Phong Anh – SAIGON KỶ-NIỆM

Giữa đêm khuya ở Sài Gòn, vòng quanh những bệnh viện lớn như Chợ Rẫy, Bình Dân, Đại học Y Dược… là những cảnh tượng không khác gì địa ngục. Hàng trăm con người nằm vật vạ ngoài lề đường, gốc cây, dưới màn trời, quạt mo, bạt tạm bợ. Gương mặt tiều tụy, lo âu, mệt mỏi vì thức trắng đêm chờ thân nhân bên trong đang thập tử nhất sinh. Cơ sở y tế địa phương không đủ khả năng, buộc phải chuyển lên tuyến trên. Và tuyến trên thì chật cứng. 

Đây không phải chuyện hiếm, không phải “mùa dịch”, mà là tình trạng kéo dài nhiều năm của y tế Việt Nam. Bệnh viện công tuyến cuối luôn trong cảnh quá tải kinh niên. Bệnh nhân phải nằm ghép, nằm hành lang, chờ khám cả ngày. Người nhà thì “màn trời chiếu đất” để túc trực.

Ai dám chắc mình và người thân sẽ không bao giờ rơi vào cảnh ấy? Một tai nạn, một cơn bệnh nặng, hay đơn giản là ung thư, tim mạch – những thứ có thể xảy đến với bất kỳ ai – lập tức đẩy gia đình vào vòng xoáy khốn cùng về tiền bạc, thời gian và sức khỏe tinh thần.

Nguyên nhân sâu xa không chỉ là “thiếu tiền”.

Hệ thống y tế cơ sở yếu kém khiến người dân mất niềm tin, dồn hết lên bệnh viện lớn. Thiếu nhân lực chất lượng cao, bác sĩ tuyến dưới không đủ trang thiết bị và kinh nghiệm. Cơ chế tự chủ bệnh viện đôi khi đẩy chi phí lên cao, trong khi bảo hiểm y tế vẫn hạn chế với nhiều dịch vụ. Quan trọng nhất là sự quản lý và đầu tư chiến lược thiếu tầm nhìn dài hạn.

Trong đó, trách nhiệm của những người từng đứng đầu ngành không thể phủ nhận. Bà Nguyễn Thị Kim Tiến – cựu Bộ trưởng Y tế – đang phải hầu tòa với cáo buộc vi phạm quy định quản lý tài sản nhà nước, gây thất thoát lãng phí hơn 803 tỷ đồng tại hai dự án cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức.

Những dự án lẽ ra phải giảm tải cho tuyến trên, nhưng lại “đắp chiếu” nhiều năm do sai phạm trong lựa chọn nhà thầu, phê duyệt, dẫn đến đình trệ kéo dài. 

Khi những người nắm quyền lại để xảy ra lãng phí hàng trăm tỷ đồng trong khi dân nghèo nằm ngoài đường chờ cứu chữa, thì lời chỉ trích mạnh mẽ là có cơ sở.

Lãnh đạo ngành y không chỉ quản lý chuyên môn mà còn phải chịu trách nhiệm về đạo đức và lương tâm. Để người dân phải chịu đựng cảnh “thân nhân thập tử nhất sinh, người nhà ngủ vỉa hè” trong khi ngân sách nhà nước bị thất thoát, là điều không thể chấp nhận.

Y tế là quyền con người cơ bản. Một xã hội văn minh không thể để người dân phải đánh đổi tính mạng bằng cảnh màn trời chiếu đất. Cần thay đổi thực sự:

• Tăng mạnh đầu tư và nâng cao năng lực y tế cơ sở, tuyến huyện, tỉnh để giảm tải cho tuyến cuối.
• Minh bạch chi phí, chống tham nhũng, lãng phí dự án.
• Thu hút nhân tài, cải thiện thu nhập và môi trường làm việc cho bác sĩ.
• Xây dựng niềm tin để người dân không nhất thiết phải đổ dồn về thành phố lớn.

Cảnh tượng ngoài cổng bệnh viện đêm khuya không chỉ là nỗi đau của những gia đình cụ thể, mà là vết nhơ của cả hệ thống. Ai cũng có thể trở thành nạn nhân.

