January 15, 2026
Trúc Phương/Người Việt
Căng thẳng quanh tương lai Greenland – hòn đảo Bắc Cực rộng lớn thuộc chủ quyền Đan Mạch – đang leo thang chóng mặt.
Bộ Trưởng Ngoại Giao Lars Lokke Rasmussen (trái) của Đan Mạch và Bộ Trưởng Ngoại Giao Vivian Motzfeldt của Greenland họp báo tại Đại Sứ Quán Đan Mạch hôm 14 Tháng Giêng tại Washington, DC. Sau cuộc gặp Phó Tổng Thống JD Vance và Ngoại Trưởng Marco Rubio. (Hình minh họa: Andrew Leyden/Getty Images)
Trump sẽ “luộc chín” Greenland
“Luộc” không là từ thích hợp trong ngôn ngữ chính trị quy ước, nhưng “luộc” có ý nghĩa chính xác khi xét đến bản chất của hành động và ngôn ngữ mang tính “giang hồ” của vụ việc. Với những gì đang diễn ra, Greenland khó có thể “toàn mạng.”
Cuộc tranh luận gay gắt về tương lai Greenland ít nhiều được định đoạt tại Tòa Bạch Ốc vào ngày 14 Tháng Giêng, khi Phó Tổng Thống J.D. Vance chủ trì cuộc họp kín với các bên liên quan (trước đó, các nhà ngoại giao Đan Mạch và Greenland yêu cầu gặp Ngoại Trưởng Marco Rubio chứ không phải ông J.D. Vance). Giới chức Đan Mạch đang đối diện tình thế hết sức khó khăn khi họ gần như bị chơi “ép sân” một cách thô bạo.
Ngày 14 Tháng Giêng, trên Truth Social, Tổng Thống Trump viết:
“Mỹ cần Greenland vì mục đích an ninh quốc gia. Nó rất quan trọng đối với hệ thống Vòm Vàng mà chúng ta đang xây dựng. NATO nên dẫn đầu để chúng ta thực hiện được điều này. NẾU CHÚNG TA KHÔNG LÀM, NGA HOẶC TRUNG QUỐC SẼ LÀM, VÀ ĐIỀU ĐÓ SẼ KHÔNG XẢY RA! Về mặt quân sự, nếu không có sức mạnh bao trùm của Mỹ, mà phần lớn trong số đó tôi đã xây dựng trong nhiệm kỳ đầu và hiện tiếp tục đưa lên một tầm mới, thậm chí cao hơn… NATO sẽ trở nên đáng gờm và hiệu quả hơn nếu Greenland nằm trong tay HOA KỲ. Bất cứ điều gì kém hơn thế đều không thể chấp nhận được.”
Thời điểm hiện tại, EU đứng về phía Đan Mạch. Ngày 14 Tháng Giêng, Bộ Trưởng Quốc Phòng Boris Pistorius của Đức cảnh báo việc Mỹ chiếm Greenland sẽ cản trở, chứ không giúp ích, cho các mục tiêu an ninh ở Bắc Cực; và hành động của Washington đang “vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc cơ bản của hợp tác quốc tế.” Trong cùng ngày, Chủ Tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen cũng khẳng định “chỉ Đan Mạch và Greenland, và chỉ họ, mới có quyền quyết định” những vấn đề liên quan họ.
Trong thực tế, Mỹ không nhất thiết phải sở hữu Greenland cho vấn đề an ninh quốc gia. Không có bất kỳ quốc gia nào trên thế giới có hệ thống căn cứ quân sự rải rác toàn cầu như Mỹ. Bộ Quốc Phòng Mỹ hiện quản lý hoặc sử dụng hơn 128 căn cứ tại ít nhất 51 quốc gia, theo báo cáo của Cơ Quan Nghiên Cứu Quốc Hội năm 2024. Các phân tích độc lập cho biết tổng số căn cứ quân sự lớn nhỏ của Mỹ có thể lên tới hơn 750 tại 80 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong 1.3 triệu quân nhân tại ngũ của Mỹ, gần 13% đóng ở ngoại quốc. Do vậy, “chúng ta không cần ‘quyền sở hữu’ để tiến hành tất cả các hoạt động mà chúng ta muốn,” phát biểu của cựu Đô Đốc Hải Quân James Stavridis, cựu tư lệnh tối cao của NATO (“Military Experts Reject Trump’s Logic That U.S. Must Own Greenland to Defend It.”/Wall Street Journal).
