Con cái thời nay

Nguoi-viet.com

Tạp ghi Huy Phương

“Người nào cũng yêu con, nhưng người có văn hóa mới biết thương yêu cha mẹ!”
(Lâm Ngữ Đường)

Xem tin tức ở Việt Nam chúng ta thường nghĩ đến lúc đạo lý đã suy đồi. Thời gian qua, số vụ án con cái giết cha mẹ đang có chiều hướng gia tăng. Trên báo chí, không thiếu tin tường thuật những vụ án mạng tàn bạo do những đứa con bất hiếu thẳng tay đâm chém cha mẹ dù chỉ với những bất bình nhỏ.

(Hình minh họa: Greg Baker/AFP/Getty Images)

Nếu kể chuyện nghịch nữ hoặc nghịch tử ở Việt Nam, hẳn phải mất hàng nghìn trang giấy: Tơ Đênh Triệu (Quảng Nam) say rượu giết cha. Đặng Hùng Phương (Vĩnh Long) giết cha rồi đem lên Sài Gòn phi tang. Trần Văn Kiệt (Tây Ninh) đâm cha sau một lần cãi vã. Lê Văn Lực (Thanh Hóa) chỉ vì lời mắng “đồ ăn hại” đã đoạt mạng cha mình. Nguyễn Xuân Hậu (Lào Cai) chỉ vì bị la không chịu lo sửa soạn Tết đã đâm chết cha. Nguyễn Khả Đ. (Rạch Giá) giết mẹ rồi giấu xác trong lu nước. Nguyễn Thị Phin (Tây Ninh) giết mẹ chiều 30 Tết để lấy tiền, vàng. Nông Văn Thùy (Bắc Giang) xin tiền không được, đã vung chày sát hại mẹ. Bùi Minh Đạt (Hà Nội) vì mâu thuẫn đất đai, đã dùng dao chém nhiều nhát vào cổ, đầu, tay mẹ khiến nạn nhân tử vong tại chỗ. Lê Văn Phước (Đồng Nai) trong lúc tắm rửa, vệ sinh cho người mẹ 82 tuổi bị tai biến, đã liên tục chửi bới và đánh đập khiến bà cụ tử vong…

Chúng ta những người Việt đang sinh sống ngoài Việt Nam, ở Hoa Kỳ hay các nước khác thường cho là mình may mắn không phải sống ở cái đất nước đạo lý suy đồi, luân thường bại hoại. Nước Mỹ có 320 triệu dân, nửa năm chưa xảy ra một vụ án mạng con giết cha mẹ, đất nước Việt Nam chỉ có 90 triệu dân, tuần nào cũng có chuyện cha mẹ bị con đâm chém. Nhưng như thế có phải cha mẹ người Việt sống ở Mỹ, đời sống được bảo vệ và có hạnh phúc hơn không? Sở dĩ chúng tôi trình bày như vậy, vì giữa văn hóa Việt và Mỹ có những phần khác biệt.

Nhà văn Lâm Ngữ Đường trong “Một Quan Niệm Về Sống Đẹp” (Nguyễn Hiến Lê dịch) đã cho rằng người cao niên ở Mỹ về già vẫn làm việc hăng hái, vì họ theo chủ nghĩa cá nhân một cách thái quá, tự đắc, muốn độc lập, cho sự nhờ vả con cái là tủi nhục. Trong các quyền của công dân không có cái quyền của cha mẹ được con cái phụng dưỡng. Tại phương Tây, ông già bà lão không muốn xen vào đời sống của con, lánh mặt trong một nơi nào đó, tự lo cho cái ăn ngủ của mình. Người Trung Hoa (và người Á Đông?) không có cái quan niệm cá nhân độc lập, mà cho rằng những người trong gia đình có bổn phận giúp nhau, nếu về già mà phải nhờ cậy con, có điều chi mà xấu hổ!

Bản năng của muôn loài là thương yêu và bảo vệ con. Con gà mẹ dùng đôi cánh che chở cho bầy gà con trước sự hung hiểm của diều hâu. Con chim bay xa tha mồi về mớm cho con non nớt yếu đuối bên bờ tổ. Hung dữ như cọp beo cũng không có loài nào ăn thịt con. Nhưng muôn loài cũng không có cái cảnh nào có đàn con đi kiếm thức ăn cho những người sinh nở ra chúng lúc họ về già, không còn khả năng săn nhặt, nằm chờ chết trong hang ổ. Nhà văn Lâm Ngữ Đường cho rằng, “Người nào cũng yêu con, nhưng người có văn hóa mới biết thương yêu cha mẹ!”

