốt lành hay xấu xa tội lỗi trong suốt thời gian chúng ta còn sống trên cõi đời rất vô thường này.
Nên Phép Rửa của Chúa Giêsu nhắc nhở chúng ta hằng năm là cố gắng sống đẹp lòng Chúa qua thanh tẩy cuộc đời và tâm hồn của mình bằng cách tìm đến Tòa Giải Tội để hòa giải cùng với Chúa ít là một năm một lần. Giảm bớt sự sống kiêu ngạo, tham lam, gian dối, lừa lọc, và hãm hại người. Mà tăng lòng sốt mến yêu kính Chúa hơn, yêu tha nhân hơn qua mọi việc chúng ta làm cách hy sinh để bảo đảm linh hồn của chúng ta sau khi lìa trần thì <Nó> sẽ được đích thân Thiên Chúa đón nhận và đem về Nơi có sự sống hạnh phúc muôn đời trên Thiên Đàng.
Nơi có Thiên Chúa Cha, Chúa Con, Chúa Thánh Thần, Đức Mẹ Maria, cùng toàn thể các đạo binh, các thánh và tất cả anh chị em trên Trời. Amen.
Y Tá của Chúa,
Tuyết Mai
8 tháng 1, 2016
Thánh Thiện
Quên mình, sống trọn vẹn cho người khác,
đó chính là định nghĩa đích thực của sự thánh thiện.
Linh mục Anthony De Melo có kể câu chuyện sau: Có một linh sư Ấn giáo nổi tiếng thánh thiện, ông đã mở được nhiều trung tâm cầu nguyện và qui tụ được nhiều đệ tử. Ngày kia, có một người tìm thầy học đạo tình cờ đến trước cửa trung tâm. Con người khao khát chân lý từ bao năm nay cảm thấy như được giác ngộ khi gặp gỡ vị linh sư. Vị linh sư nói với anh:
– Trước khi nhận ngươi làm đệ tử, ta thấy cần phải thử thách ngươi về sự vâng lời. Đằng trước trung tâm có một dòng sông dày đặc cá sấu, ta muốn ngươi phải lội qua dòng sông ấy.
Không một chút do dự, người thanh niên để nguyên quần áo quăng mình xuống dòng sông. Vừa lội qua dòng sông anh vừa hô lớn “Tung hô quyền năng kỳ diệu của thầy tôi”. Như có sự hổ trợ của nhiều người và của chính vị linh sư, người thanh niên đã bơi qua dòng sông và trở về an toàn. Sự kiện này càng làm cho vị linh sư thấy mình là người thánh thiện.
Lập tức, ông cho tập trung các đệ tử trong nhà lại và trịnh trọng bước xuống dòng sông, vừa công khai bơi lội vừa hô lớn: “Tung hô quyền năng của ta, tung hô quyền năng của ta”. Thế nhưng, ông vừa dứt lời thì đàn cá sấu ào tới cắn xé ông nát ra từng mảnh.
Thánh thiện chính là quên mình, quên mình đến độ không được phép ý thức về sự thánh thiện của mình. Thiên Chúa ban cho ta sự thánh thiện là để cho người khác hưởng dùng. Bao lâu sự thánh thiện đem lại lợi ích cho kẻ khác thì bấy lâu người đó còn thánh thiện. Trái lại, kể từ giây phút một người thánh thiện giữ riêng ân huệ cho mình, thì người đó đánh mất sự thánh thiện, đồng thời đánh mất chính bản thân mình.
Thật ra, thánh thiện không là một đặc ân cho một số người ngọai hạng. Đó là ơn gọi của mỗi người Kitô. Người Kitô không thể không là người thánh thiện, vì chính thánh thiện là tên gọi của Chúa Kitô: “Ngài là Đấng Thánh”. Ngài là Đấng Thánh”, bởi vì hơn ai hết Ngài là Đấng quên mình. Thánh Phaolô đã nói đến sự thánh thiện của Chúa Kitô bằng công thức: “Ngài đã tự hạ vâng phục cho đến chết và chết trên thập giá”.
