Author: Phung Van

My Lan Pham

Ngày 27 tháng 10 năm 1962 ,ngày mà các sử gia sau này gọi là “Thứ Bảy Đen” , Khủng hoảng Tên lửa Cuba chạm tới điểm nguy hiểm nhất. Quân đội Mỹ và Liên Xô đứng sát bờ vực chiến tranh hạt nhân. Dưới làn nước ấm của vùng Caribe, một tàu ngầm Liên Xô mang số hiệu B-59 bị mắc kẹt, hoàn toàn vô hình với thế giới phía trên.

Bên trong “chiếc quan tài thép” ấy, điều kiện sống đã trở nên không thể chịu đựng. Hệ thống điều hòa đã hỏng nhiều ngày trước trong cái nóng nhiệt đới, nhiệt độ bên trong vượt quá 49°C (120°F). Nhiều người gục xuống vì say nóng. Nồng độ CO₂ tăng dần tới mức chết người. Mỗi hơi thở đều giống như đang chết đuối. Thủy thủ đoàn không nhận được bất kỳ liên lạc nào từ Moscow suốt gần một tuần. Với họ, rất có thể Thế chiến III đã nổ ra rồi.

Rồi những vụ nổ bắt đầu.

Trên mặt nước, 11 tàu khu trục của Hải quân Mỹ đã bao vây tàu ngầm và thả bom chìm. Phía Mỹ xem đó là những “bom chìm huấn luyện” ,phát tín hiệu cảnh cáo để buộc tàu ngầm phải nổi lên. Nhưng phía Liên Xô không hề biết điều đó. Với thủy thủ đoàn B-59, bị mắc kẹt trong bóng tối và cái nóng ngạt thở, mỗi tiếng nổ vang lên như hồi chuông tận thế. Thân tàu rên rỉ. Thiết bị rung bật. Con người bám víu vào bất cứ thứ gì có thể giữ được.

Cuối cùng, Thuyền trưởng Valentin Savitsky không chịu nổi nữa. Kiệt quệ, thiếu oxy, và tin rằng chiến tranh đã bắt đầu, ông gào lên giữa hỗn loạn:

“Có thể chiến tranh đã nổ ra trên kia rồi trong khi chúng ta nhào lộn ở đây! Chúng ta sẽ bắn ngay bây giờ! Chúng ta sẽ chết, nhưng sẽ nhấn chìm tất cả bọn chúng ,chúng ta sẽ không trở thành nỗi nhục của hạm đội!”

Ông ra lệnh chuẩn bị Vũ khí Đặc biệt: một ngư lôi hạt nhân với sức công phá 15 kiloton ,đủ để xóa sổ toàn bộ hạm đội Mỹ phía trên. Nếu phóng đi, Hoa Kỳ sẽ cho rằng chiến tranh hạt nhân đã bắt đầu. Moscow sẽ bị tấn công trong vài giờ. Liên Xô sẽ đáp trả. Hàng trăm triệu người sẽ chết.

Nhưng quy trình của Liên Xô yêu cầu sự đồng thuận tuyệt đối của ba sĩ quan cao cấp nhất trên tàu trước khi phóng vũ khí hạt nhân.

Thuyền trưởng đồng ý.

Chính ủy chính trị đồng ý.

Hai phiếu cho sự hủy diệt.

Rồi họ quay sang người thứ ba.

Vasili Arkhipov ,chỉ huy hải đội và phó chỉ huy của toàn bộ lữ đoàn tàu ngầm ,nắm lá phiếu quyết định. Mọi lập luận đều dẫn tới việc đồng ý. Những vụ nổ là thật. Mối đe dọa là tức thì. Thuyền trưởng ra lệnh. Thủy thủ đoàn đang nhìn vào ông. Đất nước của ông có thể đã bị tấn công. Nói “có” sẽ là điều dễ dàng nhất trên đời.

Arkhipov nhìn những khuôn mặt xung quanh. Ông lắng nghe các tiếng nổ. Ông cảm nhận cái nóng ngạt thở. Và rồi ông nói một từ:

“Không.”