Tháng Ba, 2025, trong chuyến công du Greenland, khi phát biểu trước các quân nhân Mỹ tại Căn cứ Pituffik, Phó Tổng Thống J. D. Vance nói rằng “Đan Mạch đã không làm tốt việc giữ an ninh cho Greenland.” Và do vậy Mỹ cần phải nhảy vào. Nói vậy là mâu thuẫn, bởi chính Mỹ đã chọn rút quân khỏi Greenland, giảm từ 13 căn cứ quân sự mà họ duy trì từ giai đoạn đỉnh điểm Chiến Tranh Lạnh xuống còn một căn cứ (Pituffik) vào năm 2004.
Hơn nữa, Đan Mạch, một thành viên sáng lập NATO, từng tuyên bố sẵn sàng thảo luận việc mở rộng sự hiện diện quân đội Mỹ tại Greenland. Đan Mạch cũng là một trong những đồng minh đáng tin cậy nhất của Mỹ. Năm 2023, thời cựu Tổng Thống Joe Biden, nữ Thủ Tướng Mette Frederikse của Đan Mạch ký thỏa thuận cho phép Mỹ đóng quân tại ba căn cứ ở Đan Mạch trong ít nhất 10 năm.
Rasmus Grand Berthelsen, nhà tư vấn chính trị nổi tiếng ở Copenhagen, nói rằng “Đan Mạch có lẽ là quốc gia thân thiện với Mỹ nhất trong khối EU.” Kể từ sau sự kiện 11 Tháng Chín, Đan Mạch luôn tuân thủ mô hình Siêu Đại Tây Dương (Super-Atlanticism), coi việc liên kết với Mỹ là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại. Họ gửi hàng ngàn binh sĩ đến phục vụ tại Afghanistan và Iraq. 52 binh sĩ Đan Mạch thiệt mạng trong các chiến trường trên – những tổn thất đáng kể đối với một quốc gia chỉ có sáu triệu dân.
Chính sách “Siêu Đại Tây Dương” khiến Đan Mạch gặp rắc rối với các nước Châu Âu khác, thậm chí với chính cử tri của họ. Dân Đan Mạch không thích quốc gia họ là “con rối” của Mỹ. Loạt báo cáo năm 2021 cho biết, từ năm 2012 đến 2014, cơ quan tình báo quân sự của Đan Mạch đã giúp Cơ Quan An Ninh Quốc Gia Hoa Kỳ nghe lén điện thoại của giới chức Na Uy, Thụy Điển, Pháp và Đức, trong đó có Thủ Tướng Angela Merkel của Đức.
Vấn đề lợi ích nhóm
Tất cả điều đó vẫn không ngăn được tham vọng sở hữu Greenland của ông Trump. Tháng Năm, 2025, Wall Street Journal cho biết Mỹ bắt đầu thu thập thông tin tình báo ở Greenland. Đài truyền hình công cộng Đan Mạch DR tiết lộ, ít nhất ba người Mỹ bí mật thực hiện các “chiến dịch gây ảnh hưởng,” chẳng hạn xác định những cư dân có thể tham gia phong trào ly khai. Lúc đó, Ngoại Trưởng Lars Løkke Rasmussen của Đan Mạch triệu tập một quan chức cấp cao từ Đại Sứ Quán Mỹ tại Copenhagen để cật vấn, lên án “bất kỳ nỗ lực nào nhằm can thiệp vào công việc nội bộ của vương quốc.”
Ngoài vấn đề an ninh quốc gia, còn một yếu tố khác trong nỗi ám ảnh Greenland là màn chia chác lợi ích kinh tế, không chỉ lợi ích kinh tế quốc gia mà còn là lợi ích nhóm. Với diện tích gần bằng Venezuela, Greenland là một kho báu thực sự, chứa đầy khoáng sản quan trọng và tài nguyên có giá trị cao, từ kẽm, đồng, vàng, dầu, đến thậm chí uranium và bạch kim. Do phần lớn hòn đảo là sự kết hợp giữa sông băng và lãnh nguyên khô cằn nên hầu hết nguồn khoáng sản vẫn chưa được khai thác.