Ở Mỹ, trong giờ hành chánh mà một đứa con lang thang ngoài đường, thì cảnh sát lập tức kết tội cha mẹ của chúng, nhưng một cụ già bị bỏ ngoài đường thì người ta tìm đến sở xã hội, liệu có ai truy tìm và lên án những đứa con.

Chúng ta phải chờ vài ba thế hệ nữa may ra, chứ hiện nay, các bậc cha mẹ người Việt ở Mỹ, tâm lý vẫn chưa sẵn sàng, còn cảm thấy tổn thương và đau khổ, than trách khi bị con cái đẩy ra khỏi nhà. Những vị cao niên Mỹ không ai than phiền vì con cái không quan tâm hay “bỏ rơi” mình. Đối với họ, con trên 18 tuổi đã ra khỏi gia đình, vì muốn cho con tự lập, có khi muốn con đi học xa, thăm hỏi, quan tâm là điều tốt, nhưng cha mẹ không bao giờ kỳ vọng nơi con cái khi mình về già, trông đợi sự giúp đỡ của con. Cha mẹ và con cái từ đây hết còn bổn phận với nhau. Do đó, họ chuẩn bị để dành tiền, đầu tư, mua bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm “sức khỏe lâu dài,” chuẩn bị “hậu sự” cho mình.

Như vậy các bậc cha mẹ này không còn cảm thấy đau khổ vì những lý do về con cái.

Trái lại người Việt hay Á Đông luôn cho rằng trong trăm nết thì chữ hiếu đứng đầu (Bách hạnh hiếu vi tiên). Theo Phật Giáo thì “tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật.” Khi thấy con cái đối xử với mình tệ bạc thì đem lòng ai oán, nhất là vào buổi giao thời, vẫn thường so sánh lối sống của gia đình ngày xưa, với lối sống “Mỹ hóa” bây giờ của con cái, và cũng vì chính sự đổi thay quá nhanh chóng của con cái, sinh ra ở Mỹ, hay chịu lối sống Mỹ quá sớm, hoặc là dùng chữ gia đình “vô phước” như cách than phiền của nhiều vị.

Quí vị đã có dịp lui tới chuyện trò với các vị cao niên người Việt trong các nhà dưỡng lão, đã thường biết đến nỗi buồn của họ, không phải vì tiền, vì danh mà vì một nỗi cô đơn, chỉ vì con cái không ngó ngàng đến họ. Khi tôi muốn kể nỗi lòng của một vị cao niên buồn bã, cô đơn trong một nhà dưỡng lão, trên trang báo, thì ông cụ chấp tay vái tôi, “Thôi xin ông, con tôi mà biết tôi kể lể với ông thì chúng hành tôi đến chết mất!”

– Một gia đình, khi người cha qua đời, những đứa con thấy mẹ thui thủi một mình, khuyên mẹ bán ngôi nhà rồi về ở với chúng nó. Như một trái bóng, bà bị đưa qua đưa lại giữa những đứa con, và chỗ ở cuối cùng của bà bây giờ là nhà dưỡng lão!

– Một bà cụ khi bị đưa vào bệnh viện, rồi nhà hưu dưỡng, vì lo xa, bà làm thủ tục trao cho cô con gái duy nhất, ngôi mobile home của bà, nhưng chỉ ít lâu sau, cô này bán ngôi nhà lấy tiền bỏ túi. Khi khỏe mạnh được trở về nhà, bà phải đi “share” phòng cho đến lúc qua đời.

– Một gia đình lúc người cha mất, bà mẹ vội vã sang tên ngôi nhà cho hai cô con con gái. Cô chị trả cho em một nửa số tiền để lấy hẳn ngôi nhà, và mời bà mẹ ra khỏi nhà. Lý do: Hạnh phúc gia đình của riêng cô. Người mà cô chọn là chồng, chứ không phải mẹ!

– Nếu bạn đọc thấy một người phụ nữ luống tuổi thường đi xe đạp trong khu Little Saigon, đó là người mẹ có bốn đứa con, bà đang ở nhà “share” vì không đứa con nào chịu “nuôi” mẹ.

Hầu hết những nhân vật trong câu chuyện này là quý bà, vì trong buổi giao thời này, còn mang tâm lý “nội trợ,” không biết lái xe, không biết Anh ngữ, và tình thương con cái còn nhiều như thuở còn ở Việt Nam, còn các ông thì dễ sống hơn. Mặt khác là bậc cha mẹ người Việt ở Mỹ không biết là các con đổi thay quá nhanh.

