Chan Vu
Nguyên tổng thống Philippines Rodrigo Duterte vừa bị bắt 10/3/2025 và dẫn độ về Tòa Hình sự Quốc tế The Hague – ICC, Hòa Lan chờ ngày xét xử về tội ác chống nhân loại. Đăng lại bài viết từ 2017, để có thêm thông tin về nhân vật này. Qua sự kiện bắt Duterte, nó cho thấy cơ hội ICC bắt Putin trong tương lai là rất cao.
Rodrigo Duterte: “Rồi, lịch sử sẽ ghi nhận tôi như là một tên đồ tể.”
Tổng thống Rodrigo Duterte của Philippines ví mình như là Đấng Cứu Độ. Ông từng nói: Đức Chúa Trời ban phép lạ để ông trở thành tổng thống của một quốc gia toàn dân Công giáo. Thế nhưng, ông lại thể hiện, hành xử như một tên trùm băng đảng. Ông đã từng ném một kẻ buôn bạch phiến từ trực thăng xuống biển. Ông dí súng vào thái dương của một du khách, bắt anh ta phải ăn hết những mẩu tàn thuốc lá của ông vừa hút xong. Đi đến đâu, ông cũng khuyến khích: Giết! Giết thoải mái mà không bận tâm đến đạo đức, tôn giáo hay luật pháp.
Ông là người coi thường phán quyết của Tòa Trọng tài Quốc tế The Hayes. Chính ông đã bỏ ngỏ bãi cạn Scaborough, ông bắt tay với Trung Quốc để chống Mỹ. Ông chửi Obama: “Con của một con điếm – Son of a bitch !”. Ông mắng chửi Đức Giáo hoàng Francis trong lúc Ngài qua thăm Philippines: “Tên khốn kiếp! Cút mẹ mày về nước đi! Qua đây chỉ gây ra tắc đường!”
Chúng ta hãy tìm lại con đường nào đã đưa ông lên đỉnh quyền lực nhằm hiểu thêm về con người phức tạp này.
Thời trẻ
Rodrigo Duterte sinh ngày 28/3/1945 tại Davao, một thành phố miền Nam Philippines nơi đã bị tàn phá khốc liệt bởi Thế chiến II. Ông là con trai lớn của vị quan tỉnh.
Em trai ông kể: Thời niên thiếu, Rodrigo giao du với đám du côn bụi đời, cao thủ võ lâm, ông quen nghề đánh lộn, rành rọt thứ ngôn ngữ băng đảng mà ông vẫn còn dùng cho đến hôm nay. Đến tuổi 15, ông luôn mang súng bên mình.
Tại trường trung học Ateneo de Davao, khi bị phạt, ông đã trả thù bằng cách vẩy thẳng một bình mực vào áo dòng trắng của vị linh mục giáo viên. Việc trốn học, bị đuổi học xảy ra với ông là chuyện cơm bữa. Có lần đi vận động tranh cử, ông tự hào khoe: Ông đã mất đến bảy năm mới học xong ba năm trung học.
Chị gái Jocellyn Duterte kể: Ở tuổi 16, Rodrigo học lái máy bay. Ông đã để bánh xe máy bay quẹt vào mái nhà, rồi đâm gãy ngọn cây. Sau đó, ông bị tai nạn xe hơi, hôn mê ba ngày liền, tưởng không qua khỏi.
Ở tuổi 17, Rodrigo giết người trong cơn say. Ông kể: Ông đã đâm người, đâm mãi cho đến khi hắn chết hẳn mới thôi.
Mẹ nhường ghế cho con
Cha ông đoán: Sớm muộn gì thì Rodrigo Duterte cũng sẽ gặp kiện tụng, phiền toái. Như vậy, để đỡ tốn tiền thuê luật sư, Rodrigo nên học luật để biết cách bảo vệ mình. Lớn lên, ông đi học luật, nhưng ông không dùng luật, mà dùng súng để giải quyết vấn đề. Ông bắn trọng thương một sinh viên luật khi anh ta tố cáo ông bắt nạn người khác. Dẫu sao thì ông cũng tốt nghiệp luật và được bổ nhiệm làm thẩm phán.
Cuối thập kỷ 1980s, mẹ ông, bà Soledad Duterte, có thành tích phản đối chính sách độc tài và tham gia lật đổ Tổng thống Marcos. Tổng thống kế nhiệm Corazon Aquino ban cho bà chức phó thị trưởng Davao. Ở tuổi trên 70, bà không nhận, nhưng nhường lại cho con trai. Nhờ đó, Rodrigo Duterte chính thức bước vào sự nghiệp chính trị ở tuổi 40.
Hai năm sau, 1988, ông trở thành thị trưởng. Từ đó, ông chưa bao giờ nếm mùi thất bại trong mọi kỳ tranh cử.
