Category: BÌNH LUẬN- SỰ KIỆN

Cang Huynh

CÂU CHUYỆN CUỘC SỐNG.

Có một điều đặc biệt đau lòng về những đám tang: chứng kiến ​​những người hầu như không xuất hiện khi người thân còn sống bỗng dưng cư xử như thể họ là những người thân thiết nhất.

Những người từng không thể dành vài phút gọi điện, đến thăm, giúp đỡ, hay đơn giản chỉ hỏi “Bạn khỏe không?”, giờ lại đứng bên quan tài với khuôn mặt buồn rầu, nước mắt lưng tròng, và những lời lẽ tốt đẹp về việc người đó có ý nghĩa như thế nào đối với họ.

Nhưng tình yêu thương đó ở đâu khi nó vẫn còn hiện hữu?

Những cuộc gọi điện thoại ở đâu khi người đó cô đơn? Sự hỗ trợ ở đâu khi cuộc sống trở nên khó khăn? Sự ấm áp giản dị của con người ở đâu khi họ vẫn còn sống để đón nhận?

Thật vô nghĩa khi thể hiện sự thân thiết tại đám tang của một người mà bạn không hề dành chỗ cho họ khi họ còn sống.

Người chết không còn cần những bài phát biểu, những bó hoa, hay những biểu hiện tình cảm công khai của chúng ta nữa. Chúng ta không thể gọi điện cho họ sau đó. Chúng ta không thể cuối cùng nói “Tôi nhớ bạn”. Chúng ta không thể lấy lại những năm tháng im lặng hay xin tha thứ và biết rằng họ đã nghe thấy chúng ta.

Một trong những sự thật khó chấp nhận nhất về sự mất mát là: một số điều không thể hàn gắn lại được khi một người đã ra đi.

Vì vậy, hãy yêu thương mọi người khi họ vẫn còn cảm nhận được điều đó.

Hãy gọi điện cho họ.

Hãy đến thăm họ.

Hãy hỏi xem họ thực sự đang thế nào.

Hãy ôm họ ngay bây giờ.

Hãy nói những lời tử tế khi vẫn còn người ở đó để nghe.

Hãy dành thời gian cho họ trước khi thời gian quyết định thay bạn.

Bởi vì sau cái chết, những gì còn lại là ký ức, nỗi đau buồn, và đôi khi là những câu hỏi mà không ai có thể trả lời được nữa.

Một đám tang có thể cho thấy có bao nhiêu người đến để nói lời tạm biệt.

Nhưng đôi khi nó cũng tiết lộ có bao nhiêu người đã nói lời tạm biệt từ rất lâu trước khi người đó thực sự qua đời.

– Cang Huỳnh lược dịch từ Histoire de vie .

---

 

Ba’o Dan Chim Viet

Tác Giả: Hoàng Quốc Dũng –

22/10/2026

Đã từ lâu, tôi muốn viết về vấn đề này nhưng chưa có dịp. Những biến động chính trị trên thế giới trong những năm gần đây, đặc biệt là những sự kiện xảy ra tại Pháp trong tháng 10 này, đã thôi thúc tôi cầm bút. Đây là một vấn đề lớn, phức tạp, liên quan đến nhiều mặt của đời sống chính trị và xã hội, nên khó có thể trình bày đầy đủ chỉ trong vài dòng.

Trước hết phải nói dân chủ là một trong những thành tựu chính trị lớn nhất của nhân loại. Sau hàng nghìn năm sống dưới các chế độ quân chủ chuyên chế, độc tài và toàn trị, con người đã phải trải qua biết bao cuộc đấu tranh, cách mạng và đổ máu để giành được quyền tự do, quyền lựa chọn những người lãnh đạo và quyền tham gia quyết định vận mệnh đất nước. Không ai có thể phủ nhận những giá trị to lớn ấy. Trong vòng một thế kỷ qua, nền dân chủ đã có những bước phát triển vượt bậc. Từ chỗ chỉ hiện diện ở một số ít quốc gia, dân chủ đã lan rộng ra nhiều khu vực trên thế giới, trở thành một trong những thành tựu chính trị quan trọng nhất của nhân loại. Dù vẫn còn những bước thăng trầm, dân chủ có thể được xem là một xu hướng phát triển lâu dài của xã hội loài người.

