Hôm 17/6, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội phát đi cảnh báo về các cuộc biểu tình gần khu vực tòa đại sứ và khuyên công dân Mỹ nên cẩn trọng khi đi đến những nơi tập trung đông người.
“Trong nhiều ngày qua, thỉnh thoảng đã có các cuộc biểu tình ôn hòa, nhỏ lẻ ở khu vực lân cận Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội”, thông cáo của tòa đại sứ viết.
“Chúng tôi dự đoán rằng khi các hạn chế COVID-19 tiếp tục được nới lỏng, thỉnh thoảng có thể có các cuộc biểu tình ôn hòa và chúng tôi nhắc nhở tất cả công dân Hoa Kỳ rằng họ phải tuân theo tất cả quy định tại địa phương khi đi du lịch hoặc cư trú tại Việt Nam”, công báo cho biết thêm, đồng thời khuyên công dân nến lưu ý đến các diễn biến xung quanh cũng như thận trọng tại những nơi tụ tập đông người.
Trong tuần qua trên mạng xã hội xuất hiện các video về các vụ biểu tình được cho là của các “dân oan” đến từ nhiều tỉnh, thành đến trung tâm thủ đô Hà Nội, yêu cầu chính quyền trung ương giải quyết các tranh chấp về đất đai, giải quyết khiếu nại, kêu gọi bài trừ tham nhũng và tôn trọng nhân quyền. Trong số này có các cuộc biểu tình gần Đại sứ quán Hoa Kỳ.
Các cuộc biểu tình này diễn ra khi các quan chức từ Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, bao gồm Thứ trưởng Wendy Sherman và Trợ lý Ngoại trưởng Todd Robinson thăm Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Gấm, 80 tuổi, một nông dân từ Quảng Ninh, viết trên Facebook: “Ngày 16/6/2022 dân oan 3 miền đến Đại sứ quán Mỹ, bị công an bắt về số 1 phố Ngô Thì Nhậm quận Hà Đông [Cục 1 – Văn phòng Giải quyết Khiếu nại, Tố cáo của Thanh Tra Chính phủ]: ổ tham nhũng không có ai làm việc, chỉ có thanh tra chính phủ không nhận đơn thư của dân, trả đơn của dân về nơi cướp đất của dân”.
Bà Gấm viết thêm: “Việt nam không có nhân quyền”.
Trong một video phát trực tiếp vào ngày 14/6, những người biểu tình giương biểu ngữ “dân oan đòi nhà đất” và kêu gọi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính “cứu dân”, “trả đất, trả nhà cho dân”.
Ông Đoàn Thành Giang, một nông dân từ Đồng Nai, loan báo trên Facebook rằng “dân oan” từ các tỉnh Đồng Nai, Bình Định, Bình Dương, Bình Phước, Tiền Giang, Bạc Liêu, Lâm Đồng, Bạc Liêu, Cà Mau…đã ra Hà Nội biểu tình từ tuần đầu của tháng 6, bao gồm các cuộc biểu tình tại nơi được cho là trước tư dinh của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Thủ tướng Phạm Minh Chính, và Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, trước văn phòng của các vị lãnh đạo cấp cao và trước tượng đài Lênin.
Truyền thông Việt Nam không loan tin về những cuộc biểu tình này.
Gia đình tù nhân lương tâm Lê Hữu Minh Tuấn cho VOA biết rằng sức khỏe của ông đang trong tình trạng “nguy cấp” trong trại giam ở Việt Nam và đã cầu cứu Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nhờ can thiệp.
Sau hơn hai năm kể từ khi ông Tuấn bị bắt, lần đầu tiên gia đình được thăm gặp ông trong trại giam vào cuối tháng 5 vừa qua nhưng gia đình rất bất ngờ vì sức khỏe của ông xuống dốc.
Bà Lê Thị Hòai Tâm, chị của ông Tuấn, cho VOA biết về chuyến thăm tù của gia đình ông Tuấn tại trại giam Bố Lá ở tỉnh Bình Dương, do Công an thành phố Hồ Chí Minh quản lý:
“Sau hai năm thì gia đình lần đầu tiên được vô thăm Tuấn ở trại Bố Lá. Sau khi thăm thì gia đình choáng váng nên mẹ bệnh luôn.
“Tuấn từng khỏe mạnh… mà bây giờ còn xương với da, tai bị điếc, mình bị ghẻ lở, thoát vị đĩa đệm, trĩ, không ngồi được…Tình hình sức khỏe rất khẩn cấp. Với tình hình sức khỏe như thế này thì không còn trụ được bao lây đâu”.
HÌNH: – Lê Hữu Minh Tuấn – thành viên Hội Nhà báo Độc Lập Việt Nam.
Bà Tâm, hiện đang sinh sống ở California, Hoa Kỳ, cho VOA biết rằng thân nhân đã đến trại giam Bố Lá thăm ông Tuấn vào cuối tháng 5/2022 sau khi ông được chuyển đến đây từ trại giam số 4 Phan Đăng Lưu ở Tp. HCM. Bà cho biết đây là chuyến thăm đầu tiên của gia đình kể từ ngày ông bị bắt vào tháng 6/2020 với cáo buộc “tuyên truyền chống nhà nước” theo Điều 117 Bộ Luật Hình sự.
Ông Tuấn hiện đang thụ án 11 năm tù và sau đó sẽ tiếp tục bị quản chế 3 năm. Gia đình cho biết họ không được phép tham dự các phiên xử sơ thẩm và phúc thẩm đối với ông Tuấn, lần lượt diễn ra vào tháng 1/2021 và tháng 2/2022.
Lo ngại trước tình hình sức khỏe được cho là “nguy kịch” của ông Tuấn, bà Tâm vào ngày 10/6 vừa qua đã bay đến thủ đô Washington để nhờ Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ can thiệp.
Bà Tâm nói:
“Tôi đã bay qua Washington hôm thứ Sáu để Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ có thể làm cái gì đó để giúp Tuấn trong tình trạng như thế này. Họ hứa sẽ làm được cái này tốt nhất thì họ làm để cải thiện tình hình của Tuấn.”
Gia đình cho biết ông Tuấn bị mắc nhiều chứng bệnh mà không được cán bộ quản giáo cho đi khám chữa, điều trị trong khi việc gửi thuốc men và thực phẩm vào trại rất khó khăn.
VOA đã liên lạc Công an Tp. HCM, Bộ Công an để xin ý kiến về trường hợp giam giữ của ông Tuấn, nhưng chưa được phản hồi.
Ông Lê Hữu Minh Tuấn, 33 tuổi, là thành viên của Hội Nhà báo Độc Lập Việt Nam. Các thành viên khác của hội này như ông Phạm Chí Dũng – một blogger của VOA Tiếng Việt, ông Nguyễn Tường Thuỵ – Phó chủ tịch của hội – cũng bị bắt trước đó với cùng cáo buộc.
Cả ba nhà báo này đã bị tuyên án tổng cộng 37 năm tù giam và 9 năm quản chế trong phiên xử sơ thẩm vào ngày 5/1/2021. Chính quyền Việt Nam cho rằng các nhà báo này “sử dụng nhiều bút danh để đăng tải nhiều bài viết có nội dung xuyên tạc chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước”.
Ngay sau phiên sơ thẩm, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và Liên minh châu (EU) lên tiếng về bản án “khắc nghiệt” và kêu gọi trả tự do cho ba thành viên của Hội Nhà báo Độc lập Việt Nam.
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ gọi các bản án này là “khắc nghiệt” và rằng “đây là hành động mới nhất của xu hướng bắt bớ và kết án đáng lo ngại và đang gia tăng đối với công dân Việt Nam thực hiện các quyền được ghi trong hiến pháp của nước này”.
Nhóm Công tác về Bắt giữ Tùy tiện của Liên hợp quốc (WGAD) vào tháng 6/2021 đã đưa ra ý kiến về trường hợp của Lê Hữu Minh Tuấn sau khi bị bắt, nói rằng việc giam giữ ông Tuấn là “tùy tiện” và kêu gọi trả tự do ngay lập tức cho ông.
Ủy ban Bảo vệ Ký giả (CPJ) cũng kêu gọi nhà chức trách Việt Nam “trả tự do ngay lập tức cho nhà báo Lê Hữu Minh Tuấn và chấm dứt chiến dịch sách nhiễu các thành viên của Hội Nhà báo Độc lập Việt Nam”.
Lê Hữu Minh Tuấn – thành viên Hội Nhà báo Độc Lập Việt Nam.
Mỗi người mỗi ý. Cá nhân tôi thì luôn quan niệm rằng khi mình nói tới chuyện gì đó, trước hết cần bàn về ý nghĩa ngôn từ. Sau đó là bàn về “nguyên nhân” và “hậu quả”.
Vụ Việt Á có thể nói đó là một vụ “tham nhũng” đơn thuần hay không?
Theo luật VN, tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để hưởng lợi ích vật chất trái pháp luật, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể, cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức…
Theo tôi vụ Việt Á không phải là một vụ “tham nhũng” hay “trục lợi” đơn thuần. Hành vi “tham nhũng”, theo luật đã dẫn trên, chỉ đóng khung ở không gian kinh tế.
Thực tế cho thấy vụ Việt Á là một đại án giết người có tổ chức, của cả một hệ thống đảng viên CSVN, từ thượng tầng quốc gia xuống cho tới hàng “tép riu” là ông chủ Việt Á.
Vụ Việt Á vì vậy cũng không đơn giản là một chỉ dấu “suy thoái” của quan chức.
Sự việc xảy ra tuần tự là: Việt Á mua kít của TQ với giá rẻ (như bèo) khoảng 1 đô la/kit. Bộ quốc phòng nhập cuộc, qua đại diện là “Học viện quân y”, biến kít TQ thành sản phẩm phát minh khoa học nội địa. Tới phiên Bộ Khoa học. Bộ này “bảo kê” kít Việt Á là hàng thứ xịn, do quốc nội sáng chế, được chuẩn nhận phẩm chất ngang hàng kít quốc tế. Kế tới là Bộ Y tế. Bộ này ra đủ thứ luật lệ buộc dân chúng phải thử nghiệm “đại trà”, ai cũng có thể bị ép ngoáy mũi thử nghiệm. Giá kít được đội lên 470.000 đồng/kít.
Cuối cùng (trùm cuối) ra chỉ thị khuyến cáo các cơ sở y tế đọa phương phải mua kít Việt Á trong chiến dịch “chống dịch như chống giặc”.
(Trùm cuối tìm đâu xa. Họ phải là (những) người chủ trương “chống dịch như chống giặc”).
Hàng ngàn người dân có thể đã không bị chết oan. Hàng trăm ngàn, thậm chí hàng triệu cá nhân, gia đình… gia sản đã không bị tiêu tan, gia đình không bị ly tán (do cách ly). Vô số gia đình nhuốm cảnh tang thương, của mất, người chết…
Có người gọi vụ Việt Á là một hiện tượng “lũng đoạn nhà nước”. Đây cũng là cách phê phán đơn thuần dựa trên kinh tế.
Nhưng ngoài việc gây thiệt hại kinh tế, “hệ thống Việt Á” còn giết chết nhiều người và gây xáo trộn xã hội. Tổn thất kinh tế chưa thể kiểm kê. Suy trầm kinh tế dĩ nhiên có đóng góp của hệ thống Việt Á.
Nhưng trầm trọng hơn cả là cú chấn thương tâm lý và đạo đức. Dân nhìn cán bộ đảng viên như những kẻ tội phạm.
Về nhân mạng, đến từ kít dỏm, là bao nhiêu? Do Covid-19 là một chuyện. Nạn nhân đến từ việc hạn chế cứu trợ (đặc biệt ở Sài gòn) là bao nhiêu? Những người hữu trách, như bí thư Nên ở Sài gòn, phải cho người dân biết hết những sự thật.
Vụ Việt Á không phải là “ruồi muỗi”, kiểu Đặng Tiểu Bình nói “mở cửa thì ruồi muỗi bay vào”.
