Category: SƯU TẦM

7-7-2019

Tại hội nghị báo cáo viên các cơ quan đảng thuộc Trung ương quản lý sáng ngày 5/7/2019, ông Võ Văn Thưởng, Trưởng ban tuyên giáo Trung ương lại phải đăng đàn hô hào báo chí “cách mạng” phải “bảo vệ nền tảng tư tưởng của đảng [cộng sản]”.

Nhìn cách đưa tin của VietNamNet tôi đã thấy rất buồn cười. Tại sao phải đi bảo vệ nền tảng tư tưởng cộng sản? Nếu nó đúng và thuyết phục được người dân thì tự nhiên dân sẽ áp dụng cái “tư tưởng” đó. Không đợi đến dân Việt Nam, người dân các nước khác cũng sẽ áp dụng ngay cái gọi là “nền tảng tư tưởng của đảng Cộng sản Việt Nam” chứ. Họ cũng muốn tiến bộ và áp dụng ngay cái tiến bộ nhất mà.

Càng hô hào phải bảo vệ tư tưởng cộng sản, ông Võ Văn Thưởng và cả hệ thống tuyên giáo cộng sản chỉ chứng tỏ một điều là cái tư tưởng đó sai rồi, lỗi thời rồi, lạc hậu rồi nên không còn khả năng hấp dẫn (hay lừa bịp) được người dân nữa. Chỉ vậy thôi!

“Nền tảng tư tưởng” của đảng Cộng sản

Vậy ta thử xem lại cái gọi là “nền tảng tư tưởng” của đảng Cộng sản Việt Nam có những gì? Thật ra cũng không ngoài hai chuyện là “chủ nghĩa Mác – Lênin” và “tư tưởng Hồ Chí Minh”.

Về chủ nghĩa Mác – Lênin, điểm cốt lõi của chủ nghĩa này là đảng Cộng sản sẽ độc quyền chính trị (tức là chuyên chính vô sản) bằng mọi giá, kể cả bằng bạo lực, khủng bố, nội chiến, nhân danh giai cấp công nhân. Sau đó đảng Cộng sản sẽ thủ tiêu quyền tư hữu và quốc hữu hóa mọi tư liệu sản xuất, rồi người dân sẽ lao động làm ra thật nhiều của cải vật chất, tiến tới một xã hội không còn giai cấp, không còn tư hữu, không còn người bóc lột người, “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”. Nhà nước, pháp luật không còn cần thiết và nhà nước sẽ tự tiêu vong. Chuyện này sẽ diễn ra trên phạm vi toàn thế giới và là một quy luật tất yếu, khách quan của xã hội loài người.

Về tư tưởng Hồ Chí Minh, đó là món lẩu thập cẩm giữa đạo làm quan theo kiểu phong kiến dành cho quan chức cộng sản và những tư tưởng dân quyền để mị dân là trong chế độ chuyên chính vô sản người dân sẽ được hưởng tự do, dân chủ. Chỉ riêng chuyện đảng Cộng sản hô hào phải thực hiện “di chúc thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, đã thấy ông Hồ được đảng Cộng sản dựng thành một ông vua, sáng lập một triều đại, vì ông ấy chết rồi mà người dân vẫn còn có nghĩa vụ phải làm theo lời ông ấy.

Sai lầm của chủ nghĩa Mác – Lênin

Nhìn qua chủ nghĩa Mác – Lênin, người có logic sẽ đặt ngay câu hỏi, lấy gì bảo đảm một chế độ chuyên chính, nghĩa là độc tài, có thể bảo đảm bình đẳng cho người dân? Những kẻ đã nắm độc quyền chính trị thì tất yếu chúng sẽ tìm cách khiến các nguồn lực kinh tế chảy vào túi mình. Đó chính là thảm họa tham nhũng đang diễn ra trên đất nước này. Đơn cử như vụ lấy đất của dân Thủ Thiêm (nguồn lực kinh tế) vào tay những đảng viên cộng sản cao cấp.