Đó cũng là lý tưởng của người Kitô. Chúa Giêsu đã từng nói: “Ai tìm cách giữ mạng sống mình thì sẽ mất; còn ai liều mất mạng sống mình thì sẽ bảo tồn được mạng sống”. (Lc 17,33).
Quên mình, sống trọn vẹn cho người khác, đó chính là định nghĩa đích thực của sự thánh thiện.***
Lạy Chúa, xin cho chúng con chỉ biết có một con đường thánh thiện, đó là phó thác cho Chúa, và sống trọn vẹn cho tha nhân. Xin giúp con luôn tiến bước trên con đường phục vụ, quên mình. Xin cho con không tìm vui hưởng một niềm vui nào khác hơn là mỗi ngày biết quên mình để sống cho tha nhân nhiều hơn. Amen.
Anh chị Thụ & Mai gởi
Sau cuộc chiến “huynh đệ tương tàn” những mảnh đời này bị đẩy ra sống bên rìa xã hội: bị kỳ thị, khinh rẻ, vạ vật kiếm sống qua ngày. Cũng là xương, là máu, là thịt đổ xuống vì Đất Nước, nhưng bị gọi là “nguỵ quân” nên họ đã phải lang bạt, lê lết, lưu đày trên ngay trên Đất Nước của chính mình. Họ là ai? Họ là những người thua cuộc và thảm hơn nữa họ đã bị chiến tranh cướp đi những phần cơ thể để giờ họ có một tên gọi là THƯƠNG PHẾ BINH VNCH.
Ông Nguyễn Văn Hùng sinh năm 1949, cựu binh nhất- Đại đội 51, sư đoàn Nhảy Dù. Ông bị thương đúng trận cuối cùng ngày 29-4-1975. Ông kể rằng: Do không muốn đi đánh trận, gia đình ông đã chạy tiền khai tuổi ông sinh năm 1956, do đó đến năm 72 ông mới đi lính. Ông làm nhiệm vụ nghe điện đàm và truyền tin qua cái điện đàm BC25. Cả đại đội ông hơn 300 người bị đánh dồn từ Khánh Dương về Nha Trang. Trên đường bị chết rất nhiều nên khi về đến Nha Trang chỉ còn hơn 30 người. Từ Nha Trang các ông được máy bay đưa về Đồng nai để chốt giữ nhà máy nước Đồng Nai.
Lúc 2 giờ sáng ngày 29-4-1975, một trận giao tranh ác liệt giữa quân Giải Phóng và đại đội gần 30 người của ông ngay trên cầu Đồng Nai. Lúc đó đại đội trưởng là ông Huỳnh Hữu Sanh chỉ huy. Đêm đó một người đồng đội bị thương, ông Hùng đã chạy ra cứu, ôm người bạn về thì bị một loạt đạn bắn , ông bị đạn trúng tay làm rơi luôn đồng đội, còn người lính kia cũng bị thương vào đầu và chết ngay lập tức. Sáng hôm sau là ngày 30-4-1975, đại đội ông còn 5 người và ông Sanh đại đội trưởng. Do ông nhặt được cái đài Philip 10 băng của quân Giải Phóng, đến trưa 30-4 ông nghe qua radio lệnh của ông Dương Văn Minh kêu gọi binh lính bỏ súng, quy hàng. Ông Sanh, ông và những người còn lại quăng súng, cởi quần áo vào nhà dân xin quần áo thường phục mặc vô, rồi tìm đường về nhà. Ông phải dưỡng thương 2 tháng mới lành. Do bị thương nên ông bị đi học tập cải tạo 3 ngày. Khi học xong 3 ngày , người bên quân Giải Phóng hỏi: Ông có hiểu gì không? ông trả lời: Tôi không hiểu gì cả, họ bắt ở lại học tiếp 3 ngày nữa. Những ngày đầu sau khi được cho về, ông đi ăn xin, rồi bà con người qua đường thương mua cho chiếc xe lăn và góp tiền có chút vốn, ông đi bán vé số. Sau mấy năm ông lấy được vợ và có hai con, ông sống nhờ bên nhà vợ. Hiện hai con ông đi làm công nhân nên cũng không đủ tiền phụng dưỡng cha mẹ, do đó ông vẫn đi bán vé số kèm xin ăn để sống qua ngày.