Hiện thời, có chỗ nào, cơ quan nào, lãnh vực nào còn “trong sạch” ở VN? Từ chốn thờ tự chùa chiền cho tới hệ thống giáo dục.
Không có chỗ nào không nhơ bẩn.
Nói tới đất đai, một tài phiệt địa ốc thành danh là có hàng chục, hàng trăm cán bộ móc ngoặc lạm dụng quyền lực. VN có bao nhiêu tài phiệt địa ốc là có bấy nhiêu tội phạm (tiềm năng). Lợi ích đem lại cho đất nước và dân tộc là gì ? Không có gì. Tài sản quốc gia chạy vô túi tài phiệt. Để lại hàng trăm ngàn, hàng triệu dân oan, hàng triệu gia đình mất nhà mất đất, hàng triệu nông dân mất ruộng canh tác… (Và dĩ nhiên để lại một đảng CSVN hủ bại tuyệt đối).
Cái gọi là “nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam” như cái thây ma thúi nát. Hệ thống Việt Á là một trong những con giòi đang rỉa rói cái thây ma này.
Không ai có thể cứu sống cái thây ma hết cả.
Ông Trọng diệt tham nhũng là làm chuyện đúng, không thể phản biện. Nhưng liệu ông tiếp tục đốt lò được bao lâu? Ông Trọng tuổi đã cao, sức khỏe lại không tốt. Nhìn xa một chút là thấy hãi hùng. Sau ông Trọng sẽ là đại hồng thủy.
Ông Trọng không thể cứu cái thây ma “nhà nước pháp quyền XHCN”. Ông Trọng bắt chước Tập Cận Bình từ ý tưởng đến hành vi. Tập thành công vì chung quanh Tập có những cộng sự lỗi lạc, có thể thiết lập các cơ chế để “nhốt quyền lực vào cái lồng lập pháp”. Nhiều năm trước ông Trọng có nói tới vụ này nhưng rốt cục không ra sao. Bởi vì trong đảng CSVN không có người tài giỏi, tầm như Vương Hộ Ninh của CSTQ hết cả.
Theo tôi, như ý kiến hôm qua, để VN thoát trận đại hồng thủy, do suy thoái kinh tế, do tranh chấp giữa các đại cường, do chiến tranh tiềm tàng… ông Trọng nên “đi trước thời đại”, kiểu “giữ đảng từ xa”. Bằng cách tiệm tiến dân chủ hóa chế độ. Hãy kết liễu “nhà nước pháp quyền XHCN” một cách hòa bình. Hãy để 50% dân biểu QH là người ngoài đảng. Hãy để chính phủ do người ngoài đảng lo liệu. Đảng CSVN nắm quốc phòng và công an là đủ.
Thời gian gần đây, trên mạng xã hội và cả trên báo chí thường nhắc đến từ “Trùm cuối”. Từ này gợi cho người ta hình ảnh của tập đoàn mafia, của giới giang hồ, xã hội đen. Bởi “Trùm cuối” là kẻ cầm đầu, là đầu đàn, là đầu sỏ, là kẻ giấu mặt sai khiến tay chân, bộ hạ, thuộc cấp thực hiện những âm mưu, những kế hoạch. Đó là kẻ có quyền lực rất lớn, có sức mạnh khủng mới điều binh, khiển tướng được.
Trong vụ test kit Việt Á, đã có một Chủ tịch thành phố, một Bộ trưởng bị tước đảng và đi tù. Đã có vài chục cán bộ địa phương bị bắt và điều tra. Cũng đã có người tìm đến cái chết. Thế nhưng, dư luận vẫn chưa đồng tình, nhân dân vẫn chưa thoả mãn. Theo họ, một mình kẻ vô danh tiểu tốt như Phan Quốc Việt, giám đốc một công ty không tên tuổi, cơ sở sản xuất chỉ là căn phòng bé tý với khoảng chục nhân viên không có chuyên môn. Dù đã được một cựu nhà báo viết bài lăng xê như là một kẻ tài trí hơn người, tận tuỵ cống hiến với những khát vọng giúp đời, cứu người bằng những lời ca ngợi lên mây xanh. Cũng đã từng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cấp huân chương. Thế nhưng từng ấy cũng không thể giúp cho Phan Quốc Việt tác oai tác quái một thời gian dài như vậy.
Một mình Việt không thể lấy tay che lấp bầu trời khi mua kit của Tàu với giá rẻ mạt, về kê khống giá gấp cả trăm lần để rút tiền ngân sách, để hút máu dân. Một mình Việt và vài ba ông lãnh đạo ban ngành liên quan không thể ban hành chủ trương chọc ngoáy khắp nơi, liên tục cả mấy tháng trời để kiếm chác chia nhau hàng trăm, hàng ngàn tỷ đồng. Với suy nghĩ như thế, người ta đặt vấn đề “Trùm cuối” cũng hợp lý thôi.
Dân phẫn nộ không chỉ bị đè ra bắt phải chọc ngoáy liên tục, không chỉ phải tốn kém đồng tiền xương máu mà còn việc đó khiến cho dịch bệnh có cơ hội lây lan khi có thời gian các nhân viên y tế không tuân thủ những quy định phòng ngừa khi xét nghiệm khiến con số bị nhiễm dịch và người tử vong lên cao ngất. Người ta cũng tự hỏi các kit xét nghiệm rẻ tiền đó có mang lại kết quả chính xác không? Nếu kết quả không chính xác lại bị lùa vào các trung tâm thu dung rồi chết oan mạng thì tội lỗi của chúng càng nặng nề và khủng khiếp hơn.
Giám đốc Việt Á xét cho cùng cũng chỉ là con buôn, thấy lợi mà làm gây hậu quả nghiêm trọng. Những cán bộ địa phương ham tiền mà bắt tay với chúng nhưng cũng lại xét cho cùng ở cái thế phải chấp nhận thôi. Vẫn biết làm sai nhưng không từ chối được vì đã có lệnh quan trên. Vẫn biết có thể ở tù nhưng cũng phải ký. Tiền ấn vào tay cộng với văn bản của quan lãnh đạo. Từ chối mà được sao? Như thế cũng là tội lỗi với dân rồi.
Nhưng tội nặng nhất, tàn nhẫn nhất, khốn nạn nhất chính là những kẻ lãnh đạo, được giao trách nhiệm phòng chống dịch lại cấu kết với nhau để hưởng lợi. Bày ra những biện pháp vô lý để hút máu dân. Đó mới chính là những kẻ đáng nguyền rủa. Phan Quốc Việt chỉ là con chốt thí của một trò âm mưu. Hai lãnh đạo cao cấp cũng đã bị bắt chờ ngày xử. Trong vụ án đốn mạt này còn có ai nữa chưa bị lộ mặt. Kẻ gọi là “Trùm cuối” là ai? Nếu chủ trương không có vùng cấm, không có ngoại lệ thì xin đề nghị hãy làm đến tận hang ổ cuối cùng.
Nếu làm rốt ráo, ném chuột không sợ vỡ bình, kẻ đầu sỏ bị lôi ra ánh sáng và bị xử tội theo đúng pháp luật quy định, được như vậy, dân mới hoan nghinh và hả dạ. Được như thế mới gọi là công bằng và lò sẽ cháy rực hơn.
Ảnh nền: Trường mẫu giáo Skool4Kidz tại Singapore với mái nhà phủ xanh. Bìa sách: Centre for Liveable Cities.
Xây dựng đô thị thời hiện đại, trong bối cảnh dân số không ngừng gia tăng, là thách thức đối với mọi quốc gia.
Bên cạnh các vấn đề về an ninh, lương thực, phát triển kinh tế, việc ứng phó với các điều kiện thời tiết khác nhau luôn là bài toán nan giải, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn ra gay gắt.
Singapore, một quốc gia có diện tích bằng với một thành phố, đến nay được nhiều nước xem là một hình mẫu đáng học hỏi trong việc quy hoạch và phát triển cơ sở hạ tầng đô thị.
Có nhiều điểm tương đồng với các thành phố lớn của Việt Nam, câu chuyện của Singapore là một bài học cần tham khảo nghiêm túc.
Các nghiên cứu trong chuỗi “Urban System Studies” cung cấp nguồn tư liệu quý giá trong việc xây dựng phát triển đô thị. [1] Đây là sản phẩm của CLC (Centre for Liveable Cities – Trung tâm Đô thị Đáng sống), một tổ chức được Bộ Phát triển Quốc gia Singapore và Bộ Tài nguyên và Bền vững nước này thành lập.
Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, có lượng mưa trung bình hàng năm lên tới hơn 2.300 mm (nhiều hơn 30% so với Hà Nội), Singapore từ lâu phải đối phó với vấn đề ngập lụt mỗi khi mưa xuống.
Trong các thập niên từ 1950 đến 1980, nhiều trận lụt lớn được ghi nhận.
Một trong những trận lụt nghiêm trọng nhất xảy ra không lâu sau khi nước này độc lập, tách khỏi Liên bang Malaysia. Mưa lớn vào cuối năm 1969 khiến 29 khu vực bị ngập, nhiều nơi chìm sâu hai mét dưới nước.
Singapore chìm trong biển nước suốt hai ngày sau cơn mưa lớn vào tháng 12/1978. Nguồn: Nghiên cứu “Urban System Studies – Water: From Scarce Resource to National Asset”.
Tuy nhiên, quá nhiều nước không phải là nỗi lo hàng đầu của người dân và chính phủ Singapore. Thiếu nước mới là thứ đe dọa sự sống còn của đảo quốc này.
Phần lớn nguồn nước sinh hoạt của Singapore được mua từ bang Johor thuộc Malaysia, thông qua hai thỏa thuận cung cấp nước có hiệu lực lần lượt đến năm 2011 và 2061. Nhưng ngay sau khi tách khỏi Liên bang Malaysia trong một cuộc chia tay không mấy êm thắm, Singapore đã nhận được nhiều tín hiệu đe dọa về việc Malaysia sẵn sàng cắt đứt nguồn cung cấp nước bất cứ lúc nào.
Đó là lý do ngay sau khi độc lập, Lý Quang Diệu, Thủ tướng khi đó của Singapore, đã ra yêu cầu với người đứng đầu PUB (Public Utilities Board – Cục Tiện ích Công cộng), cơ quan chịu trách nhiệm quản lý nguồn nước, là phải tìm cách để Singapore hứng lấy từng giọt nước mưa để có thể tự chủ về nguồn nước.
Vào thời điểm đó, hầu hết nước mưa rơi xuống Singapore hoặc là chảy ra biển, hoặc là hòa vào nước sông dơ bẩn, bị ô nhiễm không thể sử dụng.
Xây dựng hệ thống nước tuần hoàn khép kín
Để giải quyết vấn đề sống còn về nguồn nước, chính phủ Singapore đã đưa ra chiến lược “Four National Taps” (Bốn vòi nước quốc gia). Ngoài “vòi nước” truyền thống là nguồn nhập khẩu từ Malaysia, nước này quyết tâm tự chủ bằng nguồn nước sông ngòi và hồ dự trữ, nước sinh hoạt tái chế và nước biển được khử mặn.
Ba “vòi nước” nội địa này được quy hoạch thành một vòng lặp khép kín.
Vòng lặp tận dụng nguồn nước của Singapore. Nguồn: Nghiên cứu “Urban System Studies – Water: From Scarce Resource to National Asset”.
Trong đó, nổi bật là việc tận dụng nguồn nước mưa để đưa vào các hồ dự trữ.
Hàng loạt các hồ dự trữ lớn được xây dựng. Các dòng sông ô nhiễm được cải tạo. Hệ thống thoát nước được mở rộng.
Đến nay, Singapore có 17 hồ dự trữ (reservoirs), với phạm vi hứng nước (catchment areas) bao phủ đến hai phần ba diện tích lãnh thổ.
Mục tiêu của nước này là phải cải thiện hệ thống tích nước, sao cho đến năm 2060, 90% diện tích Singapore có thể bắt được nước mưa để đưa về hệ thống hồ dự trữ.