Ông giữ được sự bình tĩnh đến khó tin. Giọng nói vững vàng:

“Đây không phải là tấn công,” ông khẳng định. “Đây là tín hiệu. Là cảnh báo buộc chúng ta nổi lên. Nếu chúng ta phóng vũ khí này, chúng ta sẽ kết thúc thế giới. Chúng ta không thể biết chiến tranh đã bắt đầu hay chưa. Chúng ta phải nổi lên và xác minh.”

Thuyền trưởng bùng nổ giận dữ. Một cuộc cãi vã dữ dội nổ ra trong phòng điều khiển chật hẹp. Sĩ quan tranh cãi. Mọi người la hét. Áp lực khủng khiếp đè nặng. Nhưng Arkhipov từ chối xoay chìa khóa. Không có phiếu của ông, việc phóng là bất khả thi.

Trong những phút dài như hàng giờ, ông kiên định. Rồi ,gần như không thể tin nổi ,ông thuyết phục được thuyền trưởng xem xét lại. Họ sẽ nổi lên. Họ sẽ liên lạc. Họ sẽ xác nhận sự thật trước khi kết liễu nền văn minh.

B-59 trồi lên khỏi làn nước đen và phá vỡ mặt biển. Các tàu khu trục Mỹ lập tức bao quanh. Những khoảnh khắc căng thẳng trôi qua. Nhưng không có tên lửa. Không có tấn công. Không có chiến tranh. Tàu ngầm được hộ tống rời đi. Thủy thủ đoàn trở về nhà. Và thế giới tiếp tục quay ,không hề biết mình đã ở gần bờ vực hủy diệt đến mức nào.

Khi B-59 trở về vùng biển Liên Xô, thủy thủ đoàn phải đối mặt với sự nhục nhã. Họ đã bị phát hiện và buộc phải nổi lên ,một nỗi xấu hổ trong hệ thống quân đội Liên Xô cứng nhắc. Arkhipov sống phần đời còn lại trong vô danh. Ông không tìm kiếm sự ghi công. Ông qua đời lặng lẽ năm 1998, vì phơi nhiễm phóng xạ từ một tai nạn tàu ngầm khác nhiều năm trước. Thế giới không hề biết ông đã làm gì.

Mãi đến năm 2002, khi các hồ sơ Liên Xô được giải mật và một hội nghị tại Havana công bố toàn bộ câu chuyện về B-59. Các quan chức Mỹ lắng nghe trong sự sững sờ, khi nhận ra họ đã ở gần chiến tranh hạt nhân đến mức nào. Thomas Blanton, giám đốc Cơ quan Lưu trữ An ninh Quốc gia, tóm lược di sản của Arkhipov bằng một câu:

“Bài học ở đây là: một người tên Vasili Arkhipov đã cứu cả thế giới.”

Một người. Một từ. Một quyết định được đưa ra dưới áp lực không thể tưởng tượng.

Ông không cứu một thành phố.

Không cứu một quốc gia.

Ông cứu mọi con người đã sống kể từ ngày đó , mọi đứa trẻ, mọi giấc mơ, mọi bình minh, mọi ngày mai.

Arkhipov chứng minh một điều sâu sắc về bản chất con người: lòng dũng cảm thực sự không nằm ở việc bạn bóp cò nhanh đến đâu, mà ở sức mạnh giữ cho bàn tay bạn vững vàng khi mọi thứ xung quanh là hỗn loạn. Ở việc chọn lý trí khi hoảng loạn dường như là điều chính đáng. Ở việc nhận ra rằng có những quyết định quá quan trọng để đưa ra trong cơn giận dữ.

Mỗi hơi thở bạn đã hít vào, mỗi người bạn đã yêu, mỗi khoảnh khắc bạn đã sống ,đều tồn tại vì, vào một buổi chiều ngột ngạt ở Caribe, một người đàn ông mà thế giới chưa từng biết đến đã quyết định rằng nhân loại xứng đáng có thêm một cơ hội nữa.

Theo World’s History

My Lan Phạm

---

 

Anh Chi TTV2 – Quan điểm cá nhân

Một người phụ nữ đang hấp hối nói với một người lính rằng cô là người Do Thái.