Vì vậy, đây không chỉ là vấn đề của “người bệnh”, mà là vấn đề của toàn xã hội. Cần tiếng nói mạnh mẽ và hành động quyết liệt hơn nữa để y tế Việt Nam thực sự phục vụ nhân dân, chứ không phải để một số cá nhân “phè phỡn trên nỗi đau đồng loại”.

Đau lòng, nhưng phải nhìn thẳng vào sự thật để thay đổi. 

8 SÀI GÒN

GIẤY CHỨNG SINH EM BÉ ĐẦU TIÊN RA ĐỜI

TRÊN ĐẢO HOÀNG SA NĂM 1939…

Ít ai biết rằng một trong những tài liệu đặc biệt nhất về Hoàng Sa lại là một giấy chứng sinh được lập cách đây gần một thế kỷ.

Đó là giấy chứng sinh của Mai Kim Quy, sinh ngày 07/12/1939 trên đảo Hoàng Sa. Dù đã hơn 86 năm trôi qua, tờ giấy vẫn còn được lưu giữ và ghi rõ nơi sinh là đảo Hoàng Sa, cùng đầy đủ thông tin về cha mẹ, người làm chứng và đại diện hành chính trên đảo thời bấy giờ.

Cha của Mai Kim Quy là ông Mai Xuân Tập, nhân viên khí tượng đang công tác tại Hoàng Sa. Hai người làm chứng gồm bác sĩ Nguyễn Tăng Chuẩn và ông Đỗ Đức Mai, Giám đốc Đài Phát thanh. Tài liệu còn có chữ ký xác nhận của đại diện phái đoàn hành chính trên đảo.

Điều thú vị là tờ giấy này cho thấy Hoàng Sa không chỉ là nơi có các hoạt động quản lý, khí tượng hay thông tin liên lạc, mà còn từng có những gia đình người Việt sinh sống, làm việc và sinh con ngay trên đảo.

Ngày nay, giấy chứng sinh của Mai Kim Quy được xem là một trong những tư liệu lịch sử có giá trị, phản ánh đời sống dân sự của người Việt tại Hoàng Sa từ trước năm 1940.

Một tờ giấy nhỏ đã nhuốm màu thời gian, nhưng vẫn lưu giữ nguyên vẹn câu chuyện về sự hiện diện của người Việt trên quần đảo Hoàng Sa cách đây gần một thế kỷ, trở thành tư liệu sinh động khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

IFACT 

Đoàn Xuân Thu

Trump ngậm cái gân gà Iran. Nuốt không trôi; nhả ra bị quê.

Trong chính trị thế giới, có những lúc người ta cứ tưởng trò chơi chỉ là “ai mạnh hơn ai”. Nhưng với Donald Trump và Iran hiện nay, thì “mạnh” không chỉ tính bằng súng ống, mà còn bằng lời lẽ, ánh mắt và… truyền hình trực tiếp.

Hình ảnh hàng ngàn người Iran đổ ra đường, hô vang “Chết cho Mỹ nó chết” dưới biển cờ Iran đã trở thành biểu tượng của tinh thần bất khuất.

Trong khi đó, Trump thì dùng mạng xã hội như gươm báu, đe dọa, nhưng vẫn chưa dám mạo hiểm bước chân vào lãnh thổ Iran.

Ai đang thắng, ai đang thua, hay chỉ là đang “gặm gân gà” một cách căng thẳng?

Hàng đêm, ở Tehran, người dân được chính quyền vận động tham gia các cuộc “họp đêm”, hô khẩu hiệu, giương cờ, và học cách sử dụng AK-47. Các cô gái trẻ, mặc chador đen, còn được hướng dẫn tháo lắp súng như những chiến binh cừ khôi.

Trên sóng truyền hình nhà nước, MC Hossein Hosseini bắn súng lên trần studio; Mobina Nasiri thì cầm súng tươi cười, thông báo rằng cô cũng nhận được vũ khí từ Quảng trường Vanak để… học bắn.

Một kịch bản vừa nghiêm trọng, vừa có phần hài hước – như trong phim hành động Hollywood – nhưng lại là thực tế ngoài đời.

Tuy nhiên, không phải tất cả người Iran đều mơ thấy bom đạn và khẩu súng. Ở công viên gần Bảo tàng Điện ảnh, những cặp tình nhân tay trong tay, người già đọc sách, trẻ em chơi đùa, nhắc nhở rằng cuộc sống vẫn diễn ra bình thường giữa tâm bão.

