Quan đòi quyền gì đều được Quốc hội làm ngay luật về quyền đó. 

+ Dân đỏ mắt chờ luật bảo đảm những quyền tối thiểu của dân, suốt mấy chục năm quốc hội vẫn làm ngơ.

Phạm Đình Trọng

1. Luật Công an Nhân dân hiện hành mới có hiệu lực từ đầu năm 2019, bảo đảm cho lực lượng công an được quyền có tới 199 ông tướng. Nhưng lãnh đạo công an vẫn chưa thoả lòng, đòi Quốc hội phải sửa luật để công an có nhiều tướng hơn. Lập tức chiều 22.6.2023, Quốc hội liền sốt sắng thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Công an Nhân dân, tăng thêm 6 vị trí cấp tướng cho công an, để công an có tới 205 ông tướng đương quyền.

Các phường xã đều có lực lượng công an quản lý mọi động tĩnh của dân. Công an phường, xã rải công an khu vực, nắm dân đến từng gia đình, từng người dân. Trưởng công an xã, phường đều có hàm thiếu tá, trung tá – hàm của sĩ quan chỉ huy cấp tiểu đoàn, trung đoàn. Chưa tính đội quân dân phòng mỗi phường xã đều có vài chục “người nách thước, kẻ tay dao” (Nguyễn Du. Truyện Kiều) do công an xã, phường điều động, chỉ huy, mỗi phường, xã đều có vài chục công an chính quy. Tạm tính mỗi phường, xã chỉ ba chục công an. Cả nước có 10 598 phường, xã, quân số công an quản lý dân đã lên tới 317 640 người. Dù biên chế mỗi phường xã chỉ hai mươi công an thì ngân sách quốc gia cũng phải chu cấp, nuôi dưỡng 211 960 suất lương, suất đãi ngộ ở mức được biệt đãi, chăm bẵm cao. Lại còn công an ở các cơ quan cấp huyện, tỉnh, trung ương, công an kỹ thuật, công an chuyên ngành, các nhà trường, học viện công an, quân số công an phải ngót nghét gần nửa triệu!

2. Ngân sách quốc gia eo hẹp. Quỹ phúc lợi xã hội đã ít ỏi, lại dồn cho những đấng bậc trên cao. Chế độ thực dân, chế độ tư bản đều không có ban Bảo vệ Chăm sóc sức khoẻ cán bộ nhưng đều có nhà thương Làm Phúc chữa bệnh miễn phí cho dân nghèo. Cử nhân văn chương, tổng bí thư đảng cầm quyền Nguyễn Phú Trọng vốn tốt nghiệp trường xã hội nhân văn nên rất hay nhắc đến từ nhân văn, và quả thật nhà nước ta rất nhân văn với các quan, có hẳn ban Bảo vệ Chăm sóc sức khoẻ cán bộ ở cấp tỉnh và cấp trung ương, nhưng không có cấp nào có nhà thương làm phúc cho dân.

Quan hắt hơi, sổ mũi có ngay bác sĩ chuyên khoa lắng nghe từng nhịp thở, có đầy đủ thuốc đắt tiền, quý hiếm. Tất cả đều miễn phí. Dân ốm đau phải nộp tiền mới được bác sĩ ngó tới, phải bỏ tiền mua thuốc, phải nằm ba, bốn người một giường bệnh. Dân nghèo, chạy ăn chưa xong lại dính bệnh hiểm, không có tiền trả tiền nằm bệnh viện dài ngày thì đành nằm nhà chịu đau đớn do bệnh hành và chờ chết.

Điều 14, Luật Giáo dục 2019 ghi rành rành: 1, Giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc. Nhà nước phổ cập giáo dục mần non cho trẻ em 5 tuổi và phổ cập giáo dục trung học cơ sở. 2, Nhà nước chịu trách nhiệm thực hiện giáo dục bắt buộc trong cả nước . . . bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục.

Nhà nước chịu trách nhiệm thực hiện giáo dục bắt buộc và bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục là nhà nước bảo đảm đủ mọi điều kiện, gồng gánh mọi chi phí để những công dân tương lai đang ở tuổi mẫu giáo và tuổi trung học cơ sở đều được các trường nhà nước, các trường công lập đón vào học mà không phải trả, không phải đóng, không phải nộp bất cứ khoản tiền nào, kể cả tiền sách giáo khoa, vì “nhà nước bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục”.

Lý tưởng đẹp đẽ, đúng đắn và cần thiết về giáo dục dù đã trở thành luật, nhà nước cũng không thực hiện được, vì ngân sách quốc gia quá eo hẹp. Đứa trẻ đi học từ mẫu giáo, cha mẹ đã phải nộp cho nhà trường quá nhiều khoản tiền. Trẻ nhà nghèo ở độ tuổi được “nhà nước bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục” không có tiền đóng cho các khoản thu của trường đành chịu thất học. Số trẻ ở tuổi đi học, nhà nghèo, không có tiền theo đuổi đèn sách, phải mang tuổi thơ thất học vào đời kiếm sống không phải là cá biệt, không phải là số ít.

3. Ngân sách quốc gia eo hẹp như vậy. Đất nước đang thời yên hàn. Lực lượng nước ngoài rình rập ở biên cương, quấy nhiễu ở Biển Đông là việc của quân đội, không phải việc của công an. Dân lo làm ăn, chính quyền lo phát triển kinh tế, văn hoá là thời bình yên. Trong thời yên hàn, đội quân công an đã đông tới cả chục quân đoàn nhưng lãnh đạo công an vẫn muốn có thêm quân, có thêm sức mạnh, liền trình ra Quốc hội luật Cảnh sát Cơ động, và sáng 14.6.2022, Quốc hội khoá XV, kỳ họp thứ ba với 454/474 đại biểu tán thành, luật Cảnh sát Cơ động được thông qua mau lẹ.

