CHUYỆN THIÊN HẠ

 CUỘC DI CƯ ĐẾN BAO GIỜ CHẤM DỨT…

Nguyễn Thị Oanh

Cuối cùng cũng đến ngày em gái út cùng chồng và con sang Mỹ định cư. Thế là lại thêm một gia đình người thân nữa của tôi rời bỏ đất nước này.

43 tuổi, em đang có việc làm ổn định ở một doanh nghiệp nhà nước với mức thu nhập vài chục triệu đồng mỗi tháng. Hai vợ chồng có biệt thự, xe hơi và chồng còn sở hữu một cơ ngơi làm ăn riêng, tuy nhỏ nhưng cũng đáng để cho nhiều người phải mơ ước. Vậy mà điều gì đã khiến các em bỏ hết mọi thứ và dắt díu ba đứa con nhỏ dại từ giã quê hương để bắt đầu làm lại cuộc sống nơi xứ người cách đây nửa vòng trái đất? Câu trả lời nghe vẫn quen thuộc như nhiều lần tôi đã từng nghe: “Vì tương lai con cái!”

Vâng! Đó là lý do mà rất nhiều người Việt trong dòng chảy nhập cư nước ngoài những năm gần đây thường  nêu lên để giải thích cho việc ra đi của mình. Thật chua chát khi hơn 48 năm sau ngày 30-4-1975, ký ức “thuyền nhân” lại trở về dưới một dạng thức khác. Lần này, các “thuyền nhân” ra đi không phải trong tâm thế trốn chạy hoảng loạn, vội vã mà là được cân nhắc, chuẩn bị cẩn thận. Không phải trên những chiếc thuyền lênh đênh đầy bất trắc mà là trên những chuyến bay tiện nghi, an toàn. Không phải lén lút, vô định mà là công khai và được chuẩn bị sẵn mọi thứ cho đến khi cầm visa trong tay mới lên đường. Các công ty tư vấn nhập cư dạo này nhan nhản khắp nơi với những chương trình mời gọi đi định cư châu Âu, Mỹ, Canada, Úc

Giờ gặp nhau, người ta hỏi thăm đã có PR (permanent resident) của nước nọ nước kia chưa, như một điều bình thường! Người có tài tìm đường đi theo dạng skill worker hoặc doanh nhân khởi nghiệp. Người có tiền thì bỏ tiền ra mua quốc tịch hoặc “thẻ xanh” cho nhanh. Người ít cả tiền và tài thì hy vọng kiếm được một suất đi lao động nước ngoài rồi tìm đường ở lại bằng đủ cách. Lớp trẻ đi du học hầu hết cũng không muốn trở về. Năm 2014, báo chí thông tin có 12/13 quán quân của cuộc thi “Đường lên đỉnh Olympia” không trở về nước sau khi kết thúc thời gian du học ở Úc với học bổng toàn phần cho người chiến thắng chung cuộc. Con số đó đến nay chắc đã tăng thêm sau bốn năm.

Tháng 7-2017, Hiệp hội Quốc gia chuyên viên địa ốc Hoa Kỳ công bố báo cáo hằng năm cho thấy Việt Nam đứng trong top 10 nước hàng đầu mua nhà tại Mỹ. Trả lời BBC, tổ chức này cho biết chỉ trong thời gian từ tháng 4-2016 đến tháng 3-2017, công dân Việt Nam đã mua bất động sản tại Mỹ trị giá lên tới 3,06 tỷ USD. Đó là mới tính số tiền chuyển đi để mua nhà tại Mỹ chứ chưa tính ở các nước khác và tất nhiên, đó cũng chỉ là phần nổi của tảng băng! Đất nước như một bao gạo bị thủng để trí lực, tài lực cứ chảy dần ra nước ngoài cho đến khi rỗng ruột. Quê hương chôn nhau cắt rốn ở đây mà dường như chỉ là chốn dừng chân tạm bợ với rất nhiều người Việt bây giờ…