Các biện pháp này, với mục tiêu chính là đảm bảo nguồn cung cấp nước sinh hoạt, cùng lúc giải quyết đáng kể vấn đề ngập lụt của Singapore.
Vào thập niên 1970, các khu vực có nguy cơ ngập lụt (flood-prone area) cộng lại chiếm diện tích 3.200 hecta. Đến năm 2019, con số này chỉ còn 29 hecta.
Bản đồ các hồ dự trữ nước và phạm vi hứng nước tại Singapore. Nguồn: Nghiên cứu “Urban System Studies – Water: From Scarce Resource to National Asset”.
Tuy nhiên, nguy cơ và tình trạng ngập lụt vẫn luôn xuất hiện, đặc biệt trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến cực đoan.
Quỹ đất hạn chế và phải chia sẻ với nhu cầu nhà ở cũng như phát triển kinh tế khiến Singapore khó có thể xây mới hay mở rộng các hồ trữ nước.
Cơ quan quản lý nguồn nước PUB những năm gần đây đã đưa ra cách tiếp cận mới theo ba hướng: “Source-Pathway-Receptor” (Nguồn-Dẫn-Tiếp nhận).
Mục tiêu là làm sao để trong những trận mưa lớn, tốc độ nước đổ xuống các hệ thống sông ngòi và hồ dự trữ sẽ chậm lại.
Một trong những biện pháp đưa ra là tăng khả năng giữ nước của các tòa nhà – các “nguồn”.
Kể từ năm 2014, PUB đã ra yêu cầu buộc các nhà phát triển xây dựng cho các công trình từ 0,2 hecta trở lên phải thực hiện các giải pháp giữ nước như lắp bể chứa, xây hồ trữ, phủ xanh mái nhà và thiết kế sân vườn trữ nước mưa.
Minh họa mô hình “Source-Pathway-Receptor” của Singapore nhằm đối phó với mưa lớn. Nguồn: Nghiên cứu “Urban System Studies – Water: From Scarce Resource to National Asset”.
Tầm nhìn, năng lực và ý chí
Singapore vẫn chưa tự chủ được 100% nguồn nước sinh hoạt và tình trạng ngập lụt vẫn xuất hiện ở một số nơi trong những trận mưa lớn.
Tuy nhiên, không thể phủ nhận nước này là một điển hình đáng học hỏi trong việc quản lý nguồn nước.
Cách thức họ quy hoạch và phát triển đô thị, tận dụng triệt để từng giọt nước mưa, vừa đảm bảo nguồn sống vừa giải quyết vấn đề ngập lụt, biến nơi đây thành một trong những hình mẫu đô thị hiện đại bậc nhất thế giới. Đó là chưa kể đến việc Singapore là một trong những nơi hiếm hoi xây dựng thành công hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt, với sản phẩm đầu ra chất lượng đến mức có thể dùng uống trực tiếp.
Thành quả này khó có thể đạt được nếu thiếu tầm nhìn chiến lược của những người đứng đầu chính phủ.
Ngay từ những ngày đầu độc lập, cựu Thủ tướng Lý Quang Diệu đã tuyên bố: “Mọi chính sách khác đều phải quỳ xuống nhường chỗ cho việc giải quyết vấn đề sống còn – nguồn nước”.
Tầm nhìn đó được cụ thể hóa qua việc có một cơ quan quyền lực chuyên trách xử lý mọi vấn đề về nước của quốc gia (PUB) và một triết lý về nước có một không hai (tạo một vòng lặp tuần hoàn khép kín).
Vị thế đặc biệt của Singapore từ những ngày đầu lập quốc – rủi ro bị cắt đứt nguồn nước – là một yếu tố thúc đẩy tầm nhìn và sự phát triển như ngày nay của họ.
Nhưng chúng ta không cần và không nên chờ tới khi mình ở trong vị thế ngặt nghèo đó mới biết áp dụng những bài học quý của người khác.
Mấy hôm nay đang nổi lên một luồng dư luận đòi công bằng cho Việt Á, rằng 3 triệu kit mà Việt Á nhập từ Trung Quốc là test nhanh chứ không phải RT- PCR; rằng giá PCR 470 nghìn là không cao trong thời điểm đó; rằng tiền lại quả 20% vốn là tiền lệ trước nay, không phải là hối lộ gì ghê gớm v.v… Tôi cũng đồng ý như vậy.
Tuy nhiên, có một câu hỏi hết sức sơ đẳng phải trả lời trước tiên, là “VIỆT Á LÀ AI?”.
Việt Á có phải là cái công ty mang tên Việt Á do Phan Quốc Việt là giám đốc? Không, công ty Việt Á và “vụ án Việt Á” là khác nhau rất xa.
Vụ án Việt Á là một vở đại kịch mà những người tham gia viết kịch bản đã gồm Bộ trưởng Bộ Y tế, nguyên BT Bộ KH-CN – Chủ tịch thủ đô. Đó là mới là nhắc những nhân vật rất có thể chỉ “thường thường bậc trung”, chứ chưa phải là đạo diễn thật sự. Đó cũng là chưa nói gì tới Học viện Quân y. Và đặc biệt là hệ thống báo chí nhà nước đã tổng lực tuyên truyền cho nó, hòng dẫn dắt dư luận và che mắt tất cả.
Đó cũng mới chỉ là khâu “sản xuất” và phân phối đến “đại lý cấp 1”, tức đến các CDC trên cả nước, chứ chưa hề nhắc gì tới các “đại lý bán lẻ”. Chính ở điểm mút này (bán lẻ), tội ác mới hoành hoành một cách ghê rợn và gây tang tóc thảm khốc nhất. Có thể gọi đây là giai đoạn 2 của “Việt Á”.
Tuy nhiên, như chúng ta thấy, những bắt bớ và cả sự quan tâm của dư luận mới chỉ chủ yếu dừng lại ở giai đoạn 1 (từ khởi động đến đại lý cấp 1). Ở giai đoạn 2, với chính sách “tách F0”, các cơ sở y tế và chính quyền địa phương trên cả nước đã “vào cuộc” để bóc lột một cách tàn bạo đối với người dân.
Giá một que test nhanh nhập về chỉ 21 nghìn nhưng có những nơi, những lúc đã trấn lột người đi đường hoặc người đến bệnh viện từ 500 – 300 nghìn đồng. Khi vụ Việt Á bắt đầu vỡ lở thì giá mới giảm xuống dần. Tuy nhiên, đến đầu năm 2022 tại ngay các trạm y tế xã phường, tiền mỗi lần test nhanh vẫn giao động từ 200 – 100 nghìn đồng. Trên đây mới chỉ là nói về test nhanh, chưa nói gì về test PCR.
Người dân bị đè ra ngoáy mũi liên tục, khốn khổ nhất là cánh tài xế (chỉ cần nhắc tới mỗi shipper và tài xế xe tải thôi đã đủ thấy) và người bệnh (không liên quan đến Covid) mỗi khi đi khám chữa bệnh.
Như thế, sự trục lợi dựa trên đại dịch không phải chỉ giới hạn trong ngành y tế mà là cả ở chính quyền địa phương các cấp. Việt Á bán đắt cho các CDC một, thì khi về đến khâu tiêu thụ cuối cùng, họ bán cho dân đắt lên gấp nhiều lần nữa.
Vụ Việt Á, “nấng khống giá, trích lại hoa hồng” để trục lợi chỉ làm mất tiền của nhà nước một khoản không quá lớn ở giai đoạn 1 (800 tỉ đồng lại quả và 500 tỉ đồng lợi nhuận); nhưng móc túi người dân ở giai đoạn 2 mới là tàn bạo ngoài sức tưởng tượng.
Hơn thế, không còn chỉ là vấn đề tiền, mà nó tác động tổng thể đến mọi mặt đời sống xã hội. Bắt đầu từ “làm chính sách” đến bán đắt cho nhà nước bằng cách đút lót cho các CDC, rồi tiếp theo là trực tiếp móc tiền và hút máu người dân. Tất cả, làm đóng băng xã hội, phá sản, khủng hoảng tâm lý…
Trên đây là chưa hề nhắc gì tới chất lượng của những loại Test kit này. Việt Á sản xuất Kit ở đâu, ai kiểm định, kiểm định có khách quan hay không. Nếu chất lượng của loại Kit này đảm bảo thì tại sao Bộ KH-CN phải bịa ra rằng Kit của Việt Á đã được WHO công nhận? Đó chỉ là một ví dụ về việc phải đặt câu hỏi đối với chất lượng của Kit Việt Á.
Cái chết của hơn 30 nghìn đồng bào ta có liên quan đến vấn đề chất lượng của loại kit này không? Chính sách ngăn sông cấm chợ, ngoáy mũi, lùa nhốt dân chúng trong các trại cách ly và phong tỏa tràn lan đã làm phá sản hàng vạn doanh nghiệp, làm khánh kiệt hàng triệu người dân, gây nên đau thương tang tóc khắp hang cùng ngõ hẻm…, ai có thể thống kê hết và ai sẽ chịu trách nhiệm?
Còn nhiều nữa những câu hỏi. Nhưng quay trở lại với cái tên, tôi cho rằng chính cách gọi tên là “Vụ án Việt Á” đã gây hiểu lầm và hiểu sai về quy mô cũng như tính chất của vụ đại án này. Nó cần một cái tên gọi khác để phản ánh đúng về một liên minh ma quỷ mà trong đó công ty Việt Á chỉ một mắt xích, cái mắt xích dường như không hề có vai trò quyết định trong việc đạo diễn vở đại bi kịch này trên đất nước ta.
Gia đình tràn ngập tình yêu vĩ đại của ông bà Ettore. Sam (thứ 4 từ trái qua) trong ngày tốt nghiệp. Ảnh: Hope Ettore
Còn gần 10 phút nữa đến giờ hẹn phỏng vấn. Như mọi lần, tôi vào sớm, đăng nhập vào đường dẫn Zoom đã tạo trước để chờ đợi nhấn nút “accept.” Thế nhưng lần này, trên màn ảnh hiện ra thông báo “có người đang chờ.” Bà Hope Ettore, từ thành phố Ramona, Calif, đã chờ sẵn. Khoảng một phút sau, Samuel (Sam) Ian Ettore đến ngồi bên cạnh. Một bà mẹ Mỹ trắng bên cạnh cậu con trai Á châu. Cả hai gửi lời chào với nụ cười rạng rỡ, hạnh phúc.
Hai ngày trước, Sam làm lễ tốt nghiệp trung học và cũng là lần đầu tiên sau 18 năm, cậu nhìn thấy cha mẹ ruột của mình ở Việt Nam qua màn hình điện thoại.
Từ một giấc mơ
Năm 2005, lần đầu tiên thấy gương mặt của cậu bé Nguyễn Lê Hùng với khối thịt to trên má, che một phần mắt bên phải, toàn thân bị nhiễm da xanh, nằm lẻ loi trong trại mồ côi Gò Vấp, ông bà John Ettore và Hope Ettore đã không quay lưng bước đi. Ông bà đã làm thủ tục nhận Hùng làm con, đón em về Mỹ chữa trị, cho em một cuộc đời mới. Hùng hiện giờ là Samuel Ian Ettore – một thanh niên khoẻ mạnh, yêu đời. Khối u ác nghiệt hoàn toàn biến mất, chỉ để lại trên mặt em một dấu vết mờ, nếu không nhìn kỹ sẽ không thấy. Sức mạnh nào đã giúp ông bà tái sinh Sam một lần nữa?
Sam (bên phải) và em gái Lilah Ettore ngày tốt nghiệp trung học. Ảnh: Hope Ettore
Quay về những năm 90, bà Hope (khi đó chưa kết hôn với John Ettore) là nhà dịch tể học làm việc ở Manila, Phillippines. Tại đó, bà nhìn thấy những đứa trẻ sinh ra và lớn lên trong một xã hội nghèo khổ, không có bảo hiểm y tế, không có điều kiện chữa trị. Bà nhận ra sự khác biệt to lớn với Mỹ quốc của bà, nơi mà “cho dù có người rất nghèo nhưng có nhiều chương trình y tế có thể giúp họ có được bảo hiểm”. Từ đó, bà luôn nghĩ đến việc nhận một hoặc hai đứa trẻ làm con nuôi.