Một điều nữa, lấy gì bảo đảm đảng Cộng sản đại diện cho giai cấp công nhân? Tôi bảo đảm trong Trung ương đảng Cộng sản hiện nay không hề có ai làm công nhân. Công nhân chưa bao giờ được bầu ra đảng viên cộng sản, mà không lẽ công nhân được bầu thì loại những công dân Việt Nam khác ra khỏi danh sách đi bầu? Việc đảng Cộng sản tự nhận họ là đại diện cho giai cấp công nhân chỉ là một huyền thoại không có thực, mang tính áp đặt.

Một chế độ chính trị bất công thì không bao giờ có thể đem lại công bằng xã hội. Đó là logic hiển nhiên. Chế độ chuyên chính vô sản là một chế độ bất công vì đảng Cộng sản nắm quyền không cần thông qua bầu cử, mà thông qua đàn áp, áp đặt. Lợi ích độc quyền về chính trị và được phép tước đoạt tài sản của người dân (qua việc chiếm đất) khiến Tổng Bí thư Cộng sản Nguyễn Phú Trọng phải nhấn mạnh về “lợi ích của đảng”: “Thực hiện nghiêm nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ. Đặt lợi ích của Đảng, đất nước và nhân dân lên trên hết”.

Và cái khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” khiến ta bật tiếp ra một câu hỏi: phải chăng khi người dân trở nên giàu có, có tài sản nhờ kinh doanh, thì sau đó đảng Cộng sản sẽ quốc hữu hóa tài sản của người dân để tiến lên chủ nghĩa xã hội? Nên nhớ chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng tư hữu là nguồn gốc của mọi tội lỗi và đòi phải quốc hữu hóa mọi thứ. Đảng cộng sản chưa bao giờ dám công khai cho dân biết cái khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” là gì. Bản thân ông Thưởng chỉ viết sơ sài “làm rõ cơ sở lý luận thực tiễn, phát triển và hoàn thiện hệ thống lý luận về CNXH và con đường đi lên CNXH trong tình hình mới”.

Sai lầm của tư tưởng Hồ Chí Minh

Chính vì chủ nghĩa Mác – Lênin đã tạo cớ cho một nhóm người độc tài độc đảng, không hề có hệ thống kiểm soát và cân bằng quyền lực, nên ông Hồ phải đề ra cái gọi là “đạo đức cách mạng” như “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” để quan cộng sản phải “vì nước, vì dân” qua tiếng gọi của lương tâm.

Cái gọi là “đạo đức cách mạng” đấy của ông Hồ rốt cuộc chỉ là trò hề như mới đây Lê Thanh Hải, cựu Bí thư Thành ủy thành Hồ, đăng đàn phát biểu chống tham nhũng trong dịp kỷ niệm 50 năm thực hiện di chúc của ông Hồ, nhưng chính hắn lại là ông trùm tham nhũng khi cướp đất ở Thủ Thiêm, và chính em trai của hắn là Lê Tấn Hùng, mới bị bắt vì tham nhũng.

Các triều đại phong kiến đã cố gắng thực hiện đức trị để kéo dài thời gian nắm quyền của dòng họ, nhưng cuối cùng thì độc tài chỉ dẫn đến hủ bại và sụp đổ. Bản thân ông Hồ chẳng hề có tư tưởng hay đạo đức gì mới, mà chỉ nói lại những thứ chế độ phong kiến dạy làm quan. Trong khi đó, các quốc gia khác thực thi đa đảng để các đảng đối lập “soi” đảng cầm quyền và sẵn sàng thay đảng cầm quyền nếu đảng cầm quyền mất lòng dân, thực thi tòa án độc lập để đảng cầm quyền không dám lạm quyền, thực thi tự do báo chí – ngôn luận, để dân được quyền lên tiếng phản đối bất công xã hội. Đó là những thành tựu của loài người trong chính trị nhưng đảng Cộng sản luôn coi những người muốn dân chủ, tự do là “thế lực thù địch”.

