“Nhát ma” người xem?

Sau khi hình ảnh 10 cô gái mặc áo dài trắng giữa đêm được sử dụng nhằm minh họa cho 10 nữ thanh niên xung phong bị tử trận tại Ngã ba Đồng Lộc được lan truyền trên mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng cách cách dàn dựng chương trình như vậy là “nhát ma” người xem. Nghệ sĩ Nam, người từng có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nghệ thuật nhận xét.

Tất nhiên là áo dài trắng giữa đêm thì người ta nói tới ma đúng không. Thật ra những cô gái đó đã mất thì họ không muốn họ làm ma đâu. Người ta chỉ muốn biết họ đã từng sống như thế, đã từng hát giữa đêm như thế, đã từng chiến đấu hết mình như vậy. Người ta là người mà đâu phải ma đâu.

Một bạn khán giả trẻ thì nói rằng cách dàn dựng như vậy tạo cảm giác sợ hãi.

Theo cá nhân em thì dàn dựng sân khấu như vậy thì hơi ghê, cho mọi người thấy cái gì đó sợ hãi.

Thật ra những cô gái đó đã mất thì họ không muốn họ làm ma đâu. Người ta chỉ muốn biết họ đã từng sống như thế, đã từng hát giữa đêm như thế, đã từng chiến đấu hết mình như vậy.
-Nghệ sĩ Nam

Nhiếp ảnh gia Na Sơn cũng đăng tải hình ảnh trên Facebook cá nhân và nhận được hàng ngàn lượt quan tâm. Nhiếp ảnh gia Na Sơn bình luận như sau:

Hình ảnh những liệt nữ luôn “sống” đến ngày nay như từng được nói đến trong thơ ca, phim ảnh là ý nói đến sự tưởng nhớ trong tâm trí, trong suy nghĩ của thế hệ sau, chứ không phải hiện hồn thô thiển kiểu ma quỉ như thế này, hỡi những cái đầu làm tổ chức chương trình kia ơi!

Nghệ sĩ Huyền Đan thì lại cho rằng việc đánh giá chất lượng nghệ thuật là vấn đề phụ thuộc vào thẩm mỹ và tri thức của từng đối tượng khán giả.

Trong một số bộ phận người dân yêu thích xem truyền hình, họ không có nhiều sự lựa chọn về tiếp cận thông tin và mỹ học thì chắc là họ vẫn thấy bình thường. Còn mình thì đi nhiều bảo tàng, có chuyên môn về mỹ học, có quan tâm về sân khấu kịch bản thì mình thấy chuyện đó như là một kịch bản của sự ngu dốt.

Lịch sử và lòng tin

Từ trước đến nay, dư luận thường cho rằng những chương trình nghệ thuật có tính chất lịch sử được tổ chức ở Việt Nam đều mang hình thức tuyên truyền lộ liễu.

Đơn cử như việc cư dân mạng tại Việt Nam đã bày tỏ sự bức xúc về Lễ cấp quốc gia kỷ niệm 50 năm Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968, được Nhà nước tổ chức một cách rầm rộ vào đầu năm nay. Người dân khi đó cho rằng việc tổ chức ăn mừng một sự kiện thương vong của đồng bào là không nên.

Blogger Trương Duy Nhất viết rõ “Lễ tưởng niệm biến thành những cuộc trình diễn cho người sống, cho hằng trăm quan chức phưỡn bụng ngồi xem. Nhiều dân tộc cũng đã đi qua chiến tranh. Nhưng không ai mải miết say sưa với những cuộc trình diễn tội ác như người Việt.”

Hình ảnh 10 cô gái mặc áo dài trắng giữa đêm xuất hiện trên kênh HTV.Courtesy of Facebook Nguyen Son

Một khán giả trẻ mà RFA phỏng vấn cho biết bạn không quan tâm đến những hoạt động ca ngợi sự kiện lịch sử do chính quyền tổ chức.

Thực sự em không quan tâm lắm đâu tại vì nó không đúng vào cái em cần xem. Thường thường muốn xem thì phải có lòng tin mà em có cảm giác không có lòng tin cho lắm. Tất cả những người như tụi em thì chắc là 99% không thích cho lắm bởi vì không chạm được dây cảm xúc của những người trẻ vì khá là tuyên truyền.

