Patrick Lew Hayashi – PLB–Công Giáo Rôma
Nội dung do AI tạo
BẬC QUÂN TỬ RỜI CÕI NHÂN GIAN
(Nguyễn Bình Phương)
Một số người khi rời khỏi cuộc đời không để lại phía sau chỉ một khoảng trống, mà để lại một cách sống khiến người ở lại phải suy nghĩ. Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương, một học giả xuất thân từ truyền thống Nho học và đã gặp gỡ Đức Kitô, là một con người như thế. Có lẽ điều đẹp nhất nơi thầy không nằm ở chỗ thầy đã biết bao nhiêu, mà ở chỗ những điều đã học cuối cùng đã trở thành một phong thái sống.
Một người xuất thân từ truyền thống Nho học, khi gặp Đức Kitô, không nhất thiết phải vứt bỏ tất cả những gì mình đã nhận được từ cha ông. Trái lại, nơi một tâm hồn đã được chuẩn bị bởi Nho học, Tin Mừng có thể được đón nhận không như một thứ xa lạ, mà như một ánh sáng mới soi vào những khát vọng sâu xa vốn đã có trong lòng người.
Nho gia nói đến người quân tử biết kính Trời, tu thân, trọng nghĩa, giữ mình và sống có trách nhiệm với tha nhân. Kitô giáo nói đến con người biết phó thác nơi Thiên Chúa, sống trong sự thật và yêu thương tha nhân. Hai bên dĩ nhiên không phải là một, và không thể giản lược Công giáo vào Nho giáo. Nhưng nơi một con người cụ thể, những giá trị nhân bản có thể gặp nhau, đối thoại với nhau và cùng hướng con người về một đời sống cao hơn chính mình.
Có lẽ vì thế mà nơi thầy Nguyễn Khắc Dương, người ta dễ nhận ra dáng dấp của một bậc quân tử hiếm hoi còn sót lại trong thời đại AI, nhưng là một quân tử đã đi qua cửa ngõ của Tin Mừng.
Không phải thứ quân tử của danh vọng, mà là quân tử của sự tự chủ. Không phải cái cao ngạo của người có học, mà là sự khiêm nhường của người càng biết nhiều càng ý thức mình còn nhỏ bé trước chân lý. Không phải sự cứng cỏi của một người luôn muốn bảo vệ cái tôi, mà là sự bình thản của người đã học được cách đặt mình xuống.
Một người từng học triết ở Sorbonne có thể trở thành một học giả. Nhưng một người có thể sống giản dị, khiêm cung và gần gũi đến mức nhiều người nhớ về thầy trước hết như một người cha tinh thần, đó lại là một chuyện khác. Bởi tri thức, nếu chỉ làm con người biết nhiều hơn, vẫn chưa đủ. Tri thức chỉ thật sự trở nên cao quý khi nó làm con người biết sống tốt hơn.
Có lẽ đây mới là điểm sâu nhất nơi cuộc đời thầy: tri thức cuối cùng không làm con người trở nên lớn hơn người khác, mà làm người ta nhỏ lại trước sự thật.
Càng hiểu biết, càng biết mình không phải là trung tâm của vũ trụ. Càng học nhiều, càng phải học cách lắng nghe. Càng đi xa trên con đường tư tưởng, càng nhận ra rằng có những câu hỏi mà lý trí có thể mở ra nhưng không thể tự mình khép lại.
Và ở đó, triết học gặp đức tin.
Không phải bằng một cuộc tranh luận thắng thua, mà bằng một đời người.
Thầy Nguyễn Khắc Dương đã sống giữa nhiều thế giới: giữa Đông và Tây, giữa Nho học và Kitô giáo, giữa triết học và đời sống, giữa giảng đường và đời sống tu trì, giữa một thế kỷ đầy biến động và một tâm hồn ngày càng đi vào thinh lặng. Chính vì đã đi qua nhiều thế giới ấy mà thầy trở thành một nhịp cầu tự nhiên giữa những con người vốn dễ nghĩ rằng mình thuộc về những thế giới khác nhau.
Có một điều rất đẹp trong truyền thống Nho gia: người quân tử không chỉ lo thành đạt, mà lo thành nhân. Và có lẽ Kitô giáo cũng đặt trước con người một câu hỏi tương tự, nhưng ở một chiều kích sâu hơn: con người sẽ trở thành ai trước mặt Thiên Chúa?
Nếu vậy, cuộc đời thầy Nguyễn Khắc Dương có thể được đọc như một hành trình rất dài của một con người đi tìm chân lý, nhưng cuối cùng nhận ra rằng chân lý không chỉ là điều để hiểu, mà còn là điều để sống.
Ngày 28 tháng 9 năm 2026, sau hơn một thế kỷ hiện diện giữa cuộc đời, thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương đã trở về với Chúa. Thầy vừa bước sang tuổi 102 được mấy ngày.
Một thế kỷ đủ dài để chứng kiến biết bao đổi thay của đất nước, của Giáo hội, của học thuật và của chính những hệ tư tưởng từng tưởng như sẽ tồn tại mãi mãi. Nhưng cuối cùng, những thứ ấy rồi cũng đi qua. Chức danh rồi cũng qua, học vị rồi cũng qua, một thời đại rồi cũng qua.
Điều còn lại là một con người.
Một người đã mang trong mình hồn cốt của một gia đình Nho học, bước qua triết học Tây phương, gặp Đức Kitô và sống phần đời còn lại trong âm thầm kiếm tìm Thiên Chúa.
Bởi thế, gọi thầy là một học giả có lẽ vẫn chưa đủ. Gọi thầy là một người Công giáo cũng chưa đủ. Có lẽ phải gọi thầy bằng một chữ rất cũ mà thời nay chúng ta ít dùng: quân tử.
Không phải quân tử của bảng vàng, áo mũ hay danh phận, mà là quân tử của tu thân, trọng nghĩa, kính Trời và sống tử tế giữa cõi nhân gian.
Và khi chữ “quân tử” ấy được soi sáng bởi Tin Mừng, nó không còn chỉ là lý tưởng của một nền đạo học, mà trở thành một lời mời gọi con người sống đẹp trước mặt Thiên Chúa.
Thầy đã đi qua cõi nhân gian như thế.
Âm thầm, Thanh bạch, Khiêm nhường.
Để rồi khi thầy rời cõi nhân gian, điều khiến người ta nhớ không chỉ là một học giả uyên bác, một giáo sư của nhiều vị giám mục và của cả một thời đại, hay một con người đã sống hơn một thế kỷ. Người ta nhớ một bậc quân tử đã đi qua những biến động của thời cuộc mà vẫn giữ được cốt cách của mình.
Và có lẽ đó cũng là câu hỏi thầy để lại cho những người còn ở lại: sau cùng, một đời người được đo bằng những gì mình đã sở hữu, hay bằng con người mà mình đã trở thành?
(Facebook Nguyễn Bình Phương)