Nhưng điều đó không có nghĩa dân chủ là một chế độ hoàn hảo, càng không có nghĩa nó không chứa đựng những mâu thuẫn có thể đe dọa chính sự tồn tại của mình.

Nhìn vào tình hình chính trị hiện nay tại Pháp và nhiều nước phương Tây, người ta không thể không đặt câu hỏi: Phải chăng nền dân chủ đang lâm vào khủng hoảng, không chỉ vì những kẻ chống đối nó, mà còn vì chính cách nó vận hành?

1. Muốn lãnh đạo đất nước, trước hết phải thắng cử

Nguyên tắc cơ bản của dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân. Người lãnh đạo phải được dân chúng lựa chọn thông qua bầu cử. Về lý thuyết, đó là một nguyên tắc rất đẹp. Nhưng trong thực tế, nó tạo ra một nghịch lý: muốn có quyền điều hành đất nước, chính trị gia phải thắng cử. Muốn thắng cử, họ phải thuyết phục được cử tri. Và muốn được cử tri ủng hộ, họ thường phải hứa hẹn những điều mà cử tri muốn nghe. Đúng là kiểu hứa hươu hứa vượn.

Trong khi đó, những điều có lợi cho đất nước về lâu dài lại không nhất thiết là những điều làm người dân hài lòng trước mắt.

Một quốc gia nợ nần chồng chất cần giảm chi tiêu, cải cách ngân sách, đôi khi phải tăng thuế hoặc giảm một số khoản trợ cấp. Một xã hội già hóa cần xem xét lại tuổi nghỉ hưu. Một nền kinh tế mất sức cạnh tranh cần những thay đổi có thể gây khó khăn cho một bộ phận dân chúng.

Nhưng chính trị gia nào dám công khai nói với cử tri rằng họ sẽ phải làm việc nhiều hơn, đóng góp nhiều hơn và hưởng ít đi? Chẳng mấy ai.

Nói như vậy thì làm sao thắng cử?

Thế là xuất hiện một nghịch lý: người có khả năng quản lý đất nước tốt nhất chưa chắc là người có khả năng thắng cử, còn người có khả năng thắng cử giỏi nhất chưa chắc đã có khả năng quản lý đất nước.

Và khi đã được bầu, nhiều chính trị gia lại bắt đầu tính toán cho cuộc bầu cử tiếp theo.

Thay vì hỏi: “Điều gì cần thiết cho tương lai đất nước?”, họ có thể tự hỏi: “Làm điều này liệu tôi có mất phiếu không?”

Khi lợi ích bầu cử được đặt cao hơn lợi ích quốc gia, dân chủ bắt đầu bộc lộ một trong những nhược điểm nguy hiểm nhất của nó. Sau 36 năm sống ở Pháp, tôi đã tận mắt chứng kiến điều đó. Gần như toàn bộ các đảng phái chỉ lo mất phiếu hơn là lo làm sao cho đất nước phát triển. Có những quyết định đúng đắn, cần thiết cho đất nước, nhưng chỉ cần gặp phản đối dữ dội là chính phủ đã phải chùn bước, thậm chí từ bỏ. Trong khi đó, yêu sách của các tầng lớp dân chúng thì nhiều vô kể, không ít đòi hỏi quá đáng, thậm chí xa rời thực tế. Tôi sẽ trở lại vấn đề này ở phần sau.

2. Khi lá phiếu của người hiểu biết và người không hiểu biết có giá trị ngang nhau.

Dân chủ dựa trên nguyên tắc bình đẳng chính trị: mỗi công dân một lá phiếu. Nhưng nguyên tắc ấy cũng đặt ra một vấn đề rất khó giải quyết. Trong xã hội, không phải ai cũng có kiến thức giống nhau về kinh tế, chính trị, lịch sử hay quan hệ quốc tế. Không phải ai cũng có khả năng phân biệt một chính sách khả thi với một lời hứa viển vông.

Thế nhưng, khi bước vào phòng phiếu, lá phiếu của một người nghiên cứu kỹ chương trình kinh tế có giá trị ngang với lá phiếu của người chỉ bỏ phiếu vì một khẩu hiệu hấp dẫn hoặc một đoạn video trên mạng xã hội.