Phần đông những bậc cha mẹ ở Mỹ lâm vào cảnh ngộ trên vì có con cái sinh ra ở Mỹ hay được đem đến Mỹ quá sớm, và con cái có bằng cấp càng cao, giàu có càng nhiều thì hình như càng không nghĩ đến chuyện mình phải có bổn phận phụng dưỡng cha mẹ già. Không những phụng dưỡng cha mẹ già mà còn như lường gạt, lừa đảo các bậc sinh thành như những câu chuyện thường xảy ra trong cộng đồng Việt Nam mà chúng tôi trình bày ở trên. Cái cảnh trong gia đình nghèo, anh chị em thương nhau, con cái hiếu với cha mẹ, hình như chúng ta vẫn thường thấy trong đời. Những đứa con lớn lên ở Việt Nam, đã qua cái cảnh thiếu ăn, cha tù đày, mẹ vất vả ngược xuôi, hẳn trong lòng chúng còn một chỗ tựa cho cha mẹ.

Những câu chuyện con, dâu, con rể mời cha mẹ ra khỏi nhà không thiếu ở đây, nhan nhản, chẳng khác gì những thảm cảnh con cái giết cha mẹ ở Việt Nam. Gia đình người Việt ở Mỹ chưa thấy cảnh cha mẹ chết dưới tay con, nhưng khổ đau u sầu do con cái gây nên thì không thiếu, “Giết nhau chẳng cái Lưu Cầu, giết nhau bằng cái u sầu độc chưa?”

Cuối cùng bài học chưa thuộc của tuổi già vẫn là: “…Người hiểu đời coi việc lo liệu cho con là nghĩa vụ, là niềm vui, không mong chờ báo đáp. Chờ báo đáp là tự làm khổ mình.” (Chu Dung Cơ).

Bài học thứ hai là đừng bao giờ “dốc túi” cho con quá sớm trước khi nhắm mắt.

Thực ra, “Nuôi con mới biết lòng cha mẹ, về già mới biết lòng con cái.”

Trong chúng ta ai thực sự đã chuẩn bị cho tuổi già như người bản xứ, thôi thì trăm sự, đường cùng phải nhờ đến ông nhà nước.

Tại sao cộng sản không dạy được con?

Ngô Nhân Dụng

Nguoi-viet.com

Đầu tuần này, các mạng Internet bên Trung Quốc bàn tán ồn ào về một tai nạn xe hơi. Một chiếc xe Lamborghini và một chiếc Ferrari tan nát trong con đường hầm gần vận động trường Olympic tại thành phố Bắc Kinh.

Cảnh sát cho biết một thanh niên họ Uất (Yu), 20 tuổi, người thành phố Trường Xuân (Changchun) tỉnh Cát Lâm (Jilin), lái chiếc Ferrari. Người kia họ Đường (Tang), 21 tuổi, người Bắc Kinh. Và cả hai đều “thất nghiệp” hoặc “không làm việc.” Một công dân mạng ngỏ lời ca ngợi: “Chủ nghĩa xã hội ưu việt quá, cho nên mấy người không làm việc mà cũng lái những chiếc ‘xe khủng!’ Một công dân mạng cho biết giá một chiếc Lamborghini trong thị trường Trung Quốc khoảng 800,000 Mỹ kim; chiếc Ferrari rẻ hơn, chỉ có nửa triệu đô la.

Nếu quý vị tò mò, xin ghi chú thêm rằng người Tầu gọi xe Ferrari là 法拉利 (người Việt mình đọc là Pháp Lạp Lợi) và xe Lamborghini gọi là兰博基尼 (Lan Bác Cơ Ni, đọc theo lối người mình). Ngoài hai chiếc xe sang trên, còn nhiều chiếc xe khác đắt tiền cũng dính trong tai nạn. Bọn này vẫn quen tới trên đoạn đường hầm này đua xe, theo lời dân chúng kêu than. Một công dân mạng hỏi: “Có phải họ chạy đua cho kịp đến coi phim Furious 7 hay không?” Tai nạn xẩy ra vào 10 giờ đêm Thứ Bảy, bữa đó cuốn phim Fast and Furious (Vừa Nhanh vừa Hung) của Hollywood được trình chiếu lần đầu ở Bắc Kinh. Trên các mạng xã hội, mọi người chửi cảnh sát Bắc Kinh. Vì họ không hề nói đến nhãn hiệu hai chiếc xe mà chỉ báo cáo: hai chiếc xe nhỏ màu xanh lá cây và mầu đỏ. Một người viết trên mạng Sina Weibo hỏi: “Tên chúng là gì vậy? Con các ông lớn nào vậy?”