Làm sao có thể trách em tôi cũng như hàng triệu người dân khác đã và đang tính bỏ nước ra đi? Bởi cái lý do “vì tương lai con cái” nghe nhẹ bâng vậy mà trĩu nặng quá chừng! Sự lo toan và hy sinh vô bờ cho con cái vốn là nét văn hoá đặc trưng của người Việt. Những bậc cha mẹ thuộc nhiều thế hệ đã trải qua các cuộc chiến tranh trên đất nước nhỏ bé này, càng khổ cực nhiều ở đời mình lại càng thấm thía sâu sắc ước mơ về một cuộc sống bình yên và hạnh phúc cho đời con cháu. Nhưng nỗi lo bây giờ không còn là chuyện cơm ăn áo mặc hàng ngày cho phần “con”, như trong thời kỳ phải thắt lưng buộc bụng vì chiến tranh và sự mông muội. Nỗi lo bây giờ là về chất lượng cuộc sống cho nhu cầu của phần “người”. Có  thể nào sống an yên khi môi trường bị phá hoại tàn khốc, tài nguyên đất nước bị khai thác tới cạn kiệt, thực phẩm bẩn tràn lan khắp nơi và tham nhũng thì như ổ dịch bệnh hoành hành từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài? Có thể nào sống hạnh phúc khi nền giáo dục và y tế ngày càng xuống cấp, các phúc lợi xã hội không chỉ kém chất lượng mà còn tiếp tục giảm sút, các giá trị văn hoá – đạo đức bị tha hoá và đảo lộn?

Bây giờ, bước ra đường là thấy lo: Lo nạn cướp giật, móc túi; lo tai nạn giao thông; lo ăn uống bị ngộ độc thực phẩm; lo hít khói bụi bị ung thư; lo bọn trẻ bị dụ dỗ sa vào ma túy hoặc bị xâm hại, bắt cóc… Cứ thế mà ngút ngàn triền miên lo. Thà chỉ phải lo cơm áo như ngày xưa còn dễ hơn bội phần! Xã hội càng bất ổn, lòng người càng bất an. Làm sao có thể yên tâm để con cái lớn lên trong một môi trường sống như vậy? Chưa kể, những lời đồn đoán về một tương lai xám xịt của đất nước gắn với những thỏa thuận của Việt Nam và Trung Quốc trong Hội nghị Thành Đô năm 1990 cũng là một trong những nguyên nhân gây hoang mang khiến cho nhiều người phải tính đường tháo chạy trước. 33 năm qua, Đảng cộng sản và Nhà nước Việt Nam vẫn giữ bí mật, nhất quyết không công khai những nội dung đã ký kết với Đảng cộng sản và Nhà nước Trung Quốc trong Hội nghị Thành Đô. Vì thế, những đồn đãi càng ngày càng lan rộng, bất chấp mọi nỗ lực trấn an dân chúng của chính quyền. Và dù đã bước sang thế kỷ 21, thế nhưng nhà nước Việt Nam vẫn chủ trương quản lý, định hướng về tư tưởng và bưng bít thông tin không khác gì ở trong thế kỷ trước.

Hôm biết tin Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng, một người quen của tôi là tiến sĩ trong lĩnh vực tài chính từng hăm hở từ Mỹ trở về nước cách đây 10 năm ngậm ngùi chia sẻ: “Em đã hoàn tất thủ tục cho cả gia đình trở lại Mỹ cách đây mấy tháng, nhưng vẫn còn cố nấn ná… Giờ thì phải ra đi thôi chị ạ, không thể để bọn trẻ lớn lên trong bầu không khí ngày càng ngột ngạt thế này…”. Bao nhiêu người trẻ có tri thức và nặng tình với quê hương đã “vội vã trở về, vội vã ra đi” như thế?

***

Hồi đi thăm Israel, tôi thường đứng lặng thật lâu trước hình ảnh những con tàu hồi hương hiện diện khắp mọi nơi, như một niềm kiêu hãnh trong lịch sử lập quốc của đất nước này. Đó là những chuyến tàu từ châu Âu, châu Mỹ… đưa hàng triệu người Do Thái ở khắp nơi trên thế giới trở về xây dựng quê hương sau khi Israel chính thức được thành lập vào năm 1948. Những gương mặt người Do Thái hồi hương khi ấy còn vương nét nhọc nhằn sau Thế chiến, nhưng vẫn bừng sáng niềm hy vọng vào tương lai và ý chí quyết tâm kiến thiết quốc gia. 75 năm sau khi lập quốc, ngày nay Israel đã trở thành một trong số các quốc gia phát triển hàng đầu và là nền kinh tế lớn thứ 34 thế giới (tính theo GDP danh nghĩa năm 2016). Những chuyến tàu hồi hương ngày đó đã mang về cho quốc gia này vốn liếng quý nhất là những con người tinh hoa để xây dựng thành công một đất nước đã từng không có tên trên bản đồ thế giới.