Có một cách nói dân gian rất cay độc, cố ý cường điệu:

“Muốn được bầu thì phải thuyết phục được những thằng ngu, vì những thằng ngu đông gấp vạn lần những thằng khôn.”

Câu nói ấy thô tục, nhưng đặt ra một câu hỏi không hề thô tục: nếu một bộ phận lớn cử tri thiếu hiểu biết về những vấn đề mà họ được yêu cầu quyết định, chất lượng của nền dân chủ sẽ ra sao?

Dĩ nhiên, không thể vì thế mà tước quyền bầu cử của những người ít học. Bằng cấp không bảo đảm sự sáng suốt, và những người có học cũng có thể bị tuyên truyền, định kiến hoặc lợi ích cá nhân chi phối.

Nhưng chính vì mọi lá phiếu đều bình đẳng, nền dân chủ càng cần một xã hội có giáo dục, có tinh thần phê phán, có báo chí độc lập và có những công dân biết suy nghĩ thay vì chỉ phản ứng theo cảm xúc, điều này hơi bị khó ở bất cứ một xã hội nào.

Bầu cử rất dễ và thường xuyên trở thành cuộc thi xem ai nói hay hơn, hứa nhiều hơn và kích thích được nhiều cảm xúc hơn, thay vì cuộc lựa chọn người có năng lực lãnh đạo.

3. Khi người dân muốn hưởng nhiều hơn nhưng không muốn trả giá

Một trong những biểu hiện rõ rệt của mâu thuẫn dân chủ là khoảng cách ngày càng lớn giữa những đòi hỏi của dân chúng và khả năng thực tế của quốc gia.

Người dân muốn lương cao hơn, trợ cấp nhiều hơn, dịch vụ công tốt hơn, tuổi nghỉ hưu thấp hơn, thuế ít hơn.

Đồng thời, họ cũng muốn nhà nước giảm thâm hụt ngân sách, giảm nợ công và bảo đảm tương lai cho các thế hệ sau.

Nhưng tiền ở đâu ra?

Không thể vừa tăng chi tiêu, vừa giảm nguồn thu, vừa giảm nợ công mãi mãi mà không có những thay đổi về tăng trưởng, năng suất hoặc sự phân bổ nguồn lực.

Ở Pháp, những cuộc tranh cãi về cải cách hưu trí, ngân sách và chi tiêu công đã cho thấy rất rõ khó khăn ấy.

Dĩ nhiên, không phải mọi yêu sách xã hội đều vô lý. Nhiều cuộc đấu tranh đã góp phần sửa chữa bất công và cải thiện đời sống người lao động. Nhà nước cũng phải chịu trách nhiệm khi quản lý yếu kém hoặc phân phối gánh nặng không công bằng.

Nhưng một xã hội không thể tồn tại lâu dài nếu ai cũng chỉ biết đòi hỏi quyền lợi mà không sẵn sàng chấp nhận bất kỳ sự hy sinh nào. Khi những yêu sách không được đáp ứng, người ta lại tận dụng các quyền tự do dân chủ để phản đối, biểu tình, thậm chí đập phá, gây rối, khiến chính phủ phải nhượng bộ. Nhưng vừa nhượng bộ được nhóm này thì những nhóm khác lại tiếp tục « nổi lên », đưa ra những đòi hỏi mới. Cứ như thế, hết nhóm này đến nhóm khác, hết yêu sách này đến yêu sách khác, tạo thành một vòng luẩn quẩn dường như không bao giờ có hồi kết…

Dân chủ không thể chỉ là quyền đòi hỏi. Nó còn phải là ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng và các thế hệ tương lai.

4. Khi quá nhiều quyền tự do có thể làm tê liệt quyền lực nhà nước

Đây có lẽ là một trong những nghịch lý sâu sắc nhất của dân chủ.

Để bảo vệ người dân trước sự lạm quyền, chế độ dân chủ trao cho họ nhiều quyền tự do: tự do ngôn luận, tự do biểu tình, tự do đình công, tự do lập hội, tự do phản đối chính phủ.

Nhưng điều gì xảy ra khi các quyền ấy bị sử dụng một cách thiếu trách nhiệm?

Một chính phủ được thành lập hợp pháp có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện chương trình của mình vì những cuộc phản đối liên tiếp, những cuộc đình công kéo dài hoặc những chiến dịch gây sức ép không ngừng.