Như thế, đảng Cộng sản đứng trên pháp luật và người dân, người chủ thực sự của đất nước không có bất kỳ phương tiện gì để khống chế quyền lực độc đoán của đảng Cộng sản, ngoài việc chính đảng Cộng sản tự răn mình là phải có “đạo đức cách mạng”.

Nịnh bợ trơ trẽn

Chính vì chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh bế tắc như vậy, nên ông Thưởng lại đẩy nghĩa vụ lý luận cho “báo chí cách mạng” qua câu phát biểu: “[báo chí cần] … làm rõ cơ sở lý luận thực tiễn, phát triển và hoàn thiện hệ thống lý luận về CNXH và con đường đi lên CNXH trong tình hình mới”. Điều nực cười là Hội đồng lý luận trung ương, Ban Tuyên giáo cộng sản còn không biết lý luận thế nào cho lọt tai dân, mà lại đẩy nhiệm vụ đó cho báo chí.

Bế tắc như vậy nhưng Võ Văn Thưởng vẫn nịnh bợ Nguyễn Phú Trọng một cách trơ trẽn, thể hiện rõ “đạo đức cách mạng” của một người cộng sản: “Tổng bí thư hiện nay thực sự là nhà lý luận có tầm tư tưởng. Tuy nhiên, Đảng ta với tinh thần khiêm tốn, không muốn sùng bái cá nhân mà đề cao vai trò tập thể của Đảng cho nên đôi khi không tuyên truyền một cách đầy đủ làm cho chúng ta không thấy đủ, thấy hết những thành tựu về mặt lý luận mà chúng ta đã đạt được“.

Như thế, người dân có đủ bằng chứng để khép Võ Văn Thưởng vào tội “nịnh bợ cấp trên với động cơ không trong sáng”. Phải khẳng định rằng đến giờ phút này, đảng Cộng sản đã phá sản về mặt lý luận, bản thân Võ Văn Thưởng từng hùng hồn tuyên bố “không sợ đối thoại, không sợ tranh luận” nhưng lại trốn chui trốn nhủi, không dám tổ chức đối thoại với các tổ chức xã hội dân sự, các cá nhân đấu tranh dân chủ.

Khốn nạn hơn, Võ Văn Thưởng còn yêu cầu “từ nay tới Đại hội Đảng XIII, mỗi địa phương chắt lọc đối tượng trên địa bàn, xử lý một vài đảng viên, cá nhân, công dân sử dụng internet, mạng xã hội vi phạm luật An ninh mạng để xử lý thì tình hình sẽ tốt hơn rất nhiều”. Tức là sắp tới, đảng Cộng sản sẽ quay lại chuyện bắt người theo chỉ tiêu để khiến cả xã hội khiếp sợ, y như thời cải cách ruộng đất là mỗi địa phương phải trị tội ít nhất 5% địa chủ!

Chỉ một câu nói của Thưởng, người dân thấy được “chủ nghĩa Mác – Lênin” và “tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh” thấm nhuần vào đám cộng sản con cháu như thế nào. Và cũng qua câu chỉ đạo của Thưởng, người dân đã thấy được chế độ cộng sản bắt người theo chỉ đạo chứ không theo pháp luật.

Bắt bớ, đàn áp, khủng bố,… để gieo rắc sợ hãi trong toàn xã hội, nhằm kéo dài thời gian sống của chế độ, cho thấy chế độ cộng sản đang sợ hãi đến cùng cực và phải lặp lại những biện pháp thời Cải cách ruộng đất.

Sụp đổ là chắc chắn

Cũng trong bài phát biểu, Võ Văn Thưởng cho biết, “chính những cán bộ, đảng viên, kể cả những đảng viên từng giữ chức vụ cao trong bộ máy nhưng suy thoái về tư tưởng chính trị, tự diễn biến, tự chuyển hóa là nhóm không khó để nhận ra nhưng rất khó để đấu tranh”. Điều này cho thấy là cán bộ cộng sản, kể cả hàng ngũ cán bộ cao cấp, đã rất nhiều người nhận ra vấn đề và đòi hỏi đảng Cộng sản phải cải cách dân chủ.