Những năm gần đây, được biết Dòng Chúa Cứu Thế (DCCT) luôn tổ chức khám chữa bệnh và có những ngày Tri Ân TPB VNCH, ông về để được cảm nhận như một con người. Khi cô Tình nguyện viên (TNV) đưa ông chuỗi hạt Mân Côi và nói với ông rằng: Chú hàng ngày đọc kinh nhé. Ông quay lại tôi rưng rưng nước mắt: Nếu không tin vào Thiên Chúa, tin vào ơn lành của Mẹ Maria chắc ông không có nghị lực để vượt qua mọi thử thách, đau khổ trong hơn 40 mươi năm qua.
Teresa Avila Sương Quỳnh
Xin xem thêm:
NHỮNG MẢNH ĐỜI TAN NÁT VÌ CHIẾN TRANH (III)
By Uyên Nguyên ( 1 )
Lời Dẫn: Bài tham luận này được viết đã lâu. Nguyên đề là “Văn minh tiểu phẩm,” chỉ là bài tham luận có tính chuyên đề. Bỗng nhiên nó mang tính thời sự. Ban đầu người viết không có ý định phổ biến rộng rãi, mà chỉ giới hạn trong một số thức giả đọc để suy ngẩm về quá khứ và tương lai.
Tuy nhiên, nay nó được cho phổ biến, vì trong mấy tuần vừa qua, Nhà Nước đã vận dụng bộ máy tuyên truyền khổng lồ và độc quyền, từ diễn đàn Quốc hội, cho đến các cuộc họp một số phường quận; từ Hội đồng chứng minh, Giáo hội trung ương, cho đến các ban Đại diện Phật giáo quận; bằng các phương tiện phát thanh, truyền hình, báo chí; mục đích là xác định lại lập trường “trước sau như một” của Đảng CSVN đối với Phật giáo, và cũng xác định sự hiện hữu duy nhất của Phật giáo qua đại diện hợp pháp là Giáo hội Phật giáo Việt nam, mà thực chất là một tổ chức chính trị của Đảng, thực hiện đúng sách lược tôn giáo theo chỉ thị của Lenin: “đảng phải thông qua tôn giáo để tập hợp quần chúng.” Chính điều đó xác định rõ nhiệm vụ lịch sử của Giáo hội Phật giáo Việt nam như là công cụ bảo vệ Đảng, đúng như lời Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh trước đây đã tuyên bố: Phật giáo Việt nam là chỗ dựa cho người Cộng sản Việt nam làm cách mạng.
Những tuyên truyền và tuyên bố như trên chỉ được nghe và nhìn từ một phía. Vì vậy tôi cho phổ biến lại bài này; không xem đây là chân lý lịch sử, nhưng là sự thực được nhìn theo chủ quan của một cá nhân. Dù sao, nhìn sự việc từ một khía cạnh khác sẽ cho thấy rõ thêm vấn đề. Chân lý cuối cùng tùy thuộc người đọc; tùy thuộc trình độ tư duy, thành kiến xã hội, hay quyền lợi vật chất.
Trước khi giới thiệu bản văn, nhân tiện tôi ghi thêm một vài sự kiện có tính lịch sử gần nhất, để người đọc có thêm cảm hứng suy luận.
