Năm 1783, tại Newburgh, bang New York, George Washington đứng trước một lựa chọn có thể làm rẽ hướng lịch sử nước Mỹ.
Ông nắm trong tay sự trung thành tuyệt đối của quân đội ,đủ để chiếm lấy quyền lực tối cao. Nhưng ông đã chọn kết thúc chiến tranh và bảo vệ nền cộng hòa non trẻ, thay vì trở thành vị vua đầu tiên của nước Mỹ.
Khoảnh khắc ấy nguy hiểm hơn nhiều so với cách sách lịch sử thường kể lại.
Chiến tranh giành độc lập về cơ bản đã kết thúc, nhưng đất nước thì chưa ổn định. Quốc hội cạn tiền. Binh sĩ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm không được trả lương. Sự phẫn nộ lan rộng trong quân đội. Một số sĩ quan bắt đầu bàn bạc việc kéo quân về Washington, giải tán chính quyền dân sự và trao quyền lực cho Washington như một nhà vua hoặc lãnh tụ quân sự.
Âm mưu ấy có tên gọi: Âm mưu Newburgh.
Mọi cuộc cách mạng đều có khoảnh khắc này ,nơi lý tưởng va chạm trực diện với quyền lực.
Washington hiểu rõ điều đó. Quân đội yêu mến ông. Ông đã cùng họ chịu đựng mùa đông khắc nghiệt ở Valley Forge, bệnh tật, đói khát và những thất bại cay đắng. Nếu ông muốn nắm quyền, không ai có thể ngăn cản. Nền cộng hòa khi ấy vẫn chỉ là một ý tưởng mong manh. Còn Washington thì là một con người thật, với quyền lực thật trong tay.
Ngày 15 tháng 3 năm 1783, Washington bước vào căn phòng nơi các sĩ quan đang chờ đợi.
Họ mong ông ủng hộ.
Họ mong ông nổi giận.
Họ mong ông cho phép.
Nhưng ông đã làm điều ngược lại.
Washington lên tiếng một cách điềm tĩnh. Ông bác bỏ âm mưu, nhắc nhở họ về mục tiêu của cuộc chiến và cảnh báo hậu quả nếu quân đội quay lưng lại với chính quyền dân sự. Căn phòng vẫn căng thẳng. Không ai lay chuyển.
Rồi Washington làm một điều không ai ngờ tới.
Ông lấy ra một lá thư để đọc. Ông nhìn xuống, dừng lại một chút, rồi đeo kính vào. Sau đó, ông nói chậm rãi:
“Thưa các ngài, xin hãy thứ lỗi cho tôi.
Tôi đã già đi trong sự phục vụ các ngài,
và giờ đây, đôi mắt tôi cũng không còn như trước nữa.”
Căn phòng lặng đi hoàn toàn.
Đó không phải là diễn xuất.
Đó là sự thật được nói ra đúng lúc.
Lần đầu tiên, các sĩ quan nhìn thấy cái giá của cuộc chiến hiện rõ trên chính cơ thể người chỉ huy của họ: tuổi trẻ đã mất, sức khỏe suy kiệt, một đời sống bị bào mòn bởi trách nhiệm. Washington không xin sự phục tùng. Ông nhắc họ rằng quyền lực không kiểm soát sẽ phá hủy chính điều họ đã chiến đấu để giành lấy.
Âm mưu Newburgh chấm dứt ngay trong khoảnh khắc đó.
Cuối năm ấy, Washington từ chức Tổng tư lệnh quân đội và trở về Mount Vernon. Vua George III của Anh, khi nghe tin này, đã nói rằng nếu Washington thật sự từ bỏ quyền lực, “ông ta sẽ là người vĩ đại nhất thế giới.” Đó không phải lời khen ,mà là sự kinh ngạc. Bởi quyền lực hiếm khi tự nguyện được đặt xuống.
Sau này, khi được mời làm Tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ, Washington chấp nhận một cách miễn cưỡng. Và rồi ông lại làm điều khác thường thêm một lần nữa: ông rời nhiệm sở sau hai nhiệm kỳ, dù không có điều luật nào buộc ông phải làm vậy. Ông hiểu rằng ở lại lâu hơn sẽ làm suy yếu nền cộng hòa mà ông góp phần tạo dựng.
George Washington không phải con người hoàn hảo.
Ông sở hữu nô lệ.
Ông từng đưa ra những quyết định quân sự sai lầm.
Ông có thể cứng rắn đến tàn nhẫn khi cho rằng sự sống còn của quốc gia bị đe dọa.
Chính vì thế, bài học từ ông không nằm ở sự hoàn hảo ,mà ở sự kiềm chế.
Sự vĩ đại của Washington không nằm ở việc giành chiến thắng.
Nó nằm ở chỗ ông biết khi nào phải buông tay khỏi quyền lực.
Đế chế được tạo ra khi lãnh đạo bám víu quyền lực.
Cộng hòa tồn tại khi họ biết rời đi.
George Washington không được nhớ đến chỉ vì ông đã thắng một cuộc chiến.
Ông xứng đáng được nhớ đến vì, khi chiến tranh kết thúc, ông từ chối trở thành thứ mà mình đã chiến đấu để lật đổ.
Theo True Stories
My Lan Phạm