Mỗi nhóm xã hội bảo vệ lợi ích riêng của mình. Mỗi tổ chức chính trị tìm cách buộc chính phủ phải nhượng bộ. Mỗi đảng đối lập có thể xem thất bại của chính phủ là cơ hội giành thêm phiếu bầu.

Kết quả là một chính phủ có quyền lực trên danh nghĩa nhưng lại thiếu khả năng hành động trong thực tế.

Vấn đề xuất hiện khi quyền phản đối bị biến thành sự phủ nhận mọi thỏa hiệp, mọi quyết định hợp pháp và mọi trách nhiệm đối với xã hội.

Một nền dân chủ không thể khỏe mạnh nếu người dân có quyền phản đối mọi quyết định nhưng không ai chịu trách nhiệm về hậu quả của việc không thể đưa ra quyết định nào.

5. Khi các đảng phái không còn muốn thuyết phục mà chỉ muốn tiêu diệt đối thủ

Trong một nền dân chủ, sự tồn tại của các đảng đối lập là cần thiết. Không có đối lập, quyền lực rất dễ trở thành độc đoán. Nhưng đối lập không có nghĩa là phải chống đối bằng mọi giá.

Rõ ràng là ngày càng có những lực lượng chính trị coi việc làm cho đối thủ thất bại là mục tiêu hàng đầu, quan trọng hơn việc tìm ra giải pháp cho đất nước.

Thay vì tranh luận về chính sách, người ta công kích con người. Thay vì tìm kiếm thỏa hiệp, người ta kích động sự giận dữ. Thay vì coi đối thủ là những người có quan điểm khác biệt, người ta biến họ thành kẻ thù.

Tại Pháp, sự đối đầu giữa các lực lượng chính trị ngày càng gay gắt. Một số phong trào thuộc cánh tả, cực tả chủ trương đấu tranh bằng sự đối đầu quyết liệt, trong khi những lực lượng cực hữu cũng khai thác nỗi sợ hãi và sự bất mãn để tập hợp cử tri.

Những vụ bạo lực và phá hoại bên lề các cuộc biểu tình tháng 10 năm 2026 một lần nữa đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của các tổ chức và nhân vật chính trị đối với bầu không khí xã hội.

Đáng lên án hơn nữa là thái độ của một số nhân vật chính trị Pháp trước những hành vi bạo lực vừa xảy ra. Điển hình là Philippe Poutou, thuộc đảng cực tả NPA, đã công khai từ chối lên án những vụ đập phá và cướp bóc trong cuộc biểu tình ngày 17/10/2026, viện dẫn sự bất công xã hội và truyền thống nổi dậy trong lịch sử nước Pháp. Theo tôi, đó là một thái độ vô trách nhiệm, một ví dụ điển hình cho việc « chọc gậy bánh xe »: thay vì góp phần giải quyết những khó khăn của đất nước, người ta lại đổ thêm dầu vào lửa, khiến tình hình vốn đã căng thẳng càng trở nên rối ren.

Một nền dân chủ có thể chịu đựng những cuộc tranh luận gay gắt. Nhưng nó sẽ suy yếu khi các lực lượng chính trị không còn công nhận tính chính đáng của nhau.

Nếu mục tiêu của chính trị không còn là quản lý đất nước mà chỉ là giành quyền lực hoặc làm cho đối thủ không thể cầm quyền, thì người thất bại cuối cùng chính là quốc gia.

6. Dân chủ có thể bị tiêu diệt bằng chính những phương tiện dân chủ

Lịch sử đã chứng minh rằng không phải mọi chế độ độc tài đều ra đời từ một cuộc đảo chính quân sự.

Có những lực lượng chính trị sử dụng bầu cử, tuyên truyền và các quyền tự do dân chủ để giành quyền lực, rồi từng bước phá bỏ những cơ chế đã đưa họ lên cầm quyền.

Nước Đức thời Cộng hòa Weimar là một bài học lịch sử đau đớn. Đảng Quốc xã đã khai thác sự bất mãn xã hội, khủng hoảng kinh tế và những yếu kém của hệ thống chính trị để phát triển lực lượng. Sau khi Hitler được bổ nhiệm làm thủ tướng năm 1933, chế độ dân chủ nhanh chóng bị phá hủy.