Còn chúng ta? Sau ( 1945 ) 78 năm thành lập và thống nhất đất nước (dài hơn thời gian lập quốc của Israel), những chuyến tàu (cả tàu thuỷ và máy bay) sao lại chỉ mang dân ta ra đi mà không có trở về? Lịch sử dân tộc Việt Nam dường như gắn liền với các cuộc di dân, nhưng chua xót hơn là cho tới tận bây giờ, những cuộc di dân ra nước ngoài vẫn chưa biết bao giờ mới dừng lại? Bao câu hỏi cứ quay quắt trong tôi khi nghĩ đến em gái. Ngoài kia, trời Sài Gòn vẫn vần vũ mưa. Tiếng hát Thái Thanh vọng từ nhà ai đó nghe nức nở: “Tiếng nước tôi! Bốn ngàn năm ròng rã buồn vui,  khóc cười theo mệnh nước nổi trôi, nước ơi…”.

Và trong tôi, không hiểu sao cứ thấp thoáng khôn nguôi hình ảnh những con tàu hồi hương về Israel cùng những con tàu ly hương rời Việt Nam.

Nguyễn Thị Oanh

Việt Luận copy

Ba’o Nguoi-Viet

August 11, 2026

Hiếu Chân/Người Việt

Các chính trị gia cấp tiến nổi lên trong các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân Chủ năm nay – tiêu biểu là ông Abdul El-Sayed ứng cử vào Thượng Viện liên bang đại diện Michigan –  đều đề nghị cải tổ hệ thống bảo hiểm y tế, thực hiện Medicare for All (chăm sóc y tế cho mọi người), tức là hệ thống chăm sóc y tế toàn dân do nhà nước trả tiền. Từ những đề nghị này, họ bị phe Cộng Hòa gọi là “cộng sản,” nhưng thực tế như thế nào?

Chi phí y tế và sức khỏe chiếm một phần lớn thu nhập của người làm công ăn lương tại Mỹ. (Hình minh họa: David McNew/Getty Images)

Medicare for All – tại sao?

Medicare for All, còn gọi là universal healthcare (chăm sóc y tế phổ quát), single-payer health insurance (bảo hiểm y tế một người trả tiền)… là một hệ thống trong đó chính phủ dùng nguồn tài chính công để trang trải chi phí khám chữa bệnh cho mọi người, người dân không phải tự trả tiền.

Nước Mỹ hiện có một hệ thống bảo hiểm y tế hết sức phức tạp và đắt đỏ, trong đó người dân, hoặc mua hợp đồng bảo hiểm y tế từ một công ty tư nhân hoặc tham gia các chương trình y tế công cộng (Medicare, Medicaid) do chính phủ tài trợ nếu đủ điều kiện.

Theo tài liệu của Centers for Medicare and Medicaid Services (CMS), bảo hiểm y tế tư nhân hiện cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ cho 65% người Mỹ; khoảng 183 triệu người, chỉ 117 triệu người có bảo hiểm Medicare và Medicaid. Tổng chi phí mà chính phủ, công ty và người dân phải trả cho dịch vụ chăm sóc y tế năm 2024 lên tới $3.6 ngàn tỷ, bình quân mỗi người tốn $12,000/năm, nhiều nhất thế giới!

Thế nhưng khi đổ bệnh, dù đã đóng phí bảo hiểm (premium), người bệnh vẫn phải trả một phần chi phí (co-pay, deductible); người không có bảo hiểm y tế phải trả toàn bộ chi phí điều trị hết sức đắt đỏ. Nhiều bệnh nhân và gia đình lâm vào cảnh nợ nần, thậm chí phá sản vì không đủ tiền trả cho dịch vụ y tế – điều được coi là hết sức bất hợp lý trong một quốc gia giàu mạnh nhất thế giới.

Phí bảo hiểm cao, nhiều quy định rối rắm, khi cần chạy chữa lại bị từ chối chi trả các dịch vụ chăm sóc thiết yếu làm cho hệ thống bảo hiểm y tế Mỹ bị người dân chán ghét và đòi phải thay đổi mà ý tưởng Medicare for All nổi lên như một sự thay thế hợp lý hơn, hữu hiệu hơn.