Câu trả lời chỉ ba chữ của anh đã thay đổi cuộc đời họ mãi mãi.

Ngày 7 tháng 5 năm 1945, Volary, Tiệp Khắc.

Cô đứng ở cửa một nhà máy.

Gầy trơ xương. Gần như sắp chết.

Hai mươi tuổi — nhưng không còn trông giống một con người.

Chỉ còn 30 ký.Tóc bạc trắng vì đói. Quần áo rách nát, đầy chấy rận.

Ba năm không được tắm rửa. Sau lưng cô, 119 phụ nữ khác nằm la liệt trên mặt đất, thoi thóp thở.

Họ là những người còn sót lại cuối cùng.

Ba tháng trước đó, 4.000 phụ nữ Do Thái bị ép phải đi bộ. Một cuộc hành quân tử thần từ Đức sang Tiệp Khắc. 560 km giữa mùa đông.

Không áo khoác. Gần như không có thức ăn. Ai ngã xuống — bị bắn chết tại chỗ.

Gerda Weissmann đã chứng kiến 3.880 phụ nữ chết dọc đường.

Bạn thuở nhỏ. Những người xa lạ rồi trở thành chị em.

Tất cả đều chết. Cô vẫn tiếp tục bước đi. Không phải vì cô mạnh hơn.

Không phải vì còn hy vọng. Mà vì trong túi áo cô có một tấm ảnh duy nhất của gia đình. Và chừng nào còn bước tiếp, họ vẫn chưa hoàn toàn biến mất.

Cha mẹ. Anh trai.

Tất cả đều đã bị giết trong các trại tập trung.

Cô là người cuối cùng còn sống. 

Ba năm trước cuộc hành quân, Gerda đã sống sót qua các trại lao động của phát xít Đức. Đói khát. Bệnh tật.Sự tàn bạo không thể diễn tả.

Nhưng cô giữ được một thứ mà Đức quốc xã không thể cướp đi:

Danh tính của mình.

Ngày 7 tháng 5 năm 1945, cô nghe thấy tiếng xe tiến lại.

Lính Mỹ. Một viên trung úy trẻ bước xuống từ chiếc jeep.

Ánh mắt anh chạm vào ánh mắt của cô gái gầy gò, kiệt quệ — trông già hơn tuổi rất nhiều.

Gerda nói bằng tiếng Anh ngập ngừng, câu duy nhất cô có thể thốt ra:

“Chúng tôi là người Do Thái.” Người lính dừng lại. Rồi nói hai chữ:

“Tôi cũng vậy.”

Anh tên là Kurt Klein.

Một người Do Thái gốc Đức, đã chạy sang Mỹ năm 1937.

Anh gia nhập quân đội Mỹ để chiến đấu chống lại chế độ đã phá hủy thế giới của mình.

Và giờ đây, anh đứng trước mặt một cô gái đang hấp hối.

Điều Kurt làm tiếp theo, Gerda sẽ nhớ suốt 77 năm.

Anh giữ cửa cho cô. Một cử chỉ rất nhỏ.

Nhưng là điều cô chưa từng được cảm nhận từ năm mười lăm tuổi.

Phẩm giá. Sự tôn trọng. Tính người.

Sau này Kurt nói:

“Cô ấy bước về phía tôi, và tôi đã gặp người vĩ đại nhất mà tôi từng biết.”

Trong những tuần tiếp theo, anh giúp chăm sóc các nạn nhân sống sót.

Anh và Gerda trò chuyện.

Giữa cái chết, sự tàn phá, nỗi kinh hoàng không thể tưởng tượng…

một điều bất ngờ đã xảy ra. Sự kết nối. Sau khi Kurt được điều đi nơi khác, họ viết thư cho nhau.

Lời nói thành cảm xúc. Cảm xúc thành sự chắc chắn. Ngày 18 tháng 6 năm 1946, Paris.

Họ kết hôn.

Họ chuyển đến Buffalo, New York. Kurt đi làm. Gerda nuôi ba đứa con.

Họ xây dựng một cuộc đời từ tro tàn.

Nhưng Gerda không thể quên 3.880 người còn lại.