Điều đáng sợ là một nền dân chủ có thể mở cửa cho chính những người muốn xóa bỏ nó.

Nhưng ai có quyền quyết định lực lượng nào là kẻ thù của dân chủ?

Nếu chính phủ có thể tùy tiện cấm một đảng đối lập với lý do bảo vệ dân chủ, thì chính phủ ấy cũng có thể trở thành mối đe dọa đối với dân chủ.

Đây là một mâu thuẫn cực kỳ khó giải quyết.

Một nền dân chủ phải đủ khoan dung để chấp nhận bất đồng, nhưng cũng phải đủ mạnh để ngăn chặn những hành động bạo lực và những âm mưu phá bỏ trật tự hiến định.

Khoan dung không có nghĩa là tự sát. Nhưng bảo vệ dân chủ cũng không thể trở thành cái cớ để thủ tiêu tự do.

7. Dân chủ yếu kém có phải là lý do để ca ngợi độc tài?

Hoàn toàn không.

Những nhược điểm của dân chủ là có thật, nhưng chúng không chứng minh rằng độc tài tốt hơn.

Một chế độ độc tài có thể ra quyết định nhanh chóng vì không cần thuyết phục cử tri, không phải đối mặt với đối lập và không cần chấp nhận những cuộc biểu tình.

Khi quyền lực không bị kiểm soát, những sai lầm của người lãnh đạo có thể trở thành thảm họa cho cả dân tộc. Khi báo chí không được tự do, sự thật có thể bị che giấu. Khi người dân không có quyền phản đối, bất mãn không biến mất mà chỉ bị dồn nén.

Lịch sử các chế độ cộng sản toàn trị đã để lại quá nhiều bài học về hậu quả của việc tập trung quyền lực, đàn áp bất đồng và nhân danh lợi ích tập thể để tước bỏ tự do cá nhân.

Vì vậy, phê phán những nhược điểm của dân chủ không có nghĩa là muốn quay lại chế độ độc tài.

Ngược lại, chính vì coi trọng dân chủ mà chúng ta phải dám nhìn thẳng vào những khuyết tật của nó.

8. Dân chủ cần được bảo vệ, nhưng cũng cần được sửa chữa

Vấn đề không phải là làm thế nào để người dân có ít quyền hơn, mà là làm thế nào để quyền tự do đi đôi với trách nhiệm.

Không phải làm thế nào để chính phủ có quyền lực tuyệt đối, mà là làm thế nào để chính phủ có đủ khả năng điều hành trong khuôn khổ pháp luật.

Không phải làm thế nào để loại bỏ các đảng đối lập, mà là làm thế nào để cạnh tranh chính trị không biến thành cuộc chiến hủy diệt lẫn nhau.

Và cũng không phải làm thế nào để chỉ những người được coi là thông minh mới có quyền bầu cử, mà là làm thế nào để nâng cao hiểu biết và trách nhiệm chính trị của toàn xã hội.

Điều đó đòi hỏi không chỉ những thể chế tốt, mà còn những chính trị gia có bản lĩnh, những cơ quan kiểm soát quyền lực độc lập và những công dân có khả năng suy nghĩ vượt ra ngoài lợi ích trước mắt của mình.

Dân chủ không thể tồn tại chỉ bằng những lá phiếu được bỏ vào thùng phiếu vài năm một lần.

Nó cần một nền văn hóa chính trị trong đó người thắng cử không coi chiến thắng là giấy phép muốn làm gì cũng được, người thất cử không coi thất bại là lý do để phá hoại, và người dân hiểu rằng tự do không thể tách rời trách nhiệm.

Tóm lại

Dân chủ đã giúp con người thoát khỏi nhiều hình thức áp bức và tạo ra những xã hội tự do, thịnh vượng hơn. Nhưng những thành tựu ấy không phải là bất biến.

Một nền dân chủ có thể suy yếu từ bên ngoài bởi những lực lượng độc tài, nhưng cũng có thể bị bào mòn từ bên trong bởi chủ nghĩa dân túy, sự vô trách nhiệm của chính trị gia, những đòi hỏi thiếu thực tế của cử tri và sự cực đoan hóa của các đảng phái.