Tôi nói sự kiện lich sử gần nhất, là muốn nói ngay đến sự xuất hiện của Pháp sư Thích Trí Độ lần đầu tiên tại miền Nam sau ngày Cộng sản chiến thắng. Trên lễ đài chiến thắng, gồm các lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, hàng cao nhất. Pháp sư thay mặt Phật giáo miền Bắc, mà trên cương vị người chiến thắng, là chính thức đại diện toàn thể Phật giáo Việt nam. Đó là vị Pháp sư, mà miền Nam gọi là Đại lão Hòa thượng; Ngài bận chiếc áo sơ-mi cụt tay như các cán bộ cao cấp khác của Đảng và Nhà Nước. Sự thực như vậy rất rõ: Phật giáo không tồn tại nữa ở Miền Bắc, mà chỉ tồn tại như một bộ phận của Đảng và lãnh đạo Phật giáo chỉ là cán bộ của Đảng và Nhà Nước.
Ở miền Nam, theo báo cáo của Trần Tư, tài liệu của Bộ Nội vụ phổ biến năm 1996, bấy giờ chỉ có “khoảng 2.5 triệu tín đồ.” Nhưng do nhu cầu lịch sử, nói theo lý luận của Đảng, nghĩa là chưa xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội nên tôn giáo như thuốc phiện ru ngủ vẫn còn có nhiệm vụ lịch sử của nó; do nhu cầu lịch sử nên Đảng thừa nhận tồn tại tín ngưỡng Phật giáo. Tín ngưỡng, chứ không phải tôn giáo. Bởi vì, tin và thờ bình vôi, cây đa, ông Táo, ông Địa, là tín ngưỡng, chứ không phải tôn giáo. Đảng tôn trọng tự do tín ngưỡng, nhưng chỉ cho phép tin một số hiện tượng. Ngoài ra là mê tín, hoặc duy tâm mang tính phản động thì triệt để bài trừ.
Năm 1980, tôi được anh Võ Đình Cương mời họp thảo luận về văn hoá Phật giáo tại tòa soạn Giác ngộ, tại đó, đại diện Mặt trận Thành phố HCM đến dự, và đề nghị (thực chất là ra lệnh): nhiệm vụ văn hóa Phật giáo là bài trừ mê tín; do đó phải xét lại trong Phật giáo những gì không thuần túy thì phải dẹp bỏ. Thí dụ, Quan Âm, Địa Tạng có thuần túy Phật giáo hay không? Tôi phản ứng: đó là đức tin tồn tại ít nhất hơn 2 nghìn năm, trên một phạm vi châu Á rộng lớn; do đó không ai có quyền xét để dẹp bỏ. Tin hay không, đó là quyền tự do cá nhân. Nhưng dẹp bỏ thì không ai có quyền.
Ngay sau 1975, nhiều tượng Phật lộ thiên bị giựt sập. Gây chấn động lớn nhất là giựt tượng Quan Âm tại Pleiku. Viện hóa đạo đã có những phản ứng quyết liệt, và đích thân Hòa thượng Đôn Hậu mang tài liệu phản đối ấy ra báo cáo Thủ Tướng Phạm Văn Đồng. Hòa thượng kể lại cho tôi nghe, sau khi chuyển hồ sơ vi phạm chính sách tôn giáo lên Thủ tướng; hôm sau Hòa thượng được một Đại tá bên Bộ Nộ vụ gọi sang làm việc. Sau khi nghe Đại tá lên lớp chính trị, Hòa thượng nói: “Bởi vì Thủ tướng có nhờ tôi sau khi vào Nam trở ra Bắc, báo cáo Thủ tướng biết tình hình Phật giáo trong đó. Vì vậy tôi báo cáo những vi phạm để Chính phủ có thể kịp thời sửa chữa, ngăn chận cán bộ cấp dưới không để vi phạm. Nếu Thủ tướng không muốn nghe thì thôi. Còn việc lên lớp chính trị như thế này, đối với tôi (Hòa thượng) thì xưa quá rồi.” Dù sao, phản ứng ấy cũng làm chùn tay những đảng viên cuồng tín Mác xít, và tự kiêu về chiến thắng với khẩu hiệu nhan nhản các đường phố lúc bấy giờ: “Chủ nghĩa Mác Lê-nin bách chiến bách thắng muôn năm!” Nghĩa là, không thể tự do hoành hành như trong những năm sau 1954 trên đất Bắc.
