LON SỮA GUIGOZ – GIA TÀI CỦA NGƯỜI TÙ CẢI TẠO – Phạm Sơn Liêm.

Phạm Sơn Liêm.

Trước khi mất nước, anh từng là một đại úy Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Trong ba lô là bản đồ hành quân, máy truyền tin, vài lá thư của vợ và tấm hình hai đứa con.

Sau ngày 30 tháng 4, tất cả đổi khác. Người ta bảo đi học tập mười ngày. Rồi mười tháng. Mười năm.

Những thứ từng là tài sản đều lần lượt mất đi. Đồng hồ đổi lấy vài ký gạo. Chiếc nhẫn cưới đổi lấy thuốc sốt rét. Bộ quân phục chỉ còn trong ký ức. Cuối cùng, thứ quý giá nhất của anh lại là… một lon sữa Guigoz cũ.

Đó là lon sữa bột trẻ em mà vợ anh đã rửa sạch, lau khô, bỏ vào túi đồ trước ngày anh lên đường “học tập”.

Ban đầu, anh nghĩ chẳng để làm gì. Vào trại tù rồi mới biết, nó là cả một gia tài.

Buổi sáng, lon Guigoz là cái ca đựng nước. Đến trưa, nó thành cái tô múc bo bo. Chiều, nó dùng để nấu chút rau rừng hái lén.

Đêm xuống, đặt úp lên ngọn đèn dầu tự chế để chắn gió.

Có hôm, anh dùng nó đong từng lon cát khi đào hố. Có hôm, dùng làm chiếc xẻng xúc than. Khi trời mưa, nó hứng từng giọt nước từ mái tranh dột xuống.

Đi đâu cũng cột sợi dây kẽm vào quai lon rồi đeo bên hông. Mất đôi dép còn có thể đi chân đất. Mất chiếc mền còn có thể chịu lạnh.

Nhưng mất lon Guigoz… Là mất nửa cuộc sống.

Trong trại có người làm rơi xuống suối. Anh em lội cả buổi mới tìm được.

Có người bị quản giáo tịch thu vì cho rằng “tài sản dư thừa”. Người tù ngồi lặng suốt mấy ngày như vừa mất một người thân.

Một hôm, anh hỏi người bạn nằm cạnh:

– Nếu mai được về, ông mang gì theo?

Người bạn cười, giơ lon Guigoz lên:

– Thứ này.

– Chỉ vậy thôi?

– Không. Trong lon còn có mấy hạt giống rau, cây kim, cuộn chỉ, cái muỗng nhôm, vài viên thuốc sốt rét và tấm hình vợ con gấp nhỏ. Cả cuộc đời tao nằm trong đó.

Anh lặng người.

Đúng vậy. Có những thời mà gia tài của một con người không còn tính bằng vàng bạc. Chỉ tính bằng một chiếc lon sữa cũ.

Năm tháng trôi qua, lớp sơn vàng xanh trên lon bong gần hết. Thành lon móp méo vì va chạm. Đáy lon ám khói đen vì nấu bếp. Mép lon mòn vì hàng ngàn lần đưa lên miệng.

Nhưng anh chưa bao giờ bỏ nó.

Ngày được trả về, bước ra khỏi cổng trại với mái tóc bạc trắng và thân hình chỉ còn da bọc xương, trong tay anh vẫn xách chiếc lon Guigoz ấy.

Về đến nhà, con trai hỏi:

– Ba giữ cái lon cũ này làm gì?

Anh vuốt nhẹ lên những vết móp.

– Vì nó đã nuôi ba sống.

Nó không có sữa.

Nhưng có nước.

Không có cơm.

Nhưng có bo bo.

Không có hy vọng.

Nhưng mỗi ngày cầm nó trên tay, ba biết mình vẫn còn một thứ để giữ gìn, vẫn còn một lý do để bước tiếp.

Chiếc lon ấy không phải kỷ vật của một nhãn hiệu.

Nó là chứng nhân của một thời khốn khó, khi phẩm giá con người được gìn giữ bằng những vật nhỏ bé nhất.

Và cũng như biết bao cựu tù cải tạo, nhiều người sau này sang được xứ người vẫn lặng lẽ giữ lại một chiếc lon Guigoz cũ trên nóc tủ hay trong góc nhà. Không phải vì nó còn giá trị sử dụng, mà vì mỗi vết móp trên thân lon là một dấu mốc của ký ức: những ngày đói rét, lao động kiệt sức, tình đồng đội chia nhau từng ngụm nước và niềm hy vọng mong manh được trở về với gia đình.

Có những huân chương được đeo trên ngực áo. Còn có những “huân chương” không bao giờ được trao.

Chúng chỉ là một chiếc lon sữa cũ, lặng lẽ theo người lính đi hết những năm tháng đắng cay của cuộc đời.

  Phạm Sơn Liêm


 

Được xem 1 lần, bởi 1 Bạn Đọc trong ngày hôm nay