*Chiếc máy bay vàng hay delay của người Mỹ nghèo… hôm nay đã chết*
Tôi từng đôi lần bay Spirit Airlines trong nước Mỹ.
Ai đi hãng này rồi đều biết cảm giác rất đặc biệt: mua được tấm vé rẻ đến mức không tin nổi, nhưng từ lúc ra sân bay cho tới khi máy bay chạm bánh xuống đất thì chỉ biết… cầu nguyện.
Cầu nguyện đừng delay. Cầu nguyện đừng đổi gate phút chót. Cầu nguyện đừng bị tính thêm một đống tiền hành lý.
Ghế chật, dịch vụ tối giản, tiếp viên lạnh như tiền, và cái màu vàng chói chang của chiếc máy bay nhìn xa đã thấy “tiết kiệm”.
Spirit chưa bao giờ là hãng hàng không khiến người ta tự hào check-in, nhưng nó là hãng mà rất nhiều người Mỹ bình dân âm thầm biết ơn. Vì trong túi chỉ có vài chục đô, khi muốn đưa con đi chơi mùa hè mà không đủ tiền bay Delta, khi sinh viên cần một chuyến về thăm nhà, khi một gia đình lao động phải cân từng đồng trước kỳ nghỉ lễ… thì Spirit thường là cái tên cuối cùng còn hiện ra trên màn hình với mức giá “còn với tới được”.
Nói cách khác đó là chiếc máy bay của tầng lớp không dư dả nhưng vẫn cố giữ cho mình quyền được đi đâu đó.
Hôm nay chiếc máy bay vàng ấy đã chết!
Spirit Airlines ngừng toàn bộ hoạt động. 17.000 nhân viên bị đẩy vào cảnh mất việc hoặc treo việc vô thời hạn. Hàng ngàn hành khách đang mắc kẹt.
Bề ngoài đây là một tin doanh nghiệp phá sản, nhưng thật ra nó là một tín hiệu xã hội đáng sợ hơn nhiều.
Bởi Spirit không chết trong chân không. Nó chết đúng vào lúc giá nhiên liệu máy bay leo thang sau khi cuộc chiến Iran làm thị trường dầu toàn cầu chao đảo.
Với các hãng hàng không lớn, giá nhiên liệu tăng là một bài toán khó. Với Spirit, hãng sống bằng từng đồng vé rẻ mạt, đó là phát súng ân huệ.
Chi phí tăng nhưng họ không dám tăng vé, vì khách của Spirit là những người chỉ cần vé nhích thêm vài chục đô là sẽ thôi không đi nữa. Cho nên khi dầu tăng, điều bị bóp nghẹt đầu tiên không phải là kho dự trữ của tập đoàn lớn, mà là cơ hội di chuyển của người nghèo.
Người dân Mỹ không cần hiểu gì về eo biển Hormuz hay giá dầu Brent. Họ chỉ hiểu một điều rất cụ thể mùa hè này đổ xăng tốn hơn, đặt vé máy bay đắt hơn, và hãng bay rẻ nhất vừa biến mất.
Một cuộc chiến cách nửa vòng trái đất bỗng hiện hình ngay trong kế hoạch về thăm mẹ, chuyến đi Disney cho bọn trẻ, hay tấm vé đoàn tụ dịp Memorial Day.
Đó là lúc chiến tranh không còn nằm trên bản đồ Trung Đông nữa mà nằm trong ví tiền người Mỹ.
Người giàu vẫn còn Delta. Người trung lưu còn có United hay American. Nhưng với hàng triệu người sống paycheck to paycheck, Spirit là chiếc van xả áp cuối cùng của một nước Mỹ đang ngày càng đắt đỏ.
Khi chiếc van ấy biến mất, thông điệp tâm lý rất tàn nhẫn xuất hiện: ở nước Mỹ của những cuộc chiến mới, ngay cả quyền được bay giá rẻ cũng đang trở thành xa xỉ.
Điều nguy hiểm cho Donald Trump nằm chính ở đó.
Bởi Nhà Trắng có thể nói về chiến thắng quân sự, về sức mạnh quốc gia, về việc răn đe Iran.
Nhưng rất khó thuyết phục một bà mẹ lao động ở Ohio hay một sinh viên ở Texas rằng chiến tranh đang “được kiểm soát” khi họ vừa thấy vé máy bay đội giá và một hãng hàng không bình dân sụp đổ.
Những cuộc chiến luôn bắt đầu bằng tiếng nổ ở xa, nhưng sự ủng hộ dành cho chúng thường chết đi bằng những hóa đơn rất gần.
Spirit Airlines, chiếc máy bay vàng hay delay mà người Mỹ nghèo vẫn cắn răng bay, hôm nay đã trở thành một hóa đơn như thế.
Có thể đây chỉ là hãng hàng không đầu tiên ngã xuống.
Nhưng nó là lời nhắc rõ ràng rằng: quả bom đầu tiên từ chiến tranh Iran không rơi vào Tehran… mà rơi thẳng vào túi tiền dân Mỹ.