Với Medicare for All, người bệnh chỉ tập trung lo chữa bệnh, mọi chi phí được chính phủ tài trợ, không phải cân nhắc nên dùng số tiền ít ỏi của mình để mua thức ăn cho gia đình hay mua thuốc uống, không phải mang nợ chỉ vì mang bệnh hiểm nghèo!

Ưu điểm của Medicare for All là chi phí y tế sẽ thấp hơn do loại bỏ được động cơ lợi nhuận của bảo hiểm tư nhân, bảo đảm mọi người đều được chăm sóc y tế bất kể tình trạng việc làm hay thu nhập. Nhưng những người phản đối cho rằng, để thực hiện Medicare for All, chính phủ phải tăng thuế đáng kể, người bệnh phải chờ đợi lâu mới tiếp cận được dịch vụ…

Về chính trị, phần lớn những người ủng hộ Medicare for All là người Dân Chủ, còn những người phản đối phần lớn theo Cộng Hòa!

Medicare for All và cấp tiến

Ứng cử viên Abdul El-Sayed của đảng Dân Chủ ở Michigan là một bác sĩ dịch tễ học, một chuyên gia y tế công cộng, từng viết sách cổ xúy Medicare for All và tranh cử với cam kết bảo đảm dịch vụ chăm sóc y tế cho mọi người dân Mỹ.

Ông cho rằng, “không ai bị buộc phải lựa chọn giữa việc nhận sự chăm sóc y tế cần thiết và gánh chịu nợ nần.” Ông cho biết hiện người Mỹ đang gánh khoản nợ y tế hơn $225 tỷ và khoe rằng trong thời gian làm giám đốc sở y tế quận hạt, ông đã xóa nợ y tế cho hơn 300,000 cư dân quận hạt Wayne, tiểu bang Michigan. Đáp lại những lời cáo buộc “cộng sản” từ Tổng Thống Donald Trump và các chính trị gia Cộng Hòa, ông El-Sayed nói mình không phải là người theo chủ nghĩa xã hội, ông thẳng thắn bác bỏ nhãn dán này và nói: “Tôi là người ủng hộ chủ nghĩa tư bản, nhưng là người thực sự hiểu rõ về chủ nghĩa tư bản.”

Ý tưởng Medicare for All không mới, và cũng không phải là “sáng tạo” riêng của những người Dân Chủ cấp tiến như ông El-Sayed.

Trên toàn cầu, mấy chục năm trước, Medicare for All đã được Tổ Chức Y Tế Thế Giới đánh giá là“ý tưởng mạnh mẽ nhất mà ngành y tế công cộng đề ra nhằm cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện và đầy đủ.” Một trong những “mục tiêu phát triển bền vững” của Liên Hiệp Quốc là xây dựng hệ thống y tế toàn dân ở tất cả các nước thành viên vào năm 2030.

Trong bảy quốc gia công nghiệp phát triển tạo thành nhóm G7 chỉ Hoa Kỳ là nước duy nhất chưa thực hiện Medicare for All, sáu nước còn lại (Canada, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Anh) đều cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế miễn phí cho toàn dân được nhà nước chi trả.

Quốc Hội Hoa Kỳ khóa 119 hiện đang xem xét ít nhất hai dự luật liên quan tới bảo hiểm y tế: Dự luật Medicare for All Act do Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders (Độc Lập-Vermont) giới thiệu trước Ủy Ban Tài Chính Thượng Viện ngày 29 Tháng Tư, 2025, mã hiệu S.1506, và dự luật cùng tên do Dân Biểu Liên Bang Jayapal Pramila (Dân Chủ-Washington) giới thiệu trước một số ủy ban Hạ Viện, mã hiệu H.R.3069.

Hai dự luật này đề nghị thiết lập một chương trình bảo hiểm y tế quốc gia do Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh (HHS) quản lý. Chương trình đó phải: (1) bao phủ toàn bộ cư dân Hoa Kỳ; (2) tự động cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế cho các cá nhân ngay khi họ chào đời hoặc trở thành cư dân Hoa Kỳ; và (3) chi trả cho các dịch vụ cần thiết hoặc phù hợp về mặt y tế nhằm duy trì sức khỏe hoặc chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng cho các tình trạng sức khỏe, bao gồm dịch vụ bệnh viện, thuốc kê đơn, điều trị sức khỏe tâm thần và lạm dụng chất gây nghiện, dịch vụ nha khoa và nhãn khoa, chăm sóc dài hạn, chăm sóc khẳng định giới tính, và chăm sóc sức khỏe sinh sản (bao gồm các biện pháp tránh thai và phá thai).