Việc các tỷ phú Mỹ đứng sau ông Trump trong tham vọng thu tóm Greenland không phải là suy đoán. Chỉ vài ngày sau khi Tổng Thống Trump nhậm chức nhiệm kỳ hai, tờ The New York Times đề cập ngay vấn đề này (“Trump Is Eyeing Greenland. His Commerce Nominee Has Financial Ties There,” ngày 29 Tháng Giêng, 2025). Bài báo viết, nhân vật được ông Trump đề cử làm bộ trưởng thương mại – Howard Lutnick và công ty tài chính Cantor Fitzgerald của ông, dính dáng đến công ty khai thác khoáng sản Critical Metals Corp, nơi có kế hoạch làm ăn ở Greenland vào năm 2026. Thời ông Joe Biden, Critical Metals từng định vận động hậu trường để Washington tài trợ dự án của họ, nhưng được đề nghị hoãn lại cho đến thời Trump 2.0.
Không chỉ Howard Lutnick, nhiều gương mặt quen thuộc khác trong vòng thân cận của ông Trump cũng háo hức với những dự án đầu tư vào Greenland, trong đó có các tỷ phú công nghệ Marc Andreessen, Sam Altman và Jeff Bezos. Cả ba từng hào phóng chi mạnh cho chiến dịch tranh cử của ông Trump và cả ba cũng là những nhà đầu tư bỏ vốn vào KoBold Metals, một công ty tư nhân có trụ sở tại Berkeley, California, chuyên thăm dò khoáng sản và kim loại ở Greenland. Phân tích của tờ The Guardian về hồ sơ tài chính cho thấy những ông trùm công nghệ Mỹ từng đầu tư vào các công ty khai thác mỏ hoạt động ở Greenland đã đóng góp ít nhất $243 triệu cho chiến dịch tranh cử 2024 của ông Trump. Cùng lúc, họ tích lũy được số cổ phiếu trị giá $314 triệu trong Trump Media.
Ngoài ra, những người ủng hộ mạnh các dự án khai thác ở Greenland còn là các ông trùm tiền điện tử mà trước đó cũng hào phóng tài trợ cho chiến dịch tranh cử của ông Trump. Với họ, Greenland là nơi lý tưởng để xây dựng các trung tâm dữ liệu cho ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo và tiền điện tử.
Không chỉ làm ăn, họ thậm chí muốn thành lập ở Greenland một lãnh thổ tự trị riêng theo phiên bản “hậu nhà nước” (“post state”) dành riêng cho giới tinh hoa công nghệ. Nhóm đứng sau “nhà nước” này có tên là “Praxis.” Cho đến nay, Praxis nhận được khoản đầu tư $525 triệu từ những tỷ phú thân cận với chính quyền Trump, trong đó có người đồng sáng lập PayPal, Ken Howery, người được ông Trump cử làm đại sứ tại Đan Mạch (“The Oligarchs Pushing for Conquest in Greenland.”/The New Repubic).
Một cách tổng quát, bất luận việc bàn cãi như thế nào, số phận Greenland gần như đã được định đoạt, khi mà chiến lược thu tóm được lên kế hoạch chi tiết trong một thời gian dài. Đây không phải là ý kiến bất chợt. Nó được hoạch định cụ thể, trong đề án có tên “Sáng kiến Tái cấu trúc Chiến lược phương Bắc” (Northern Strategic Realignment Initiative).
Tháng Năm, 2025, chính quyền Trump công bố “sáng kiến phát triển chiến lược” trị giá $10 tỷ cho Greenland, bề ngoài là nâng cấp cơ sở hạ tầng và thúc đẩy việc khai thác tài nguyên thiên nhiên. Bộ Tư Pháp Mỹ cũng xây dựng khuôn khổ pháp lý dựa trên một tiền lệ lịch sử (Mỹ mua lại Tây Ấn thuộc Đan Mạch năm 1917, nay là Quần Đảo Virgin). Ngoài ra, Washington còn viện dẫn đến quyền tự quyết của người dân Greenland, căn cứ theo Hiến Chương Liên Hiệp Quốc. Kế hoạch “chuyển đổi chủ quyền,” về lý thuyết, coi như xong. Washington muốn chứng minh rằng, ngay từ đầu, họ “chơi đúng luật.”
Mới đây, Tháng Mười Hai, 2025, ông Trump cử Thống Đốc Jeff Landry của Louisiana làm đặc phái viên đến Greenland. Trên X (Twitter), ông Landry nói huỵch toẹt nhiệm vụ là “để biến Greenland thành một phần của nước Mỹ.” Nói cách khác, chính quyền Trump đã tính hết cả rồi. Dân Greenland có “đồng thuận” hay Đan Mạch chống đối như thế nào bây giờ gần như không còn ý nghĩa gì. Như ông Trump nói, “bất cứ điều gì kém hơn thế đều không thể chấp nhận được.” [dt]





