KHẢ TÂM – Chuyện tuổi Xế Chiều

NGÀY TÔI QUA ĐỜI – Lm. Anmai, CSsR 

Vào ngày tôi qua đời, rất nhiều điều sẽ xảy ra, rất nhiều thay đổi sẽ diễn ra và thế giới sẽ bận rộn như thường lệ, như thể không có gì thực sự quan trọng đã mất đi. Mọi người vẫn thức dậy vào buổi sáng, pha cà phê, chen chúc trên đường phố, cười đùa với bạn bè, lo lắng về hóa đơn, mơ mộng về kỳ nghỉ sắp tới. Cuộc sống vẫn tiếp diễn với nhịp độ hối hả quen thuộc, không dừng lại để thương tiếc một cá nhân nào đó quá lâu. Nhưng đối với tôi, mọi thứ sẽ kết thúc vĩnh viễn. Đó là ngày mà tôi không còn hiện diện, không còn tham gia vào dòng chảy của thế gian nữa. Và khi suy ngẫm về ngày ấy, tôi nhận ra rằng cuộc đời này ngắn ngủi biết bao, mong manh biết bao, và chúng ta thường lãng phí nó vào những điều phù phiếm, những thứ mà cuối cùng chẳng mang theo được gì.

Vào ngày tôi qua đời, tất cả những cuộc hẹn hò tôi đã lên lịch sẽ không có tôi nữa. Những buổi cà phê với bạn bè cũ, những cuộc gặp gỡ đối tác kinh doanh, những buổi hẹn lãng mạn mà tôi từng háo hức chờ đợi, tất cả sẽ bị hủy bỏ hoặc diễn ra trong sự thiếu vắng đột ngột. Không ai còn chờ tôi xuất hiện với nụ cười quen thuộc, không ai còn nhắn tin hỏi han xem tôi có đến muộn không. Những kế hoạch tôi đã vạch ra cẩn thận, từ những chuyến du lịch mơ ước đến những mục tiêu dài hạn trong sự nghiệp, sẽ mãi mãi dang dở. Chúng sẽ nằm im lìm trong cuốn sổ tay, trên ứng dụng lịch điện tử, hoặc trong trí nhớ của những người thân cận, như những lời nhắc nhở thầm lặng về một cuộc đời bị cắt ngang giữa chừng. Lịch công việc của tôi sẽ chẳng còn liên quan chút nào đến tôi nữa. Những cuộc họp đang chờ đợi, những dự án đang sôi sục, những trách nhiệm tôi từng gánh vác với tất cả nhiệt huyết, sẽ được chuyển giao cho người khác một cách vội vã, hoặc đơn giản là bị đẩy sang một bên, rồi dần bị lãng quên theo dòng thời gian.

Tất cả những giá trị vật chất tôi đã theo đuổi và gìn giữ suốt bao năm sẽ rơi vào tay của những người khác để họ chăm lo hoặc vứt bỏ mà không chút do dự. Ngôi nhà mà tôi đã dành bao công sức trang trí, sửa chữa, biến nó thành tổ ấm, sẽ thuộc về người thừa kế hoặc bị bán đi cho người lạ. Chiếc xe hơi mà tôi tự hào lái, những món đồ xa xỉ tôi tích cóp mua sắm, bộ sưu tập sách hay quần áo mà tôi trân trọng, tất cả sẽ được phân chia, tặng đi, hoặc nằm phủ bụi trong góc nhà. Tôi từng lo lắng ngày đêm về tiền bạc, về việc đầu tư thông minh, về việc bảo vệ tài sản để đảm bảo một tương lai an toàn cho bản thân và gia đình. Tôi đã hy sinh bao giấc ngủ, bao khoảnh khắc vui vẻ để tích lũy, để mở rộng. Nhưng vào ngày ấy, chúng chẳng còn ý nghĩa gì với tôi nữa. Chúng chỉ là những thứ vô tri vô giác, không thể mang theo khi bước qua ngưỡng cửa cuối cùng. Tiền bạc, nhà cửa, của cải – tất cả chỉ là ảo mộng mà con người tự tạo ra để trấn an bản thân trong cuộc sống tạm bợ này.

Những lời chỉ trích từng đè nặng tâm trí tôi sẽ không còn ám ảnh tôi nữa. Những lời nói cay nghiệt từ đồng nghiệp, những đánh giá khắc nghiệt từ xã hội, những lời thì thầm sau lưng mà tôi từng nghe ngóng và đau đớn, tất cả sẽ tan biến như khói. Không ai còn có thể đụng chạm đến tôi bằng lời lẽ hay hành động, không ai còn có thể làm tổn thương trái tim tôi thêm lần nào. Tôi sẽ được giải thoát hoàn toàn khỏi những gánh nặng vô hình ấy, khỏi sự phán xét không ngừng nghỉ của thế gian. Những cuộc tranh luận tôi từng giành chiến thắng, những lần tôi kiên trì chứng minh mình đúng trước đám đông, cũng chẳng còn có thể phục vụ tôi hoặc an ủi, giúp tôi hài lòng nữa. Sự tự hào về những chiến thắng nhỏ nhen ấy sẽ trở nên vô ích, như những huy chương bụi bặm trên kệ sách. Và những điều tiếc nuối của tôi chỉ còn là quá khứ xa xôi, với những câu bắt đầu bằng “lẽ ra…”. Lẽ ra tôi đã dành nhiều thời gian hơn bên cha mẹ già yếu, lẽ ra tôi đã gọi điện cho người bạn cũ ấy thường xuyên hơn, lẽ ra tôi đã dũng cảm theo đuổi đam mê thay vì chọn con đường an toàn, lẽ ra tôi đã tha thứ cho những lỗi lầm nhỏ nhặt để trái tim nhẹ nhàng hơn.

Hình ảnh mà tôi đã mất công gìn giữ suốt bao năm, hình ảnh tôi đã cố gắng hết sức để người khác nhìn thấy và công nhận, cũng không còn ý nghĩa gì nữa. Tôi từng chăm chút ngoại hình, chọn quần áo phù hợp với địa vị, nói năng khéo léo để tạo ấn tượng tốt, xây dựng một vỏ bọc hoàn hảo che đậy những nỗi bất an bên trong. Tôi lo lắng về cách người khác nghĩ về mình, về việc duy trì hình ảnh thành công, hạnh phúc, mạnh mẽ. Nhưng vào ngày ấy, hình ảnh ấy sẽ phai mờ nhanh chóng. Danh tiếng mà tôi đã vật vã để tạo ra và duy trì sẽ chẳng còn tác dụng gì với tôi nữa. Những lời khen ngợi từ đám đông, những chức vụ cao sang, những bài báo ca tụng, tất cả sẽ thuộc về quá khứ. Người ta có thể nhắc đến tôi một thời gian ngắn ngủi, trong những câu chuyện phiếm hoặc bài điếu văn, nhưng rồi cuộc sống sẽ cuốn họ đi, và tên tuổi tôi sẽ dần chìm vào quên lãng, như bao nhiêu con người khác đã từng tồn tại trên đời này.