Năm 1957, bà xuất bản hồi ký: All But My Life — Mất tất cả, trừ mạng sống.

Cái tên đã nói lên tất cả.

Đức quốc xã đã lấy đi gia đình bà.

Tuổi thơ. Sức khỏe. Quá khứ.

Nhưng không lấy được mạng sống.

Cuốn sách trở thành một tư liệu quan trọng về Holocaust.

Được giảng dạy ở trường học, đại học.

Hàng triệu người đọc. Gerda trở thành tiếng nói cho những người không còn tiếng nói.

Bà đi khắp nơi nói chuyện. Không mệt mỏi. Suốt nhiều thập kỷ.

Thông điệp của bà không bao giờ thay đổi:

Hãy nhớ. Hãy lên tiếng trước thù hận. Hãy bảo vệ tự do — mong manh.

Hãy chọn phẩm giá và lòng trắc ẩn.

Năm 1995, bộ phim tài liệu One Survivor Remembers đoạt giải Oscar.

Năm 2010, Tổng thống Obama trao cho bà Huân chương Tự do Tổng thống.

Kurt qua đời năm 2002. Họ có 56 năm hôn nhân.

Gerda tiếp tục một mình.

Tiếp tục nói. Tiếp tục dạy. Tiếp tục nhắc thế giới phải nhớ.

Cho đến ngày 3 tháng 4 năm 2022.

Bà 97 tuổi.

Bà đã sống sót qua điều tưởng như không thể sống sót.

Biến chấn thương thành chứng nhân.

Biến nỗi đau thành mục đích sống.

Và tất cả bắt đầu từ hai chữ:

“Tôi cũng vậy.”

Một người lính giữ cửa cho một cô gái đang hấp hối.

Rồi dành 56 năm sau đó để tiếp tục giữ cửa cho cô — cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Họ không chỉ sống sót sau Holocaust.

Họ đã chiến thắng nó. Không phải bằng cách quên đi. Mà bằng cách ghi nhớ.

Và xây dựng một cuộc đời có ý nghĩa từ đống đổ nát của diệt chủng.

4.000 phụ nữ bắt đầu cuộc hành quân vào tháng 1 năm 1945.

120 người sống đến tháng 5.

Gerda dành 77 năm để tưởng nhớ 3.880 người không sống sót.

Đó không chỉ là sống sót.

Đó là biến bi kịch thành mục đích.

Biến điều tồi tệ nhất của loài người thành cuộc đấu tranh cho điều tốt đẹp nhất.

Bà đã ra đi. Nhưng tiếng nói của bà còn đó. Lời chứng của bà còn đó.

Và lời nhắc của bà vẫn còn: Hãy nhớ. Đừng bao giờ quên.

Không bao giờ tái diễn nữa.

Gerda Weissmann Klein (1924–2022)

Bà mất tất cả, trừ mạng sống. Và rồi bà dành chính mạng sống ấy cho những người đã mất. Và chúng ta sẽ nhớ.

Bởi sau tất cả những gì bà đã sống sót, và tất cả những gì bà đã trao lại cho nhân loại, đó là điều tối thiểu chúng ta phải làm.

TG Văn Chương

#anhchiquandiemcanhan

---

 

Biển không nói

Thuyền nhân !

Hồi ký này không được viết để kể lại một chuyến đi, mà để ghi nhận những gì đã không thể trở về cùng người sống sót.

Những trang sau không tìm kiếm sự cảm thông, không yêu cầu phán xét, và cũng không mong được tha thứ.

Chúng chỉ tồn tại vì có những điều đã xảy ra ngoài khơi xa, nơi luật pháp không với tới, và sự im lặng đã kéo dài quá lâu.

Nếu còn điều gì cần nói, thì chỉ một điều này:

Biển không nói.

Nhưng con người thì phải nhớ.

HỒI KÝ THUYỀN NHÂN

Tôi rời bến vào một buổi sáng không gió.

Nước sông đục, mùi bùn và dầu máy quyện vào nhau như một lời tiễn biệt không ai nói ra. Tôi không quay đầu. Không ai trong chúng tôi quay đầu. Quay lại để làm gì, khi phía sau đã khép lại bằng sợ hãi, và phía trước, dù là biển, vẫn còn một chữ “sống” mỏng manh để bám.