“Đó không chỉ là những đứa trẻ cần mái ấm gia đình mà còn cần sự chăm sóc tốt về y tế để khỏi bệnh,” bà Hope kể lại với Saigon Nhỏ qua cuộc gặp trên Zoom.
Sau khi kết hôn, bà vẫn giữ ý định này và chia sẻ với chồng mình, ông John Ettore. Vài năm sau đó, cả hai bắt đầu tìm kiếm, liên hệ với các tổ chức nhận con nuôi.“Bởi vì hầu hết người nhận con nuôi đều muốn nhận những đứa trẻ khoẻ mạnh. Họ không muốn nhận những đứa bé bệnh tật,” bà nói. Danh sách chờ xin những đứa trẻ khoẻ mạnh vì vậy mà tỉ lệ thuận với danh sách những đứa trẻ bệnh tật. Bà và chồng luôn cầu nguyện mỗi ngày.
Một đêm nọ, bà bỗng nằm mơ thấy mình đang đi bộ trên đường phố Sài Gòn.
“Điều này làm cho tôi nghĩ có lẽ đây là một điềm báo chỉ cho chúng tôi biết cần phải làm gì.”
Cuộc tìm kiếm lại tiếp tục với hướng đến là Việt Nam. Nhưng tại đây, ông bà lại gặp một trở ngại khác. Năm đó, nạn buôn bán trẻ em bùng phát. Mỹ và Việt Nam phải tạm hoãn quy chế xin con nuôi. Không nản lòng, ông bà Ettore liên lạc với ba tổ chức lớn. Một trong ba tổ chức này có một dòng chữ nhỏ ghi chú ở vị trí cuối cùng của website, đó là “Nếu bạn thật sự muốn nhận nuôi một đứa trẻ “very sick”, hãy gọi đến số điện thoại này.” Có một thoả thuận đặc biệt giữa hai quốc gia cho phép đứa trẻ đó được người Mỹ nhận nuôi vì cần chế độ chữa trị cấp bách.
Đứa trẻ đó là Nguyễn Lê Hùng, quê ở Phú Riềng. Hùng bị sinh non và có một anh em sinh đôi. Vì Hùng bị bệnh khá nặng nên cha mẹ gửi em trong trại trẻ mồ côi Gò Vấp, giữ lại người anh em song sinh. Nhiều lần cha mẹ Hùng vì nhớ con muốn đón về, nhưng vì Hùng cần phải được chăm sóc y tế, nếu không cậu sẽ khó sống được. Cha mẹ của Hùng đành gạt nước mắt để con ở lại, mong có gia đình nước ngoài nhận em về nuôi để chữa bệnh.
Bà Hope không hình dung được lời cảnh báo “đứa trẻ rất cần được chữa trị” là như thế nào cho đến khi nhìn tấm ảnh của Hùng qua email. Bà nhớ lại lúc đó đang đứng trong phòng làm việc của ông John, bà chỉ thốt lên “Wow.” Ông bà nhìn nhau và họ quyết định rất nhanh: “Chúng ta cần phải làm gì với tình trạng này? Nếu đứa trẻ này có một cơ hội nào đó, thì đó phải là ở Mỹ, nơi có chế độ chăm sóc y tế tốt nhất thế giới. Chúng ta cần phải làm điều đó.”
Sau bảy tháng làm tất cả những thủ tục hành chính cần thiết, ông bà bay sang Việt Nam. Ngày đầu tiên nhìn thấy Hùng – lúc đó 16 tháng tuổi, nằm chơ vơ trong chiếc cũi với bình sữa và cái gối bên cạnh, bà Hope đã tự nói “phải cứu đứa bé.”
Bà kể lại: “Có nhiều lời lẽ dị đoan về hình dáng bên ngoài của Sam lúc đó. Họ nghĩ những đứa trẻ như thằng bé là do hậu quả của gia đình làm gì không tốt. Và thật sự là trong trại mồ côi họ không biết cách nào để chăm sóc đứa trẻ như Sam. Họ chỉ để thằng bé nằm trong nôi, để bên cạnh là cái gối và bình sữa. Thông thường 16 tháng tuổi là đứa trẻ có thể chập chững đi, bập bẹ nói và nhận biết xung quanh. Nhưng Sam lúc đó thậm chí không tự giữ vững được đầu và cổ, vì không ai đỡ thằng bé dậy, tập cho xương cổ đủ cứng để hoạt động.”
Chặng đường tái sinh Sam
Tháng Mười Một, 2005, ông bà Ettore đón Sam về Mỹ, bắt đầu cuộc chiến giành lại cuộc sống phát triển bình thường cho Sam. Cậu bé đã trải qua tổng cộng 11 cuộc phẫu thuật, trong đó là năm lần phẫu thuật để cắt bỏ khối u trên má phải vì khối u quá lớn không thể thực hiện trong một lần.
“Họ lấy một phần sụn ở tai để tạo hình mũi cho Sam. Sam cũng phải làm phẫu thuật mắt phải để có thể nhìn thấy vì nó nằm phía sau khối u. Sau đó là rất nhiều lần chữa trị bằng tia laser để làm mịn phần da mặt. Rồi những năm dài tiếp theo là tập vật lý trị liệu về đi đứng, giọng nói, sức khoẻ…”
Bà Hope nói đến đâu, Sam ngồi bên cạnh chỉ tay vào những phần đó trên gương mặt. Em đưa thật sát mặt vào màn hình, lấy kính cận xuống để cho thấy phần mặt từng phải trải qua 11 lần phẫu thuật. Phải nhìn gần lắm mới thấy vết những vết dư tích mờ sót lại.
Vì phải trải qua những cuộc phẫu thuật và điều trị kéo dài nên Sam từng là một đứa trẻ chậm phát triển. Khoảng bốn tuổi, Sam mới biết nói. Nhiều năm liền cậu học ở một trường đặc biệt dành cho những đứa trẻ có vấn đề về phát triển như mình. Cho đến cách đây hai năm, Sam đã hoàn toàn bình phục.
“Sam tốt nghiệp lớp 12 từ một ngôi trường bình thường như những đứa trẻ khác. Mùa thu năm nay, Sam sẽ vào đại học” – Bà Hope nói, đôi mắt đầy hạnh phúc.
Chàng trai cao to, da ngăm đen rắn rỏi, chiếc kính cận làm cho cậu ra dáng một thư sinh, ngồi sát bên bà Hope. Mỗi khi muốn hỏi gì, cậu lại ghé sát tai của mẹ thì thầm như một cậu bé nhỏ. Sam cảm ơn mẹ và gia đình đã luôn ở bên cạnh mình, giúp Sam vượt qua thời gian khắc nghiệt nhất.
Đó không chỉ là những năm chiến đấu để lấy lại hình hài bình thường, mà đó còn là khoảng thời gian dài khi còn nhỏ, Sam nghĩ mình là đứa trẻ tự kỷ. Khi thấy mình phải học tập trong một ngôi trường đặc biệt, phải gặp bác sĩ thường xuyên, không giao tiếp nhiều với xã hội, Sam gọi đó là “tự kỷ.”
“Em đã từng nghĩ em không bao giờ có thể hoà nhập với xã hội, nhưng em đã vào được trường công, tốt nghiệp như một đứa trẻ bình thường, bây giờ em đã làm được điều đó. Thật là kỳ lạ,” Sam diễn giải niềm vui của mình.
14 tháng còn lại của bà Hope và cuộc điện thoại sau 18 năm
Ông bà Ettore không dấu Sam về nguồn gốc của anh. Ông bà cũng nói rõ nguyên nhân vì sao anh phải nằm lại trại trẻ mồ côi Gò Vấp. Ngoài Sam, ông bà Ettore còn một cậu con trai nuôi tên Josiah. Mẹ của Josiah chết vì bệnh lao. Josiah được ông bà Ettore nhận nuôi từ một trại trẻ mồ côi ở Ethiopia. Dù bị mất một chân, Josiah vẫn giành chức vô địch tiểu bang môn “adaptive track.”
Josiah và cha mẹ nuôi, ông Ettore. Ảnh: Hope Ettore
Bà Ettore đã thực hiện đúng mong mỏi của bà thời còn trẻ – nhận nuôi một, hoặc hai đứa trẻ cần sự giúp đỡ về điều kiện y tế. Ông bà không chỉ tái sinh cuộc đời của Sam, của Josiah mà còn trả về cho cả hai nguồn gốc của họ. Hai năm trước, ông bà đã tìm được cha ruột của Josiah nên cũng có niềm tin sẽ tìm được cha mẹ ruột của Sam.
Ngoài niềm tin đó, bà Hope còn một lý do khác, đó là vào Thứ Hai tuần trước, bác sĩ chuyên khoa ung thư cho bà biết bà chỉ còn khoảng 14 tháng để chống lại những di căn đã vào xương. Bà phát hiện mình bị ung thư ngực năm 2015. Những tưởng đã qua khỏi, nhưng đến 2019 căn bệnh tái phát và nặng hơn. “Đến 2020, 2021 là giai đoạn bốn,” bà nói.
“Trung bình thời gian cho người bị ung thư vú bộ ba âm tính như tôi là hai năm. Những di chứng của loại bệnh này tập trung ở xương. Điều đó chẳng tốt hơn là nó đi vào não, vào gan chúng ta sao? Tôi rất đau đớn nhưng có thể tôi sẽ sống lâu hơn hai năm thì sao? Tôi luôn lạc quan. Tôi có nhiều kế hoạch để thực hiện. Tôi sẽ tiếp tục cuộc sống của mình. Tôi không chỉ ngồi đây và đợi cho đến khi chết,” bà Hope nói với nụ cười và ánh mắt đầy sức mạnh.
Sam ngồi kế bên, choàng tay ôm vai mẹ. Lúc này, nhìn Sam như một dũng sĩ luôn cận kề bảo vệ cho mẹ trong mọi tình huống. Sam nói anh ước mơ trở thành đầu bếp. Sam thích nấu ăn. Thời gian bà Hope chống chọi với ung thư ngực, Sam là bác sĩ dinh dưỡng tuyệt vời của bà.
Một trong những kế hoạch của bà Hope là tìm lại cha mẹ ruột cho Sam. Bà đã làm được điều đó. Như một phép màu nhiệm, câu chuyện của bà Hope kể cho người bạn Mỹ gốc Việt thời đại học đăng tải bằng tiếng Việt trên mạng xã hội. Bà kể: “Một phụ nữ Việt ở Seattle chia sẻ lại. Dì của người này, sống ở Phú Riềng, đọc được và nhận ra vì cha mẹ của Sam đang làm việc cho người này.”
Thế là sau vài cuộc gọi vượt đại dương, xuyên tiểu bang California – Seattle – Vietnam, bà Hope đã tìm lại được cha mẹ ruột của Samuel.
Ngày Sam tốt nghiệp trung học, cũng là ngày anh được nhìn và nói chuyện với cha mẹ ruột của mình ở Việt Nam. Đó là món quà 18 tuổi tuyệt vời ông bà Ettore dành cho đứa con trai nuôi của mình. Tạm biệt bà Hope và Sam, tôi chúc mừng anh có một gia đình tràn ngập tình yêu. Sam nói: “Bây giờ tôi có hai gia đình.”
Nếu tạo hoá có quyền định sẵn hoặc an bài tất cả những gì không nằm trong lòng bàn tay của con người, thì đó gọi là duyên phận. Một trong duyên phận đó, chính là sự sắp đặt để vợ chồng ông bà John Ettore nhìn thấy tấm ảnh của cậu bé tám tháng tuổi Nguyễn Lê Hùng – Samuel Ettore. Lúc đó Hùng trong một hình hài và một sức khoẻ mà trại trẻ mồ côi ở quận Gò Vấp đã báo trước: “Ai gặp một lần cũng không trở lại.”