Tất cả những nỗi lo lắng trong cuộc sống đã lấy đi của tôi biết bao đêm ngủ ngon bây giờ chẳng còn khiến tôi mệt mỏi nữa. Những lo âu về sức khỏe suy giảm theo tuổi tác, về tiền bạc thiếu thốn trong tương lai, về con cái trưởng thành ra sao, về những rủi ro bất ngờ từ công việc hay mối quan hệ, chúng từng khiến tôi trằn trọc, nằm thao thức đến sáng. Tôi đã dành bao năng lượng để suy nghĩ, lập kế hoạch đối phó, tìm cách kiểm soát mọi thứ. Nhưng khi nhắm mắt xuôi tay, mọi lo lắng ấy sẽ tan biến hoàn toàn, như chưa từng tồn tại. Những điều bí ẩn liên quan đến cuộc sống và cái chết, vốn đã từng choán hết tâm trí tôi, những câu hỏi triết lý về ý nghĩa của sự tồn tại, về linh hồn đi đâu sau khi rời xác thân, về có hay không một thế giới bên kia, bây giờ đã trở nên hết sức sáng tỏ. Tôi từng sợ hãi cái chết, từng đọc sách, tìm kiếm câu trả lời từ tôn giáo, triết học, khoa học. Nhưng vào khoảnh khắc ấy, tất cả sẽ rõ ràng, không còn bí ẩn nữa. Tất cả những điều ấy trở nên thực tế một cách giản đơn vào ngày tôi qua đời.

Cuộc đời con người thật kỳ lạ và mâu thuẫn. Chúng ta dành phần lớn thời gian để chạy theo những thứ phù phiếm, để xây dựng những thứ sẽ tan vỡ theo thời gian một cách không thương tiếc. Chúng ta bận rộn với sự nghiệp, với việc thăng tiến, với việc chứng minh giá trị bản thân trước thế giới rộng lớn. Chúng ta tích lũy của cải, đuổi theo danh vọng, cạnh tranh không ngừng nghỉ, và quên mất rằng mọi thứ đều có hạn kỳ rõ ràng. Cái chết không phải là một kết thúc đáng sợ nhất, mà là lời nhắc nhở mạnh mẽ nhất, sắc bén nhất về giá trị thực sự của cuộc sống. Nó dạy chúng ta rằng thời gian là tài sản quý giá nhất mà chúng ta sở hữu, và chúng ta không nên lãng phí nó vào những pursuit vô bổ, những mối hận thù nhỏ nhen, những lo toan không đáng.

Nhưng dù rất nhiều điều sẽ xảy ra hôm đó, dù thế giới thay đổi ở vô số khía cạnh nhỏ bé liên quan đến tôi, có một điều chắc chắn sẽ xảy ra, một điều chân thực và sâu sắc nhất. Vào ngày tôi chết, sẽ chỉ có vài người thực sự hiểu và yêu thương tiếc tôi một cách chân thành. Họ sẽ cảm thấy sự trống vắng sâu thẳm trong lòng, như một khoảng tối đột ngột bao trùm lấy cuộc sống hàng ngày. Họ sẽ cảm thấy bị cuộc đời lừa dối, như thể mọi kế hoạch tương lai chung đột nhiên bị xé toạc. Họ chưa cảm thấy sẵn sàng để tiễn đưa tôi, chưa chuẩn bị tâm lý cho sự chia ly vĩnh viễn ấy. Họ sẽ cảm thấy một phần trong họ cũng chết đi theo tôi, vì những kỷ niệm chung, những tình cảm sâu đậm đã gắn kết chúng ta. Đó không phải là đám đông giả tạo, không phải những lời chia buồn xã giao từ xa xôi, mà chỉ vài người thực sự gần gũi, những người đã chia sẻ với tôi những khoảnh khắc chân thực nhất của cuộc đời: những bữa ăn gia đình, những cuộc trò chuyện đêm khuya, những lúc vui buồn bên nhau.

Tôi biết điều này từ chính những người tôi đã yêu mến và khóc thương khi họ qua đời. Khi mất đi một người thân yêu, nỗi đau không phải là những lời an ủi suông, mà là khoảng trống không thể lấp đầy trong trái tim. Là những thói quen hàng ngày đột ngột thiếu vắng, những câu nói đùa quen thuộc không còn ai đáp lại, những kỷ niệm ùa về khiến nước mắt lặng lẽ rơi trong đêm tối. Tôi đã trải qua nỗi đau ấy nhiều lần, và chính từ đó, tôi nhận ra rằng tình yêu thực sự, sự kết nối chân thành với con người là thứ duy nhất còn lại sau cái chết, là thứ duy nhất mang ý nghĩa trường tồn.

Và vì hiểu điều ấy một cách sâu sắc, trong khi đang còn sống, còn hơi thở, tôi sẽ cố gắng ghi nhớ rằng thời gian trên đời của tôi là có hạn và trôi rất nhanh, rằng mỗi ngày trôi qua là một ngày không bao giờ trở lại. Thời gian rất đáng quý, quý hơn vàng bạc, quý hơn bất kỳ của cải nào. Tôi sẽ làm tất cả để không lãng phí phần đời còn lại của mình vào những điều vô ích. Tôi sẽ ưu tiên những khoảnh khắc bên người thân yêu, những cái ôm ấm áp không cần lý do, những lời nói yêu thương được thốt ra kịp thời. Tôi sẽ không để công việc hay tiền bạc chi phối hoàn toàn cuộc sống, không để sự theo đuổi danh vọng làm mờ mắt trước những điều giản dị đẹp đẽ. Tôi sẽ học cách buông bỏ những lo lắng vô ích, những hận thù nhỏ nhen, những tranh chấp không đáng để giữ lấy sự bình an nội tâm.