Nhưng chính vì chính nghĩa tự do – dân chủ đúng đắn, nên những tên cộng sản tham quyền cố vị như Thưởng, dù dễ dàng nhận ra nhưng không đủ lý lẽ để “đấu tranh” lại. Đó cũng là bằng chứng cho thấy đảng Cộng sản đã hoàn toàn phá sản về mặt lý luận.

Ngu dốt hơn, Thưởng lại cho rằng những đảng viên cộng sản yêu tự do – dân chủ là “thế lực thù địch”. Giờ đây, “thế lực thù địch” chính là trong nội bộ đảng Cộng sản.

Nội bộ đã rạn nứt đến mức này, lý luận đã bế tắc đến mức này thì đảng Cộng sản Việt Nam chỉ còn có một con đường là sụp đổ. Thậm chí sự sụp đổ có thể rất nhanh chóng, giống như Liên Xô trước đây. Sẽ không có bộ đội, công an nào lại đi bảo vệ cho một chế độ đã mất hoàn toàn chính nghĩa và bản thân những chiến sĩ quân đội, công an này không còn niềm tin vào chế độ chuyên chính đó nữa.

Nguyễn Quang Dy

10-7-2019

Mấy năm qua, thế giới biến động “khó lường”, làm trật tự thế giới biến đổi sâu sắc. Nay đối đầu Mỹ-Trung đang làm các nước khác như Việt Nam bị mắc kẹt, vì “trâu bò đánh nhau ruồi muỗi chết”. Bài này chỉ đề cập vắn tắt mấy nguy cơ lớn có thể gây ra hệ lụy cho đất nước, phải cảnh giác. Muốn “biến nguy thành cơ”, Việt Nam cần khôn ngoan và linh hoạt, nhưng quan trọng nhất phải đổi mới thể chế, hệ quy chiếu, và tư duy quản trị/điều hành.

Mấy nguy cơ lớn

Thứ nhất, các nguy cơ do đối đầu Mỹ-Trung, đặc biệt là chiến tranh thương mại “vừa đánh vừa đàm” chưa có hồi kết, như “con dao hai lưỡi”, làm Việt Nam “vừa được vừa mất” (a winner and loser). Theo Investor’s Services, có 4 nước được lợi là Malaysia, Thailand, Taiwan, Việt Nam, và 4 nước bị thiệt hại là Mongolia, Singapore, Hong Kong, Việt Nam.

Cách đây không lâu, khi ông Trump gặp ông Kim tại Hà Nội (27-28/2/2019) đã ca ngợi Việt Nam là mô hình để Bắc Triều Tiên học hỏi. Nhưng khi trả lời phỏng vấn Fox Business Network (26/6/2019), Trump bỗng tuyên bố thẳng thừng “Việt Nam hầu như là kẻ lạm dụng tồi tệ nhất so với tất cả mọi người” (It’s almost the single worst abuser of everybody).

Sau đó (2/7/2019), Bộ Thương mại Mỹ đã đánh thuế 456% lên thép từ Việt Nam có xuất xứ từ Đài Loan hay Hàn Quốc. Đây là “phần nổi của tảng băng chìm” vì các doanh nghiệp đang chuyển ồ ạt từ Trung Quốc sang Việt Nam. Đừng quên là tháng 12/2017, Mỹ đã đánh thuế 531% và 238% lên thép cuộn của Việt Nam có xuất xứ từ Trung Quốc.

Theo Stratfor (3/7/2019) Việt Nam nằm trong tầm ngắm (cross hairs) mà Mỹ theo dõi (watch list). Chính quyền Trump ngày càng bực mình (displeasure) với Việt Nam vì: (1) Thâm hụt thương mại xếp thứ 5 thế giới (US$ 38 tỷ/2017), tăng mạnh đầu 2019; (2) Vi phạm bản quyền (điều “Special 301”); (3) Thao túng tiền tệ (currency manipulation).