Có luật Cảnh sát Cơ động, Bộ Công an liền gấp gáp tuyển quân, rèn lính, lần lượt ra mắt 12 trung đoàn cảnh sát cơ động bộ binh, mỗi trung đoàn hơn ngàn tay sung, cùng với một trung đoàn cảnh sát cơ động không quân, một trung đoàn cảnh sát cơ động kỵ binh. Mười bốn trung đoàn cảnh sát cơ động, hơn mười bốn ngàn quân, được trang bị hiện đại từ đầu đến chân. Mũ, áo chống đạn, giày chống chông, súng lớn, súng nhỏ hiện đại, đầy đủ các thiết bị điện tử tinh vi và đắt tiền. Mười bốn trung đoàn cảnh sát cơ động rải khắp nước. Từ núi rừng Đông Bắc, Tây Bắc Bắc Bộ đến miệt vườn Đông Nam Bộ, miệt sông nước Tây Nam Bộ. Từ Hà Nội đến Đà Nẵng, Sài Gòn. Từ rẻo cao Điện Biên Phủ đến thủ phủ cao nguyên Buôn Mê Thuộc, thủ phủ miền Tây Cần Thơ.

Được Quốc hội mau mắn thông qua luật Cảnh sát Cơ động, Bộ Công an liền trình tiếp ngay dự luật Lực lượng Tham gia Bảo vệ An ninh, Trật tự ở Cơ sở. Dự luật cho ra đời thêm lực lượng an ninh trật tư ở cơ sở làm cho Quốc hội khoá XIV ngần ngại, dè dặt vì luật làm tăng quân số lực lượng an ninh vốn đã quá đông, tăng thêm nguồn chi lớn cho ngân sách quốc gia vốn đã phải giật gấu vá vai, giật của văn hoá, giáo dục, y tế vá vào những khoản chi khác đang bắt đền ngân sách, đang ăn vạ ngân sách nhà nước. Có thêm lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở thì ngân sách lại phải chi, lại phải vá!

Sang Quốc hội khoá XV ở kỳ họp thứ năm từ 22.5.2023, Bộ trưởng Bộ Công an lại hối thúc Quốc hội xem xét dự luật về Lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở và Uỷ ban Thường vụ Quốc hội liền gật đầu tán thành đưa ra Quốc hội thảo luận tại kỳ họp thứ 5, thông qua tại kỳ họp thứ 6 đối với dự án luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở.

4. Lấy cớ bảo vệ an ninh, trật tự, Bộ Công an liên tục đòi tăng tướng, tăng quân, tăng trang bị, tăng chi ngân sách nhà nước cho công an và đều được Quốc hội mau mắn đáp ứng. Nhưng có điều Quốc hội và những người có trách nhiệm gìn giữ bình yên cho xã hội, chăm lo cho sự an dân không nhận thức được là nhiều vụ việc gây bất ổn xã hội, làm bất an lòng dân lại từ công an.

. Người dân dính vào vụ việc phi pháp như trộm cắp vặt, xô xát cá nhân… bị bắt vào đồn công an. Hôm trước còn khoẻ mạnh, lành lặn, hôm sau đã chết bầm dập. Không phải đơn lẻ chỉ có một, hai người dân chết bầm dập trong đồn công an. Hàng trăm người dân đều ở tuổi trai trẻ bị công an đưa về trại giam hôm trước còn tràn trề sức sống, hôm sau đã thành thây ma. Những cái chết tức tưởi diễn ra ở nhiều nơi và đều chìm trong nỗi đau của dân, chìm trong sự im lặng của pháp luật, nên những cái chết thảm thương như vậy cứ tiếp diễn không có điểm dừng. Làm sao lòng dân không bất an, làm sao người dân có thể tin tưởng vào việc bảo vệ pháp luật, bảo vệ an ninh, bảo vệ người dân của công an. Mang cái chết đến cho người dân thì người dân phải coi là hung thần. Một hung thần đã bất an. Hung thần có mặt ở nhiều nơi, làm sao có thể bình yên!

. Đau đáu với phận dân, vận nước, người dân thực hiện quyền con người, quyền tự do ngôn luận, quyền và bổn phận công dân, chỉ ra việc kiên trì lý tưởng xã hội đã bị thực tế cuộc sống loài người chứng minh là sai trái, là tội ác, bị loài người ném vào sọt rác lịch sử. Không chỉ là tội ác, lý tưởng xã hội sai lầm còn đưa đất nước lệ thuộc vào nước ngoài về hệ tư tưởng, triệt tiêu tiềm lực con người, tiềm lực tài nguyên đất nước, kìm hãm sự phát triển xã hội, lạc lõng với loài người văn minh.

Điều 28 Hiến pháp 2013 cho người dân quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Nhưng những tiếng nói công dân hợp pháp của tâm hồn, trí tuệ và khí phách Việt Nam đều bị những điều luật hình sự hoá quyền con người, quyền công dân, buộc tội tuyên truyền chống nhà nước, tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ, bị công an gọi tên, tra vấn, hạch xách, bị giám sát cả trong không gian xã hội và không gian sóng internet, bị cản trở trong những quan hệ xã hội, bị cấm xuất cảnh, bị bắt giam bất cứ lúc nào… Luật pháp hình sự hoá những quyền cơ bản của con người, của công dân, và công an can thiệp vào đời sống dân sự hợp pháp của người dân, xã hội làm sao có sự bình yên!