Trung đội Tử thần Davao
Ông bước vào văn phòng thị trưởng đang khi Davao là bãi chiến trường. Nhiều nhóm kháng chiến quân có võ trang hoạt động ngang nhiên. Chúng bắt cóc, thủ tiêu, ám sát, hiếp dâm người dân nhiều như cơm bữa. Ông Duterte liền dấn thân vào công cuộc lập lại trật tự cho thành phố.
Ông thành lập Trung đội Tử thần để quyét dọn tội phạm. Dư luận và Hội đồng Thành phố Davao không đồng ý, nhưng ông vẫn làm.
Tháng Chín vừa rồi, Edgar Matobato, 57 tuổi, đã ra điều trần với Hội đồng Thành phố, ông thú nhận mình là một trong các chiến sỹ của Trung đội, trong suốt 24 năm, ông đã giết khoảng 50 người.
Trong cuộc phỏng vấn với báo The New York Times, ông Matobato kể: Trung đội tử thần này được thành lập vào năm 1988 tại Khách sạn Menseng, gồm vài cảnh sát, và sáu tân binh mới vừa tuyển dụng. Họ cùng ăn trưa với nhau rồi họ được ông Duterte giao nhiệm vụ, đó là: Săn lùng tội phạm. Cứ việc giết. Chẳng cần bắt bớ, giam giữ, truy tố hay xét xử.
Sau đó, một sỹ quan trong nhóm đã quăng ra một bọc lớn. Mọi người thò tay vào, chộp lấy một thứ có thể được. Ông Matobato kể, “Thật may mắn, ông vớ được khẩu Colt 45”.
“Người chỉ huy Trung đội Tử thần duy nhất là Thị trưởng Duterte,” Matobato kể cho Tạp chí Times. “Khi Thị trưởng Duterte ra lệnh, chúng tôi thực hiện. Không có lệnh của Duterte thì chúng tôi không được giết ai.”
Ông Matobato nhớ lại vào năm 2007, Duterte đã tham gia trực tiếp vào vụ giết Vicente Amisola. Trận đấu súng dữ dội nổ ra giữa Trung đội và Vicente Amisola. Khi Amisola hết đạn, Thị trưởng Duterte lao lên, tay ôm khẩu Uzi nã cho hết hai băng vào Amisola. Khi lục soát thi thể Amisola mới té ngửa ra ông là nhân viên của Cục Điều tra Quốc gia. Sau này mới biết đó là sự hiểu lầm giữa hai lực lượng an ninh địa phương và quốc gia. Không ai bị truy tố, nhưng Vicente Amisola đã chết oan.
Tháng Hai vừa rồi, một cựu sỹ quan cảnh sát Arthur Lascanas, 56 tuổi, đã thú nhận ông là người của Trung đội Tử thần, đã ám sát 200 người. “Tất cả các nạn nhân đều bị giết tại Davao. Xác của họ hoặc chôn, hoặc vứt xuống biển, và được Thị trưởng Duterte thưởng tiền.
Khoảng 1,400 người đã bị giết bởi Trung đội Tử thần Davao mà trong đó có những người không hề bị nghi ngờ là tội phạm. Trong số nạn nhân, có nhà báo Jun Pala bị bắn chết ở gần nhà vì ông đã viết bài phê bình gay gắt Thị trưởng Duterte. Sát thủ Lascanas là người đã bắn Jun Pala kể, “Ông nhận lệnh thủ tiêu nhà báo Jun Pala trực tiếp từ Thị trưởng”.
Giản dị
Rodrigo Duterte đã 71 tuổi. Bước vào Phủ Tổng thống ngót nghét năm trời, nhưng ông vẫn tưởng mình đang là Thị trưởng Davao. Ông thích về lại thành phố quê hương. Ông chẳng thiết tha gì với cái Cung điện Malacanang hào nhoáng và gó bó ở Manila.
Nơi tỉnh lẻ, tham nhũng lan tràn, công chức cấp tỉnh như là những ông vua cát cứ một vùng. Nhưng, ngược lại dòng đời, Rodrigo Duterte sống trong căn nhà nhỏ bé hai tầng, khiêm tốn và thiếu tiện nghi.
Bà hàng xóm cạnh nhà tên là Pomilda Daniel kể rằng Ông Duterte khen nhà bà có chiếc TV to đẹp quá. Khi nào bà bỏ, thì cho ông xin, đem sửa để dùng tạm.
Khi ông thăm Căn nhà Hy vọng – trung tâm điều trị ung thư cho trẻ em tại Davao – ông không thấy có TV. Ngay lập tức, ông bê tới chín bộ. Bác sỹ Mae Dolendo kể: “Duterte là người tình cảm. Chúng tôi đã có những tổng thống cư xử đúng mực, nhưng họ chẳng làm lên cơm cháo gì. Duterte không hoàn hảo. Ông ấy chửi thề, nói tục nhưng ông ấy làm được nhiều việc.
Hai vợ hai bồ
Rodrigo Duterte bước vào Phủ Tổng thống mà không có đệ nhất phu nhân. Tuy vậy, trong lúc tranh cử, hai người vợ cũ, hai cô bồ, và tám người con cùng xuất hiện, vận động tranh cử cho ông. Ông từng tuyên bố: Ông phải tặng thưởng cho công ty dược Pfizer đã bào chế ra thuốc cường dương Viagra.