Điều đáng lo ngại nhất không phải là dân chủ cho phép người dân có những quan điểm bất đồng, bởi chính việc được tự do thể hiện những bất đồng ấy mới là một trong những biểu hiện căn bản của nền dân chủ.

Điều đáng lo ngại là khi xã hội không còn khả năng biến những bất đồng ấy thành các quyết định chung, khi quyền lợi cá nhân luôn được đặt trên trách nhiệm tập thể, khi chính trị gia chỉ nghĩ đến cuộc bầu cử tiếp theo và khi các đảng phái coi sự thất bại của đất nước là cơ hội chiến thắng của mình.

Dân chủ không chỉ có thể chết dưới bàn tay của những kẻ độc tài. Nó còn có thể bị làm cho kiệt quệ bởi chính những người đang sống nhờ những quyền tự do mà nó bảo vệ.

Và đó có lẽ là nghịch lý lớn nhất của nền dân chủ hiện đại.

Vì vậy, mỗi chúng ta cần ý thức rằng dân chủ không phải là một thứ quyền lợi đương nhiên có được và sẽ tồn tại mãi mãi. Nó đã phải trả giá bằng biết bao cuộc đấu tranh và hy sinh của các thế hệ đi trước. Muốn bảo vệ dân chủ, trước hết mỗi người phải biết sử dụng quyền tự do của mình một cách có trách nhiệm, biết tôn trọng quyền của người khác và hiểu rằng không thể chỉ đòi hỏi mà không chấp nhận nghĩa vụ.

Bởi dân chủ không chỉ là những gì chúng ta được hưởng, mà còn là những gì mỗi chúng ta có trách nhiệm gìn giữ.

---

 

Ta cần nên ”chết thử” một lần…

Chuyện mô tả một người giả vờ chết sau khi uống một ly nước lọc, mà người nhà tưởng ông đã uống thuốc độc để quyên sinh. Ðã hơn nửa thế kỷ qua, tôi không còn nhớ tác giả mô tả nhân vật chính trong vở kịch giả chết như thế nào và có sự phụ giúp của ai không, nhưng trong khi chờ tẩm liệm, ông được nghe và biết con cái, bà con và bạn bè của ông nói về ông và đối xử với ông như thế nào!

Bạn cứ thử tưởng tượng, khi đã nằm trong quan tài ở nhà quàn rồi, mà bạn có thể nghe những người đến viếng, bề ngoài thắp nén nhang kính cẩn viếng bạn, nhưng sau đó lại đàn đúm chê, khen bạn hết lời, hay đứa con bất hiếu đang toan tính chi ly chia phần phí tổn tang lễ sau này cho anh em ra sao, và lăm le để ý đến cái nhà, cái xe, trương mục trong ngân hàng của bạn và rồi đây sẽ gửi người vợ già của bạn vào nhà dưỡng lão nào?

Giá người ta có thể chết thử một lần rồi sống lại thì sướng biết mấy? Bạn sẽ biết có bao nhiêu trang báo chia buồn, sẽ có bao nhiêu tràng hoa viếng, bao nhiêu người tiễn chân bạn đến mộ phần. Sẽ có bao nhiêu người vui mừng khi nghe tin bạn qua đời, và sẽ có những ai thương yêu thật sự, bàng hoàng, tiếc nuối về sự ra đi của bạn. Thế giới này không còn sự hiện hữu của bạn có thay đổi gì không?

Nhưng người ta chỉ có thể chết một lần, nên mọi điều xẩy ra sau cái chết, vui buồn, xấu tốt, bạn không thể nào biết được, nếu chết là hết. Thôi như thế cũng hay! Nếu biết những gì xẩy ra sau cái chết của bạn, có hai điều xẩy ra, một là bạn muốn chết phứt đi cho xong, hai là lại yêu cuộc sống này hơn. Tôi nghĩ là bạn sẽ chọn điều thứ hai, vì dầu sao cuộc sống này cũng không đến nỗi nào đáng ghét.