. Lão thành cách mạng, đảng viên sáu mươi tuổi đảng Lê Đình Kình cùng người dân một nắng hai sương, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời ở thôn Hoành xã Đồng Tâm, Mỹ Đức, Hà Nội, khiếu kiện giữ mảnh đất Đồng Sênh ngàn đời cho người dân màu xanh sự sống là vụ việc dân sự thường tình. Khiếu kiện cũng là quyền hợp pháp của công dân. Tranh chấp và khiếu kiện đất đai diễn ra khắp nước, đâu phải chỉ riêng thôn Hoành. Người dân thôn Hoành đều là người lương thiện, chưa ai bị truy tố là tội phạm hình sự. Cụ Kình là đảng viên đang sinh hoạt đảng. Vậy mà giữa đêm rằm tháng Chạp giáp Tết Canh Tý, công an phá cửa, xông vào tận giường ngủ, xả súng bắn nát đầu, nát ngực đảng viên đang sinh hoạt đảng Lê Đình Kình. Làm sao lòng dân không bất an. Làm sao xã hội có thể bình yên!

. Dân chắt chiu đóng thuế nuôi công an để công an trấn áp trộm cướp, bảo vệ tài sản cho dân, nhưng ngày 26.6.2023, ba công an thị trấn Đại Nghĩa, huyện Mỹ Đức, Hà Nội mang súng săn vào ngọn núi nhỏ và lẻ loi giữa đồng bằng Bắc Bộ như hòn non bộ giữa làng quê, từ hàng trăm năm nay không còn thú hoang, không còn dê núi, chỉ có dê của dân chăn thả. Ba công an vào hòn non bộ giữa làng quê bắn dê của dân là chủ tâm bắn trộm, bị dân bắt tại trận. Với lực lượng bảo vệ an ninh trật tự như vậy thì làm sao xã hội có an ninh, trật tự!

Để cuộc sống bình yên, để xã hội an ninh thì lực lượng bảo vệ an ninh trước hết phải tinh, quý hồ tinh, bất quí hồ đa, chứ không phải chỉ cần đông quân, nhiều tướng, vũ khí hiện đại. Lực lượng bảo vệ an ninh trên đầu phải thờ thần linh pháp quyền và trái tim phải thuộc về nhân dân, cội nguồn của quốc gia, dân tộc, cội nguồn của lịch sử, văn hoá, chứ không phải “công an nhân dân chỉ biết còn đảng, còn mình” như cái slogan lớn ở mặt tiền cơ quan Bộ Công an.

5. Với vụ việc ba công an mang cấp hàm đại uý, thượng uý bắn trộm dê của dân chỉ là vụ việc bất thường nghịch đạo lý, trái qui tắc xã hội trong đời sống dân sự vốn luôn có những bất thường. Người dân độ lượng, bao dung sẽ bỏ qua. Thời gian vô tình cũng sẽ xoá nhoà, dìm vụ việc vào quên lãng.

Nhưng sự kiện ba ngàn cảnh sát cơ động trong đêm rầm rập binh mã, tua tủa nòng súng, bao vây một làng quê bình yên, xông vào tận giường ngủ xả đạn giết người dân chưa hề bị pháp luật truy tố, chưa hề bị toà án buộc tội thì sẽ đi vào lịch sử về một thời mảnh đất ngàn năm văn hiến chìm đắm trong bạo lực chuyên chính vô sản.

Dù cả hệ thống truyền thông chính thống đứng về phía quyền lực, thờ ơ với máu dân lành đổ ra, không thông tin đúng sự thật. Dù nền tư pháp do quyền lực chuyên chính vô sản dựng lên cũng đứng về phía bạo lực, biến nạn nhân thành tội phạm. Nhưng lịch sử viết bằng máu. Lịch sử mọi chế độ độc tài, mọi giai đoạn độc tài đều viết bằng máu dân. Máu dân lành thôn Hoành lênh láng trong làn đạn của công an đêm 9.1.2020 sẽ còn mãi trong lịch sử. Lịch sử sẽ khắc vào thời gian những cái tên làm đổ máu dân thôn Hoành. Không phải tên những người lính cảnh sát công cụ có mặt ở thôn Hoành, mà tên những người bài binh bố trận, điều binh, khiển tướng, lên phương án tấn công thôn Hoành, giết dân thôn Hoành từ những phòng máy lạnh.

Lịch sử bỏ qua vụ việc ba công an dù mang hàm đại uý, thượng uý cũng chỉ là những nhân cách trộm cắp, bắn trộm dê của dân. Nhưng lịch sử không bỏ qua hàng trăm người dân chết bầm dập trong đồn công an. Lịch sử không bỏ qua những tiếng nói của lương tâm và trách nhiệm công dân bị toà án không có thần linh công lý tuyên những bản án tù năm năm, mười năm tù. Lịch sử ghi nhận những cái chết oan khiên của dân lành, ghi nhận những bản án vắng bóng công lý để khắc ghi vào thời gian về đất nước văn hiến trong thời đảng trị và công an trở thành kiêu binh của đảng.

6. Bộ Công an liên tục đòi Quốc hội làm luật cho công an có thêm quyền hạn. Quyền có nhiều tướng. Quyền có đông quân. Các luật này đều làm ngân sách nhà nước phải bội chi, làm cho chi ngân sách mất cân đối, làm hao hụt, teo tóp ngân sách dành cho an sinh xã hội.

Công an là công cụ bạo lực nhà nước. Bảo đảm an ninh trật tự xã hội không phải chỉ là bạo lực mà còn là chính sách xã hội mang lại sự an dân, còn là nền giáo dục phát triển nâng cao dân trí và đời sống văn hoá cao, nâng con người lên những giá trị văn hoá.

Chiếc bánh ngân sách dành phần lớn cho công cụ bạo lực thì chỉ còn phần nhỏ bé, hẩm hiu chia cho chính sách xã hội, cho giáo dục, văn hoá và y tế. Chi ngân sách cho công cụ bạo lực nhà nước lớn gấp nhiều lần chi cho giáo dục, y tế, văn hoá nếu không làm mất đi thì cũng làm giảm sút rất nghiêm trọng giá trị nhân văn, bản chất nhân văn của một nhà nước, một chính thể.

Những đòi hỏi dồn dập của công an, đòi hỏi sửa luật, đòi hỏi ban hành luật mới cho công an có thêm tướng, thêm quân đều được Quốc hội chấp thuận tắp lự.