Tuy ông Trump tính khí thất thường, nhưng đã nói là làm quyết liệt. Quan hệ Mỹ-Việt đang phát triển tốt đẹp (nhất là về hợp tác chiến lược) nên Mỹ có thể nhân nhượng Việt Nam như “đối tác thân cận”. Nhưng Trump vẫn sẵn sàng trừng phạt Việt Nam (hay các đồng minh khác) nếu tiếp tay cho Trung Quốc, trung chuyển hàng hóa nhằm trốn thuế của Mỹ.

Việt Nam đã mua nhiều máy bay Boeing (trị giá US$ 20 tỷ) làm “Trump vui”. Việt Nam đang tăng cường giám sát và xử lý các doanh nghiệp gian lận thương mại để tái xuất và trốn thuế (như công ty điện tử Asanzo), nhưng vẫn chưa đủ. Mỹ muốn Việt Nam nhập thêm nhiều hàng hóa của Mỹ (như năng lượng và vũ khí) để giảm thiểu thâm hụt thương mại.

Thứ hai, nguy cơ mất chủ quyền biển đảo và tài nguyên tại Biển Đông (như dầu khí và hải sản) đang đe dọa không gian sinh tồn của Việt Nam. Nếu để mất hai nguồn thu lớn đó cho ngân sách, thì rất nguy hiểm cho an ninh năng lượng và “chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển” (nghị quyết 36-NQ/TW). Vì vậy, đây là nguy cơ mà Việt Nam phải hóa giải.

Trong bối cảnh Trung Quốc áp đặt “đường chín đoạn”, bất chấp phán quyết PCA, tiếp tục quân sự hóa các đảo họ chiếm giữ và bồi đắp tại Hoàng Sa và Trường Sa, để biến Biển Đông thành cái ao của họ, thì hợp tác chiến lược với Mỹ tại Biển Đông theo tầm nhìn Indo-Pacific là thiết thực để bảo vệ chủ quyền và triển khai dự án “Cá Voi Xanh”. Dự án này không chỉ có ý nghĩa lớn về kinh tế (trước mắt) mà còn có có ý nghĩa chiến lược (lâu dài).

Chuyến thăm lịch sử của tàu sân bay USS Carl Vinson đến Đà Nẵng (5/3/2018) là một tín hiệu rõ ràng, nhưng chưa đủ răn đe Trung Quốc. Chuyến thăm thứ hai của một tàu sân bay Mỹ đến Cam Ranh là cần thiết (dù chỉ tượng trưng). Gần đây, Mỹ đang tăng cường các biện pháp đối phó với “hạm đội dân quân” của Trung Quốc đang tung hoành trên Biển Đông như “vùng xám” (grey area) mà họ có ưu thế hơn Mỹ, để bắt nạt các nước khu vực.

Thứ ba, đồng bằng Nam Bộ đang bị đe dọa bởi thiên tai và nhân họa. Với dân số trên 20 triệu người, đó là tiêu điểm của “Tiểu vùng Mekong”. Trên thượng nguồn, Trung Quốc đã khai thác tối đa dòng Lan Cang (với 10 đập thủy điện lớn) nên dòng chảy biến đổi, làm cạn kiệt nguồn nước và phù sa. Dưới hạ nguồn, Campuchia cũng làm đập thủy điện lớn (như Sesan 2), đe dọa môi trường hạ lưu tại Đồng bằng Nam Bộ, gây hạn hán và ngập mặn.

Trước nguy cơ thiên tai và nhân họa, và trước sức ép của thị trường đòi hỏi phải chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp theo hướng thương mại hóa, 4 tỉnh/thành tại đồng bằng Nam Bộ Là An Giang, Bến Tre, Cần Thơ, và Đồng Tháp (ABCD) đã liên kết triển khai sáng kiến “Mekong Connect” nhằm “biến nguy thành cơ”. Sáng kiến này cần được Trung ương bảo trợ và quốc tế hỗ trợ. Lâu nay ngành nông nghiệp chỉ chú trọng đến nâng cao sản lượng lúa, mà chưa quan tâm tháo gỡ những ách tắc và bất cập trong cơ cấu nông nghiệp (như “hạn điền”).