Từ xưa, các triều đại phong kiến ở Việt Nam đã xem nạn tham ô, tham nhũng là nguyên nhân gây tổn hại tiềm lực của quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến sự thịnh suy vận nước.
Tham nhũng của quan lại triều đình là nguyên nhân làm dân chúng cơ cực lầm than rồi sinh ra nạn giặc giã, nổi loạn, dẫn đến gãy đổ nền móng vương quyền, nguy cơ mất nước. Nguy hiểm là thế, nên bất kỳ triều đại nào cũng đều muốn bài trừ, tiêu diệt loại giặc nội xâm. Vì vậy luật pháp ra đời nhằm điều tiết xã hội, kiểm soát quyền lực và đem lại công bằng cho xã hội.
Các bộ luật dưới triều vua Lê Thánh Tông (1442-1497) với Quốc triều Hình luật (Luật Hồng Đức) và triều vua Gia Long (1762-1820) với Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long) cùng những điều luật rất khắt khe, nghiêm trị dành cho đại thần, quan lại và dân chúng. Bất kỳ quan to cỡ nào, nhẹ thì cách chức, bãi chức; nặng hơn thì xử giam cầm, lưu đày biệt xứ, xử tử hình (chém bêu đầu, treo cổ, uống thuốc độc)…
Đến triều đại cộng sản, quyền lực song trùng. Đảng CSVN lãnh đạo, ngồi xổm lên Hiến pháp và tất cả các đạo luật khác, từ đó đảng đẻ ra “luật rừng” của riêng đảng, để có quyền thăng, giáng chức cho phe nhóm, kết tội và tha bổng bất kỳ quan tham nào, cho dù tội trạng lớn đến đâu.
– Năm 2013, đảng đưa ông “trùm tham nhũng” nổi tiếng ở Đà Nẵng, Việt Nam là Nguyễn Bá Thanh, lên ngồi ghế Trưởng ban Nội chính, kiêm Phó Ban thường trực phòng chống tham nhũng trung ương. Suýt chút nữa Bá Thanh đã vào được Bộ Chính trị để giành ghế Thủ tướng.
Trưởng ban Nội chính Nguyễn Bá Thanh và TBT Nguyễn Phú Trọng trong bức ảnh chụp năm 2013. Nguồn: VNN
– Năm 2016, tại đại hội 12, Trần Đại Quang, quê Ninh Bình, một “trùm mật vụ” gây tranh cãi về gian lận tuổi tác, văn bằng… đã tái trúng cử Uỷ viên Bộ Chính trị và được xếp ghế Chủ tịch nước. Dù ông ta được cho là “đại ca” đã bảo kê cho Vũ “nhôm”, Út “trọc” đi cướp đất, cướp dự án trên phạm vi cả nước, nhưng ông ta vẫn leo lên được vị trí nguyên thủ quốc gia.
– Cũng năm 2016, hai nhân vật khác bị chính các cựu Uỷ viên Trung ương tố cáo, vạch mặt chỉ tên là thủ phạm phá nát nền kinh tế quốc gia, cả hai bị đòi đưa lên “giàn hỏa thiêu”, đó là Hoàng Trung Hải, quê gốc Phúc Kiến, Trung Quốc và Nguyễn Văn Bình, quê Phú Thọ. Trớ trêu, tại đại hội 12 của đảng, nhiệm kỳ 2016-2021, cả hai không chỉ thoát khỏi vòng tố tụng, mà còn lọt vào Bộ Chính trị, một người giữ chức Bí thư Hà Nội, một người nắm chức Trưởng ban Kinh tế của đảng, để rồi đến hết nhiệm kỳ mới chịu cái án “cảnh cáo” vuốt đuôi.
Tại đại hội 13 năm 2021, tấn tuồng này được lặp lại, những kẻ không ra gì vẫn tái trúng cử Ban Chấp hành Trung ương đảng. Đó là:
– Trần Quốc Cường sinh, năm 1961, quê Nam Định, Uỷ viên Trung ương khoá 12, bị kỷ luật “cảnh cáo” hồi tháng 4-2018 vì sai phạm nghiêm trọng trong giai đoạn ông ta đeo lon thiếu tướng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Bộ Công an. Ông Cường đã bảo kê cho đàn em là sĩ quan tình báo, trung tá Nguyễn Vũ Hùng, sinh 1967, thành lập công ty “bình phong” Việt Thái, “vẽ” ra dự án Đại Kim để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của dân, số tiền 29 tỷ đồng. Nực cười thay, tháng 7/2019, Trần Quốc Cường lại được điều từ Phó bí thư tỉnh Đắk Lắk qua giữ chức Phó Trưởng ban Nội chính Trung ương, sau đó ông ta ngồi vào ghế Ủy viên Trung ương khoá 13.
Trần Quốc Cường (trái) và Nguyễn Vũ Hùng
– Cuối năm 2016, Phạm Duy Cường, bí thư tỉnh uỷ Yên Bái bị đồng đảng là Đỗ Cường Minh dùng súng bắn chết ngay tại trụ sở làm việc. Phạm Thị Thanh Trà, quê Nghệ An, Uỷ viên Trung ương khoá 12, được cho là “người tình” của ông Tô Huy Rứa, được đẩy lên thay thế. Quyền lực trong tay, bí thư Phạm Thị Thanh Trà cùng em trai Phạm Sỹ Quý, giám đốc sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái, cướp hàng chục hecta đất rừng phòng hộ và đất nông nghiệp của dân, chuyển đổi thành đất ở, để xây biệt phủ và nhà thờ họ lên đến hàng trăm tỷ đồng. Tai tiếng “dội” cả nước, thế mà Phạm Sỹ Quý không hề hấn gì, còn Phạm Thị Thanh Trà được rút về Trung ương, được thăng chức thứ trưởng Bộ Nội vụ, Phó Trưởng ban Tổ chức Trung ương đảng.
Đại hội 13, bà Trà tái trúng cử Uỷ viên Trung ương và nhảy lên ghế Bộ trưởng Bộ Nội vụ đầy quyền sinh sát trong tay.
Bà Phạm Thị Thanh Trà và ông em Phạm Sỹ Quý cùng căn biệt thự nổi tiếng của ông Quý có được từ… “buôn chổi đót”!
– Nguyễn Đình Khang sinh, quê Bắc Ninh, nguyên Phó bí thư đảng uỷ, Tổng giám đốc Tập đoàn Hoá chất Việt nam (Vinachem). Trong 4 đại dự án thua lỗ hàng chục ngàn tỷ của Vinachem, có dự án đạm Ninh Bình, thua lỗ 5.706 tỉ đồng, mà Bộ Công an từng vào cuộc điều tra. Không chỉ phải chịu trách nhiệm của người đứng đầu, ông Khang còn phải chịu trách nhiệm trực tiếp khi ký 4 hợp đồng và 8 phụ lục hợp đồng ủy thác vốn. Chưa hết, Nguyễn Đình Khang còn phải chịu trách nhiệm với những sai phạm trong quá trình đàm phán, thương thảo và ký kết hợp đồng kéo dài, làm phát sinh giá gói thầu thêm 48 triệu Mỹ kim…
Nhờ thế lực đỡ đầu từ Uỷ ban Kiểm tra Trung ương thời Ngô Văn Dụ, Nguyễn Đình Khang được “giải cứu” bằng cách đưa đi làm Phó bí thư tỉnh ủy Hà Giang, vào Uỷ viên Trung ương khoá 12, Bí thư tỉnh ủy Hà Nam và được cơ cấu Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, tái trúng cử Uỷ viên Trung ương khoá 13.
Gần đây, hai cựu Uỷ viên Trung ương Nguyễn Đình Bin và Đặng Ngọc Tùng công khai đặt câu hỏi, tại sao Tổng Liên đoàn lao động và Nguyễn Đình Khang “ẵm” luôn 130 tỷ đồng đóng góp của công nhân cả nước, mà “lờ” luôn việc xây dựng Khu tưởng niệm Hoàng Sa.
– Nguyễn Văn Hiếu sinh năm 1976, quê Bình Định. Năm 16 tuổi, bỏ học, ông Hiếu tham gia Dân quân tự vệ phường, rồi sinh hoạt Đoàn, bò dần lên bí bí thư Đoàn phường 9, quận Phú Nhuận; chủ tịch UBND phường 9, quận Phú Nhuận; bí thư Quận đoàn Phú Nhuận; phó bí thư thường trực Thành đoàn, bí thư Đảng ủy cơ quan Thành đoàn. Từ một kẻ học chưa hết cấp 2, Nguyễn Văn Hiếu bỗng “tốc hành” có liền bằng cử nhân hành chính, cử nhân luật, cao cấp chính trị…
Nguyễn Văn Hiếu kế nhiệm Tất Thành Cang để làm bí thư Quận uỷ quận 2 giai đoạn 2012-2016, nơi xảy ra đại án Thủ Thiêm. Hiếu là cánh tay đắc lực của bè lũ Lê Thanh Hải, dùng mọi thủ đoạn cực kỳ xảo quyệt, gian manh, ghê tởm và nguy hiểm nhất để cướp đất Thủ Thiêm, gây ra nỗi oan khuất cho hàng chục ngàn hộ dân, đẩy hàng chục ngàn con người đang sống yên ổn trên mảnh đất do họ khai phá hoặc cha ông để lại, bỗng dưng trắng tay, dồn họ đến bước đường cùng, với tiếng kêu gào than khóc thấu tận trời xanh, trong đó có nhiều người vì quá uất ức đến điên loạn, đã tìm đến cái chết. Lê Thanh Hải trả công Nguyễn Văn Hiếu bằng suất Uỷ viên dự khuyết Trung ương khoá 12.
Năm 2018, Nguyễn Văn Hiếu được Cơ quan điều tra đưa vào tầm ngắm để khởi tố bắt giam cùng với các cựu Bí thư quận 2 tiền nhiệm Tất Thành Cang và kế nhiệm Nguyễn Hoài Nam. Tuy nhiên tiền đã cứu Nguyễn Văn Hiếu “thoát chết” một cách ngoạn mục. Không những vậy, tiền giữ lại cho Hiếu suất Uỷ viên dự khuyết Trung ương khoá 13 và hôm nay Hiếu ngạo nghễ ngồi vào vị trí quyền lực số 3: Phó bí thư Thường trực Thành uỷ thành Hồ.
Tất Thành Cang (trái) trao quyết định bổ nhiệm cho Nguyễn Văn Hiếu
Điểm sơ qua một vài gương mặt trên trong cơ quan đầu não của đảng CSVN, để thấy rõ hơn sự bao che, dung túng từ lãnh đạo chóp bu của đảng trắng trợn như thế nào. Dễ thấy vì sao tham nhũng ngày càng tăng theo cấp số nhân, lan rộng từ phường xã, cho đến cung đình, mặc cho ông Nguyễn Phú Trọng cứ hô hào “đốt lò” như bị nhập xác lên đồng.
Năm 2018, Bộ Tư pháp khi soạn thảo Luật phòng chống tham nhũng (sửa đổi), quan điểm ban đầu của Bộ Tư pháp là, đối với những tài sản không chứng minh được nguồn gốc thì thực hiện quy trình tố tụng tư pháp về dân sự, tức đưa ra tòa xem xét tình nghi có hành vi tham nhũng hoặc liên quan đến tham nhũng, nhằm truy thu tài sản bất minh của quan chức. Sau đó khi đưa ra phiên họp thứ 27 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, để cho ý kiến về việc tiếp thu, chỉnh lý, thì Bộ Tư pháp chỉ “gút” lại vấn đề, chỉ đề xuất đánh thuế thu nhập cá nhân 45% đối với tài sản, thu nhập không rõ nguồn gốc.