Đừng bỏ lỡ cơ hội để nhảy với người yêu thương khi bạn còn có thể, khi cơ thể còn khỏe mạnh, khi trái tim còn rung động. Hãy tưởng tượng những buổi tối gia đình quây quần, tiếng nhạc vang lên rộn ràng, mọi người cùng nhảy múa tự do, cười đùa mà không ngại ngùng về tuổi tác hay hình thức. Những khoảnh khắc ấy mới là hạnh phúc thực sự, là những viên ngọc quý mà cuộc đời ban tặng. Chẳng có gì dễ hơn việc lãng phí ánh sáng ban ngày trong những ngày trước khi bạn chết. Chúng ta thường dành thời gian cho màn hình điện thoại, cho mạng xã hội ảo, cho những cuộc trò chuyện vô bổ, cho những công việc lặp lại nhàm chán, mà quên mất rằng cuộc đời đang trôi qua từng giây từng phút, không chờ đợi ai.

Đừng để những điều bạn cho là quan trọng đánh cắp cuộc đời của bạn hàng ngày, bởi vào ngày bạn chết, những điều ấy chẳng còn ý nghĩa gì nữa. Sự nghiệp thành công rực rỡ, tài sản đồ sộ tích lũy, danh tiếng lẫy lừng vang xa – tất cả sẽ trở nên vô nghĩa, như bụi tro bay theo gió. Chỉ có tình yêu chân thành, sự kết nối sâu sắc với con người, những kỷ niệm đẹp đẽ được xây dựng từ những điều nhỏ bé mới trường tồn trong lòng những người ở lại, và có lẽ, trong một chiều kích nào đó mà chúng ta chưa biết.

Phải, một ngày nào đó tôi và bạn sẽ chết. Đó là sự thật không thể tránh khỏi, là quy luật bất biến của tạo hóa, không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, thông minh hay bình thường. Không ai thoát khỏi vòng luân hồi ấy. Nhưng trước khi ngày đó đến, chúng ta hãy sống. Hãy sống trọn vẹn từng khoảnh khắc, hãy yêu thương hết mình mà không tính toán, hãy tha thứ cho những vết thương cũ để trái tim nhẹ nhàng, hãy buông bỏ những gánh nặng không cần thiết. Hãy dành thời gian cho những điều thực sự quan trọng: gia đình quây quần, bạn bè chân thành, những đam mê cháy bỏng, và sự bình an nội tâm sâu lắng.

Hãy nghĩ về cái chết không phải để sợ hãi hay trốn tránh, mà để sống tốt hơn, ý nghĩa hơn mỗi ngày. Mỗi buổi sáng thức dậy, hãy tự nhắc mình rằng hôm nay có thể là ngày cuối cùng, và rồi hãy sống sao cho không hối tiếc. Hãy nói lời yêu thương khi còn có thể nghe thấy, hãy ôm chặt người thân khi họ còn bên cạnh, hãy cười thật nhiều, hãy trải nghiệm thật sâu, hãy cho đi thật nhiều. Cuộc đời ngắn ngủi, nhưng nếu sống đúng cách, nó sẽ đẹp đẽ và trọn vẹn vô cùng.

Lm. Anmai, CSsR 

FATHER’S DAY:  “NGÀY CÒN CHA, XIN ĐỪNG ĐỂ MUỘN”

PHẠM SƠN LIÊM 

Có những ngày trong năm người ta mong đợi chờ vì quà tặng, vì những cuộc vui.

Nhưng Father’s Day lại khác.

Đó là ngày làm nhiều người mỉm cười. 

Và cũng là ngày làm nhiều người lặng lẽ quay mặt đi lau nước mắt.

Với người còn cha, xin đừng quên nhấc điện thoại lên gọi một cuộc.

Chỉ một câu:

“Ba khỏe không?”

Đôi khi, với một người cha già, câu hỏi ấy quý hơn mọi món quà đắt tiền.

Rồi sẽ có một ngày…

Điện thoại vẫn còn đó.

Số của cha vẫn còn đó.

Nhưng đầu dây bên kia sẽ không còn ai bắt máy nữa.

 Ngày còn nhỏ, chúng ta luôn nghĩ cha là người mạnh nhất thế gian.

Cha sửa được chiếc xe hư.

Cha khiêng được bao gạo nặng.

Cha đánh đuổi được những điều làm con sợ hãi.

Cha giống như một ngọn núi.

Lớn lên mới hiểu… Ngọn núi ấy cũng biết mỏi. Đôi vai ấy cũng biết đau. Mái tóc ấy cũng bạc đi từng ngày.

Nhưng cha vẫn âm thầm gánh hết những lo toan mà không bao giờ kể.

Có những người cha cả đời chưa từng nói:

“Ba thương con.”

Nhưng họ thức trắng đêm khi con bệnh.

Họ ăn phần cơm nguội để con được phần ngon.

Họ mặc chiếc áo cũ nhiều năm để dành tiền cho con đi học.

Tình yêu của cha không nằm trên môi.

Mà nằm trong những hy sinh lặng lẽ suốt một đời. 

Còn với những ai đã mất cha… Father’s Day đôi khi là một vết cắt trong tim. Bước ngang một cửa tiệm thấy người ta mua quà cho cha.

Lướt qua một tấm hình gia đình. Nghe ai đó gọi hai tiếng “Ba ơi”…

Tự nhiên mắt cay.

Tự nhiên thấy nhớ. Nhớ một giọng nói. Nhớ một dáng đi.

Nhớ một người đã không còn trở về nữa.

Có những người cha ra đi vì tuổi già.

Có những người cha ra đi vì bệnh tật.

Có những người cha nằm lại nơi chiến trường từ khi con còn rất nhỏ.

Để rồi cả cuộc đời, đứa con ấy chỉ biết cha qua một tấm hình đã ngả màu. Một tấm hình được đặt trang trọng trên bàn thờ. 

Năm tháng qua đi. Con người có thể trưởng thành. Có thể già đi. Có thể làm cha, làm ông. Nhưng khi nghĩ về cha mình… Ai cũng lại thấy mình là đứa trẻ. Đứa trẻ năm nào vẫn mong được cha xoa đầu một lần. Được nghe cha gọi tên một lần. Được ngồi bên cha thêm một bữa cơm. Dù chỉ một lần thôi.

 Nếu hôm nay cha còn sống…

Xin hãy ôm cha. Nếu ngại ngùng, hãy gọi một cuộc điện thoại. Nếu ở gần, hãy về nhà ăn với cha một bữa cơm.

Đừng đợi đến khi chỉ còn nén nhang trên bàn thờ mới nói lời yêu thương.