Một giáo sư đại học thì lén nói với phóng viên “Chúng tôi chỉ muốn sống trong một đất nước bình thường, nơi con cái có tương lai.”

Một thanh niên trẻ lướt qua thì lắc đầu: “Không chiến tranh!”

Điều này chứng tỏ rằng, bên cạnh chính quyền cứng rắn, vẫn tồn tại một lớp dân thường tìm kiếm hòa bình, minh chứng rằng không phải ai cũng muốn đứng trên mặt trận.

Còn Trump thì sao? Ông tổng thống Mỹ vẫn tung lời đe dọa trên mạng xã hội, kiểu: “Đối với Iran, đồng hồ đang đếm ngược, họ nên hành động nhanh, nếu không sẽ không còn gì lại cho họ.”

Nghe thì oai phong, nhưng thực tế, ông chỉ dám bắn tên lửa từ căn cứ ở nước láng giềng, có thể dẫn đến lính Mỹ tử vong, mà chưa dám đặt chân vào đất Iran. Chính sách này giống như “ăn gân gà”: đối phương căng thẳng, nhưng không liều lĩnh nhảy vào chảo lửa. Chiêu này vừa tạo sức ép ngoại giao, vừa giảm nguy cơ thiệt hại trực tiếp cho quân đội Mỹ – một kiểu toán học chiến tranh vừa an toàn, vừa… căng thẳng tinh thần.

Trung Quốc cũng không đứng ngoài cuộc. Trump muốn nhờ Tập Cận Bình gây áp lực Iran nhượng bộ về hạt nhân, nhưng ngược lại, Tập có thể đòi hỏi Mỹ nhượng bộ về Đài Loan. Chuyện này làm cho bàn cờ quốc tế càng thêm phức tạp. Một bên “đang ăn gân gà”, một bên “giữ dao trong tay”, cả ba phe đều đang xem ai sẽ nháy mắt trước.

Chương trình hạt nhân của Iran là trung tâm của mọi tính toán. Người dân Iran thừa nhận chưa có bom hạt nhân, nhưng nhấn mạnh quyền phát triển công nghệ hạt nhân và tên lửa để bảo vệ biên giới. “Chúng tôi cần năng lượng sạch, không phải bom,” họ nói.

Trong khi đó, Trump muốn Iran chấm dứt chương trình hạt nhân, coi đó là điều kiện để ngừng chiến tranh.

Một bế tắc ngoạn mục: người Mỹ ép, người Iran phòng vệ, và dân chúng chia rẽ giữa chiến tranh và hòa bình.

Thông điệp từ Tehran còn được nhấn mạnh trên sóng truyền hình: những người dẫn chương trình cầm súng bắn trực tiếp, các quầy huấn luyện công khai, học sinh, phụ nữ, trẻ em đều được dạy cách dùng vũ khí. Đây là chiến lược “răn đe mềm”, vừa nhắm vào tâm lý dân chúng, vừa gửi thông điệp tới Mỹ: Iran sẵn sàng chiến đấu nếu bị khiêu khích. Và quả thật, Trump biết rằng một bước sai lầm có thể khiến mọi thứ bùng nổ ngoài kiểm soát.

Xét tổng thể, tình hình hiện nay là một vở kịch ngoại giao kỳ lạ: Trump “ăn gân gà”, Iran vừa chuẩn bị chiến tranh vừa duy trì hình ảnh đoàn kết dân tộc, Trung Quốc đứng bên cạnh như một người cầm cân nảy mực.

Mọi động thái nhỏ đều có thể tạo ra hiệu ứng domino: từ leo thang xung đột Trung Đông đến tác động chiến lược toàn cầu. Chính trị quốc tế, vì thế, không chỉ là súng đạn, mà còn là lời hăm dọa, truyền thông, và cả… nghệ thuật diễn xuất.

Bài học rút ra là, trong thế giới hôm nay, chiến tranh và hòa bình nằm trong tay lời nói, hình ảnh, và chiến lược tinh thần nhiều hơn là trong khẩu súng. Dù Trump tung lời đe dọa, Iran tập huấn dân chúng, hay Trung Quốc quan sát từ xa, ranh giới giữa áp lực và chiến tranh thật mong manh. Trump muốn thắng, nhưng giờ giống như Trump nhai gân gà.

