Chuyện tuổi Xế Chiều – Công Tú Nguyễn
Con người khổ không hẳn vì thiếu, mà khổ nhiều hơn vì không biết mình đã đủ. Khi lòng tham lên tiếng, những gì đang có bỗng trở nên nhỏ bé, những điều đã đạt được bỗng hóa vô nghĩa. Ta bắt đầu nhìn cuộc đời bằng ánh mắt so sánh, đo đếm hạnh phúc của mình bằng tiêu chuẩn của người khác, rồi tự tay biến bình yên thành bất an.
Lòng tham không xuất hiện ồn ào. Nó đến rất khẽ, núp sau những mong cầu tưởng như chính đáng. Ban đầu chỉ là muốn hơn hôm qua một chút, rồi hơn người bên cạnh một bước. Dần dần, khi đạt được điều này, ta lại sinh ra ham muốn khác. Có tiền rồi muốn thêm quyền, có quyền rồi muốn thêm danh, có danh rồi muốn thêm sự tôn thờ. Cái “đủ” bị dời mãi về phía xa, còn tâm thì chẳng bao giờ chịu dừng lại.
Người không biết đủ thường sống trong trạng thái thiếu thốn triền miên, dù tay họ đang nắm rất nhiều. Ăn một bát cơm mà nghĩ đến mâm cao cỗ đầy, ở trong căn nhà ấm áp mà mơ đến lâu đài của kẻ khác. Họ có thể cười, nhưng nụ cười luôn thấp thoáng nỗi lo mất mát. Họ có thể giàu, nhưng trong lòng lại nghèo nàn sự an yên.
Lòng tham khiến con người dễ đánh đổi. Đánh đổi thời gian lấy tiền bạc, rồi dùng tiền bạc để mua lại chút thời gian còn sót. Đánh đổi sức khỏe lấy thành công, đến khi thành công thì sức khỏe không còn. Đánh đổi sự tử tế để đạt lợi ích trước mắt, đến lúc quay đầu mới nhận ra mình đã mất đi điều quý giá nhất là nhân cách.
Đáng sợ nhất của lòng tham là nó làm mờ lương tri. Khi không biết đủ, người ta dễ biện minh cho sai trái của mình. Một bước lấn tới được gọi là “khôn ngoan”, một lần tổn hại người khác được xem là “cạnh tranh”. Lâu dần, ranh giới giữa đúng và sai bị xóa nhòa, chỉ còn lại câu hỏi: làm sao để được nhiều hơn.
Có những người cả đời chạy theo cái gọi là hơn thua, đến cuối con đường mới nhận ra mình chưa từng sống thật. Họ có thể sở hữu nhiều thứ, nhưng chưa từng sở hữu chính mình. Bởi tâm luôn hướng ra ngoài, nên chưa bao giờ quay vào trong để hỏi: mình cần gì, và mình đủ chưa.
Biết đủ không phải là an phận hay ngừng cố gắng. Biết đủ là hiểu rõ giới hạn của lòng mình, là nỗ lực trong tỉnh thức, không để ham muốn kéo mình đi quá xa khỏi giá trị cốt lõi. Người biết đủ vẫn làm việc, vẫn vươn lên, nhưng không để thành bại quyết định sự bình an trong tâm.
Khi con người học được hai chữ “đủ rồi”, lòng sẽ nhẹ. Nhẹ để biết trân trọng những điều đang có. Nhẹ để thấy hạnh phúc không nằm ở việc hơn người khác, mà ở việc hôm nay mình sống có ngay thẳng, có tử tế, có an nhiên hay không. Lúc ấy, dù đời có cho thêm hay bớt, tâm vẫn vững vàng.
Thứ con người cần nhất không phải là nhiều hơn, mà là sâu hơn. Sâu trong hiểu biết, sâu trong thương yêu, sâu trong sự tỉnh thức. Khi lòng đủ sâu, tham tự khắc cạn. Khi tâm đã đủ đầy, cả thế gian rộng lớn cũng chỉ vừa vặn trong một nụ cười bình thản.
Tg Phạm Nhật Minh
Ngày 30/01/2026