Ý tưởng về “Tiểu vùng Mekong” rất quan trọng đối với chiến lược Châu Á của Mỹ, nhưng chỉ được quan tâm hơn gần đây, trong tầm nhìn về khu vực Indo-Pacific Tự do và Rộng mở (FOIP). Dòng sông Mekong đang bị đe dọa bởi quá nhiều đập thủy điện, và Tiểu vùng Mekong đang bị tác động mạnh bởi Trung Quốc trỗi dậy. Tương lai Tiểu vùng Mekong phụ thuộc vào tầm nhìn mới về các đồng minh và đối tác Indo-Pacific (trong đó có ASEAN).

Thứ tư, cần xem xét lại các dự án lớn có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và rủi ro về an ninh. Điển hình là dự án thép Formosa và cảng Vũng Áng (cho thuê 70 năm) đã gây ra thảm họa môi trường biển miền Trung, làm bất ổn xã hội và khủng hoảng lòng tin. Nếu dự án bauxite (Nhân Cơ và Tân Rai) đe dọa môi trường vì bùn đỏ có nguy cơ tràn xuống đồng bằng, thì các nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân (tại Bình Thuận) đang gây ô nhiễm không khí.

Nhưng nhờ có phản ứng của dư luận đối với Formosa, nên miền Trung thoát được dự án thép Cà Ná (dự kiến US$ 10 tỷ) mà ông chủ Hoa Sen định thuê nhà thầu Trung Quốc làm như Formosa. Câu nói “nổi tiếng” của Lê Phước Vũ “Ngu gì mà không làm thép” phản ánh tư duy “đánh quả” của các nhóm lợi ích muốn “đầu tư bằng mọi gía”, bất chấp rủi ro.

Các nhóm lợi ích thân hữu tuy rất khôn về lợi ích nhóm nhưng rất dại về lợi ích quốc gia. Vì lòng tham và tầm nhìn, họ đã tự bịt mắt trước thực tế và bịt tai trước cảnh báo về nguy cơ gây ô nhiễm môi trường do sử dụng công nghệ lạc hậu. Nay những kẻ chịu trách nhiệm chính (như Võ Kim Cự) dù có hạ cánh an toàn thì Formosa vẫn là “quả bom nổ chậm”.

Thứ năm, các chủ trương mới được thúc đẩy như dự luật “Ba đặc khu” và dự án “Đường cao tốc Bắc-Nam” cũng ẩn chứa những nguy cơ lớn về an ninh. Trong khi Quốc Hội hoãn vô thời hạn việc thông qua dự luật “Ba đặc khu”. thì “Đường cao tốc Bắc-Nam” vẫn được Bộ Giao thông thúc đẩy, nhưng bị dư luận phản ứng mạnh vì “yếu tố Trung Quốc”.

Nếu “Ba đặc khu” có tính chất vùng miền thì “Đường cao tốc Bắc Nam” (cả đường bộ và đường sắt) có ý nghĩa chiến lược như huyết mạch kết nối cả nước. Vấn đề không phải là nên làm đường cao tốc Bắc-Nam hay không, mà là ai làm và làm thế nào. Nếu để Trung Quốc làm theo khuôn khổ “Vành đai Con đường” thì vướng vào “bẫy nợ”. Nếu để Mỹ làm theo khuôn khổ USIDFC thì mất lòng Trung Quốc. Vì vậy, Việt Nam nên tự làm lấy dự án này, khâu nào không làm được thì mới phải thuê thầu phụ nước ngoài (nhưng Việt Nam phải làm chủ).