Nghệ sĩ Huyền Đan cho biết tuy anh đồng cảm với thanh niên trong nước, nhưng anh nói việc tổ chức những chương trình giáo dục lịch sử như vậy là cần thiết.

Những chương trình lịch sử, vinh danh này nọ về mặt kiến thức hoặc truyền thông thì nó cần thiết. Nhưng nó chỉ cần thiết khi lịch sử được trả lại về sự thật của nó thôi. Còn bây giờ nhiều người trẻ không xem là vì họ biết họ đang xem những cái không thật.

Trở lại chương trình “Đồng Lộc – Bài ca bất tử”, nghệ sĩ Nam cho biết anh không trực tiếp xem chương trình nhưng khi xem thời sự trong nước thì cả anh và người trong gia đình đều ngạc nhiên vì không biết “chiến thắng Đồng Lộc” mà bản tin nói tới là chiến thắng nào.

Làm gì có cái chiến thắng nào ở nơi người ta chỉ xây dựng một cái cung đường thôi. Những cô gái đó chết là những điều bình thường trong chiến tranh thôi mà. Đâu có chiến thắng nào ở đó đâu. Chúng tôi đều hỏi nhau và đều đồng ý là làm quá. Cái này là làm quá bởi vì chẳng có chiến thắng nào ở Đồng Lộc cả.

Còn bây giờ nhiều người trẻ không xem là vì họ biết họ đang xem những cái không thật.
-Huyền Đan

Nghệ sĩ Nam khẳng định việc làm sai lệch lịch sử sẽ gây phản ứng ngược thay vì vinh danh người đã mất

Nếu mà chúng ta làm những gì đúng thì sẽ vinh danh những người đã mất. Còn chúng ta làm sai, làm quá, nói thêm nói bớt thì câu chuyện đó sẽ bị lệch lạc đi. Ví dụ như những người không hiểu gì về chiến tranh, không biết gì về những câu chuyện đã qua thì họ sẽ nhìn thấy đi vinh danh 10 con ma làm cái gì vậy? Thế là hay hay là dở!

Sự thật và thực tài

Câu hỏi làm thế nào để giới trẻ quan tâm hơn và yêu mến lịch sử nước nhà là điều mà ngành giáo dục và những người quan tâm vẫn luôn trăn trở. Nghệ sĩ Nam cho rằng nên tập trung vào sửa đổi sách giáo khoa lịch sử hơn là “diễn trò” bằng những chương trình ca múa văn nghệ.

Chương trình như thế này diễn ra một lần chẳng ai xem. Rồi nhiều khi diễn ra để cho mọi người cãi nhau một thời gian, 5, 7 ngày, một tuần lễ rồi quên. Thế đâu có hay! Điều quan trọng nhất hiện giờ với tôi là sách giáo khoa lịch sử phải viết lại cho đúng, cho đầy đủ để thanh niên hiểu nhiều hơn về lịch sử chính xác của Việt Nam là gì, để yêu quê hương mình đúng chứ không phải là bề nổi.

Nghệ sĩ Huyền Đan thì cho rằng anh phải lên tiếng vì những chương trình như vậy không chỉ sai về nội dung lịch sử mà còn yếu kém về tư duy nghệ thuật. Bên cạnh đó, anh hy vọng sẽ có những nghệ sĩ tài năng hơn tham gia vào những hoạt động truyền bá thông tin cho công chúng.

Em đả kích là vì em thấy nó quá sai, không nói sao được. Mình phải nói, nhưng mình vẫn ủng hộ chuyện phải có những hoạt động đó và những người giỏi có khả năng truyền tải ngôn ngữ ở những tầng nghĩa, ở những hình thức thể hiện mỹ học cao hơn.

Một nghệ sĩ dấu tên nói với RFA rằng những chương trình nghệ thuật tuyên truyền và ca ngợi của nhà nước luôn được làm theo đơn đặt hàng, thông qua những người mà theo người này là không có tư chất, không có kiến thức và lòng tự trọng.

“Gạc Ma-Vòng tròn bất tử”: Số phận cuốn sách về đâu?

Cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” là cuốn sách đầu tiên trong lịch sử xuất bản của Việt Nam phải được thẩm định bởi một Hội đồng thẩm định cấp nhà nước.

Quyển sách này được thực hiện với sự tham gia biên soạn của 68 người gồm các tướng lĩnh trong quân đội, các nhà nghiên cứu sử học, các nhà báo, các cựu chiến binh Gạc Ma, trải qua hàng trăm lần chỉnh sửa, 48 lần biên tập, 14 nhà xuất bản trong thời gian 4 năm xin cấp phép, được chính thức phát hành vào trung tuần tháng 7 vừa qua, bởi Công ty Trí Việt-First News.

Truyền thông trong nước đồng loạt đưa tin về sự kiện ra mắt sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” diễn ra vào ngày 10 tháng 7 năm 2018, ở thành phố Hồ Chí Minh.

Phát biểu tại buổi ra mắt sách trong vai trò Chủ biên, Thiếu tướng Lê Mã Lương cho biết quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” ghi chép lại sự kiện lịch sử bi tráng của 64 chiến sĩ Hải quân Việt Nam đã hy sinh tại bãi đá san hô Gạc Ma, thuộc quần đảo Trường Sa vào ngày 14 tháng 3 năm 1988 để gìn giữ biển đảo. Thiếu tướng Lê Mã Lương nói rằng quyển sách này để tri ân những người đã ngã xuống, đồng thời “truyền lửa” cho các thế hệ tiếp nối trong tinh thần bảo vệ tổ quốc. Vị Chủ biên quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” còn nhấn mạnh quyển sách ra đời khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt Nam bằng sự hy sinh của các thế hệ từ xưa đến nay và mãi về sau.

Quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” được ấn bản lần đầu tiên với số lượng 10 ngàn quyển và đã bán hết sau 9 ngày phát hành. Vào ngày ra mắt sách 10 tháng 7, quyển sách được tái bản thêm 20 ngàn cuốn.

Mặc dù việc ấn hành và phổ biến quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” lần đầu tiên tại Việt Nam sau hơn 30 năm sự kiện lịch sử diễn ra được cho là rất thành công khi được đông đảo công chúng đón nhận, tuy nhiên quyển sách này cũng gặp phải luồng dư luận phản đối ngay sau buổi ra mắt sách, trong đó có ý kiến của Thiếu tướng Hoàng Kiền đề nghị tạm đình chỉ phát hành sách cũng như Bộ Quốc Phòng kiểm tra lại cuốn sách và khi có kết luận thì cần thu hồi hủy bỏ toàn bộ nếu nội dung viết có chèn vào lệnh của cấp trên “không được nổ súng”, vì đó là ý đồ xấu, xuyên tạc sự thật lịch sử.

Tôi xin hỏi một câu rằng ngay cả lệnh đưa ra là ‘không bắn trước’, thì tại sao không có một chủ trương tác chiến để phản ứng khi tàu chiến Trung Quốc áp sát đảo Trường Sa với dã tâm xâm chiếm? Phải có một kế hoạch tác chiến để bảo vệ biển đảo của Việt Nam. Tại sao Bộ Quốc Phòng không có một kế hoạch tác chiến là thế nào? Và khi không có kế hoạch tác chiến mà đưa đến cái lệnh ‘không được bắn trước’ thì tự nhiên sẽ làm cho chiến sĩ Việt Nam bị động và sẽ không phản ứng gì cả, để cho Trung Quốc có thể sử dụng súng đại liên, súng cối…giết hại chiến sĩ Việt Nam
-GS. Nguyễn Đăng Hưng

Vào ngày 16 tháng 7, Nhà xuất bản Văn học, đơn vị liên kết với Công ty Trí Việt-First News xuất bản cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” ra thông báo tạm dừng phát hành để đính chính, sửa chữa.