Tuy nhiên, đề nghị trên đã bị bà chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân và Phó viện trưởng Viện KSND tối cao Trần Công Phàn phản đối và bác bỏ. Bà Ngân cho rằng để “xin ý kiến Bộ Chính trị” và sau đó chìm luôn. Bài học muôn thuở, luật trong nhà nước “độc tài toàn trị” soạn ra để đè đầu, cưỡi cổ dân chúng, chứ đời nào tổn hại đến “đặc quyền đặc lợi” của tầng lớp lãnh đạo.
Mới đây, Trung ương đảng CSVN tổ chức hẳn một hội nghị để thông qua đề án “Thành lập Ban phòng chống tham nhũng, tiêu cực cấp tỉnh”. Thêm một “cái bánh vẽ” nữa được đảng bày ra để lừa dân chúng.
Khi tầng lớp lãnh đạo cao nhất của đảng vẫn bảo kê, bao che, dung túng cho những sai phạm tày trời của “đồng chí” trong đảng, thì chiến dịch “đốt lò” ma mị chỉ nhằm cũng cố quyền lực và thanh trừng phe nhóm chính trị. Còn lại, việc những gương mặt “tinh hoa” của đảng, xứng danh là quan tham hút máu dân lành ngay trong dịch bệnh, thiên tai, cũng như hàng ngày xà xẻo “bầu sữa” ngân sách sẽ mãi mãi chẳng e sợ và không có điểm dừng.
Sáng ngày 13 Tháng Sáu, phiên điều trần công khai điều tra cuộc bạo loạn tấn công Điện Capitol ngày 6 Tháng Giêng, đã trình bày cho dư luận Mỹ dữ liệu chứng minh vai trò then chốt của Donald Trump.
Một trong những mục tiêu chính của phiên điều trần là để người dân Mỹ được trực tiếp nghe – nhìn những quan chức hàng đầu và đồng minh thân cận của Trump, tất cả đều thuộc đảng Cộng Hòa, đồng loạt phủ nhận các tuyên bố gian lận bầu cử của Trump. Đội ngũ chiến dịch tranh cử của Trump, cộng đồng tình báo cũng như Bộ Tư pháp của chính phủ Trump, và các quan chức Cộng hòa tại các tiểu bang đều nói với Trump: “Không có gian lận trong cuộc bầu cử tổng thống!”
Cựu Bộ trưởng Tư Pháp William Barr, và người quản lý chiến dịch tranh cử cho Trump, Bill Stepien, đồng thanh nhấn mạnh rằng cáo buộc gian lận mà Trump loan báo là VÔ CĂN CỨ. Hai quan chức cao cấp thân cận của Trump cũng khẳng định những tuyên bố mà hai luật sư của Trump, Rudy Giuliani và Sidney Powell, đưa ra về việc các phiếu bầu bị thay đổi, đều SAI SỰ THẬT và ĐIÊN CUỒNG.
Trong một đoạn video, Barr khai rằng: “Tôi đặc biệt nhấn mạnh đến các cáo buộc liên quan đến máy bỏ phiếu của Dominion, mà tôi thấy là một trong những cáo buộc đáng lo ngại nhất – đáng lo ngại theo nghĩa là tôi hoàn toàn không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào…” Barr cũng cho biết ông đã nhiều lần nói với Trump sau cuộc bầu cử rằng tuyên bố gian lận của tổng thống là VÔ CĂN CỨ, ĐIÊN RỒ.
Thông điệp quan trọng mà ủy ban điều tra muốn gửi đến cử tri Mỹ chính là: Trump hoàn toàn biết rõ những tuyên bố về gian lận bầu cử của mình là sai sự thật, nhưng vẫn mặc kệ để gieo rắc “LỜI NÓI DỐI LỚN” (Big-Lie).
Phiên điều trần xem lại những đoạn video mà ông Giuliani, luật sư riêng của Tổng thống Trump, đưa ra các cáo buộc sai sự thật về gian lận bầu cử. Ông Trump đã nghe theo ông Giuliani bất chấp lời can ngăn của các cố vấn cao cấp. Ảnh Chip Somodevilla/Getty Images
Tại sao Trump bất chấp lan truyền ‘Big-Lie’?
Zoe Lofgren, dân biểu liên bang đại diện Quận 19, bang California và là thành viên cao cấp của Ủy ban Tư pháp Hạ viện, phát biểu: “Chiến dịch tranh cử của Trump đã lợi dụng những tuyên bố dối trá về gian lận bầu cử nhằm quyên góp hàng trăm triệu đô la từ những người ủng hộ, và họ được cho biết khoản quyên góp của họ sẽ được sử dụng cho cuộc đấu tranh pháp lý, nhưng chiến dịch tranh cử của Trump đã không hề sử dụng số tiền đó như đã tuyên bố. Lời nói dối khổng lồ cũng là một hành động ăn cướp kinh khủng.”
Theo ủy ban điều tra, Trump đã nhận được tổng cộng 250 triệu đô la sau khi liên tiếp kêu gọi những người ủng hộ quyên góp tiền để giúp hắn lật ngược kết quả bầu cử. Trong tuần đầu tiên sau cuộc bầu cử, “Quỹ Phòng vệ Bầu cử” của Trump nhận hơn 100 triệu đô la. Nhưng ủy ban điều tra cho biết không tìm thấy bằng chứng nào chứng minh sự tồn tại của một quỹ nào như vậy.
Thay vào đó, hàng triệu đô la đã được Trump đổ vào một Ủy ban hành động chính trị (Political Action Committee), mà hắn đã thành lập vào ngày 9 tháng 11. Ủy ban này của Trump đã gửi 1 triệu đô la cho một quỹ từ thiện do Mark Meadows, cựu Chánh Văn Phòng Toà Bạch Ốc, điều hành và 1 triệu đô la cho một nhóm khác.
Dân biểu Zoe Lofgren kết luận: “Trong suốt cuộc điều tra, chúng tôi đã tìm được bằng chứng cho thấy chiến dịch tranh cử của Trump đã lừa gạt những người ủng hộ về số tiền họ đã quyên góp sẽ đi đến đâu và sẽ được dùng cho mục đích gì. Những người ủng hộ (Trump) xứng đáng được biết tiền của họ đang thực sự đi đến đâu. Họ xứng đáng nhận được tốt hơn những gì Tổng thống Trump và đội ngũ của ông ấy đã làm.”
Rõ ràng, mục đích mà Trump tiếp tục lan truyền dối trá, mặc dù Biden đã thắng cử với số phiếu bầu nhiều hơn bất kỳ ứng cử viên tổng thống nào trong lịch sử Mỹ, là vì Trump và đồng bọn có thể kiếm được rất nhiều tiền từ ‘Big Lie’.
Trump sẽ bị truy tố hình sự?
Xuyên suốt hai buổi điều trần công khai, ủy ban điều tra đã cung cấp cho cử tri Mỹ vô số bằng chứng cho thấy: Trump đã thua trong cuộc bầu cử tổng thống. Nhưng Trump không muốn chấp nhận sự thật. Trump đã kiện ra tòa, nhưng 61 trong 62 vụ kiện đều bị các quan tòa xử thua. Trump lại yêu cầu các bang kiểm tra và đếm lại phiếu bầu, nhưng cũng không thay đổi được kết quả. Không dừng lại ở đó, Trump còn ra sức đe dọa các quan chức liên bang và tiểu bang để “lật kèo.”
Nhưng, tất cả các kế sách mà Trump thực hiện đều thất bại. Con đường cuối cùng mà Trump chọn là tạo áp lực khổng lồ lên Phó Tổng Thống Mike Pence, buộc Pence phải “cản trở chứng nhận phiếu Cử tri đoàn, hoặc trì hoãn việc kiểm phiếu” vào ngày 6 Tháng Giêng.
May mắn thay cho nền dân chủ Mỹ ‘thoát chế’ khi Pence quyết định không tham gia vào “âm mưu đảo chính” của Trump. Vì muốn bám víu quyền lực, Trump đã kích động một cuộc bạo loạn đẫm máu chưa từng có tại Điện Capitol nhằm áp lực Pence. Kết quả là năm người chết, và hàng trăm người bị thương, trong đó có nhiều cảnh sát. Kinh tởm hơn nữa, Trump đã chọn “không làm gì cả” khi cuộc bạo loạn leo thang, nói Pence “xứng đáng” bị treo cổ, bất chấp nhiều quan chức cao cấp thúc giục Trump can thiệp.
Người Việt với lá cờ VNCH trong sự kiện tấn công trụ sở Quốc hội Mỹ ngày 6-1-2021. Ảnh: Kalynh Ngo
Hành vi phạm pháp của Trump quá rõ ràng, như thẩm phán liên bang đã phán quyết vào đầu năm 2022. Tuy nhiên, chưa có tổng thống hoặc cựu tổng thống Mỹ nào bị truy tố hình sự. Dường như chế độ tổng thống Mỹ là một ngoại lệ, trong số những quốc gia có nền dân chủ tổng thống tương tự. Chẳng hạn, cựu tổng thống Nam Hàn, Park Geun-hye, bị tòa án tối cao phán quyết bản án 20 năm tù, vì tham nhũng khi còn tại chức.
Liệu Trump sẽ là cựu tổng thống Mỹ đầu tiên bị truy tố hình sự? Với niềm tin vào nền dân chủ pháp trị Mỹ, người viết tin rằng Trump sẽ bị truy tố. Có thể ở cấp tiểu bang, hoặc liên bang, hoặc cả hai. Nếu không thể truy tố một cựu tổng thống được chứng minh phạm tội nghiêm trọng trong thể chế dân chủ, thì rõ ràng nền dân chủ đó còn khiếm khuyết to lớn.
Nó cũng sẽ gây ra sự mất niềm tin của phần lớn cử tri đối với dân chủ. Khi phần lớn cử tri đánh mất niềm tin vào dân chủ, thì nền dân chủ sẽ dần bị bóp nghẹt. Tóm lại: Không tiến hành truy tố Trump đồng nghĩa với cái chết của dân chủ Mỹ.
COEUR D’ALENE, Idaho (NV) – Giới chức công lực vừa bắt giữ 31 thành viên của tổ chức da trắng thượng đẳng Patriot Front gần nơi tổ chức cuộc tập họp của người đồng tính ở Idaho hôm Thứ Bảy, 11 Tháng Sáu, sau khi tìm thấy thiết bị bạo động của nhóm người này ở sau thùng một chiếc xe vận tải U-Haul, theo AP.
Khi bị cảnh sát Coeur d’Alene dừng xe và bắt giữ, số người này đang đứng chen chúc trong thùng xe vận tải, mặc đồng phục quần kaki, áo thun màu xanh dương, đội mũ màu beige và đeo mặt nạ màu trắng trùm kín mặt.
Thành viên Patriot Front bị bắt ở Idaho. (Hình: North Country Off Grid/YOUTUBE)
Trong cuộc họp báo, Cảnh Sát Trưởng Lee White của Coeur d’Alene cho biết những người này dự tính gây bạo loạn ở khu trung tâm thành phố và các nơi khác.
Tất cả 31 người bị buộc tội âm mưu bạo loạn. Họ dự trù sẽ phải ra trình diện trước tòa vào Thứ Hai, 13 Tháng Sáu.
Dựa trên các bằng chứng và tài liệu thu thập được, nhà chức trách phát giác nhóm này đang lập kế hoạch gây bạo loạn ở một số khu vực của trung tâm thành phố. Cảnh sát tìm thấy thiết bị bạo động, một quả lựu đạn khói, đồ bảo vệ chân và khiên chắn bên trong xe. Dựa theo các dấu hiệu trên cánh tay và biểu tượng trên mũ, họ được xác định là thành viên của Patriot Front.
Cảnh sát biết tin về chiếc U-Haul do báo cáo từ một người dân. Người này nói rằng “hình như có một đội quân nhỏ đang ở trong xe” khi chiếc xe đậu gần một khách sạn.
Video về vụ bắt giữ được đăng tải trên mạng xã hội cho thấy những người đàn ông quỳ trên bãi cỏ và hai tay bị trói về sau. Trong đó có một người mặc áo sơ mi phía sau in dòng chữ “Đòi lại nước Mỹ.” Cảnh sát lần lượt dẫn họ đến trước xe tuần tra, cởi bỏ mặt nạ và đưa lên xe cảnh sát.