Trong khi thế giới theo dõi từng nhịp điệu của cuộc chơi chính trị này, câu hỏi vẫn còn đó: liệu ngoại giao có thể thắng chiến tranh? Hay tất cả sẽ chỉ là một chuỗi hăm dọa, huấn luyện súng ống và căng thẳng tinh thần, để rồi cuối cùng, ai cũng mệt, nhưng chưa ai thực sự giành phần thắng? Chỉ có thời gian sẽ trả lời, nhưng một điều chắc chắn: trong trò chơi này, cả Trump lẫn Iran đều phải tập “gặm gân gà” thật khéo để sống sót.

Đoàn Xuân Thu.

Melbourne.

Theo CNN.

BS. Hồ Ngọc Minh

Nhiều lần, bệnh nhân của tôi rất quan tâm, lo ngại về việc thuốc “hết hạn”, quá “đát”, cho dù trên lọ thuốc ghi rõ là còn vài ba ngày nữa mới hết hạn. Về đến nhà, tôi mở tủ lạnh ra, thì, ôi thôi, một mớ đồ ăn cũng đã “hết hạn”, và quá “đát”.. Bệnh nhân của tôi, nhiều người sẵn sàng quăng thuốc vào thùng rác, và lũ “Mỹ con” nhà tôi cũng thế, nhanh tay vứt đồ ăn vào thùng rác cho dù có những thức ăn đóng hộp chưa khui ra bao giờ

Nhớ lại thời còn ở Việt Nam, tôi đã từng đi lượm đồ ăn hay thuốc men từ những “hầm bứa” mà quân đội Mỹ quăng đồ hết hạn vào đấy. Cho đến giờ phút nầy tôi vẫn còn sống “nhăn răng”, chẳng chết con ma nào, và đang viết bài “hết hạn” cũng nhờ vào những “của quý” lượm được từ những hố rác ấy. Thế thì, đâu là giới hạn của sự an toàn của đồ ăn hay thuốc men đã hết hạn?

1/. Đồ ăn “hết hạn”.

Trước tiên hãy bàn về sự “hết hạn” đồ ăn.

 Ở Mỹ, chỉ có thức ăn của trẻ sơ sinh thì mới “bắt buộc” (mandatory) ghi ngày hết hạn. Một số tiểu bang cũng bắt buộc ghi ngày hết hạn trên các thực phẩm chế biến từ sữa (diary products). Còn lại, việc ghi ngày hết hạn trên nhãn hiệu của các loại thực phẩm chỉ có tính cách “tự nguyện” mà thôi, voluntary system of labeling. Như thế, trên lý thuyết, không ghi ngày hết hạn thì cũng chả sao!

   Cũng vì tính cách tự nguyện tự giác cho nên thực phẩm được dán nhãn, được tự biên tự diễn theo nhiều cụm từ khác nhau, như “expiration date”, “sell by date”, “best if used by (or before) date”, “guaranteed fresh date”, “pack date”… Tất cả những cụm từ nầy đều đặt nặng yếu tố phẩm chất của thức ăn nhiều hơn là sự an toàn của thức ăn.. Chúng không có nghĩa là tới ngày “hết hạn” ghi trên nhãn hiệu là đồ ăn sẽ biến thành chất độc. Tuy nhiên, những cụm từ nầy nhằm để bảo vệ sự an toàn của nhà sản xuất thực phẩm nhiều hơn là cho người tiêu thụ. Thứ nhất, sau ngày hết hạn, người dùng có “chuyện gì” thì ráng chịu vì “I told you so”. Thứ nhì, một hình thức doạ dẫm để người “yếu bóng vía” vứt đồ ăn vào thùng rác và đi mua thêm thức ăn mới.

   Để đơn giản hoá, hãy nhớ một số quy tắc chung cho thực phẩm được xem là an toàn để dùng, “sau ngày hết hạn” ghi trên nhãn:

– Sữa tươi có thể dùng một tuần sau ngày hết hạn.

– Trứng gà, từ 3 đến 5 tuần.