Bởi lúc ấy…

Cha không còn nghe được nữa. Và nếu cha đã đi xa…

Xin hãy dành cho cha một lời cầu nguyện.

Một nén hương.

Một ký ức đẹp.

Bởi cha chưa bao giờ thật sự mất đi.

Cha vẫn sống trong từng bước chân của con.

Trong cách con đối xử với gia đình.

Trong những điều tốt đẹp con làm mỗi ngày.

 Father’s Day.

Xin cầu chúc những ai còn cha biết trân quý thời gian đang có. Và xin gửi một lời thương nhớ đến những người cha đã đi về phía bên kia bầu trời. Nơi ấy, có lẽ họ vẫn đang dõi theo chúng ta. Vẫn âm thầm mỉm cười. Vẫn là người hùng của đời con.

Mãi mãi.

Phạm Sơn Liêm. 

 BÀN TAY CHA – TG:  VÔ DANH

(Kính gửi đến những người Cha, những người lính quân lực VNCH anh hùng)

Bàn Tay Cha

Father’s Day lại về trên đất Mỹ. Trong các cửa hàng, người ta bày bán những tấm thiệp in hình chiếc cà vạt, cây gậy golf, chiếc ly có dòng chữ “World’s Best Dad”. Nó đứng lặng giữa những kệ hàng rực rỡ ấy, và không hiểu sao mắt bỗng thấy cay cay. Bởi trên đời này, không một tấm thiệp nào vẽ nổi đôi bàn tay của cha nó.

Đôi bàn tay ấy, đã có một thời cầm súng.

Nó không được tận mắt thấy những năm tháng cha nó khoác áo lính, nhưng nó biết — trong những bức hình cũ ố vàng, người sĩ quan trẻ đứng nghiêm dưới lá cờ vàng 3 sọc đỏ, ánh mắt sáng và sống lưng thẳng như cây tùng. Cha nó thuộc về một thế hệ mang lý tưởng giữ gìn miền Nam, một thế hệ chọn chữ “trách nhiệm” làm lẽ sống. Rồi tháng Tư năm ấy, đất trời sụp đổ. Người ta bắt cha nó buông súng, và cũng từ đó, bắt luôn cả tuổi xuân, cả tự do của người cha.

Cộng sản đày cha nó ra tận Sơn La — cái tên mà mỗi lần cha nó nhắc đến, giọng cha nó lại chùng xuống như có gì đó vĩnh viễn nằm lại nơi ấy. Rừng thiêng nước độc, nơi sương mù phủ kín đỉnh núi quanh năm, nơi muỗi rừng và sốt rét rình rập từng thân người. Hơn 9 năm trong những trại tù mà họ gọi bằng cái tên mỹ miều “cải tạo”. 9 năm đôi bàn tay từng quen với bản đồ và quân lệnh phải cuốc đất, phá rừng, gánh đá.

Cha nó kể,  phần ăn mỗi ngày chỉ là vài củ sắn sượng, một nắm hột bắp mốc, mà bụng thì cồn cào như có lửa đốt. Đói đến mức người tù phải nhặt cả những đọt rau rừng, con cào cào, con dế mèn để cầm hơi. Đói đến mức có người bạn tù của cha nó, ăn cả trái bả đậu để vượt qua cơn đói, sáng còn gọi nhau dậy đi lao động, chiều đã không gượng nổi mà nằm xuống sàn cầu xí vì cơn tiêu chảy hành hạ sau khi ăn trái bả đậu, tối đến người bạn tù mắt nhắm lại giữa cơn sốt rét cuối cùng. 

Và chính đôi bàn tay cha nó — đôi bàn tay từng cầm súng giữ nước — đã cầm lấy chiếc cuốc, lặng lẽ đào huyệt chôn người đồng đội ngay bên triền rừng âm u ấy. Không một vòng hoa. Không một tiếng kèn. Chỉ có nắm đất đỏ và những giọt nước mắt nuốt ngược vào trong, vì khóc lớn cũng là một thứ xa xỉ mà người tù không được phép. Cha nó bảo, mỗi lần lấp đất cho một người bạn, là một lần cha nó tự hỏi không biết ngày mai có ai lấp đất cho mình. Vậy mà cha nó vẫn sống. Vẫn gắng sống. Bởi ở quê nhà, có một người vợ và một đàn con đang ngày đêm ngóng đợi.

Cha nó trở về với mái tóc đã điểm bạc trước tuổi, với đôi bàn tay chai sần, nhưng đôi mắt vẫn không hề van xin ai một điều gì. Ngày về, không có quân hàm, không có chức phận, chỉ còn một người chồng, một người cha với đàn con nheo nhóc và một mái nhà dột nát. Và thế là đôi bàn tay từng cầm súng, từng đào huyệt chôn bạn nơi rừng sâu ấy, nay ghì lấy càng chiếc xe xích lô.

Mười năm trời. Nó nhớ lại — mười năm còng lưng trên chiếc yên xe, dưới cái nắng miền Nam chói chang như đổ lửa. Mười năm tấm lưng cha nó gò xuống, ướt đẫm mồ hôi, từng thớ thịt căng ra đạp ngược những con dốc giữa trưa hè bỏng rát. Mặt đường nhựa nóng đến mức bốc hơi, hắt lên rát cả mặt người. Cha nó đạp xe dưới mưa, dưới nắng, đạp từ tờ mờ sáng đến khi đèn đường đã lên.

Người đời nhìn cha nó, họ thấy gì? Họ thấy một thằng cu li đạp xích lô. Một gã phu xe đen đúa, áo rách lưng còng, một kẻ tay chân đen đúa không một mảnh giấy lận lưng. Có những người khách ngồi ngoảnh lưng lại cha nó mà chẳng buồn nhìn mặt, có kẻ còn buông lời sai khiến, mặc cả từng đồng như mặc cả với một thân phận thấp hèn. 

Họ đâu biết — họ đâu thể biết — người phu xe đang gò mình kéo họ đi kia từng là một sĩ quan đứng thẳng dưới lá quân kỳ, từng chỉ huy cả một đơn vị, từng đọc sách thánh hiền và mang trong tim một lý tưởng lớn hơn cả mạng sống mình. Cái nhìn khinh miệt của người đời, cha nó nuốt vào lòng như đã từng nuốt ngược nước mắt nơi rừng Sơn La. 

Cha nó chẳng bao giờ thấy nhục. Bởi mỗi đồng bạc lẻ cha nó mang về, nhàu nát và thấm mồ hôi, là một bữa cơm, là một quyển vở, là một ngày con được tiếp tục đến trường. Người lính ngày xưa không gục trong trại tù, thì nay cũng quyết không để đàn con thất học giữa cảnh nghèo.