Năm nay (2019) sẽ kỷ niệm 10 năm Sáng kiến Hạ lưu sông MeKong (Lower Mekong Initiative) do chính quyền Obama đề xuất để tăng cường hợp tác Tiểu vùng Mekong và nâng cao năng lực cho các nước Đông Nam Á. Tuy chính quyền Trump không chú trọng đến sáng kiến đó, nhưng gần đây, Mỹ và các đồng minh thân cận (như Nhật và Úc) đã tăng cường hỗ trợ cho các dự án hạ tầng mới tại khu vực này, trong khuôn khổ USIDFC (International Development Finance Corporation) với ngân sách ban đầu là US$ 60 tỷ (Build Act, 10/2018).

Đồng thuận quốc gia

Các nhà quản trị/điều hành và giới nghiên cứu trên thế giới (nói chung) và ở Việt Nam (nói riêng), đang chứng kiến nhiều biến động khó lường, làm người ta dễ ngộ nhận và nhầm lẫn. Muốn hiểu và đánh giá đúng các hiện tượng mới đang diễn ra, người Việt Nam Nam cần đổi mới tư duy (mindset change) và điều chỉnh hệ quy chiếu (paradigm shift).

Trong khi tìm cách đối phó với các thách thức cấp bách (trước mắt), Việt Nam cần chú trọng giải quyết tận gốc nguyên nhân (lâu dài). Phải đối phó được với các thách thức cấp bách thì mới có thể đột phá để tháo gỡ được các ách tắc. Nhưng nếu không giải quyết tận gốc các nguyên nhân cơ bản thì kết quả ban đầu chỉ là tạm thời và không bền vững. Những bê bối về đất đai ở Thủ Thiêm hay Đồng Tâm là những vấn đề cơ bản phải tháo gỡ sớm.

Thể chế cũ đã gây ra ách tắc và bất cập như “lỗi hệ thống”, làm vô hiệu hóa và triệt tiêu các nguồn lực của đất nước. Việt Nam có 97 triệu dân là một cái “mỏ lộ thiên” không bao giờ cạn kiệt. Nhưng muốn khai thác được cái “mỏ người” to lớn đó, người Việt phải biết quản trị nguồn nhân lực, bao gồm quản trị “giai cấp sáng tạo” là động lực để phát triển đất nước. Nhưng hiện nay, năng suất lao động của Việt Nam vào loại thấp nhất khu vực.

Trong mấy năm qua, đứng trước các nguy cơ và thách thức nói trên, Việt Nam đã tăng cường chống tham nhũng và kiểm soát quyền lực của các nhóm lợi ích thân hữu. Nhiều quan chức cấp cao thuộc các bộ ngành đã đã bị kỷ luật (cho vào lò) vì phạm luật. Kết quả chống tham nhũng trong mấy năm qua đã từng bước lấy lại lòng tin của người dân. Đó là tiền đề quan trọng để Việt Nam đổi mới thể chế, nhằm từng bước tháo gỡ ách tắc và bất cập.

Theo quy luật phát triển của thời kỳ quá độ, muốn đổi mới thể chế cần thay đổi tư duy và hệ quy chiếu. Đây là yêu cầu khách quan đối với người Việt Nam. Muốn đồng thuận quốc gia (national consensus) phải quy tụ được lòng người (inclusive politics). Nói cách khác, phải đặt lợi ích dân tộc lên trên lợi ích cá nhân và phe nhóm (hay “Việt Nam trên hết”).

Người ta hay nói nhiều đến “nâng cao dân trí”, nhưng lúc này dân trí cao phải dựa trên tinh thần dân tộc (nationalism) vì đồng thuận quốc gia. Để quy tụ được sức mạnh của dân tộc gần 100 triệu người (trong nước và ngoài nước) Người Việt không nên cố chấp và cực đoan, để có thể chấp nhận sự khác biệt của nhau. Nếu không phát huy được sức mạnh tiềm tàng của dân tộc (là nguồn tài nguyên vô tận), Việt Nam sẽ mãi mãi tụt hậu và hèn kém, như lời sấm của cụ Tản Đà: “Dân hai nhăm triệu ai người lớn, nước bốn ngàn năm vẫn trẻ con”.