Trong khi tất cả năm bản Hiến pháp của nhà nước Việt Nam Xã hội chủ nghĩa từ 1946 đến nay, Hiến pháp nào cũng xác nhận quyền tự do ngôn luận, quyền tự do báo chí, quyền tiếp cận thông tin, quyền hội họp, lập hội, quyền biểu tình của người dân. Đó là những quyền sơ đẳng, cơ bản, tối thiểu của con người, của công dân. Có những quyền đó, con người mới thực sự là Người, mới khẳng định được sự có mặt của những cá nhân con người, những nhân cách công dân trong cuộc đời.

Những bộ luật về tự do ngôn luận, luật lập hội, luật biểu tình ra đời, ngân sách nhà nước không phải chi một xu, không hao hụt một cắc bạc cho người dân thực hiện những quyền sơ đẳng của người dân. Nhưng suốt mấy chục năm qua, Quốc hội lạnh lùng làm ngơ, không ngó ngàng đến xây dựng những bộ luật bảo đảm cho người dân được thực sự làm Người, được có tư thế đàng hoàng, chính danh làm bổn phận công dân.

P.Đ.T.Nguồn: FB Phạm Đình Trọng

Theo TTX AP Hoa Kỳ

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường (phải) bắt tay Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen (trái) trong cuộc họp tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, Trung Quốc, thứ Sáu, ngày 7/2023/. (Ảnh AP / Mark Schiefelbein, Hồ bơi)

BEIJING (AP) – Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Janet Yellen và Thủ tướng Trung Quốc Li Qiang hôm thứ Sáu bày tỏ hy vọng sẽ có liên lạc tốt hơn khi bà Yellen kêu gọi Bắc Kinh không để sự thất vọng về việc hạn chế xuất khẩu công nghệ của Hoa Kỳ làm gián đoạn hợp tác kinh tế.

Cả hai chính phủ đã sử dụng các thuật ngữ tích cực để mô tả chuyến thăm của Yellen đến thủ đô của Trung Quốc, nhằm cải thiện mối quan hệ căng thẳng, và nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ kinh tế Mỹ-Trung.

Bà Yellen và ông Lý tuyên bố không có kế hoạch mới nào cho các cuộc họp cấp cao hơn để khôi phục các mối liên hệ mà các tranh chấp về công nghệ, an ninh và các yếu tố gây khó chịu khác đã làm gián đoạn. Tuy nhiên, bà Yellen là người mới nhất trong số một số quan chức cấp cao của Mỹ đến Bắc Kinh để khuyến khích các nhà lãnh đạo Trung Quốc khôi phục tương tác giữa chính phủ của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Các quan chức Bộ Tài chính cho biết trước đó rằng bà sẽ không được gặp nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình và không có đột phá nào được mong đợi.

Trong cuộc gặp kéo dài một giờ với nhà lãnh đạo số 2 của Trung Quốc, bà Yellen cho biết Washington và Bắc Kinh có nghĩa vụ hợp tác về các vấn đề ảnh hưởng đến thế giới. Bà kêu gọi “các kênh liên lạc thường xuyên” và, rõ ràng hơn, cho “cạnh tranh kinh tế lành mạnh”, ám chỉ đến những phàn nàn rằng Trung Quốc đang tăng cường trợ cấp và rào cản thị trường để bảo vệ các công ty của mình.

Đồng thời, bà Yellen bảo vệ “các hành động có mục tiêu”, chẳng hạn như việc Mỹ hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip xử lý tiên tiến và các công nghệ khác, mà bà nói là cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia của Mỹ.

“Quý vị có thể không đồng ý”, Bộ trưởng Tài chính nói. “Nhưng chúng ta không nên cho phép bất kỳ sự bất đồng nào dẫn đến những hiểu lầm làm xấu đi các mối quan hệ kinh tế và tài chính song phương của chúng ta một cách không cần thiết”.

Ông Lý cho biết ông hy vọng Washington sẽ “gặp Trung Quốc giữa quãng đường” nhưng không đưa ra dấu hiệu nào về những thay đổi có thể xảy ra đối với thương mại của Trung Quốc và các chính sách khác khiến Washington khó chịu.

“Sự phát triển của Trung Quốc là một cơ hội chứ không phải là một thách thức đối với Hoa Kỳ và là một lợi ích chứ không phải là một rủi ro”, ông Lý nói, theo một tuyên bố từ Bộ Ngoại giao nước này. “Hai bên cần tăng cường liên lạc và tìm kiếm sự đồng thuận về các vấn đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế song phương thông qua trao đổi thẳng thắn, sâu sắc và thực tế”.

Việc Mỹ hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ đe dọa trì hoãn hoặc làm chệch hướng những nỗ lực của Đảng Cộng sản cầm quyền Trung Quốc nhằm phát triển viễn thông, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ khác. Hồi tháng Ba, ông Tập cáo buộc Washington đang cố gắng cản trở sự phát triển của Trung Quốc.

Mỹ và các công ty nước ngoài khác không thoải mái về tình trạng của họ ở Trung Quốc sau các cuộc đột kích vào các công ty tư vấn, mở rộng luật an ninh quốc gia và lời kêu gọi của ông Tập và các quan chức khác về khả năng tự cung tự cấp nhiều hơn.

“Tôi đang truyền đạt những lo ngại mà tôi đã nghe từ cộng đồng doanh nghiệp Mỹ – bao gồm việc Trung Quốc sử dụng các công cụ phi thị trường như trợ cấp mở rộng cho các doanh nghiệp nhà nước và các công ty trong nước, và các rào cản đối với việc tiếp cận thị trường cho các công ty nước ngoài”, bà Yellen nói, theo một bản ghi do bộ của bà công bố.

Bà Yellen bác bỏ những ý kiến cho rằng Washington đang cố gắng “tách rời” hoặc tách nền kinh tế Mỹ khỏi nền kinh tế Trung Quốc.