– Một văn phòng dịch vụ ở Hán Thành, Nam Hàn có sáng kiến là sẽ tạo cơ hội cho khách hàng qua một lần chết thử, để thấy cảm giác nó ra sao, cũng như quan niệm về sự sống có gì thay đổi, khi bạn, coi như từ cõi chết, sống trở lại, dở nắp hòm ngồi dậy. Ông Ha Yu-soo, 62 tuổi là một người khách hàng của dịch vụ chết thử. Ông mặc một bộ quốc phục dành cho người chết khi tẩm liệm, nằm thẳng trong quan tài chiếc quan tài chật hẹp, ông không cảm thấy điều gì khác lạ thay đổi, cho đến khi nắp quan tài được đóng lại và nghe tiếng búa gõ trên nắp hòm. Trong bóng tối vây tỏa, lặng câm, ông cảm thấy sợ hãi vô cùng, tưởng như mình đã chết thật. Những giây phút trong bóng tối dày đặc đó, những ý nghĩ chết chóc ập đến, và bao nhiêu ý nghĩ hiện lên trong đầu óc ông. Nhưng may, ông đã trấn an mình: “Ðây chỉ là một sự chết giả mà thôi!” Lạy trời, đẹp đẽ biết bao khi ta vẫn còn sống! Từ “phút chết” trong bóng tối bước ra ngoài ánh sáng của sự sống, trong tâm hồn ông đã có một sự thay đổi lớn.

  Ban tổ chức khóa học chết thử, cho biết, kinh nghiệm về cảm giác sắp chết sẽ mang lại ý nghĩa về sự sống cho tất cả mọi người, bất kể họ già hay trẻ, thuộc tầng lớp nào trong xã hội.

    Sau khi chết thử, những người này cảm thấy sự sống đáng quý hơn, những người chung quanh mình đáng yêu hơn, tha thứ mọi lỗi lầm của kẻ khác. Ðiều này cũng như sau khi thoát chết trong một tai nạn thảm khốc nào đó, con người trở nên hiền lương, bỏ mọi sự tham lam, cố chấp hẹp hòi, và mở rộng tấm lòng hơn đối với tha nhân.

    Nhiều người đã thay đổi sau khi họ thoát chết từ vụ tháp đôi ở New York hay từ vụ Tsunami mới đây của nước Nhật. Chúng ta sẽ ôm hôn mọi người, xem cái tôi từ nay là hạt cát, chúng ta sẽ không còn kẻ thù, không còn ai để ghét bỏ. Ngoài đường phố sáng nay sao thấy ai mặt mày cũng trung hậu, dễ thương, chúng ta muốn chào hỏi với cả thiên hạ, bắt tay mọi người và la lớn ở góc phố như một thằng điên: “Tôi vẫn còn sống! Tôi yêu thương hết thảy mọi người!”

    Khi nằm trong quan tài “chết thử” có thể người ta sẽ nghĩ đến những việc lâu nay chưa làm, những món tiền chưa tiêu hết, những điều chưa nói với ai đó. Trước khi chết, bạn sẽ viết thư cho ai, để lại chúc thư như thế nào, nói những lời trăn trối ra sao? Một người trước khi chết thử đã viết cho con: “Ngay cả khi cha không còn trên cõi đời này, mong các con hãy hòa thuận và đối xử với nhau tử tế hơn!” Một bệnh nhân ung thư đang ở vào thời kỳ cuối cùng, cho biết, việc trải nghiệm cái chết thử làm bà cảm thấy thương yêu hơn đối với những người xung quanh. Bà hứa “sẽ từ bỏ thói tham lam, ích kỷ với chồng và yêu con cái nhiều hơn”.

    Ðó chỉ mới là chuyện “chết thử!”. Còn như, bằng cách nào đó bạn biết rằng chỉ còn 24 giờ đồng hồ nữa thôi, bạn sẽ thở hơi thở cuối cùng, giã từ cuộc đời đẹp đẽ này, thì bạn sẽ làm gì, suy nghĩ ra sao, đối xử với mọi người như thế nào? Trong trương mục ngân hàng, bạn có nửa triệu đồng chưa tiêu hết, bạn sẽ phân bố như thế nào, cho ai? Bạn chưa kịp nói với ai một lời xin lỗi, chưa kịp nói với ai một lời yêu thương. Trong sự hối hả của chút thời gian còn lại, bạn hối tiếc những gì, ân hận điều chi? Có những người trong gian trá, lừa lọc kiếm đồng tiền bất chính, để trở nên giàu có, có những kẻ đạp lên đầu người khác để tìm chỗ tiến thân cho mình, tiền của, danh vọng nào có thể mang theo?