Người ta đặt câu hỏi này, vì mới Tháng Hai năm ngoái cũng có một chiếc xe Ferrari chạy quá nhanh gây tai nạn ở Bắc Kinh. Nhưng vụ tai nạn nổi tiếng nhất xẩy ra vào Tháng Ba năm 2012. Một thanh niên 23 tuổi chết vì lái xe quá nhanh ở Bắc Kinh, khiến cho ông bố mất cơ hội vào Bộ Chính Trị. Người tài xế chiếc xe Ferrari 458 Spider khi chết còn khỏa thân là con trai duy nhất của Lệnh Kế Hoạch, thư ký riêng của Chủ Tịch Hồ Cẩm Đào. Hai cô gái bị thương trong xe với Lệnh Cốc, một cô cũng không mặc quần áo.

Khi được mời đến nhận thi hài, Lệnh Kế Hoạch (Ling Jihua, 令计划) không nhận cái xác là con mình. Ông gọi ngay cho Chu Vĩnh Khang nhờ vận động che đậy vụ tai nạn. Họ Chu cầm đầu cả guồng máy cảnh sát, công an, mật vụ, gián điệp khổng lồ, lại đứng trùm tất cả ngành dầu khí. Ban Bảo vệ Trung Ương Đảng dùng áp lực bắt tờ Bắc Kinh Vãn Báo phải cắt bỏ bản tin về tai nạn; rồi cấm không cho một báo, đài nào loan tin. Hai cô gái bị thương nhận được một số tiền lớn, đưa đi xa, không ai thấy nữa. Món tiền này do công ty Dầu Lửa Quốc Gia cung cấp. Công an cấm các chữ như “Ferrari” hay “Thái tử đảng,” trên các mạng tìm kiếm. Nhưng sau cùng ai ai cũng biết. Cuối năm đó, Tập Cận Bình lên thay Hồ Cẩm Đào; bắt đầu chiến dịch trừ tham nhũng. Chu Vĩnh Khang đã chính thức bị điều tra. Tháng 12 năm 2014, Lệnh Kế Hoạch bị bắt. Tháng Chín năm 2013 Tưởng Cát Mẫn (蒋洁敏,Jiang Jiemin), tổng giám đốc công ty Dầu Lửa Quốc Gia cũng bị bắt, mới chính thức bị truy tố các tội tham nhũng vào ngày Thứ Hai, 13 Tháng Tư vừa rồi.

Các lãnh tụ cộng sản dạy con khó quá; ở nước ta cũng như bên Tàu. Trước đây mươi năm, một người cán bộ làm trong guồng máy nhà nước thị xã Bắc Ninh đã nói với tôi rằng hầu hết con cháu đám ông lớn trong tỉnh dính vào ma túy. Tôi không biết ở các tỉnh và thành phố khác ra sao. Tại sao các cán bộ cộng sản cao cấp không dạy nổi đám con hư?

Nếu bảo con cái dễ hư hỏng vì bố mẹ nhiều tiền bạc thì không chắc lắm. Những người cầm đầu các xí nghiệp lớn ở Anh, ở Canada hay ở Mỹ, lợi tức mỗi năm hàng trăm triệu, không thấy đám con cái họ ghiền ma túy hoặc lái xe Lamborghini và Ferrari chạy đua ngoài đường – mà mấy đứa được lái một chiếc Lamborghini trước khi đi làm? Bà Melinda Gates chẳng hạn, thường dẫn các con đi cùng trong những chuyến viếng thăm các địa điểm được vợ chồng Gates làm việc thiện. Bà cho con chứng kiến cảnh những gia đình nghèo khó ở Ấn Độ hay Phi Châu, để “chúng thấy một gia đình nghèo có được đàn gà để nuôi là cuộc sống họ hoàn toàn thay đổi,” bà kể với báo TIME. Melinda Gates bắt các con phải đi làm việc thiện nguyện, phải dành một phần ba số tiền bố mẹ cho hàng tuần đem cúng cho các hội thiện, nếu đem cho bố mẹ sẽ bù vào cho đủ.

Con cháu nhiều lãnh tụ cộng sản hư hỏng không phải vì tiền mà vì quyền. Quyền hành làm hư thối, Lord Acton nói vậy. Hư đến cả con cháu.