Chị gái Jocellyn Duterte kể: Khi còn trẻ, Rodrigo nổi tiếng là máu gái. Hơn nữa, ông là con trai của quan tỉnh, nên đàn bà con gái cứ lăn xả vào.
Vào năm 1973, ông phải lòng cô Elizabeth Zimmerman, chiêu đãi viên hàng không. Hôn phối của họ kéo dài đến năm 2000.
Trong hồ sơ khám sức khỏe tâm thần trước hủy hôn của ông có ghi: Có dấu hiệu hoang tưởng. Trạng thái tâm thần không ổn định. Ngoại tình mãn tính. Đưa bồ tới trước mặt vợ trong tiệc chiêu đãi để thách đố.
Năm 1998, Duterte khám sức khỏe tâm thần chuẩn bị cho hôn lễ: Trong hồ sơ viết: “Rối loạn nhân cách thể hoang tưởng”, “có khuynh hướng coi thường, sỉ nhục người khác.”
Trong lúc đã kết hôn, ông Duterte gặp cô Cielito Avancena, trẻ hơn ông 25 tuổi, tại một hội thi sắc đẹp. Hai người liền sống với nhau, không hôn phối. Ông coi bà là người vợ thứ hai, có một con gái.
Duterte là hiện thân của những nghịch lý. Cạnh những hình ảnh vũ phu, ngổ ngáo, băng đảng, người ta cũng thấy ở ông lòng nhân từ, tốt với bạn bè, và rất quyến rũ phụ nữ.
Duterte và người tình tên là Cielito Avancena, chụp hình chúng với con gái cưng của hai người.
Trong khi tranh cử, ông nổ: Ông từng có hai người vợ và hai cô bồ. Một cô tính tiền tại siêu thị. Cô kia đứng bán mỹ phẩm ngoài chợ. Tất cả, phải tự kiếm sống. Nếu có sự giúp đỡ tài chính từ ông thì đó là tiền riêng. Chưa bao giờ ông lấy một xu tiền công cho phụ nữ. Họ đều sống trong những căn hộ bình dân. Ông tuyên bố những công chức trong chính phủ của ông có thể mê gái, nhưng không có chỗ cho tham nhũng.
Chín tháng giết 7000 người
Khi còn làm thị trưởng Davao, ông rất nổi tiếng với hình ảnh thọc tay vào túi, moi ví, móc tiền cho những người ăn mày. Người ta cho rằng cách đùa giỡn, suồng sã, xô bồ của ông bộc lộ ra sự thành thật. Nên ông vẫn gặt hái được sự hâm mộ của rất nhiều người.
Nhưng xác chết cứ tăng lên mỗi ngày. Tháng Sáu 2016, Duterte nhậm chức. Ông tuyên chiến với bạch phiến. Cảnh sát và đội hành quyết được bí mật danh tính đã giết khoảng 7,000 người.
Edgar Matobato (hình đầu phía trái), một cựu thành viên của Đội tử thần Davao, cho rằng Tổng thống Rodrigo Duterte và Phó Thị trưởng thành phố Davao Paolo Duterte có liên quan đến nhiều vụ giết người trong những năm trước.
Chín tháng cầm quyền, ông đã vượt xa thành tích giết người của Tổng thống Ferdinand Marcos, giết 3,300 đấu thủ trong 20 năm.
Thượng nghị sỹ Antonio Trillanes kể lại: Năm 2015, ông đến gặp Rodrigo Duterte để thành lập liên minh chính trị. Ông Duterte không bàn chuyện gì, ngoài chuyện thanh toán nhau bằng súng bằng dao “phủ tạng lòi ra, não bắn tung toé, máu lênh láng, một phong cách bố già.”
Ông bị hai bệnh về thực quản và mạch máu. Ông rất ghét ai hỏi về bệnh tình của ông. Năm ngoái, một nhà báo xin ông cho coi giấy khám sức khỏe định kỳ. Giữa muôn vàn ống kính truyền hình, ông điên lên hỏi lại: “Còn cái âm đạo của con vợ mày thì sao?”
Tiêu diệt băng đảng bằng phong cách băng đảng đã làm cho những nạn nhân và gia đình của họ rất hả dạ. Nhưng đó nhất định không phải là phương pháp tối ưu của một chính phủ văn minh.
Thật khó để đưa ra một hình ảnh đúng về ông khi phải trộn lòng nhân ái với sự độc ác.
Có lần, ông ví mình với Hitler. Tháng Giêng vừa rồi ông tuyên bố: “Rồi, lịch sử sẽ ghi nhận tôi như một tên đồ tể.”
Calgary, Canada
Chủ Nhật Lễ Lá, 9 tháng Tư, 2017
Trần Gia Huấn
(Bài của tác giả Huan Tran gửi đăng)