Những người bị bắt đến từ ít nhất 11 tiểu bang, bao gồm Washington, Oregon, Texas, Utah, Colorado, South Dakota, Illinois, Wyoming, Virginia, Arkansas và Idaho. Cảnh sát nói chỉ có một người trong số này là cư dân tiểu bang Idaho.
Chiếc xe tải chở 31 người này đậu gần một nhóm người đang tổ chức buổi diễn hành tháng tự hào của giới đồng tính. Cảnh sát tăng cường bảo vệ khu vực này trong suốt thời gian có cuộc diễn hành.
Patriot Front được Trung Tâm Luật Người Nghèo Miền Nam Nước Mỹ (Southern Poverty Law Center) mô tả là “một tổ chức da trắng thượng đẳng có tính kỳ thị” được thành lập sau sự kiện “United the Right” chết chóc ở Charlottesville Virginia năm 2017.
Chủ trương của tổ chức này là thành lập một quốc gia dành cho người da trắng ở Mỹ. (V.Giang)
Vấn đề ở thể chế và bất bình đẳng xã hội, không phải ở mức lương thấp của cán bộ.
“Thu nhập chính từ lương hàng tháng hiện nay thấp, đã và đang bào mòn liêm sỉ, nhân phẩm và lòng tự trọng của một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức, viên chức.”
Trong kỳ họp Quốc hội Việt Nam tháng 6 năm 2022, một vị đại biểu Quốc hội đã đưa ra nhận định như vậy. [1] Từ đó, ông kiến nghị cần nhanh chóng có biện pháp hữu hiệu, thực hiện ngay lộ trình cải cách tiền lương, nâng cao thu nhập, ổn định đời sống của người lao động khu vực này.
Đây thật ra không phải là một kiến nghị mới, hay là một khung thảo luận mới.
Tuy nhiên, sau nhiều thập niên, có thể thấy việc cải cách tiền lương vẫn chưa đến đâu. Và theo lý thuyết, tham nhũng – như là một hệ lụy của tiền lương thấp – vẫn còn đó.
Chưa nói đến những thứ xa xôi khác, người viết cho rằng chính phủ Việt Nam qua các thời kỳ đã thất bại trong việc xây dựng một bộ máy chính quyền các cấp hiệu quả, và đó có lẽ là lý do chính yếu dẫn đến việc tiền lương không thể tăng.
Một ngân sách ổn định hằng năm nhưng phải nuôi đến 63 tỉnh, thành cùng hàng triệu thành viên lực lượng an ninh, cũng như “cáng đáng” toàn bộ hệ thống các tổ chức chính trị – xã hội – dân sự của quốc gia, thì việc trả lương… tượng trưng cho những thành viên này không phải là một điều khó đoán.
Nhưng đó là câu chuyện mà chúng ta để lại cho một dịp khác.
Với bài viết này, người viết kỳ vọng giải đáp tương đối câu hỏi: Lương thấp có phải yếu tố quan trọng nhất làm “bào mòn liêm sỉ” của cán bộ công chức hay không?
Các loại tham nhũng cần biết
Trước tiên, cần phải nói rằng sẽ không có một giải pháp chung cho câu chuyện giải quyết tham nhũng bằng tăng lương.
Ví dụ, các tư liệu khoa học chỉ ra rằng, để hiểu về mối quan hệ giữa tăng lương và tác động trong việc kiểm soát hay kiềm chế tham nhũng, trước tiên cần xác định loại hình tham nhũng phổ biến tại từng khu vực, từng quốc gia.
Trong nghiên cứu quan trọng với chỉ số trích dẫn rất cao – The economist’s approach to the problem of corruption – được xuất bản từ năm 2006, tác giả Bardhan đặt ra cách phân chia giữa tham nhũng quan liêu (bureaucratic corruption) và tham nhũng chính trị (political corruption). [4]
Trong đó, tham nhũng quan liêu là các tiêu cực xảy ra khi bộ máy nhà nước thiếu hiệu quả và không đủ minh bạch, pháp luật chưa rõ ràng, dẫn đến hiện tượng các nhóm công chức trực tiếp làm việc với người dân có xu hướng đòi hỏi lợi ích kinh tế cho việc thực hiện nhiệm vụ được ghi nhận trong pháp luật. [5]
Ví dụ của loại tham nhũng này có thể kể đến như: cảnh sát giao thông Ấn Độ nhận tiền trực tiếp từ người đi đường (một câu chuyện không lạ tại Việt Nam), công chức Campuchia nhận các khoản tiền nhỏ để ra giấy khai sinh nhanh hơn, hay những viên quản lý thị trường Hungary nhận hối lộ từ các tiệm tạp hóa để bỏ qua lỗi nguồn gốc hàng hóa, v.v.
Hình ảnh được cho là cảnh sát giao thông tại Việt Nam nhận tiền hối lộ. Ảnh: Tạp chí Giao thông Vận tải.
Dù đều là những ví dụ kinh điển của dạng tham nhũng quan liêu, các hành vi trên cũng có thể gộp lại thành một nhóm nhỏ khác gọi là tham nhũng vặt (petty corruption).
Nhìn chung, nhóm này là hình thức tham nhũng dễ lây lan nhất, phổ biến nhất, gây ảnh hưởng và bức xúc nhất đối với quần chúng nhân dân, song cũng lại là hình thức dễ bị phát hiện nhất.
Về mặt lý thuyết, tăng lương sẽ là một trong những biện pháp tốt nhất để giải quyết tham nhũng vặt và các vấn đề nội hàm của tham nhũng quan liêu.
Song đối với câu chuyện của tham nhũng chính trị, mọi thứ lại rất khác.
Tham nhũng chính trị thường nói về các mối quan hệ chính trị của thượng tầng kiến trúc nhà nước, nơi mà các chủ thể nắm quyền lực cao tham gia vào những thỏa thuận bí mật, có tính hệ thống chặt chẽ, và từ đó mang lại những nguồn lợi khổng lồ.
Với vấn đề tham nhũng chính trị, người ta nhận ra rằng bao nhiêu đợt tăng lương cũng không giải quyết được câu chuyện “bào mòn liêm sỉ”.
Tuy nhiên, có một điểm thú vị khác là tác giả Bardhan trực tiếp nhắc đến Trung Quốc và Việt Nam như là hai trường hợp mà ông cho rằng khó có thể phân biệt rõ ràng giữa tham nhũng quan liêu và tham nhũng chính trị.
Trong môi trường mà chính đảng cầm quyền đồng thời giữ vai trò quản lý bộ máy nhà nước, tham nhũng quan liêu đôi khi là kết quả của tham nhũng chính trị, với mối liên hệ mật thiết và khó lòng hóa giải một vấn đề nếu như không thể kiểm soát nghiêm túc vấn đề còn lại.
Không khó để lý giải hiện tượng này tại Việt Nam.
Như đã nhắc đến ở trên, hiện tượng tham nhũng của cảnh sát giao thông tại Việt Nam có thể xem là hành vi tham nhũng vặt, nằm trong nhóm tham nhũng quan liêu.
Tuy nhiên, do hệ thống cơ quan công an Việt Nam không có trách nhiệm giải trình với một nhóm dân cư, cử tri cụ thể, mà là trực tiếp trong nội bộ đảng bộ công an, các hành vi tham nhũng vặt thực ra đã được “bao tiêu” và chấp thuận như là một phần cấu trúc chính trị địa phương – từ đó trở thành tham nhũng chính trị.
Những câu chuyện về hãng xe được công an giao thông địa phương bảo kê, [6] hành vi mua ghế và chức vụ trong các cơ quan công an rồi sau đó phải “tăng thêm thu nhập” bằng tham nhũng vặt và đóng tiền hàng tháng cho cấp trên, v.v. đều đã trở nên quen thuộc đi kèm những cái tặc lưỡi ngao ngán của người dân Việt Nam.
Vì vậy, trong những cấu trúc nhà nước mà chúng ta không thể phân biệt và không thể kiểm soát rạch ròi tham nhũng quan liêu và tham nhũng chính trị, tăng lương sẽ không phải là câu trả lời để giải quyết tham nhũng.
Tăng lương thậm chí… có hại?
Như vậy, hiểu một cách đơn giản, chúng ta biết rằng không phải cứ tăng lương thì sẽ giải quyết được vấn đề tham nhũng.
Tăng lương có thể giảm lượng tham nhũng vặt, có thể giúp từng cá nhân cán bộ công chức vượt qua khó khăn trong đời sống. Tuy nhiên, vấn đề tham nhũng thể chế nằm ở diện quy mô chính trị thì chắc chắn biện pháp tăng lương… bó tay.
Giám đốc CDC Hà Giang bị bắt vào tháng 5/2022 với cáo buộc nhận hối lộ trong vụ án Việt Á. Ảnh: VietnamPlus.
Hãy tự hỏi nhau thế này, nếu các cáo buộc mà phía đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra là chính xác, những giám đốc CDC các tỉnh, thành sẽ làm gì với con số hàng tỷ đồng lại quả mà Việt Á lót tay cho họ? [7]
Nếu như tiền lương thấp và cần trang trải đời sống, trong chúng ta chắc ai cũng có kỳ vọng và ham muốn vài chục triệu hay vài trăm triệu để “cải thiện thu nhập”. Nhưng dám nhận đến hàng tỷ đồng, cá biệt có trường hợp nhận đến hàng chục tỷ đồng (như các cán bộ tại CDC Bắc Giang bị cáo buộc nhận 44 tỷ đồng) [8], thì khó có người bình thường nào không chùn tay suy nghĩ, “nhận nhiều đến vậy để làm gì”.
Kinh khủng hơn, trong chiến dịch “giải cứu” công dân Việt Nam trong đại dịch, lợi nhuận thu được từ các chuyến bay được cho là lên đến hàng ngàn tỷ đồng. [9]
Một lần nữa, người viết không muốn đưa ra bất kỳ khẳng định chắc chắn nào về hành vi tham nhũng của các cá nhân đang bị nhắm đến. Tuy nhiên, từ những con số cáo buộc nói trên, chúng ta cũng có thể nhận thấy mục tiêu tham nhũng tại Việt Nam rõ ràng không đơn thuần chỉ là cơm no áo ấm.
Không ai chỉ nghĩ đến miếng cơm, manh áo mà dám ra tay tham nhũng những con số quỷ khốc thần sầu như thế.
Lương của công chức Việt Nam đúng là rất thấp. Và đúng là trên lý thuyết, tham nhũng vặt cùng tham nhũng quan liêu sẽ là những dạng tham nhũng phổ biến nhất tại Việt Nam. Tuy nhiên, những ví dụ nho nhỏ ở trên cho thấy rằng quy mô tham nhũng tại Việt Nam hoàn toàn có thể mang tính hệ thống, và thậm chí có các đặc trưng của tham nhũng chính trị.
Lịch sử các vụ án tham nhũng tại Việt Nam đã chỉ ra điều này rất rõ. Và giả sử lấy trường hợp của Việt Á làm ví dụ có sức nặng nhất hiện nay: Nếu không có những cái tên lãnh đạo của hàng ngũ đảng như ông Chu Ngọc Anh và ông Nguyễn Thanh Long (đều là hai ủy viên trung ương đảng, mỗi người đều lãnh đạo một bộ của chính phủ), cùng hàng chục các lãnh đạo ban ngành trung ương khác, cả trong quân đội, thì các giám đốc CDC địa phương khó mà có “can đảm chính trị” để tiếp tay cho một công ty Việt Á bé nhỏ như thế.
Thêm nữa, trong môi trường tham nhũng chính trị, người viết cho rằng tăng lương chỉ càng tăng nguy hiểm. Vì sao như vậy?