Con thuyền nhỏ hơn tôi tưởng. Người thì nhiều hơn. Chúng tôi ngồi ép vào nhau, vai chạm vai, đầu gối chạm đầu gối, nhưng ai cũng cô độc theo cách riêng. Có người ôm một túi gạo như ôm sinh mạng. Có người nắm chặt tay con, như thể chỉ cần buông ra là đứa trẻ sẽ rơi khỏi đời này.

Những ngày đầu, biển hiền. Sóng nhỏ. Trời cao. Chúng tôi chia nhau từng ngụm nước, từng miếng bánh khô. Mỗi sáng mặt trời lên, tôi tự nhủ: thêm một ngày. Đến đêm, tôi lại tự nhủ: chưa chết. Chỉ cần hai câu đó là đủ để đi tiếp.

Rồi nước cạn.

Rồi người bắt đầu lả đi.

Rồi hải tặc đến.

Biển đêm hôm đó lặng đến lạ kỳ. Chúng tôi, những con người xa lạ gom góp niềm tin vào một chiếc ghe nhỏ, nhìn về phía chân trời với hy vọng đổi đời. Thế nhưng, hy vọng ấy vụt tắt khi một chiếc tàu lạ vọt tới.

Dưới ánh đèn pha quét qua quét lại như mắt quỷ, những gương mặt đen sạm, tay lăm lăm vũ khí nhảy xổ lên tàu. Lúc đó, biển không còn là mẹ hiền nữa, biển trở thành một hố đen sâu thẳm sẵn sàng nuốt chửng lấy chúng tôi.

Không có cảnh hỗn loạn như trong phim. Chỉ là một chiếc tàu xuất hiện quá nhanh, tiếng máy nổ đột ngột xé toạc sự im lặng mà chúng tôi đã quen. Họ bước lên thuyền như bước vào chỗ của mình. Ánh mắt họ lướt qua từng người, không tò mò, không do dự. Tôi hiểu ngay lúc đó: chúng tôi không phải là con người trong mắt họ.

Tôi bị chọn.

Không vì lý do gì đặc biệt.

Chỉ vì tôi còn trẻ.

Khoảnh khắc rời con thuyền cũ, tôi nhớ rất rõ bàn tay một người đàn bà khác nắm lấy tay tôi rồi buông ra. Không ai nói gì. Trên biển, lời nói là thứ xa xỉ. Chúng tôi học cách im lặng để sống.

Những ngày sau đó, thời gian mất hình dạng. Tôi không còn đếm ngày. Tôi đếm nhịp thở. Tôi tồn tại như một cái bóng, làm mọi thứ chỉ để tránh điều tệ hơn. Tôi học được rằng cơ thể có thể chịu đựng rất nhiều, nhưng tâm trí thì không quên. Nó ghi lại mọi thứ, lặng lẽ, để dành cho những năm sau.

Khi họ trả tôi về, không có lời giải thích. Tôi trở lại con thuyền cũ như một người khác. Không ai hỏi. Tôi cũng không kể. Chúng tôi nhìn nhau bằng một thứ ánh mắt mà chỉ những người đã đi qua biển mới hiểu: đừng mở ra. Có những chuyện, nếu mở ra giữa đại dương, thì tất cả sẽ chìm.

Chúng tôi trôi thêm nhiều ngày nữa. Có người chết. Có người được thủy táng , thả xuống nước, không kèn không trống. Biển nhận người rất nhanh. Nhanh đến mức đáng sợ.

Khi con tàu cứu hộ xuất hiện ở phía chân trời, tôi đã không khóc nổi. Nước mắt đã cạn khô từ những ngày lênh đênh trên “vùng biển chết”. Tôi hiểu rằng, mình vừa từ cõi chết trở về, mang theo những vết sẹo không bao giờ mờ trong tâm khảm.

Cuối cùng, chúng tôi đến được bờ. Đất liền dưới chân tôi không vững như tôi tưởng. Tôi run. Không phải vì mệt, mà vì cơ thể không còn biết thế nào là an toàn.