Hai luồng dư luận đối nghịch nhau

Đài RFA ghi nhận qua mạng xã hội, ông Nguyễn Văn Phước, Tổng giám đốc Công ty Trí Việt-First News chia sẻ ông đã cố gắng vượt qua mọi khó khăn, trở ngại để xin phép bằng được cho việc xuất bản cuốn sách thiêng liêng “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” và ông không bao giờ nghĩ đến ngày sách được phát hành, lại có rất nhiều người không đọc, không quan tâm đến tổng thể cuốn sách, mà chỉ chăm chăm vào đúng một chữ “trước” khi cựu chiến binh Gạc Ma Nguyễn Văn Lanh trong lời kể, nói là “vì không có lệnh nổ súng…”, khác với những cựu chiến binh Gạc Ma khác đều kể là “lệnh không nổ súng trước”. Ông Nguyễn Văn Phước nhấn mạnh vì mỗi một chữ “trước” mà đã tạo nên một làn sóng phản đối cuốn sách khủng khiếp chưa từng có, đòi thu hồi hủy diệt cuốn sách.

Cựu chiến binh Gạc Ma Lê Hữu Thảo lên tiếng với RFA xoay quanh các luồng dư luận trái chiều về cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử”:

“Phải công nhận ra mắt được cuốn sách là thành công cực kỳ lớn, nhưng cũng có những lỗi do chủ quan lẫn khách quan nên cũng chưa được hoàn hảo. Đây là sách lịch sử thì là hiểu sai. Đây là một quyển sách viết về sự kiện lịch sử, viết về những nhân chứng lịch sử có thật. Còn nếu gọi là viết thật cặn kẻ sự thật trên đảo thì có liên quan đến chiến tranh nghiên cứu và lúc đó mới gọi chính xác là sách lịch sử.”

Đài Á Châu Tự Do cũng ghi nhận rất nhiều độc giả và những người quan tâm đến cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” bày tỏ lo ngại rằng quyển sách này sẽ bị cấm xuất bản, khi gặp sự phản đối mạnh mẽ bởi yếu tố như vừa nêu.

Buổi ra mắt sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” tại thành phố Hồ Chí Minh, ngày 10/07/18. Courtesy: Ảnh chụp màn hình baomoi.com

Trong khi đó, Thiếu tướng Lê Mã Lương đã phản bác lại cáo buộc của Thiếu tướng Hoàng Kiền về đề nghị thu hồi cuốn sách và bài viết phản hồi của ông được cư dân mạng chuyển tải trên mạng xã hội những ngày vừa qua.

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng, một trong những người ủng hộ cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử”, lập lại với RFA lời phát biểu tại buổi ra mắt sách của Thiếu tướng-Chuẩn Đô Đốc Lê Kế Lâm, từng giữ chức vụ Phó tham mưu trưởng Hạm đội 171, Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 61, trực tiếp phụ trách tác chiến của Quân chủng Hải quân vào thời điểm xảy ra cuộc chiến tại đảo Gạc Ma:

“Tướng Lâm có nói là chúng tôi không có tác chiến gì cả vì không có kế hoạch. Tự nhiên các quân lính của chúng tôi có mặt tại đó không có phản ứng nào cả. Cho nên Trung Quốc đã làm một cuộc thảm sát.”

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng đưa ra lập luận với những người phản bác quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử”:

“Tôi xin hỏi một câu rằng ngay cả lệnh đưa ra là ‘không bắn trước’, thì tại sao không có một chủ trương tác chiến để phản ứng khi tàu chiến Trung Quốc áp sát đảo Trường Sa với dã tâm xâm chiếm? Phải có một kế hoạch tác chiến để bảo vệ biển đảo của Việt Nam. Tại sao Bộ Quốc Phòng không có một kế hoạch tác chiến là thế nào? Và khi không có kế hoạch tác chiến mà đưa đến cái lệnh ‘không được bắn trước’ thì tự nhiên sẽ làm cho chiến sĩ Việt Nam bị động và sẽ không phản ứng gì cả, để cho Trung Quốc có thể sử dụng súng đại liên, súng cối…giết hại chiến sĩ Việt Nam”.

Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế-Xã hội Đà Nẵng, chia sẻ trên tài khoản Facebook cá nhân rằng sau khi đọc và so sánh nội dung hai cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” với “Những điều cần biết về hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và khu vực thềm lục địa phía Nam (DK1), thì ông hiểu rõ vì sao cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” gặp khó khăn cả trước, trong và sau khi xuất bản. Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn còn nhấn mạnh ông tin những người lính trực tiếp chiến đấu ở Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao vì “giữa phút sinh tử, không ai nói dối làm gì, trừ khi ai đó ép buộc họ phải nói dối”. Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn cho biết ông tin rằng các chiến sĩ khi bị quân Trung Quốc bắn xối xả, đã không phản kháng lại dù bằng vũ khí yếu hơn vì “có lệnh của trên” và lệnh ban ra đó không bao giờ có bằng văn bản.

