Tô Đông Pha là một thi hào hàng đầu Trung Hoa đời nhà Tống.
Ông có một địch thủ mà cũng là bạn tâm giao là tể tướng Vương An Thạch, một chính khách lỗi lạc.
Có một giai thoại văn chương giữa hai người, nhưng câu chuyện có nhiều dị bản, tôi chọn mẩu chuyện đơn giản nhất trong số đó.
Ngày kia, Tô Đông Pha đến thăm bạn và tình cờ đọc được hai câu thơ của Vương An Thạch:
Minh nguyệt sơn đầu khiếu,
hoàng khuyển ngoạ hoa tâm
(trăng sáng hót trên đầu núi,
con chó vàng nằm ngủ trong đóa hoa ).
Tô Đông Pha bật cười.
Ý tứ ngớ ngẩn đến thế thì thôi.
Ánh trăng làm sao mà hót như chim, đóa hoa nào đủ to để con chó có thể nằm trong đó !
Trong chỗ thân tình, họ Tô cầm bút sửa ngay hai chữ trong bài thơ của bạn:
Minh nguyệt sơn dầu CHIẾU
Hoàng khuyển ngoạ hoa ÂM
(Trăng sáng soi trên đầu núi
Con chó vàng nằm dưới bóng một cội hoa)
Chuyện kể rằng họ Vương khi nhìn thấy hai chữ sửa của bạn thì chỉ mỉm cười.
Nhiều năm sau, trên bước đường lưu đày biếm trích, phải đi qua bao nhiêu miền đất xa lạ, Tô Đông Pha có dịp biết được một loại sâu tên Hoàng Khuyển và một giống chim tên Minh Nguyệt.
Ông bàng hoàng nhớ lại chuyện mình sửa thơ bạn và nụ cười thâm trầm của ông bạn họ Vương.
Họ Tô vò tóc.
Trời ạ, mình đã đem cái không biết mà sửa cái biết của người ta.
“Con chim minh nguyệt hót trên đầu núi, con sâu hoàng khuyển nằm trong lòng một đóa hoa” là chuẩn quá rồi.
Rõ bố khỉ, trách sao hồi ấy ông bạn chỉ cười, nụ cười kiểu chửi bố người ta có con dốt.
Nhưng rồi với hào khí một kẻ sĩ,
Tô Đông Pha viết thư xin lỗi bạn.
Ông họ Vương lại cười, nụ cười của chục năm về trước.
Tôi nhớ đã đọc ở đâu đó câu này:
Lời chê hay tiếng khen không đáng lưu tâm bằng kẻ đã khen chê.
Họ là ai và mục đích là gì.
Phật dạy nhất thiết giai không, tôi tin tuyệt đối, nhưng lòng phàm vẫn cứ sợ nụ cười của Vương An Thạch.
Tôi cứ sợ có một ngày tôi lỡ dại đem cái dốt của mình mà phê phán ai đó khi họ chỉ lặng lẽ mỉm cười, dù là để cảm thông hay tha thứ.
Quyển từ điển Pāli mới ra, chưa kịp được ghi nhận, đã có ngay một đám cư sĩ và nhà sư nhanh nhẩu bắt chước cái lỗi của Tô Đông Pha.
Thôi thì quà xuân chỉ là một nụ cười gửi nhau.
Nụ cười của họ Vương ngày ấy !
Toại Khanh