Thứ nhất, cuộc tranh đấu giành quyền lực trong đảng cộng sản rất gay go, gay go hơn cả cuộc cạnh tranh trên thương trường. Cho nên họ dành hết thời giờ, hết cả cuộc đời cho các mưu mẹo, thủ đoạn, các cuộc đấm đá, chém giết giữa các đồng chí với nhau. Mỗi một bước thăng quan tiến chức đều là một cuộc đấu tranh. Không ai còn thời giờ lo đến gia đình. Mà nền luân lý cộng sản không coi trọng giáo dục gia đình. Mao Trạch Đông lùa toàn dân vào công xã, tìm cách xóa bỏ cả hệ thống gia đình vì mọi người được chia ra ở từng khu nhà tập thể, tùy theo tuổi tác và tính giới; già, trẻ, nam, nữ đều ở riêng. Việc giáo dục trẻ em là công tác của đảng.

Thứ hai, muốn thành công, leo lên đến các chức vụ trong Trung Ương Đảng, trong Bộ Chính Trị, người ta phải bỏ qua tất cả các giá trị luân lý bình thường. Mao Trạch Đông xóa bỏ cả nền luân lý cũ, dạy dân Trung Hoa một nền đạo đức mới. Khi viết về Đạo Đức Cách Mạng, Hồ Chí Minh kết luận rằng đạo đức quan rọng nhất là tuân hành lệnh Đảng. Ông viết: “Nói tóm tắt thì Đạo Đức Cách Mạng là: …Ra sức làm việc cho đảng, giữ kỷ luật đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của đảng.” Ông nhắc lại lần nữa, giống Mao Trạch Đông hơn: “Đạo Đức Cách Mạng là tuyệt đối trung thành với đảng.”

Những người bất chấp các quy tắc đạo đức, nhân nghĩa bình thường của nhân loại thì không thể nào dạy cho con cái mình sống đạo đức được. Cho nên các lãnh tụ cộng sản muốn dạy con cũng khó.

Người Việt Nam thường đặt tên con là Nhân, là Đức, là Hiền hay thảo, là Hiếu hoặc Trung. Đó là những giá trị luân lý cha mẹ muốn các con noi theo.

Xem cách đặt tên con của gia đình ông Lệnh Kế Hoạch. Anh lớn của ông tên là Lệnh Phương Châm (Ling Fangzhen, 令方针), anh thứ nhì là Lệnh Chính Sách (Ling Zhengce, 令政策), em gái Lệnh Hồ Lộ Tuyến (Linghu Luxian, 令狐路线), em út Lệnh Hoàn Thành (Ling Wancheng, 令运城). Tất cả những cái tên này đều nằm trong ngôn ngữ trong văn kiện chính thức của đảng cộng sản hoặc các tài liệu học tập, tuyên truyền. Đặt tên con như vậy mới thấm nhuần Đạo Đức Cách Mạng của Mao chủ tịch.

Các lãnh tụ cộng sản dạy con khó hơn nữa vì không những bất chấp đạo lý họ còn bất chấp cả pháp luật. Người ta không thể dạy con sống lương thiện nếu chính mình luôn luôn bẻ gẫy cán cân công lý, tiêu biểu là lập tức can thiệp để che giấu các tội lỗi của con cái. Đứa con đã biết cha mẹ như vậy thì tự chúng cũng thấy mình thuộc một tầng lớp ưu tú, cả đời ngồi trên đầu thiên hạ!

Ở các nước dân chủ tự do chúng ta thấy một đại gia lái xe “xịn” khi gây tai nạn cũng bị bắt. Ngày 31 Tháng Ba vừa rồi, cảnh sát thành phố Mumbai (Bombay) đã bắt Samvit Ramesh Tara, 39 tuổi vì anh ta lái một chiếc xe Lamborghini chạy rất nhanh trên đường phố, có người thấy và tố cáo. Không biết ông Tara này làm gì, nhưng người lái xe Lamborghini chắc phải là một thứ đại gia. Bản tin được đăng trên tất cả các nhật báo mà không ai dám ra lệnh cấm.

Xứ Ấn Độ không có loại người ở Trung Quốc gọi là “Đảng của thái tử” (太子党), tiếng Anh dịch là Princeling.

Chữ này xuất hiện từ đầu thế kỷ 20, đặt tên cho đám bè bạn người con trưởng của Viên Thế Khải. Viên Thế Khải được đưa lên làm tổng thống dân quốc, rồi tự xưng hoàng đế, cho nên con ông trở thành “thái tử.” Ba chữ Thái Tử Đảng tiếp tục được dùng để gọi bọn con nhà quyền thế dưới mọi chế độ, bây giờ là con cháu các lãnh tụ đảng cộng sản.