– Thịt gà, thịt vịt, đồ biển phải nấu hay đông lạnh trong vòng một đến hai ngày. Còn thịt bò, thịt heo phải nấu hay đông lạnh sau 3 đến 5 ngày. Một khi đồ ăn đã được đông lạnh thì sẽ giữ được vĩnh viễn bất kể ngày hết hạn.

   Đồ hộp, đồ đóng chai chưa khui có thể giữ được 18 tháng sau ngày hết hạn nếu bảo quản trong chỗ mát. Nếu lon đồ hộp bị phồng lên là dấu hiệu có vi trùng, thì phải vất bỏ cho dù chưa hết hạn.

   Tất cả các thức ăn khác, nhất là thức ăn do chính mình nấu nướng hay mua ở tiệm về thì phải dựa vào sự nhận xét và phán đoán của người dùng bằng cách quan sát, ngửi mùi và nếm. Nếu thấy không ổn thì quăng ngay. Đừng có tiếc.

   Vì thế, để khỏi phải đương đầu với vấn nạn quá nhiều đồ ăn hết hạn, ta không nên tích luỹ, đầu cơ nhiều đồ ăn nhất là các loại đồ ăn đóng hộp, đóng bao, đóng bì. Riêng đồ ăn tươi thì chỉ nấu ăn vừa đủ bữa, và… ăn ít lại! Ăn ít sống lâu, và đỡ stress vì phải lo chuyện thức ăn bị… hết hạn.

2/. Thuốc men “hết hạn”.

Bây giờ bàn tới thuốc men “hết hạn”.  Nói chung, bạn không mất mạng vì dùng thuốc quá hạn, trừ một vài trường hợp phải cẩn thận.

   Dĩ nhiên, tôi không khuyên bạn cứ uống bừa những thuốc quá hạn kỳ ghi trên nhãn, và bạn phải hỏi thăm bác sĩ về những những loại thuốc đang uống, nếu lỡ quá hạn có nguy hiểm gì hay không. Nếu lỡ thì một vài viên “quá đát” cũng không sao, vì hầu hết thuốc không tự dưng hết hiệu lực qua đêm sau ngày hết hạn, và cũng không tự dưng biến thành thuốc độc, hay hôi thúi như đồ ăn ngay sau ngày hết hạn. Trong lịch sử y khoa chưa có một loại thuốc hết hạn nào gây ra ngộ độc cả. Trên thực tế, rất nhiều thuốc hết hạn đã cứu được rất nhiều mạng người ở những nước nghèo, trong tình trạng khó khăn. Trong đó có cả tôi trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam!

   Điều đúng là thuốc càng để lâu càng mất dược tính. Những thành phần cấu tạo nên thuốc có thể từ từ yếu đi theo thời gian vì thế dược tính không còn đảm bảo 100% sau ngày hết hạn. Năm 2006, một nghiên cứu đăng trên tờ báo dược khoa, Journal of Clinical Pharmacology cho thấy 88% thuốc, nếu bảo quản trong điều kiện tốt vẫn còn hiệu lực tối thiểu 12 tháng, và trung bình đến 5 năm sau ngày hết hạn. Một số thuốc vẫn còn hiệu lực lâu hơn nữa. Một vài thí dụ nêu ra: thuốc trụ sinh Doxycyclin vẫn còn 80% dược tính sau 20 năm, thuốc Cipro (ciprofloxacin) vẫn còn tốt sau 12 năm, và thuốc phóng xạ muối potassium iodide vẫn còn hiệu lực sau 18 năm!

   Tuy nhiên, vấn đề là mỗi loại thuốc đều có một thời hạn hiệu lực khác nhau sau ngày mãn hạn, và, khác với đồ ăn, bạn không thể nếm, ngửi, để biết.

Quy tắc chung, những loại thuốc không cần toa bác sĩ như thuốc bổ, thuốc nhức đầu Tylenol chẳng hạn, hay những loại thuốc dùng ngoài da, như kem trị ngứa thì có thể dùng sau ngày hết hạn “một chút”. Ngoài ra tất cả những loại thuốc trị bệnh, thí dụ như những loại thuốc trị bệnh tim, thuốc trị dị ứng hen suyễn khẩn cấp chẳng hạn, thì không nên “liều mạng” với chúng.