    Không, cũng như những người chết khác, bạn sẽ ra đi tay không? Chỉ còn 24 tiếng đồng hồ ngắn ngủi nữa thôi, dù có vội vàng, chúng ta cũng không làm kịp những điều chưa làm, sửa đổi kịp những điều lầm lỗi. Ðó là trường hợp chỉ một mình bạn ra đi. Những nhà tiên tri trên thế giới này loan báo về một ngày tận thế, dù đã sai nhiều lần và nói đi nói lại nhiều lần, đến nỗi những lời tiên tri đã trở thành một trò bịp nhảm nhí, nhưng phần tôi, tôi vẫn tin sẽ có ngày như thế.

    Chúng ta đã thấy cảnh tượng bình địa ở Hiroshima và Nagasaki vào tháng 8-1945, khi hai quả bom nguyên tử rơi xuống đã giết khoảng 210, 000 người. Trận sóng thần tồi tệ nhất trong lịch sử được ghi nhận là tại Ấn Ðộ Ðương vào năm 2004 đã gây cảnh hoang tàn và giết chết 230,000 người ở 11 quốc gia. Tsunami ở Nhật năm 2011 làm thiệt mạng hơn 20,000 người và những quang cảnh chúng ta thấy ở miền Bắc nước Nhật không khác gì một bãi rác khổng lồ. Ðó chính là hình ảnh cho ta thấy trước những gì sẻ xẩy ra trong ngày tận thế.

    Ðến một ngày nào đó quả đất này sẽ nổ tung hay tất cả các băng sơn ở Bắc Băng Dương sẽ tan rã, nhận chìm địa cầu này dưới hai mươi thước nước. Sẽ không còn một sinh vật nào trên trái đất này nữa! Nếu có một ngày như thế sẽ đến ngay ngày mai đây thôi, liệu chúng ta có sống được một ngày tốt hơn, ngay thẳng hơn, tử tế với đồng loại của chúng ta hay không? Không cần phải chết thử, mỗi người chúng ta đều phải đến một ngày chết thật!

    Sáng sớm vào hộp thư nhận được một lá thư chứa câu truyện trên đây… chợt nhận ra bấy lâu mình sống quá cố chấp… luôn giữ lại những đối xử tệ của tha nhân đối với mình mà không bao giờ muốn “buông” dù chẳng biết để làm gì….đúng thật là niết bàn hay địa ngục cũng do chính mỗi người cảm vời ra rồi tự đày ải mình ngay khi còn sống….Biết thế nhưng sự tổn thương và vết thương vẫn còn đó và không lành lặn đôi khi làm mình yếu đuối…

    – Bây giờ giả thử chỉ còn một ngày để sống….tôi muốn nói với mọi người tôi đã từng yêu thương, đã từng bạn bè rồi sau đó không là bạn bè nữa….rằng tôi yêu những cái tốt đẹp từng có và tôi sẽ quên hết những gì còn lại….Tôi luôn cầu mong hạnh phúc đến với mọi người trong cuộc sống vốn vô cùng mong manh ngắn ngủi này, hãy tận hưởng tận hiến khi xây dựng nó…cuộc sống của các bạn ấy mà….

    – Hãy cứ là loài người không hiểu được ý nghĩa thật sự ngôn ngữ của loài chim…chỉ thấy mỗi giọng chim hót lên đều là những nốt nhạc, những bản nhạc yêu đời từ bình minh đến đêm tối…

NGỌN SÓNG MÙ

Biển ngàn năm sóng vỗ

Nước tìm về đại dương

Rồi quên mình, tha phương

Sóng vô thường, lãng đãng.

Đời rêu phong năm tháng

Mưa, nắng phủ quanh hồn

Sóng chưa lúc mỏi, chồn..

Trên lối về tay trắng.

Phút đi hoang dừng lặng

Ngắm biển chiều phôi pha,

Thấy dã tràng nho nhỏ

Chết khô vì.. thiết tha…

Mượn thân từ cát bụi

Xây mộng đời thiên thu.

Sóng tan thành giọt lệ

Bên cõi bờ thực, hư.

Chiều lao xao sóng vỗ

Hoát nhiên nghe sóng cười

Tử sinh loang từ độ

Với vọng tình rong chơi!

Như Nhiên – TT Tuệ

---