Ở trại tị nạn, người ta phát cho tôi một con số. Hỏi tôi vài câu. Ghi chép. Họ hỏi tôi có bị làm hại không. Tôi gật đầu. Chỉ vậy. Tôi không có từ ngữ để giải thích, và tôi cũng không muốn giải thích. Có những điều, khi nói ra, người nói sẽ phải sống lại thêm một lần nữa.

Những năm sau đó, tôi định cư. Tôi học ngôn ngữ mới. Tôi đi làm. Tôi lập gia đình. Tôi sinh con. Bề ngoài, đời tôi giống như rất nhiều đời khác: cần cù, lặng lẽ, không gây chú ý. Nhưng bên trong, tôi luôn mang theo biển.

Biển theo tôi vào giấc ngủ.

Vào mùi nước mặn khi rửa cá.

Vào tiếng máy tàu nghe thấy từ rất xa.

Có những đêm tôi thức giấc, tim đập nhanh, cơ thể co lại như đang ở trên boong tàu cũ. Tôi phải chạm tay vào tường, vào sàn nhà, để nhắc mình rằng tôi đang ở đây, trên đất liền, an toàn. An toàn, một khái niệm tôi mất rất lâu mới dám tin.

Tôi không kể chuyện này cho con tôi. Tôi không muốn biển đi theo nó. Nhưng tôi viết ra đây, vì nếu tôi không viết, thì những gì đã xảy ra sẽ chỉ còn tồn tại trong im lặng. Và im lặng, tôi đã hiểu, là thứ đã che chở cho tội ác quá lâu.

Tôi không cần được thương hại.

Tôi chỉ cần được ghi nhận.

Chúng tôi đã vượt biển không phải để trở thành nạn nhân trong ký ức người khác, mà để sống. Nhưng cái giá của việc sống sót, có những người phải trả suốt cả đời.

Nếu bạn đọc đến đây, xin nhớ một điều:

chúng tôi không phải là con số.

không phải là chú thích lịch sử. chúng tôi là những người đã mang biển vào trong người, và vẫn phải học cách sống tiếp, trên đất liền.

Tôi đã đi qua biển.

Biển không nói gì.

Những điều mất đi

không trở lại cùng tôi.

Tôi còn sống.

Chỉ vậy thôi.

Phạm Sơn Liêm. Từ FB Lamkim Trong

---

 

Đoàn Xuân Thu

Xe ngựa – và em không còn ngồi sau lưng tôi nữa .

Ở cái xứ miệt vườn Cái Bè, người ta nhớ nhau bằng nhiều thứ: một câu hò buồn giữa buổi chiều sông vắng, một ánh đèn dầu leo lét trên ghe chài khuya, hay… tiếng xe ngựa lóc cóc lăn bánh trên đường đất đỏ mỗi sáng tinh mơ.

Còn tôi – tôi nhớ một người qua cái thùng xe gỗ ọp ẹp mà tôi đã cặm cụi đánh hàng ngày: “Tui đánh xe ngựa.”

Không sang, không hào nhoáng. Nhưng chiếc xe ngựa của tôi từng là… cả bầu trời của một người con gái. Út ơi!

Mỗi sáng, em đi học trên xe tôi. Ngồi phía sau, em hay cười, hay nói, đôi khi ngồi im nhìn nắng rơi qua kẽ lá.

Em đi xe ngựa của tui mỗi ngày đi học. Tôi chẳng dám nói thương em. Chỉ lặng lẽ vỗ về chú ngựa già, mong cho đường dài bớt xóc, cho em ngồi êm hơn chút. Mỗi khúc cua là tim tôi khẽ nghiêng theo chiếc áo dài trắng bay trong gió.

Rồi có ngày, em thôi học, áo dài cất lại trong rương quần áo cũ thời con gái; mái tóc thắt bím không còn nữa. Người ta nói ba má em gả em lấy chồng xa – cho một tay giàu có ở miệt sông Cổ Chiên

“Em thôi học đi lấy chồng.” Đám cưới em, nhà trai thuê nguyên đoàn xe nga, 8 chiếc, rước dâu về tận xứ.