Các doanh nhân đã cảnh báo rằng Trung Quốc và Mỹ có thể tách thành các thị trường riêng biệt với các sản phẩm không tương thích khi Bắc Kinh và Washington thắt chặt kiểm soát thương mại và yêu cầu các công ty giảm sự phụ thuộc vào nhau. Họ nói rằng điều đó sẽ làm tổn hại đến tăng trưởng kinh tế và đổi mới.

“Tôi đã nói rõ rằng Hoa Kỳ không tìm kiếm một sự tách biệt toàn diện các nền kinh tế của chúng ta”, bà Yellen nói với các doanh nhân. “Việc tách rời hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ gây bất ổn cho nền kinh tế toàn cầu, và hầu như không thể thực hiện được”.

Cũng trong ngày thứ Sáu, bà Yellen đã gặp Thống đốc sắp mãn nhiệm của ngân hàng trung ương Trung Quốc, Yi Gang, và cựu Phó Thủ tướng Lưu Hạc, người trước đây là đối tác của bà trong các cuộc đàm phán tài chính, theo Bộ Tài chính.

Bà dự kiến sẽ gặp và ăn tối vào thứ Bảy với Phó Thủ tướng Hà Lệ Ngân, người kế nhiệm ông Lưu làm trợ lý kinh tế chính của ông Tập.

Ngoại trưởng Antony Blinken đã gặp ông Tập vào tháng trước trong chuyến thăm cấp cao nhất của Mỹ tới Bắc Kinh trong 5 năm. Hai bên đồng ý ổn định quan hệ nhưng không đồng ý về việc cải thiện liên lạc giữa quân đội hai nước.

Đợt bùng phát mới nhất diễn ra sau khi ông Biden gọi ông Tập là một nhà độc tài. Chính phủ Trung Quốc đã phản đối, nhưng ông Biden nói rằng những tuyên bố thẳng thừng của ông “không phải là điều tôi sẽ thay đổi nhiều”.

Mối quan hệ trở nên đặc biệt gay gắt sau khi một khinh khí cầu giám sát của Trung Quốc bay qua Hoa Kỳ vào tháng Hai và bị bắn hạ.

Đặc phái viên về khí hậu của ông Biden, John Kerry, sẽ đến thăm Trung Quốc vào tuần tới. Trung Quốc và Hoa Kỳ là những nước phát thải carbon thay đổi khí hậu hàng đầu thế giới, thực hiện bất kỳ bước nào họ thực hiện đều quan trọng.

Bắc Kinh đã cắt đứt các cuộc thảo luận về khí hậu với Washington vào tháng 8 để trả đũa chuyến thăm của Chủ tịch Hạ viện khi đó là Nancy Pelosi tới Đài Loan, hòn đảo dân chủ tự trị mà Trung Quốc tuyên bố là một phần lãnh thổ của mình.

___

Phóng viên Fatima Hussein của Associated Press ở Washington đã đóng góp cho báo cáo này.

---

Theo VOA tiếng Việt

Các diễn viên (từ trái sang): Kate McKinnon, Issa Rae, Ryan Gosling, Margot Robbie, America Ferrera, Michael Cera, đạo diễn Greta Gerwig và các nhà sản xuất chụp ảnh trong cuốn sách quảng cáo cho bộ phim Barbie của hãng Warner Bros tại Los Angeles vào ngày 25/6/2023.

 

Hãng phim Warner Bros hôm thứ Năm (6/7) nói bản đồ có chứa “đường chín đoạn” trong bộ phim “Barbie” sắp ra mắt chỉ là một bức vẽ “trẻ con”, không có ý nghĩa gì và không có ý tuyên bố gì.

Phát biểu chính thức của đại diện hãng phim nổi tiếng của Hollywood được đưa ra vài ngày sau khi Việt Nam có quyết định chính thức cấm chiếu bộ phim trên vì lý do có đường lưỡi bò.

“Bản đồ trong Barbie Land là một bức vẽ bằng bút chì màu kiểu trẻ con”, hãng phim nói trong một tuyên bố. “Những nét vẽ nguệch ngoạc mô tả hành trình giả tưởng của Barbie từ Barbie Land đến thế giới thực. Nó không có ý định đưa ra bất kỳ loại tuyên bố nào”.

Warner Bros cho rằng bản đồ này là vô hại.

Bộ phim Barbie đầy triển vọng của đạo diễn Greta Gerwig, do diễn viên Margot Robbie và Ryan Gosling thủ vai chính Barbie và Ken, ban đầu dự kiến ra rạp ở Việt Nam vào ngày 21/7, cùng ngày với ở Mỹ, nhưng nó đã bị gỡ ra khỏi lịch chiếu của các nhà phát hành phim lớn và các trang mạng vì có “đường chín đoạn” (hay “đường lưỡi bò – yêu sách chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông, nơi Việt Nam cũng tuyên bố chủ quyền).

Philippines “xem xét lại” việc trình chiếu Barbie

Sau lệnh cấm của Việt Nam, Philippines – quốc gia cũng có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông – cũng đang xem xét về việc trình chiếu bộ phim này.

Hôm 4/7, Hội đồng phân loại và đánh giá phim và truyền hình của Philippines đã đăng một thông báo xác nhận bộ phim Barbie “đang được xem xét lại”. Cơ quan quản lý phim của Phillipines không cho biết lý do tại sao bộ phim phải “xem xét lại”, cũng như không cho biết khi nào sẽ có quyết định cho phép bộ phim được chiếu tại các rạp trên toàn quốc.

Dự kiến, bộ phim sẽ ra rạp trên khắp Philippines vào ngày 19/7.

Động thái “xem xét lại” việc trình chiếu bộ phim diễn ra sau khi Thượng nghị sĩ Philippines Francis Tolentino thúc giục cơ quan quản lý phim ngăn chặn bộ phim vì lý do bản đồ trong phim. Ông nói với CNN Philippines rằng việc trình chiếu bộ phim trong nước sẽ làm mất chủ quyền của Philippines.