Rồi cánh cửa nước Mỹ mở ra theo diện nhân đạo. Cánh cửa mà cha đã trả giá bằng cả 9 năm tù đày. Nó cứ ngỡ sang đến miền đất hứa, cha sẽ được nghỉ ngơi. Nhưng không. Ở cái tuổi lẽ ra phải an dưỡng, cha nó lại lao vào những nhà xưởng, đứng dây chuyền, bưng bê, lau dọn, với đồng lương tối thiểu và thứ tiếng Anh chắp vá.

Nó không bao giờ quên những buổi sáng mùa đông xứ người. Trời còn tối đen, tuyết phủ trắng xóa, cái lạnh cắt da cắt thịt mà người miền nhiệt đới như cha nó chưa từng quen. Cha nó lái chiếc xe cũ kỹ mua lại bằng những đồng tiền dành dụm — chiếc xe già nua đến mức mỗi sáng phải khấn vái mới chịu nổ máy. Rồi có những đêm tuyết giá, trên con đường vắng tanh, chiếc xe ấy chết máy giữa đường, nằm ì ra như một con vật kiệt sức. 

Cha nó đứng đó, một mình giữa trời tuyết, hai bàn tay tê cóng run rẩy lật từng nắp máy, hơi thở phả thành khói trắng, trong lúc cái lạnh thấu xương và bóng đêm vây quanh. Cha nó về đến nhà, đôi tay đỏ ửng nứt nẻ, nhưng vẫn mỉm cười bảo với nó: “Không sao, ba quen rồi.”

Khi ấy nó đâu hiểu hết hai chữ “quen rồi” ấy nặng đến nhường nào. Cha nó già đi từng ngày trong im lặng, chẳng một lời than. Tất cả, chỉ để anh em  nó được bước vào giảng đường đại học — nơi mà chính cha đã phải bỏ dở vì chiến cuộc, vì tù tội, vì cả một đời dâng hiến cho những điều lớn hơn bản thân mình.

Và rồi cái ngày ấy đã đến. Ngày nó đứng trên bục, đội chiếc mũ tốt nghiệp, tay nâng tấm bằng đại học danh giá. Nó đưa mắt tìm cha giữa đám đông. Cha nó ngồi đó, trong bộ áo vest đã cũ, đôi bàn tay chai sần đặt lên đầu gối. Và lần đầu tiên trong đời, nó thấy người lính ấy khóc. Những giọt nước mắt lăn trên gò má hằn vết thời gian — không phải nước mắt của yếu đuối, mà là nước mắt của một đời người cuối cùng đã thấy hạt giống mình gieo trong gian khó nở thành hoa.

Trong giây phút ấy, nó chợt hiểu ra một điều mà nó sẽ mang theo đến hết cuộc đời. Người đời có thể gọi cha nó là thằng cu li đạp xích lô. Người đời có thể bảo cha nó là kẻ dốt nát, không một tấm bằng. Nhưng họ đã lầm. Tấm bằng nó đang cầm trên tay đây, ghi tên nó, nhưng không phải của nó. Nó là tấm bằng của xương máu pha lẫn mồ hôi & nước mắt người cha. Bao nhiêu năm nó đèn sách, là kết tinh của mấy mươi năm cha nó còng lưng dưới nắng. Cái mũ tốt nghiệp nó đội trên đầu, được dệt nên từ những đêm cha nó run rẩy giữa trời tuyết. 

Cái học vị cao nhất ở xứ người mà nó đạt tới ấy, thật ra chính là học vị của một người cha chưa từng được ngồi giảng đường — người đã viết luận án của đời mình không phải bằng mực, mà bằng mồ hôi, bằng nước mắt, bằng cả máu thịt mình suốt mấy mươi năm. Cha nó không có bằng cấp, nhưng cha đã tốt nghiệp trường đời với tấm bằng cao quý nhất: tấm bằng của lòng hy sinh.

Người ta thường nói đến những vị anh hùng trong sử sách. Nhưng với nó, anh hùng là người đã nhiều lần đứng dậy từ đống tro tàn của đời mình — là người lính giữ nước, là người tù đào huyệt chôn bạn mà vẫn không gục ngã, là người phu xe mười năm còng lưng nuôi con giữa những lời khinh miệt, là người công nhân già lặng lẽ giữa trời tuyết xứ người — mà chưa một lần để lòng tự trọng và tình thương phai nhạt.

Cha nó là người lính trọn đời không phản bội lời thề với tổ quốc. Là người chồng chưa một ngày buông tay người vợ tào khang giữa cơn hoạn nạn. Là người cha đã đem cả cuộc đời mình lót đường cho các con đi tới.

Mùa Father’s Day này, nó không còn được mua tấm thiệp nào cả. Nó chỉ còn biết cúi đầu, quỳ xuống trước mộ người cha và lặng lẽ thốt lên: 

“Con cảm ơn cha”

-Father Day 2026-

From: Tu-Phung

Thái Bá Tân Vt 

CÁCH MẠNG MUÔN NĂM.

Trích đoạn truyện ngắn: (NHỮNG NGƯỜI ĐÀN BÀ TẮM) của Thiết Ngưng (chủ tịch hội nhà văn Trung Quốc) về cách mạng văn hóa Mao ít.

… Một ngày mùa thu năm 1966, Khiêu mới là học sinh lớp 1, được dự đại hội phê đấu rất ồn ào náo loạn diễn ra ở sân trường …

Cứ từng đợt từng đợt học sinh lại giơ cánh tay non nớt, từng đợt từng đợt hô rất mạnh mẽ những khẩu hiệu như: “đả đảo con đĩ Đường Tân Tân” là cô giáo của trường, dạy toán bậc trung học phổ thông. Khiêu còn nghe những bạn nam bàn luận ở phía sau, chẳng nhẽ cô giáo ấy lại là một con đĩ sao?

Cô giáo Tân bị mấy nữ học sinh dẫn lên sân khấu, trước ngực viết mấy hàng chữ bằng mực đen: “Tôi là một con đĩ”… dòng chữ làm Khiêu ghê người, trong ý niệm của cô bé, con đĩ không chỉ là xấu xa mà còn là xấu xa nhất trong những người xấu xa, xấu hơn cả địa chủ, nhà tư bản. Khiêu nghĩ không hiểu một người lớn lại tự nhận “tôi là một con đĩ” nhỉ ?