Chồng em mướn xe ngựa để rước dâu. Người ta chọn xe tôi để chở em, vì xe tôi “chạy êm”, “không xóc”, và… có mui lợp lá dừa khô đẹp và thơ.

Mà đâu ai biết chính tôi là người chở em vu quy**.

Tôi cầm cương, mặc áo bà ba sạch sẽ nhất, cột khăn rằn, để khỏi ai thấy nước mắt của tôi.

Phía sau, em ngồi e ấp, áo dài đỏ, đội mấn, miệng mỉm cười mà mắt thì ngó lơ.

Người ta nhìn cảnh đó, chắc nghĩ tôi “may mắn được làm xà ích chính”. Nhưng chỉ tôi biết, hôm đó xe ngựa chạy lạng quạng, vì nước mắt rớt lăn trên tay cầm roi ngựa…

Chiếc xe ngựa– cái vật vô tri mà biết bao nhiêu chuyện đời đã từng lăn qua thùng xe ấy.

Đám cưới xưa ở Miền Tây – ảnh vnexpress

Nó có thể chở rau, chở trái cây ra chợ quận. Nhưng cũng chở luôn cả những mối tình không trọn vẹn! Út ơi

Xe ngựa không ồn ào như xe lam, không bon chen như xe đò. Nó chậm rãi, thủng thẳng, chân chất như người miền Nam xưa nay vậy. Nó đi qua sông, qua ruộng, qua xóm, qua nhà em… và đi qua luôn tuổi trẻ, thời tình mộng của tôi

Ngày trước, người Pháp thấy xe ngựa mình chạy ở Bến Thành thì kêu là *boîte d’allumettes* – “hộp quẹt diêm”, vì nhỏ nhỏ xinh xinh. Người Tàu gọi là “thu ma”, rồi dân mình đọc trại thành “thổ mộ”. Còn tôi – tôi gọi đơn giản: “cái xe chở người mình thương đi học mỗi ngày.”

Chiếc xe ngựa ấy có hai bánh căm xe, niềng sắt rỉ sét, mui phủ lá dừa khô, cái thùng bên trong lót chiếu bông. Ngoài xe là hai thanh gỗ nhỏ để buộc đồ. Có hôm, tôi chở năm sáu đứa nhỏ đi học, tụi nó cười giòn tan như chuông chùa bị gió lắc.

Xe ngựa đi chậm, nên người trên xe có thể ngó đồng lúa đang trổ bông, ngó sông nước lặng lờ, ngó lưng người gánh nước, hoặc… ngó nhau một chút rồi thương.

Xe ngựa ở Bến Thành kêu là “boite d’allumettes” thời Pháp – ảnh tư liệu

Nhưng xe chậm thì người ta cũng dễ bỏ lắm. Thời đại bây giờ là xe hơi, “ô tô hí” ai kể số gì? Ai mà còn nhớ đến mấy chiếc bánh gỗ kêu lạch cạch đâu?

Giờ đây, tôi không còn đánh xe nữa. Con ngựa già chết năm rồi, tôi đem chôn sau vườn, không ai chịu mướn xe đi chợ nữa.

Chỉ còn vài chỗ ở Mỹ Tho, Cái Bè còn cho xe ngựa chạy cho khách du lịch. Nhưng đó không phải xe ngựa ngày xưa. Đó là xe cho người không biết chiếc thùng xe từng là chỗ tôi chở thương yêu – rồi tiễn biệt thương yêu.

Tôi nghe nói em bây giờ theo chồng qua Melbourne ở xa xa lắm. Tuốt bên kia biển. Nhà chồng em sang, cửa kính, sáng đèn. Em có con, có xe hơi, có đời sống không còn dính dáng gì tới con ngựa lông vàng, xe bánh gỗ và người đánh xe nghèo năm cũ
Nhưng tôi không giận gì em. Vì trong đời, có người đi qua tim mình, để lại tiếng vó ngựa chạm đất – thế là đủ.

Xe ngựa – và mối tình không cần bánh xe quay lại.

Một thời lóc cóc, một thời lặng thinh…để chỉ biết yêu em! Út ơi!

DXT

From: Helen Huong Nguyen

---