Ở đây, chúng ta phải đặt câu hỏi: sau 1975, nếu không có Phật giáo miền Nam, cùng với thái độ cương quyết của các vị lãnh đạo Giáo hội Thống nhất, Phật giáo Việt nam sẽ thoi thóp đến lúc nào rồi đứt hơi luôn, với đà tự kiêu chiến thắng 1975 và với ảo tưởng về thành trì xã hội chủ nghĩa bách chiến bách thắng của Liên-xô?
Năm 1982 là cột mốc lớn cho Phật giáo Việt nam, với lời tuyên bố của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Đảng không dại gì mà dựa lưng vào chỗ mình chưa nắm chắc. Do đó, bằng mọi giá phải cải tạo Phật giáo miền Nam, giống như cải tạo xã hội chủ nghĩa theo phương thức tịch thu tư liệu sản xuất và đưa các chủ tư bản đi lao động cải tạo. Đảng biết chắc, tuy gặp phải chống đối quyết liệt của lãnh đạo Phật giáo, nhưng với bạo lực chuyên chính trong tay, sẽ phải cải tạo thành công. Trước hết, sự bức tử đối với Thượng tọa Tâm Hoàn, Chánh Đại diện GHPGVNTN tỉnh Bình định, năm 1975, gây kinh sợ không ít cho những ai cưỡng lại ý chí của Đảng. Kinh hoàng nhất là cái chết của Thượng Tọa Thiện Minh năm 1978, trong trại giam K4, Bộ Nội vụ. Đó là thời gian tôi được giam cùng trại với Hòa thượng Thiện Minh, nhưng hoàn toàn cách ly. Chỉ biết rõ, khi nghe tiếng Hòa thượng trả lời thẩm vấn ở phòng hỏi cung kế cận. Tất cả điều đó củng cố cho tuyên bố của ông Mai Chí Thọ, bấy giờ là Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố HCM, nói thẳng với Hòa thượng Trí Thủ, bấy giờ là Viện trượng Viện hóa đạo: “Các thầy chỉ có hai con đường, theo hoặc chống. Các thầy theo, chúng tôi tạo điều kiện cho sinh hoạt. Các thầy chống, chúng tôi còn đủ xe tăng thiết giáp đó.” Hòa thượng trả lời: Không theo cũng không chống. Nhưng, đối với Đảng, không có con đường thứ ba.
Ý chí của đảng là một chuyện. Nhưng những người Phật giáo cũng nên tự đặt câu hỏi: Ban Liên lạc Công giáo Yêu nước cũng hoạt động rất tích cực, nhưng không đưa được Hội đồng Giám mục vào trong Mặt trận Tổ quốc. Trong khi, rất nhanh chóng, Phật giáo trở thành một bộ phận của đảng Cộng sản Việt nam. Tại sao?