Trước tiên, theo lẽ thường, người ta tin rằng lương cao trong các cơ quan nhà nước có thể phòng chống chủ nghĩa cơ hội và tham nhũng vặt. Nó thậm chí còn tăng tính cạnh tranh cho hệ thống tuyển dụng nhà nước, từ đó có khả năng nâng cao chất lượng chính sách, dịch vụ và các sản phẩm công khác. [10]
Tuy nhiên, một trong những phát hiện thú vị từ giới nghiên cứu là: tăng lương giúp giảm tham nhũng, nhưng chỉ khi nào cấu trúc phân bổ tài sản xã hội tương đối công bằng, cơ hội học tập và làm việc đồng đều, môi trường kinh tế trong sạch và ít bị thao túng.
Nguyễn Thanh Long (trái) và Chu Ngọc Anh, hai quan chức cấp cao mới nhất bị bắt vào đầu tháng 6/2022 trong chiến dịch chống tham nhũng. Ảnh: VietnamPlus.
Nói cách khác, một xã hội mà các yếu tố chính trị vẫn còn có khả năng chi phối cơ hội học tập – cơ hội nghề nghiệp, hệ thống anh tài (meritocracy), khả năng tiếp cận lợi ích kinh tế, v.v. thì tăng lương trong lĩnh vực công sẽ chỉ “bổ sung” thêm động cơ tham nhũng mà thôi.
Kết luận này được nhiều nghiên cứu đưa ra, đơn cử như nghiên cứu của Panizza hoặc của Treisman tại các quốc gia châu Mỹ Latin, [11] hay của Macchiavello với các số liệu chung và khái quát hơn. [12]
Các nhà nghiên cứu này đồng thuận rằng trong một môi trường như châu Mỹ Latin, nơi mà hệ thống chính trị thân hữu chi phối cơ chế tìm kiếm người tài, cấu trúc kinh tế bất bình đẳng cao với một nhóm có khả năng kiểm soát và thao túng các nguồn lực để làm giàu, các khoản lương nhà nước “xịn” luôn đi kèm với hàng loạt biến tướng khác.
Phát hiện này không hoàn toàn tương đồng về đối tượng nghiên cứu với nghiên cứu của Besley và McLaren vào năm 1993. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng có thể bổ trợ một phần cho các quan ngại chính sách – pháp lý liên quan đến những yêu cầu tăng lương trong lĩnh vực công. [13] Theo đó, nhóm nghiên cứu cho rằng tại những quốc gia còn nghèo, chưa hoàn thiện về cấu trúc nhà nước và chính sách, tăng lương chưa bao giờ là câu trả lời cho vấn nạn tham nhũng.
***
Tóm lại, tăng lương chỉ có thể làm giảm triệu chứng tham nhũng vặt.
Tệ hơn, nếu không cân nhắc vấn đề bình đẳng về cơ hội phát triển cá nhân lẫn phát triển kinh tế của quốc gia, không giải quyết bất bình đẳng cấu trúc chính trị thì tăng lương có thể làm tình trạng tham nhũng nghiêm trọng hơn.
Những triệu chứng thể chế kể trên vốn đều đã có tại Việt Nam. Liêm sỉ của công chức Việt Nam, do đó, không đơn thuần nằm ở con số lương tháng.
5. Feinberg, G (2009), The epidemic of petit corruption in contemporary Cambodia: Causes, consequences and solutions”, Crime Prevention and Community Safety 11, 277-296.
Nhà thơ Inra Sara cho biết người Cham không cắm hoa trong bình và cũng chẳng thích ngắt bông hay chưng hoa hòe, hoa sói gì ráo trọi. Họ cứ để “cho nó giữa bao la hay xó kẹt thiên nhiên” thôi.
Dân Việt thì khác. Mặc dù đã sống trong xã hội mới (Xã Hội Chủ Nghĩa) từ nhiều thập niên qua nhưng “tinh thần làm chủ tập thể” của họ, xem chừng, vẫn còn rất thấp. Cái gì người Việt cũng nhất định phải vơ về làm của riêng mới chịu (kể cả bông hoa) khiến báo chí nhà nước than phiền quá xá:
Nhà văn Nguyễn Đình Bổn càm ràm: “Những bồn hoa tết tại Hà Nội chỉ sau một đêm là mất sạch!” Trời đất! Tưởng gì? Chớ bị trộm có mấy chậu hoa giấy hay mấy bồn hoa tết (chuyện nhỏ như con thỏ) thôi mà cũng nói này nói nọ làm chi, cho má nó khi.
Nước ta còn nhiều vụ trộm hoành tráng và ngoạn mục hơn nhiều, theo tường thuật của FB Đỗ Duy Ngọc:
Thời nay ở xứ Việt, người ta không chỉ vào rừng lấy gỗ về làm những ngôi nhà đồ sộ tốn hàng trăm mét khối, không chỉ đốn cây rừng về làm bàn ghế, tủ giường chạm khắc lởm chởm để chứng tỏ mình giàu, mình là giới quý tộc. Những trọc phú thời nay còn đốn nguyên cả cây rừng cổ thụ về trồng ở sân nhà mình. Đem cây rừng về nhà người ta gọi là “di thực”. Rừng tan hoang vì thuỷ điện, rừng không còn vì những thú sở hữu của những kẻ lắm tiền.
Di thực, nói nào ngay, không phải là một hiện tượng phổ biến. Núi rừng tan hoang/điêu tàn cũng không phải chỉ do đám làm thủy điện, đám lâm tặc, hay đám trọc phú mà còn có sự tiếp tay không ngừng của đám sư tăng (thuộc GHPGVN) trong việc khai thác du lịch tâm linh nữa.
Bỉnh bút Văn Tâm (Tạp Chí Luật Khoa) cho biết: Bốn mươi năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam: Hơn 20 năm xẻ núi xây chùa …
Năm 2003, chùa Bái Đính, tỉnh Ninh Bình được xây dựng trên một sườn núi với tổng diện tích 539 ha. Chùa rộng đến mức nhà chùa phải chi 10 tỷ đồng mỗi năm để thắp sáng. Năm 2021, khu du lịch tâm linh Tây Yên Tử tỉnh Bắc Giang vừa đón khách vừa tiếp tục được xây dựng. Khu du lịch sẽ giúp du khách khám phá cuộc đời của vua Trần Nhân Tông. Để có trải nghiệm khám phá này, phải đánh đổi 136 ha đất sườn núi.
Ở Ninh Bình, chùa Bái Đính không dừng lại ở 539,2 ha được cấp ban đầu. Năm 2010, sau hơn hai năm khánh thành, ngôi chùa này được mở rộng thêm 424,8 ha đất. Ở Nghệ An, chính quyền huyện Diễn Châu bắt đầu xây dựng quần thể văn hóa tâm linh đền Cuông rộng 130 ha vào năm 2018. Năm 2020, một ngôi chùa trong quần thể bị phát hiện là được xây dựng trên 4,8 ha đất rừng phòng hộ…
Cuộc đua bất tận đó không chỉ tốn những quả đồi. Chùa Bái Đính đã dùng 900 mét khối gỗ tứ thiết để dựng cột cho Điện thờ Phật Bà Quan Âm. Tam quan và hành lang ngôi chùa dài đến ba cây số (dài nhất Việt Nam) được dựng toàn bộ bằng cột gỗ. Chùa tốn đến 3 tỷ đồng/ năm chỉ để chống mối mọt cho hàng nghìn chiếc cột, cửa bằng gỗ.
Xem thế mới biết là ngoài cái “tập quán” trộm hoa ngoài lộ mang về nhà chơi, bứng cây trong rừng đem về nhà trồng, dân Việt còn thích bỏ Phật/Chúa/ Thánh/ Thần vào những điện thờ hay chùa chiền hoành tráng để thờ cúng nữa. Thị hiếu này quả là có hơi bất bình thường, và (ngó bộ) không được “minh triết” gì cho lắm:
Đức Đạt Lai Lạt Ma: “The purpose of all the major religious traditions is not to construct big temples on the outside, but to create temples of goodness and compassion inside, in our hearts. Mục đích chính yếu của tất cả các truyền thống tôn giáo không phải là để xây dựng những điện thờ nguy nga bên ngoài mà để tạo ra các thánh điện của lòng nhân hậu và từ bi bên trong, trong lòng của chúng ta.” (Translated by T.T Thích Nguyên Tạng).
Triết gia Baruch Spinoza: “Stop going into those dark, cold temples that you built yourself and saying they are my house. My house is in the mountains, in the woods, rivers, lakes, beaches. That’s where I live and there I express my love for you. Đừng bước chân vào những ngôi đền tối tăm lạnh lẽo mà chính các con xây nên rồi bảo đấy là nhà của ta. Nhà của ta là ở trên núi, trong rừng, trên sông, hồ, bãi biển. Đấy mới là nơi ta sống và đấy là nơi mà ta bầy tỏ lòng thương yêu của ta với các con. (Translated by Nguyễn Bá Trạc).
Tự ngàn xưa, dân bản địa ở VN cũng đã quan niệm thế rồi:
Yàng tập trung trên các đỉnh núi. Vì vậy mà người Tây Nguyên gọi những Yàng ấy là Yàng Núi, thần Núi, nên phải luôn cúng núi. Cho dù bây giờ là thời hiện đại, con người có thể biết chuyện toàn thế giới trong một cái nhấp chuột trên Internet thì sự linh thiêng của một ngọn núi ở một quê xứ cứ sừng sững trong lòng bất kỳ ai. Đỉnh Ngok Linh, người Sê Đăng, Giẻ Triêng tuyệt đối không để trời cao giận dữ, không tự tiện mở đường, xẻ núi…
Không chỉ người bản địa Tây Nguyên, người Chăm ở miền duyên hải cũng kiêng nể thần núi… Chỉ có những người bất chấp tâm linh mới hành động mà không cần điểm tựa của trời đất, chân lý, quá khứ. Càng “phi tâm linh” càng hung dữ, càng không kiêng nể cái gì, cho dù là trời xanh hay núi cao, sẵn sàng tàn phá và tàn ác với thiên nhiên. Và khi con người ta có đủ độ tàn bạo để cạo sạch thảm thực vật trên một ngọn núi thì quả người ấy chẳng coi thần thánh ra cái thể thống gì. (Nguyễn Hàng Tình.“Mây Gió Tâm Linh.” Thanh Niên Online 28 Jan. 1993).
Chính vì bản chất vô thần, và “tàn ác với thiên nhiên” nên đám sư tăng quốc doanh, và bọn cán bộ nhà nước – hiện nay – đang chung tay “khai thác thánh thần” để trục lợi (qua những dịch vụ du lịch tâm linh) ở khắp mọi nơi:
Thử tưởng tượng ở một đất nước với 9.000 lễ hội lớn nhỏ trong một năm, điều gì đang xảy ra? Có điều gì bất bình thường khi con người hiện đại ngày càng xa rời giá trị tinh thần để đến với thế giới vật chất, lại bấu víu nơi lằn ranh chánh tín và mê tín để tìm cho mình một lối thoát? Vì sao đi lễ chùa phải cầu xin lợi lộc, tiền tài, địa vị và cả sự bình an sau khi tranh đoạt quyền lợi với người khác? Vì sao phải xì xụp khấn vái với mâm cúng thật to để mong cầu giá trị vật chất, mà quay lưng với đạo đức và chữ hiếu? Nhét tiền lẻ vào tay tượng Phật, ném tiền xuống hồ, hay mang tiền rải khắp nơi để làm gì? Giá trị lễ hội có giúp con người hiện đại thay đổi, hay lại càng rơi vào mê lầm, tiếp tay cho một lớp người dám buôn thần bán thánh, kinh doanh tín ngưỡng?
Sâu xa hơn, nhiều người cho rằng đây là cuộc khủng hoảng niềm tin, mà lễ hội ra đời càng nhiều chính là sự bù đắp thiếu hụt kinh khủng đó.
Ngày nào mà cái nhà nước hiện hành ở VN còn tồn tại, và cái Ủy Ban Tôn Giáo Chính Phủ còn “quản lý tín ngưỡngtôn giáo ” thì “khủng hoảng niềm tin” là điều không thể tránh khỏi ở đất nước này.