Cô giáo Tân chừng 30 tuổi, da trắng, người gầy, quá gầy và trắng, cắt tóc ngắn và sống mũi cao, trông như một cây tăm… Cô đúng là một cây tăm mà không phải là cây dương liễu, bởi trông cô mảnh mai nhưng cứng rắn, cô như cây tăm cắm trên mặt bàn, mấy nữ học sinh lớp trên cứ xô đẩy nhưng cô vẫn không chịu quì mà cũng không cúi đầu… Khiêu có phần đồng tình với cô giáo Tân bởi cô đẹp. Đẹp, chỉ thế thôi.

… chợt có một phụ nữ trạc tuổi trung niên mặc áo cánh xẻ tà mầu mỡ gà lên sân khấu, xỉa xói vào cô giáo Tân:

– “Gọi mày là con đĩ oan ức lắm à? tao hỏi mày, mày đã lấy chồng chưa? Mày chưa bao giờ lấy chồng, mày chưa lấy chồng mà đã có con, thế thì mày ngủ với ai? khai thật ra”.

Tiếng hô khẩu hiệu lại vang lên:

“Mụ Tân phải khai ra! không khai thì thầy giáo và học sinh cách mạng sẽ không tha!”…

Một học sinh nam lớn tuổi đi vòng ra phía sau cô giáo Tân đạp mạnh vào khuỷu chân cô giáo, cô giáo “hự” lên một tiếng rồi ngã quỵ xuống. Cả sân trường hoan hô, vậy là cái cô giáo chết cũng không chịu quỳ đã bị bọn học sinh lớn khuất phục. Đại hội phê đấu tiếp tục, mấy giáo viên trẻ thay nhau lên phát biểu, chỉ trích gay gắt cô giáo Tân đã giấu giếm chuyện quan trọng trong cuộc sống riêng, lừa dối để được đồng nghiệp tin tưởng, nhà trường tín nhiệm, học sinh tin yêu. Các em học sinh hãy nghĩ xem, một sự việc ghê tởm biết chừng nào, một phụ nữ suy đồi về đạo đức, tác phong xấu xa như thế mà có thể là cô giáo… Tiếng hô khẩu hiệu lại vang lên: – “Mụ Tân phải cút khỏi trường, không cút thì những người kế tục sự nghiệp cách mạng của nhà trường sẽ không tha!”… “còn nữa, hàng xóm của mụ còn phản ánh, ở trường mụ Tân giả bộ giản dị, ở nhà thì sống theo lối sống của giai cấp tư sản, mụ nuôi mèo, đối với mèo còn tốt hơn đối với người, có hôm mụ ta dám ngồi ngoài sân ôm con mèo, hôn hít nó! trời đất ơi, hôn mèo!”

Cả sân trường cười ồ lên, tiếp theo là khẩu hiệu tỏ ra phẫn nộ hơn: “đả đảo con đĩ Tân Tân”

Những cái xấu của cô giáo Tân càng nói càng nhiều, chỉ bắt cô quỳ nghe khẩu hiệu thôi thì chưa đủ. Nhất là khuôn mặt gầy, trắng trẻo kia tỏ vẻ đối địch, nhất định không nói điều gì càng làm cho những người trên sân khấu thêm phần nộ khí xung thiên. Một học sinh nam lớn tuổi gí ngay chiếc giầy lính hắn đang đi vào mặt cô giáo và nói:

–  “Mèo của giai cấp tư sản mày còn hôn, chẳng nhẽ mày không hôn giầy của giai cấp vô sản hay sao!”

Hắn vừa nói vừa gí giày vào mặt cô giáo. Một nữ sinh đến gần ấn đầu cô giáo xuống, bắt cô áp miệng vào chiếc giày của thằng kia; rất nhiều cái chân cùng giơ ra, bắt cô giáo phải áp miệng vào những chiếc giầy đầy bụi bẩn.

Cả sân trường sôi sục, trên sân khấu người đứng lố nhố. Học sinh ngồi dưới cũng không trật tự nữa, chúng xô đẩy, có đứa trèo lên ghế, có đứa chen nháo nhào lên sân khấu để xem cho rõ…

Bỗng có mùi thối, không hiểu ai đã đem đến 1 ca phân. Chỉ nghe có tiếng nói:

– “Quá lắm, mụ Tân không chịu hôn giầy của chúng ta, mồm mụ chỉ xứng đáng ăn cứt! Đúng, đúng… bắt mụ phải khai thành thật , không khai phải ăn cứt!”

Phân xuất hiện làm cả sân trường trật tự trở lại, mùi thối làm mọi người ngơ ngác. Đúng là phân được đựng vào ca uống nước đưa lên sân khấu đã kích thích dây thần kinh sâu nhất trong cơ thể con người. Sức uy hiếp của phân đã lên đài như thế.

Những người chen đến sát sân khấu bỗng lùi lại, những người đứng trên ghế ngồi cả xuống. Giống như một vở diễn, bắt đầu mở màn người xem còn nhốn nháo, khi vở diễn đến hồi gay cấn thì mọi người cùng chăm chú thưởng thức. Bắt cô giáo ăn phân có thể là hồi gay cấn của đại hội phê đấu này.

Ca phân đặt trước mặt cô giáo Tân, chỉ cách cô chừng 1 mét. Vẫn khuôn mặt trắng trẻo. Mọi người chờ cô khai báo thành thật, vì cớ gì mà không nói…

Trái tim Khiêu như có ai bóp chặt, nó cứ mong cho cô giáo nói ngay ra, như thế cô giáo không phải ăn phân. Nhưng nhiều người không nghĩ như Khiêu, bon họ không muốn cô giáo khai báo. Khi mọi người phải lựa chọn khai báo và ăn phân thì bọn họ muốn không phải là thấy người kia khai báo, mà muốn thấy người đó ăn phân.

Cô giáo không nói mà cũng không chịu ăn. Lúc này có 1 một thằng học sinh lớn đến nói với cô giáo Tân:

– “Nếu mụ không chịu khai báo, không chịu ăn cứt thì chúng ta còn có cách khác, lẽ nào quần chúng cách mạng  lại chịu thua con đĩ này, chúng ta điệu đứa con gái của mụ lên đây cho mọi người thấy, cho mọi người trông thấy đứa con gái của mụ, bằng chứng cho hành động đĩ thõa tội lỗi của mụ ta”.