Từ ngày thành lập đến nay, Giáo hội thành thành viên Mặt trận đó đã làm những gì? Làm nhiều lắm, vì chùa chiền đồ sộ thêm lên. Như lời Hòa thượng Thanh Tứ phát biểu mới đây trong buổi lễ khai giảng của trường Phật học Trung cấp tỉnh Bình định. Hòa thượng nói: “Phật giáo thời Lý rất thạnh. Nhưng không bằng nay. Vì nay cơ sở của ta to lớn hơn.” Ấy là, theo như lời Hòa thượng nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong bài phát biểu: nhờ chính sách của Đảng. Đó là sự thực không thể chối cãi. Nhưng cần nói cho rõ thêm, Việt nam chúng ta bây giờ tiến bộ hơn thời Hồng Bàng gấp vạn lần. Thời Lý, nước Việt nam chỉ từ Thanh hóa trở ra Bắc, chỉ hơn 1/3 lãnh thổ hiện nay. Như vậy thì cơ sở hiện nay nhất định phải to lên rồi. Nhưng cái to hơn ấy của lịch sử bốn nghìn năm văn hiến lại chưa bằng một phần nhỏ của Thái lan chỉ hơn 8 thế kỷ định cư. Và cũng nhờ chính sách của Đảng, nếu chính sách đó trước sau như một, nghĩa là như Phật giáo miền Bắc trước 1975, thì không biết ngày nay các Hòa thượng khi xuất hiện trước công chúng sẽ khoác tăng bào, hay cũng chỉ bận áo sơ mi cán bộ như Pháp sư Trí Độ trước đây? Trên toàn miền Bắc, cho đến 1975, có trên dưới 300 “ông sư, bà vải.” Đến 1996, theo báo cáo Bộ Nội vụ của Trần Tư, “Hiện nay Phật giáo ở miền Bắc có khoảng 3000 tăng ni, tín đồ phần đông là ông già (bà già là chủ yếu–nguyên văn). Số cao tăng tiêu biểu hầu hết đã già yếu không còn khả năng hoạt động. Số tăng ni trẻ trình độ văn hoá cũng như lý luận về Phật giáo thấp, không đủ sức làm nhiệm vụ tranh thủ Phật giáo miền Nam và hoạt động quốc tế.” Giáo hội Phật giáo Việt nam phục vụ cho cái gì, theo báo cáo đó đã quá rõ.
Ngoài cơ sở “to lớn hơn thời Lý” ra, còn thêm được những gì để vượt hơn Phật giáo miền nam trước 1975? Nói về báo và tạp chí, được mấy phần trăm? Chỉ một tờ Giác ngộ duy nhất cho cả nước. Cũng là tờ báo hoằng pháp. Nhưng cũng thường xuyên ca ngợi vinh quang của Đảng, và giúp Nhà nước phổ biến kế hoạch sinh đẻ, tuyên truyền đường lối của Đảng chống NATO. Những lời Phật dạy cao siêu cũng chỉ đủ thêm vài chấm đỏ cho vinh quang của đảng và đường lối sáng suốt của đảng trên chính trường quốc tế.
Ngoài tờ Giác ngộ ra, với ba cơ sở giáo dục cao cấp, tương đương đại học, nhưng đã có công trình gì đáng kể?
Vậy thì, qua hơn 20 năm hoạt động, trong tư cách là một bộ phận của đảng, Giáo hội PGVN đã làm thêm được gì cho văn hóa Phật giáo VN so với những gì Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất (GHPGVNTN) đã làm trước 1975? Trong khi cả khu vực, và kể luôn cả nước Việt nam đều tiến bộ, theo chừng mực nào đó, mà Phật giáo Việt nam chưa lấy lại được thế đứng của nó trong lòng văn hóa dân tộc như trước đó, vậy thì đảng hỗ trợ PGVN tiến theo hướng nào?
Bề ngoài, cũng còn có mặt đáng nói khác, đó là giáo dục. Trước hết, bao nhiêu cơ sở Trung học Bồ đề, và các Viện Đại học: một Vạn Hạnh, và một Phương Nam, của Phật giáo miền Nam, nay biến đi đâu mất? Nói là biến, vì hầu hết các tăng ni sinh, kể cả những vị đang học tại các trường cao cấp Phật học, không biết các cơ sở giáo dục này là cái gì, dạy những gì trong đó. Chính vì vậy mà họ chỉ biết Phật giáo Việt nam tiến bộ vì chùa to Phật lớn.