Dự luật cũng cấm áp dụng cơ chế chia sẻ chi phí (ví dụ: mức khấu trừ và đồng chi trả) cũng như các khoản phí khác. Ngoài ra, các công ty bảo hiểm y tế tư nhân và người sử dụng lao động chỉ được phép cung cấp các gói bảo hiểm bổ sung, không được trùng lặp với các quyền lợi do chương trình này cung cấp.

Hai dự luật H.R.3069 và S.1506 chỉ mới qua bước giới thiệu ở tiểu ban, chưa được hai viện Quốc Hội đem ra thảo luận, bỏ phiếu, do đó còn lâu mới trở thành luật.

Nhưng những dữ kiện như vậy cho thấy, việc cáo buộc Medicare for All là một “chủ trương” của cộng sản thực chất chỉ là thủ đoạn chụp mũ chính trị, không có căn cứ và cũng khó thuyết phục được cử tri trong cuộc bầu cử sắp tới.

California và tham vọng CalCare

Ở cấp tiểu bang, California cùng với New York đã nhiều lần cố gắng và thất bại trong việc thay thế thị trường bảo hiểm y tế tư nhân bằng chương trình Medicare for All vào các năm 1994 và 2017 mà lý do chính là cử tri không đồng ý tăng thuế để chính quyền có tiền thực hiện chương trình chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Năm 2022, Ủy ban Y Tế Hạ Viện California thông qua dự luật AB-1400 do Dân Biểu Ash Kalra (Dân Chủ-San Jose) đệ trình, nhắm xây dựng một chương trình bảo hiểm y tế riêng gọi là CalCare, dùng ngân quỹ tiểu bang chi trả các dịch vụ y tế cho toàn thể cư dân California theo phương thức “một người trả tiền,” thay cho các chương trình bảo hiểm y tế tư nhân hiện hành. Nhưng để có ngân quỹ, California phải tăng thuế lên các cá nhân giàu có và công ty; và đây là “điểm nghẽn” chính làm cho ý tưởng CalCare gặp phải sự phản đối mạnh.

Theo phân tích của Hiệp Hội Người Đóng Thuế (California Taxpayers Association), để thực hiện CalCare tiểu bang cần thu thuế hằng năm thêm $163 tỷ; còn theo tính toán của Trung Tâm Lao Động thuộc Đại học California, hệ thống y tế “một người trả tiền” sẽ tiêu tốn khoảng $222 tỷ mỗi năm.

Theo Tax Foundation, nếu tiểu bang được tăng thuế để chi trả cho chương trình y tế toàn dân thì bình quân mỗi gia đình California phải đóng thêm $12,250 tiền thuế mỗi năm; gia đình nghèo, thu nhập dưới mức $149,000 thì không phải chịu khoản thuế tăng thêm.

Muốn tăng thuế, California phải sửa đổi Hiến Pháp, thế là Hạ Viện tiểu bang đưa ra một dự luật có tên Assembly Constitutional Amendment 11, tức Tu Chính Hiến Pháp thứ 11, gọi tắt là ACA-11. Tu Chính Hiến Pháp phải được hai phần ba số nghị sĩ, dân biểu tiểu bang bỏ phiếu thuận, sau đó phải được trưng cầu dân ý để cử tri California có quyết định cuối cùng.

Không đồng thuận được dự luật ACA-11, không được tăng thuế nên chương trình CalCare đầy tham vọng phải bị gác lại trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022. Năm nay, dự luật lại được Dân Biểu Ash Kalra tái đệ trình, dưới cái tên mới là dự luật AB-1900, hay “CalCare – The California Guaranteed Health Care for All Act,” số phận của nó sẽ như thế nào thì hạ hồi phân giải!

Tuy vẫn là một ước vọng, một đề nghị nhưng Medicare for All, chăm sóc y tế cho mọi người, đang dần dần được người Mỹ quan tâm. Nếu các ứng cử viên Dân Chủ cấp tiến giành được chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một, Quốc Hội điều chỉnh lại các mục tiêu ưu tiên của quốc gia, đầu tư vào cuộc sống của người dân thay vì theo đuổi những cuộc chiến tranh vô nghĩa ở nước ngoài thì Medicare for All có triển vọng trở thành hiện thực trong tương lai không xa. [kn]