Cô giáo Tân không còn giữ nổi bình tĩnh nữa. Khiêu thấy cô lê bằng đầu gối đến trước ca phân, cô không chờ cho tiếng hò hét đinh tai nhức óc của bọn người kia tắt đi mà đi đến quyết định dứt khoát, để lại cho Khiêu một ấn tượng suốt đời không thể quên. Cô giáo quì gối bưng ca phân lên, nhìn vào trong ca một lúc, rồi trước mặt mọi người, đưa lên ăn…

Khiêu về nhà, việc đầu tiên là đánh răng súc miệng, tưởng như phải dùng hết ống kem đánh răng. Đánh răng làm Khiêu nôn ọe, nôn ọe rồi lại đánh răng. Đánh răng xong, Khiêu đưa nhẹ cái bàn chải vào họng cho nôn thốc nôn tháo. Khiêu nôn ra thức ăn, cuối cùng là nước nhờn. Nôn xong lại đánh răng, hai tay bịt mũi bịt miệng, bịt thật chặt, hà hơi thật mạnh. Rồi Khiêu cũng yên tâm trong miệng mình sạch sẽ, sạch như kem đánh răng. Khiêu lấy khăn lau miệng, lau đi lau lại, miệng đỏ lên, bật cả máu, đau cả miệng… Khiêu ở trong nhà vệ sinh rất lâu…

(Copy từ: Lê Tích).

Ba’o Nguoi-Viet

June 22, 2026

Trúc Phương/Người Việt

Sau khi được niêm yết trên thị trường chứng khoán Nasdaq ngày 12 Tháng Sáu với mức khởi điểm $135, cổ phiếu SpaceX hiện vọt lên $185, nâng tổng vốn hóa thị trường của SpaceX xấp xỉ $2.44 ngàn tỷ và biến Elon Musk thành tỷ phú ngàn tỷ đầu tiên trong lịch sử. Tuy nhiên, ông tỷ phú ngàn tỷ không chỉ giàu nhất thế giới mà khối “tài sản” khổng lồ của Musk còn chứa đầy ắp nguồn tư duy bệnh hoạn.

Hình ảnh Elon Musk, sáng lập viên và tổng giám đốc của SpaceX, trên thị trường chứng khoán Nasdaq hôm 12 Tháng Sáu, 2026, ở thành phố New York. (Hình: Spencer Platt/Getty Images)

Musk đứng đâu trong “văn minh nhân loại”?

Xét bất kỳ góc độ nào, có thể thấy SpaceX hoàn toàn không ảnh hưởng gì đến cuộc sống thường nhật mà con người đang trải qua. Nó không giúp giảm thuế, không giảm giá xăng, không “phụ” được việc đóng tiền điện và không “trợ cấp” được học phí đại học. SpaceX chỉ là công ty chế tạo hỏa tiễn và tàu vũ trụ. Không thể không thừa nhận Elon Musk là thiên tài kinh doanh nhưng ông là người bán hàng giỏi chứ không phải nhà phát minh.

Trong suốt sự nghiệp, thứ Elon Musk “bán chạy” nhất là ý tưởng và ông rất thành công trong lĩnh vực này. Bất luận thế nào, cũng thấy sự vô lý của việc SpaceX mang lại vị thế tỷ phú ngàn tỷ cho Musk. Cần biết, trong hồ sơ IPO (Initial Public Offering, phát hành cổ phiếu lần đầu), SpaceX chỉ nhấn mạnh những tham vọng tương lai chẳng hạn “khai thác tiểu hành tinh,” thúc đẩy du lịch vũ trụ và “lan tỏa ánh sáng ý thức đến các vì sao.” Nói cách khác, SpaceX chỉ “bán” tương lai và nhiều người sẵn sàng mua thứ mà họ chưa biết mặt mũi như thế nào.

Việc “lan tỏa ánh sáng ý thức đến các vì sao” chưa thấy đâu, chỉ thấy thế giới có thể tối tăm hơn khi Musk nắm trong tay tiền muôn bạc vạn, và dùng tiền để thao túng bầu cử cũng như lũng đoạn xã hội thông qua những ý tưởng chủng tộc quái đản mà đương sự thường xuyên gieo rắc.

Chưa từng có nhân vật nào, ít nhất ở thời đương đại, vừa có thể kiến tạo tương lai bằng kỹ thuật và công nghệ vừa góp phần phá hủy đời sống con người hiện tại theo cách như Musk. Xét ở góc độ đạo đức, những kỹ thuật tiến bộ mà Musk mang lại, nếu có, hoàn toàn không có chút giá trị so với những gì mà Musk phá hủy, khi ông kích động sự thù hằn và chia rẽ ở mức độ sâu sắc chưa từng có. Tài sản càng nhiều thì sự xấu xí đạo đức của Musk càng nhiều gấp bội.

Nếu không kể Trump, nước Mỹ từ khi xuất hiện Musk ngày càng hỗn loạn. Tháng Mười, 2022, sau khi Paul Pelosi – chồng của cựu Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi (Dân Chủ-California) – bị hành hung dã man ngay tại nhà riêng ở San Francisco, Musk chia sẻ bài viết từ một trang web ít tên tuổi.

Bài viết nói rằng kẻ tấn công là một nhân vật nam hành nghề mại dâm và vụ việc bắt nguồn từ cuộc tranh cãi trong lúc say xỉn giữa Paul Pelosi và nhân vật trên. Cần nói thêm, trang web mà Musk dẫn lại chính là nơi, hồi cuộc bầu cử tổng thống 2016, từng đăng rằng ứng cử viên Hillary Clinton đã “ngủm củ tỏi” từ đời tám hoánh và người tranh cử với Trump chỉ là “một Hillary đóng thế.”

Tháng Tám, 2023, sau khi đổi tên Twitter thành X, Musk liên tục lan truyền luận điệu sai lệch rằng người da trắng ở Nam Phi là nạn nhân của nạn diệt chủng. Vài tháng sau, Musk so sánh tỷ phú Do Thái George Soros (vốn nổi tiếng với các hoạt động từ thiện và cổ xúy dân chủ toàn cầu) với Magneto – một siêu ác nhân trong vũ trụ Marvel. Musk, với khoảng 125 triệu người theo dõi trên X, cho rằng Soros căm ghét nhân loại và “muốn phá hoại nền tảng văn minh.”