“Bộ phim Barbie nên bị cấm vì đường chín đoạn mà nó thể hiện là trái với sự thật và đã bị vô hiệu bởi phán quyết trọng tài năm 2016”, CNN Philippines dẫn lời ông Tolentino nói, đề cập đến quyết định của Tòa án Trọng tài Thường trực Hague năm 2016 bác bỏ yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông vì lý do không có cơ sở trong luật pháp quốc tế.

Bắc Kinh từ đó tới nay đã phớt lờ phán quyết này và tiếp tục bồi đắp, xây dựng các đảo nhân tạo và tăng cường hoạt động trong khu vực rộng lớn của tuyến đường thủy quan trọng, khiến các nước láng giềng tức giận.

Ngoài Việt Nam, Trung Quốc, Philippines, Brunei, Malaysia và Đài Loan cũng có những tuyên bố chủ quyền chồng lấn trên Biển Đông.

Trả lời báo chí về quyết định cấm phim Barbie của Việt Nam vì lý do có đường lưỡi bò, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh hôm 4/7 nói các nước “không nên gắn vấn đề Biển Đông với các hoạt động trao đổi văn hóa và giao lưu nhân dân bình thường”.

Ngược lại, hôm 6/7, đại diện Bộ Ngoại giao Việt Nam cũng khẳng định tại cuộc họp báo thường kỳ rằng quan điểm của Việt Nam về “đường chín đoạn” là rõ ràng, nhất quán.

“Việc quảng bá, sử dụng các sản phẩm, ấn phẩm có ‘đường chín đoạn’ ở Việt Nam là vi phạm các quy định và không được chấp nhận tại Việt Nam”, Phát ngôn viên Phạm Thu Hằng nói.

Trước phim Barbie, Việt Nam đã từng cấm một số bộ phim khác với lý do tương tự, trong đó có phim Abominable của DreamWorks Animation và Uncharted của Sony. Netflix cũng đã được yêu cầu phải gỡ bỏ bộ phim gián điệp của Úc Pine Gap khỏi dịch vụ của mình tại Việt Nam vào năm 2021.

Nhà tổ chức của  nhóm Blackpink ‘xin lỗi’

Trong tuần qua, ngoài bộ phim Barbie, nhóm nhạc đình đám Blackpink của Hàn Quốc cũng đã gặp rắc rối và phản ứng dữ dội tại Việt Nam sau khi xuất hiện thông tin trên mạng xã hội nói rằng iME, một công ty tổ chức sự kiện và giải trí có trụ sở tại Bắc Kinh, đã sử dụng một bản đồ có “đường chín đoạn” đăng trên trang đầu website của họ.

Một số người dùng Facebook và TikTok đã kêu gọi “tẩy chay” nhóm nhạc đang gây cơn sốt tại Việt Nam.

Báo Tuổi trẻ nêu thắc mắc của thương nghị sĩ Hoa Kỳ:

Tại sao đường 9 đoạn phi pháp lại có mặt trong bộ phim Barbie? Một số nhà lập pháp Mỹ đặt câu hỏi này và cho rằng Hollywood đang chiều lòng cơ quan kiểm duyệt Trung Quốc.

---

 

Tổng hợp báo chí Hoa Kỳ 

(Bloomberg) – Nhà sản xuất xe điện Việt Nam VinFast có kế hoạch niêm yết cổ phiếu của mình trên Nasdaq Global Select Market trong quý thứ ba sau khi sáp nhập với một công ty mua lại mục đích đặc biệt Black Spade.

Một đại diện của công ty cho biết, VinFast và Black Spade Acquisition Co. sẽ thảo luận và quyết định việc niêm yết VinFast trên Sàn giao dịch chứng khoán New York hay Nasdaq và sẽ công bố thêm thông tin về việc niêm yết vào thời điểm thích hợp, theo một tuyên bố qua email.

Hồi tháng 5, VinFast cho biết họ sẽ niêm yết tại Mỹ bằng cách sáp nhập với công ty SPAC Black Spade vào nửa cuối năm nay. Thương vụ dự kiến ​​hoàn tất vào ngày 20/7 sẽ mang lại cho VinFast giá trị vốn chủ sở hữu khoảng 23 tỷ USD.

Nhà sản xuất EV đã chuẩn bị cho một đợt IPO truyền thống trước đó, trong khi thị trường vốn trở nên “rất khó khăn” trong 18 tháng qua, đó là lý do tại sao công ty chọn (giải pháp thứ hai)  hợp nhất với một công ty SPAC, Giám đốc điều hành Lê Thị Thu Thủy cho biết vào tháng Năm.

Từ ​​​​Bloomberg Businessweek

---

 

Theo BBC tiếng Việt

Sarah Rainsford từ Warsaw & Thomas Mackintosh từ London

Một chỉ số về việc làm của Trung Quốc đã giảm trong tháng Sáu, làm nổi bật sự căng thẳng liên tục trong thị trường lao động. ẢNH: STR/AGENCE FRANCE-PRESSE/GETTY IMAGES

Bằng chứng về sự tăng trưởng chậm lại của Trung Quốc tiếp tục xuất hiện, đặt ra câu hỏi về việc liệu chính phủ có làm đủ để xoay chuyển tình thế hay không.

Lĩnh vực sản xuất của Trung Quốc đã liên tiếp suy giảm đến lần thứ ba trong tháng Sáu và khu vực phi sản xuất cũng suy yếu, với các đơn đặt hàng mới giảm cho cả hai, cơ quan thống kê chính thức của nước này cho biết hôm thứ Sáu. Việc làm giảm trên cả hai lĩnh vực rộng lớn, một dấu hiệu cho thấy tình trạng thiếu việc làm dai dẳng , đặc biệt là đối với những người trẻ tuổi, đang trở nên tồi tệ hơn.