Sau nhiều ý kiến tranh luận trái chiều xuất hiện trên mạng xã hội tại Việt Nam, liên quan cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử”, Báo mạng Công an thành phố Hồ Chí Minh, vào ngày 21 tháng 7 loan tin Công ty First News-Trí Việt đã hoàn tất 30.000 tờ in bổ sung 8 điểm đính chính để kẹp vào sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” gửi đến các nhà sách trên toàn quốc vào ngày 19-7. Ông Nguyễn Khắc Mai, nguyên Vụ truởng Vụ Nghiên cứu, Ban Dân vận Trung ương nhận định với RFA về thông tin mới nhất quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” được phát hành lại:

“Người ta muốn vùi dập, không cho thông tin, không cho thông báo, không cho dân biết về cuộc chiến ấy, cuộc thảm sát ấy của Trung Quốc. Người ta muốn che giấu nó đi. Thậm chí những cuộc tưởng niệm, người ta còn tìm cách phá hoại, gây khó dễ, bắt bớ…Nhưng cuối cùng bây giờ buộc phải cho công bố sự thật này. Bởi vì dư luận chân chính, yêu nước, chống Trung Quốc xâm lược đã chiến thắng”

Thế giới sẽ biết về một cuộc chiến mà Trung Quốc dùng lực lượng hùng hậu tàn bạo và Việt Nam có ý chí bảo vệ độc lập, chứ không có vũ khí trong tay cũng như tìm hiểu lại sự kiện qua video clip do Trung Quốc phổ biến để thấy được sự thật cuộc chiến cướp bóc của Trung Quốc chiếm đảo Gạc Ma, tố cáo sự dã man, tàn bạo và vô nhân đạo của phía Trung Quốc
-Ông Nguyễn Khắc Mai

Thông điệp tích cực

Tại buổi ra mắt sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” vào ngày 10 tháng 7, Nhà xuất bản Fortis, ở Mỹ đã ký hợp đồng với nhà xuất bản ở Việt Nam, chuyển nhượng quyền xuất bản cuốn sách này sang Anh ngữ với số tiền chuyển nhượng 0 đồng. Đại diện Nhà xuất bản Fortis, ông James G. Zumwalt cho biết sẽ phát hành quyển sách “Gac Ma-Immortal Circle” ở Mỹ và số tiền thu được từ việc bán sách sẽ đóng góp hỗ trợ cho các cựu chiến binh và liệt sĩ Gạc Ma.

Ông Nguyễn Khắc Mai nói với RFA rằng quyển sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” được xuất bản ở Mỹ còn hỗ trợ về mặt truyền thông với dư luận quốc tế:

“Thế giới sẽ biết về một cuộc chiến mà Trung Quốc dùng lực lượng hùng hậu tàn bạo và Việt Nam có ý chí bảo vệ độc lập, chứ không có vũ khí trong tay cũng như tìm hiểu lại sự kiện qua video clip do Trung Quốc phổ biến để thấy được sự thật cuộc chiến cướp bóc của Trung Quốc chiếm đảo Gạc Ma, tố cáo sự dã man, tàn bạo và vô nhân đạo của phía Trung Quốc.”

Đại diện của các cựu chiến binh Gạc Ma, cựu chiến binh Lê Hữu Thảo bày tỏ mong muốn cuốn sách “Gạc Ma-Vòng tròn bất tử” góp phần hun đúc tinh thần kiên cường chống giặc ngoại xâm, bảo vệ tổ quốc cho nhiều thế hệ thanh niên mai hậu của Việt Nam. Và, Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng cũng cho biết tại buổi ra mắt sách vừa qua, các doanh nhân yêu nước đã mua một số lượng lớn, những 2000 cuốn sách gửi cho các trường học, để làm tài liệu giảng dạy cho môn Lịch sử Việt Nam.