Cho đến nay, Musk vẫn gieo rắc điều này. Năm 2025, chatbot AI Grok trên X tự động thông báo cho người dùng rằng “người da trắng” ở Nam Phi “là mục tiêu tấn công vì lý do chủng tộc.” Cần nhắc lại, Musk rất nhiệt tình ủng hộ những dối trá của Trump về kết quả bầu cử năm 2020, cho rằng máy bỏ phiếu có vấn đề, bộ máy tranh cử của Joe Biden đi ăn cắp phiếu lúc nửa đêm, và hầu hết cuộc bầu cử tại Mỹ đều gian lận do tình trạng người nhập cư không giấy tờ hợp pháp tham gia bỏ phiếu.

Với vô số hậu quả để lại khi phá hoại nước Mỹ trong cương vị người đứng đầu cái gọi là “Cơ Quan Hiệu Quả Chính Phủ” (Department of Government Efficiency – DOGE) vào những ngày đầu nhiệm kỳ hai của Trump, Musk đáng phải bị xử và “bóc lịch” với án chung thân nhưng Musk không hề hấn gì. Giữa Tháng Sáu, chính quyền Trump vẫn bảo vệ Musk trong vụ kiện công ty trí tuệ nhân tạo của đương sự, xAI, gây ô nhiễm các khu dân cư Bắc Mississippi (Bộ Tư Pháp đề nghị tòa án liên bang bác đơn kiện). Không chỉ vậy, chính phủ Mỹ cũng là khách hàng lớn nhất của SpaceX. Doanh thu SpaceX từ các hợp đồng chính phủ đạt khoảng $4 tỷ trong năm 2025.

Trong thế giới của Musk, “các bạn” không có chỗ!

Một trong những sự việc mà Elon Musk hiện quan tâm nhiều nhất là vụ một người nhập cư Sudan tấn công tàn bạo một người Anh tại Belfast (Bắc Ireland) vào trung tuần Tháng Sáu. Sự kiện xảy ra ở Anh nhưng Musk biến nó thành “vấn đề của thời đại.” Musk lợi dụng vụ việc để một lần nữa “cảnh báo”: Người da trắng trên toàn thế giới phải dùng bạo lực để khuất phục kẻ thù không phải da trắng, trong cuộc chiến tổng lực mang tầm vóc đa châu lục và khốc liệt chẳng khác gì ngày tận thế, nhằm giành quyền thống trị chủng tộc toàn cầu.

Từ khi xảy ra vụ Belfast, Musk liên tục bày tỏ loạt ý kiến mang đậm tư tưởng phát xít và chủ nghĩa thượng đẳng da trắng. Khi một chính trị gia cực hữu người Anh kêu gọi truy tố các quan chức đã “đưa những kẻ man rợ nguy hiểm từ thế giới thứ ba vào cộng đồng chúng ta,” Musk đáp: “Đây chính là con đường đúng đắn.” Năm 2025, khi ví những người nhập cư không phải da trắng tại Vương Quốc Anh với loài “orc” – những quái vật nguy hiểm, phi nhân tính trong truyện “Chúa tể những chiếc nhẫn,” Musk nhấn mạnh: “Nếu trở thành thiểu số, người da trắng chúng ta sẽ bị tàn sát.”

Tại Mỹ, Musk cũng áp dụng thủ pháp quen thuộc, khi lợi dụng một vụ án do một cá nhân thuộc nhóm thiểu số gây ra để khẳng định rằng hành động đó bộc lộ bản chất sát nhân bẩm sinh của toàn bộ nhóm người đó. Luôn khuếch đại tiếng nói của các chính trị gia cực hữu đòi thanh trừng những người đến từ “thế giới thứ ba,” Tháng Chín, 2025, Musk kêu gọi: “Hoặc quý vị phản kháng, hoặc quý vị sẽ chết.”

Ủng hộ “Reconquista” (Tái Chinh Phục – giai đoạn từ năm 711 đến 1492, khi các vương quốc Kitô Giáo trên bán đảo Iberia, nay là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, từng bước giành lại lãnh thổ từ các vương quốc Hồi Giáo), Musk khuếch đại một trong những khẩu hiệu chủ chốt của phe cực hữu, rằng muốn cứu vãn văn minh phương Tây, nhất thiết phải cưỡng chế trục xuất một lượng lớn người nhập cư, thậm chí cả con cháu họ. Nói cách khác, người nhập cư không phải da trắng đang mặc nhiên bị coi là kẻ xâm lược đe dọa “nền văn minh phương Tây” ở bất cứ nơi nào họ đến, từ New Zealand, Anh đến “nhiều tiểu bang” của Mỹ.

Một cách tổng quát, nếu lịch sử thế giới từng chôn vùi chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và thế hệ đương đại không còn nhớ “màu sắc cổ điển” của chủ nghĩa phát xít như thế nào thì Musk đang gợi lại tất cả điều đó. Ben Tarnoff, đồng tác giả cuốn “Muskism: A Guide for the Perplexed” phát hành vào Tháng Tư, 2026, nói rằng “tầm nhìn của Musk về thế giới hoàn toàn đi ngược lại tinh thần nhân đạo. Lòng trắc ẩn giúp con người kết nối với nhau bất chấp khác biệt. Điều đó lại là mối đe dọa lớn đối với viễn kiến của Musk.”

Tarnoff nói thêm, trong thế giới tương lai mà Musk hướng tới, “đại đa số nhân loại sẽ bị gạt ra khỏi ‘quy trình sản xuất.”

Gần đây, Musk bóng gió, “dù chuyện gì xảy ra, chúng ta có tàu vũ trụ, còn họ thì không.” Ám chỉ này thể hiện chính xác sự cực đoan của Musk, trong đó công nghệ được sử dụng để củng cố và thắt chặt các hệ thống phân cấp toàn cầu, đồng thời bảo vệ những người “được chọn” để đưa nhân loại tiến về phía trước, tách biệt họ khỏi đám đông bị coi là thứ có thể loại bỏ.

Điều đáng sợ nhất là một kẻ mang tư tưởng phát xít như Musk lại đang nắm quyền kiểm soát một kênh thông tin có ảnh hưởng lớn đến cách giới chính trị gia, báo chí, và đặc biệt người dân bình thường, hiểu về các sự kiện toàn cầu. Không phải tự nhiên mà ngày càng có nhiều người tin và củng cố quan niệm mang tính phát xít về “tinh thần quốc gia” và chủ nghĩa dân tộc, trong bối cảnh họ luôn cảm thấy sự nguy hiểm rình rập từ mối đe dọa bị bao vây bởi “bọn người” không cùng chủng tộc. Sự “trớ trêu thời đại” ở chỗ, có không ít kẻ trong “bọn người” nói trên lại luôn xem Musk là “thánh sống.” [kn]