“Dữ liệu có thể sẽ thúc đẩy các quan chức nới lỏng hơn cho nền kinh tế”, Louise Loo, một nhà kinh tế Trung Quốc tại Oxford Economics có trụ sở tại Singapore cho biết. “Bộ phận  thương mại của nền kinh tế đã thực sự xấu đi.”

Trung Quốc đang phải đối mặt với một loạt thách thức mà các nhà kinh tế cảnh báo sẽ đe dọa tiềm năng tăng trưởng dài hạn của nước này nếu không có những cải cách mạnh mẽ. Chúng bao gồm gánh nặng nợ nần gia tăng, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao một cách ngoan cố và sự phục hồi ngắn ngủi trong thị trường bất động sản đang bị bao vây.

Căng thẳng chính trị dai dẳng đã thúc đẩy nhiều nhà sản xuất đa dạng hóa chuỗi cung ứng của họ, một xu hướng có thể sẽ làm xói mòn vai trò của Trung Quốc như là sàn công xưởng của thế giới.

Số liệu hôm thứ Sáu là bằng chứng mới nhất cho thấy sự phục hồi kinh tế của Trung Quốc vẫn còn lung lay nhiều tháng sau khi Bắc Kinh từ bỏ các hạn chế Covid-19 hà khắc. Nhu cầu hàng hóa toàn cầu đã hạ nhiệt trong bối cảnh lạm phát cao ở những nơi khác trên thế giới, trong khi sự phục hồi trong nước do chi tiêu của người tiêu dùng đang mất hơi.

• Chỉ số nhà quản trị mua hàng, PMI của Trung Quốc đã tăng nhẹ lên 49 trong tháng 5 từ mức 48.8, không đủ để vượt qua mốc  50 phân cách giữa tăng trưởng với giảm thiểu, Cục Thống kê Quốc gia cho biết. Kết quả này phần lớn phù hợp với mức dự kiến của các nhà kinh tế được khảo sát bởi The Wall Street Journal.
• Một chỉ số phụ về việc làm đã giảm xuống còn 48,2 trong tháng Sáu, sự thu hẹp tiếp tục 4 tháng liền làm nổi bật sự căng thẳng liên tục trong thị trường lao động. Tỷ lệ thất nghiệp của người lao động trong độ tuổi từ 16 đến 24 đã tăng lên mức kỷ lục 20,8% trong tháng 5, một phần do việc làm trong lĩnh vực sản xuất bị bốc hơi.

Bất chấp những nỗ lực của các nhà hoạch định chính sách nhằm duy trì vị trí dẫn đầu của Trung Quốc trong thương mại toàn cầu bằng cách cắt giảm thuế cho các nhà xuất khẩu và cho phép đồng tiền của nước này mất giá, nhu cầu từ nước ngoài vẫn tiếp tục giảm. Thành phần đơn đặt hàng xuất khẩu mới PMI trong  tháng 6 tiếp tục giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 5 tháng,  là 46.4. Chỉ số đơn đặt hàng (nội địa + xuất khẩu) mới nhìn chung vẫn giảm ở mức 48.6

Sự yếu kém này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các động thái cắt giảm lãi suất khiêm tốn gần đây của Bắc Kinh, nhằm làm cho nó rẻ hơn để vay nhưng không giải quyết được căng thẳng làm giảm nhu cầu mà nhiều gia đình Trung Quốc phải trải qua.

Các nhà kinh tế dự đoán Bắc Kinh sẽ vẫn miễn cưỡng bơm một lượng lớn tín dụng vào nền kinh tế, một phần vì nhu cầu vay vốn đã yếu khi nhiều hộ gia đình và công ty chuyển sang trả nợ thay vì chi tiêu và đầu tư mới.

Cho đến nay, Trung Quốc cũng đã kiềm chế không tung ra một vòng chi tiêu lớn của chính phủ, như đã làm để giải cứu nền kinh tế khỏi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Trung Quốc phần lớn vẫn dự kiến sẽ đạt được mục tiêu tăng trưởng hàng năm khoảng 5% bất chấp sự suy yếu liên tục, làm giảm tính cấp bách của Bắc Kinh trong việc sử dụng chi tiêu lớn.

Nhưng các nhà kinh tế cảnh báo rằng sự kiềm chế có thể phải trả giá.

“Trừ khi hỗ trợ cụ thể được triển khai sớm, sự suy giảm gần đây về rủi ro nhu cầu sẽ tự củng cố”, theo Capital Economics.

Xiao Xiao ở Bắc Kinh và Cao Li ở Hồng Kông đã đóng góp cho bài viết này.

Viết thư cho Stella Yifan Xie tại stella.xie@wsj.com

---

Theo hãng tin Reuters Anh Quốc

SubCom, một công ty ở New Jersey ra đời từ một dự án gián điệp thời Chiến tranh Lạnh, đã trở thành nhân tố chủ chốt trong cuộc chiến công nghệ Mỹ-Trung. Họ đang đặt cáp internet dưới đáy đại dương để tăng cường sức mạnh kinh tế và quân sự của Washington, bao gồm cả nhiệm vụ bí mật đến một căn cứ hải quân trên đảo xa xôi, Reuters tiết lộ.

 

Vào ngày 10 tháng 2 năm ngoái, tàu cáp CS Dependable đã xuất hiện ngoài khơi đảo Diego Garcia, một đảo san hô vòng ở Ấn Độ Dương, nơi có một căn cứ hải quân kín đáo của Mỹ.

Trong tháng tiếp theo, thủy thủ đoàn của con tàu đã bí mật đặt một cáp quang dưới nước đến căn cứ quân sự, một hoạt động có tên mã là “Big Wave”, theo bốn người có kiến thức trực tiếp về nhiệm vụ, cũng như phân tích của Reuters về hình ảnh vệ tinh và dữ liệu theo dõi tàu.