Các tăng ni sinh này được đào tạo để làm gì? Không thấy họ được đưa về các địa phương để giảng pháp cho Phật tử. Cũng không có cơ sở văn hóa nào để họ phục vụ. Hầu hết, học xong, trở về chùa, làm nghề thầy cúng hoặc thầy bói. Tất nhiên cũng có nhiều thầy cô vẫn tìm cách mở các khóa học Phật pháp, nhưng cũng chỉ giới hạn trong một số tỉnh thành lớn, nhất là Thành phố HCM. Ngay như Huế, được xem là kinh đô của Phật giáo miền nam, hầu như các thầy chỉ đi cúng và đăng đàn chẩn tế, hoặc lập đàn chay phá cửa địa ngục cho cô hồn đi chơi, chẳng có buổi giảng kinh nào đáng kể. Còn cái trường gọi là cao cấp Phật học, hay Học viện Phật giáo Hồng đức, sau khi Hòa thượng Thiện Siêu tịch rồi, không còn thầy cô nào đủ sức dịch cho xuôi một trang luận Câu-xá, thì lấy chữ đâu mà giảng dạy kinh luận cho tăng ni sinh trình độ cao đẳng, đại học?
Nhìn chung, Phật giáo chỉ đang phục vụ nhiều nhất cho người giàu. Còn quần chúng tại các vùng sâu xa, vì họ thiếu phước, kiếp trước ít tu, nên nay chẳng mấy khi được nghe các thầy cô thuyết pháp. Còn lập đàn chẩn tế và phá cửa địa ngục cho ông bà cha mẹ siêu thăng, đốt vàng mã thật nhiều cho ông bà có tiền tiêu và có xe hơi nhà lầu, dưới âm phủ, thì họ không đủ tiền.
Tóm lại, nếu nói Phật giáo Việt nam hiện tại chẳng có tiến bộ gì thì không đúng. Vì cơ sở chúng ta hiện nay đồ sộ hơn trước, kể cả miền Nam trước 1975 chứ không cần so sánh xa xôi lùi cho đến đời Lý như Hòa thượng Thích Thanh Tứ. Ngoài việc xây dựng chùa to Phật lớn, Phật giáo hiện tại đã đóng góp gì cho gia tài văn hóa, tư tưởng của dân tộc, ngoài sứ mệnh được giao phó là rao truyền chính sách sáng suốt của Đảng quang vinh? Còn chuyện tìm một vị trí của Phật giáo Việt nam, dù chỉ khiêm tốn thôi, trong thế giới hiện đại, là điều mộng tưởng xa vời.
Gần đây, các trường Phật học tại Saigon sợ tăng ni sinh nghe thêm những nguồn thông tin không phù hợp với sự tuyên truyền một chiều vừa độc quyền vừa độc đoán của Nhà nước, nên vừa cảnh cáo, vừa khuyên răn: hãy quên đi quá khứ mà lo chăm học cho hiện tại. Quên đi quá khứ hận thù, để sống trong tình cảm dân tộc bao dung, đó là điều cần phải học. Nhưng quên đi những thành tựu quá khứ gần nhất, chỉ cách đây chưa đầy 30 năm, để rồi so sánh sự tiến bộ của ta ngày nay với thời đại Hồng Bàng, hay với thời Lý như Hòa thượng Thanh Tứ, thế thì bản chất của nền giáo dục Phật học ấy là gì? Có phải các thầy muốn dạy tăng ni sinh quên đi những hy sinh gian khổ của Thầy Tổ đã tạo ra di sản ngày nay, do vậy họ sẽ nhận thức dễ dàng rằng những gì chúng ta đang thừa hưởng ngày nay là nhờ công ơn Đảng và Nhà nước?
Lời hăm của các thầy có giá trị “hàn mặc di luân” của những nhà giáo dục. Chính vì thế tôi cho phổ biến bài tham luận này, mà trước đó tôi cho là ý kiến cá nhân nên giới hạn người đọc. Bây giờ tôi vẫn xem đây chỉ là quan điểm cá nhân. Nhưng tôi cho phổ biến để các thầy có cơ sở kiểm chứng những thành tựu mà Nhà nước đã giúp Phật giáo Việt nam. Tất nhiên, tôi nhận mọi trách nhiệm trước pháp luật, và trên hết, trước lương tâm của một con người còn tin tưởng giá trị làm người.
Già lam 10-11- 2003.
Tuệ Sỹ