   Sau đây là một số thuốc cần phải thay thế, sau ngày hết hạn:

– Thuốc trị các bệnh thần kinh như phenytoin, carbamazepine, lamotrigine, và oxcarbazepine

– Thuốc trị bệnh kinh phong như Dilantin, phenobarbital

– Thuốc trị bệnh tim, Nitroglycerin

– Thuốc loãng máu, Warfarin

– Procan SR

– Theophylline

– Digoxin

– Thuốc bướu cổ, Thyroid levothyroxine sodium

– Paraldehyde

– Thuốc ngừa thai, Oral contraceptives

– Thuốc Epinephrine (Epi-Pen) trị dị ứng khẩn cấp như khi bị ong đốt chẳng hạn

– Insulin

– Các loại thuốc nhỏ mắt.

Tương tự như thức ăn, để khỏi phải lo lắng về thuốc men khi quá hạn, ta nên tránh mua và “tàng trữ” lung tung những loại thuốc bổ linh tinh, lang tang mà nghiên cứu cho thấy chẳng có ích lợi gì cả. Chúng ta ngộ độc vì uống qua’ nhiều… thuốc bổ chứ không phải vì thuốc quá hạn. Riêng với thuốc của bác sĩ cho toa thì phải uống hết, uống đúng theo lời dặn bác sĩ, không nên uống một phần toa thuốc một cách tuỳ hứng, vui thì uống, buồn thì không.

   Trong cuộc sống, chúng ta có quá nhiều ngày “hết hạn” để nhớ, thí dụ như ngày trả tiền “bill” điện nước, điện thoại, internet; ngày trả thuế… mà từ ngữ Mỹ gọi là “deadline”. Ở Mỹ có hai cái deadline gần như chắc chắn, đó là ngày trả thuế và ngày trả… nợ đời. Một cái có thể gia hạn được còn một cái thì không.

   Bạn có biết, người ta dùng chữ “expiration date” để chỉ ngày hết hạn của thuốc, nhưng trong y khoa, chúng tôi dùng chữ “expired” để nói về một bệnh nhân vừa mới qua đời? Chúng ta đều biết, ai cũng có một ngày “hết hạn”, chỉ khác với thuốc men và đồ ăn, ngày đó sẽ đến cho mỗi người, mà khi chào đời, nhãn hiệu không ghi rõ. Vì thế, ta nên tận dụng từng giây phút khi cuộc sống còn hiệu năng, còn tươi tốt, “best if used by (or before) date”, “guaranteend fresh date”. Vì, khác với thuốc men và đồ ăn, sau ngày hết hạn, là thật sự chấm hết, chúng ta không còn cơ hội để gia hạn tiếp tục nữa. Bạn nhé..

Bác sĩ Hồ Ngọc Minh

BBC

Một gia đình gốc Việt trong ngày chính thức được ghi nhận là công dân Mỹ hôm 23/6/2020

Tác giả, Nardine Saad

và Tác giả,Sareen Habeshian

23 tháng 5 2026

Mỹ vừa công bố một chính sách mới, theo đó hầu hết người nhập cư muốn xin thẻ xanh sẽ phải rời Mỹ và nộp đơn tại đại sứ quán hoặc lãnh sự quán ở nước ngoài.

Cơ quan Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS) cho biết hôm 22/5 rằng những người muốn thay đổi tình trạng cư trú phải thực hiện thông qua quy trình lãnh sự bên ngoài nước Mỹ “trừ những trường hợp đặc biệt”.

Động thái này – một phần trong nỗ lực của chính quyền Trump nhằm hạn chế nhập cư bất hợp pháp – đã bịt kín một kẽ hở cho phép người có thị thực và khách du lịch nộp đơn xin thẻ xanh khi vẫn còn ở Mỹ.

Những người chỉ trích cho rằng chính sách trước đây, vốn đã được áp dụng trong thời gian dài, cho phép nhiều người ở lại Mỹ cùng gia đình trong lúc chờ hồ sơ được xét duyệt – một quá trình thường mất khá nhiều thời gian.

Phương thức mới này cũng có thể khiến một số người rời Mỹ để xin thẻ xanh – loại giấy tờ cho phép thường trú tại Mỹ – gặp khó khăn hoặc thậm chí không thể quay trở lại Mỹ.

Xem trong (BBC)