Liên kết internet siêu nhanh mới đến Diego Garcia, chưa từng được báo cáo trước đây, sẽ tăng cường sự sẵn sàng quân sự của Mỹ ở Ấn Độ Dương, một khu vực nơi Trung Quốc đã mở rộng ảnh hưởng hải quân trong thập kỷ qua.

CS Dependable thuộc sở hữu của SubCom, một nhà sản xuất cáp ở thị trấn nhỏ New Jersey đang đóng một vai trò quá lớn trong cuộc đua giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc để kiểm soát các công nghệ kỹ thuật số và quân sự tiên tiến có thể quyết định quốc gia nào nổi lên như siêu cường ưu việt của thế giới.

Tàu đặt cáp CS Dependable cập cảng Đài Trung của Đài Loan ngày 18/2023/<>. Chủ sở hữu khu vực tư nhân của con tàu, SubCom có trụ sở tại New Jersey, là trung tâm trong nỗ lực của Washington nhằm ngăn chặn gián điệp nước ngoài đối với lưu lượng truy cập internet quốc tế di chuyển qua cáp quang dưới biển. REUTERS/Ann Wang

SubCom vận hành sáu tàu đặt cáp: các tàu biển sâu đặt riêng được trang bị các thùng chứa rộng lớn để chứa các bó cáp quang. Hải quân Mỹ chỉ có một con tàu như vậy – USNS Zeus 40 năm tuổi – một con tàu cũ đến mức bị hạn chế trong việc tiến hành sửa chữa, theo Eckhard Bruckschen, giám đốc Công ty tư vấn cáp biển có trụ sở tại Anh.

“SubCom không thể thiếu đối với Mỹ nếu muốn kiểm soát cáp ngầm. Họ không có ai khác”, Bruckschen nói với Reuters.

Chỉ có bốn công ty lớn trên thế giới sản xuất và đặt cáp ngầm: SubCom của Mỹ, Tập đoàn NEC của Nhật Bản, Mạng lưới tàu ngầm Alcatel của Pháp và HMN Tech của Trung Quốc.

Đối với các dự án nhạy cảm của Hoa Kỳ, Washington chỉ làm việc với SubCom, theo năm nguồn tin trong ngành đã làm việc trong các dự án với công ty cáp.

Có trụ sở tại quận nhỏ Eatontown, New Jersey, công ty cáp internet dưới biển SubCom đang đóng một vai trò quá lớn trong cuộc đua giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc để thống trị các công nghệ tiên tiến. REUTERS/Brendan McDermid

 

Điều mà nhiều người trong số họ không biết là Lầu Năm Góc đã trả khoảng một phần ba toàn bộ cáp với điều kiện nó bao gồm một mối nối nối thân gốc thương mại của nó với nhánh Diego Garcia, hai trong số những người hiểu biết về dự án nói với Reuters.

Hạm đội Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, trong tuyên bố với Reuters, cho biết Cáp Oman Australia của SUBCO cung cấp “một cơ hội duy nhất” để kết nối hòn đảo xa xôi với cáp quang internet dưới biển.

 

Tuyến cáp dài 10.000 km được Thủ tướng Australia Anthony Albanese chính thức khai trương vào tháng 10-2022. Nó bao gồm một mối nối với quần đảo Cocos, một lãnh thổ của Úc bao gồm một cụm các hòn đảo nhỏ giữa Sri Lanka và Úc. Quân đội Úc đang tìm kiếm sự chấp thuận của quốc hội về ngân sách để nâng cấp một sân bay ở đó và thực hiện các cải tiến khác nhằm tăng cường khả năng giám sát hàng hải trong khu vực.

Nhiều cáp và trung tâm dữ liệu dưới biển nằm trong tay các công ty Mỹ như Google và SubCom là một chiến thắng cho Washington khi họ tìm cách giữ các công ty Trung Quốc tránh xa phần cứng internet sẽ củng cố tiến bộ kinh tế và quân sự toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới, Kellee Wicker, giám đốc Chương trình Đổi mới Khoa học và Công nghệ tại Trung tâm Wilson cho biết. một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington.

“Cáp là một đòn bẩy năng lượng khổng lồ”, Wicker nói. “Nếu bạn không thể kiểm soát trực tiếp các mạng này, bạn muốn một công ty mà bạn có thể tin tưởng để kiểm soát chúng.”

Năm ngoái, SubCom đã ký một “thỏa thuận dịch vụ chính” với Google, một trong những nhà đầu tư lớn nhất thế giới vào cáp internet dưới biển, theo hai người am hiểu về thỏa thuận này.

Hợp đồng đó, mà mọi người cho biết trị giá hàng trăm triệu đô la, có thể giúp Google xây dựng mạng dữ liệu riêng lớn nhất thế giới, kết nối các trung tâm dữ liệu đám mây trên toàn thế giới với một mạng lưới cáp biển do SubCom sản xuất.

SubCom không công khai nhiều chi tiết về hoạt động kinh doanh của mình. Công ty có hơn 1.300 nhân viên và doanh thu hàng năm là 344 triệu USD, theo dữ liệu trên Eikon.

---

 

Bang Uong

Sự ra đời của chữ quốc ngữ

Cái chết siêu việt của ông Nguyễn văn Vĩnh

Tiến sĩ Nguyễn Tường Bách (Đức Quốc)

Bồ Đào Nha là dân tộc của những người đi biển. Hơn thế nữa, từ xưa, họ là những người chịu bỏ xứ đi tha hương. Lisboa là cảng biển thiên nhiên duy nhất của bán đảo Iberia, từ trước công nguyên đã là một trung tâm chính trị và kinh tế. Lisboa nằm ngay trên cửa biển, hòa nước ngọt của sông Tejo vào nước mặn của Đại Tây Dương, mênh mông một màu nước, khơi gợi lòng viễn du của một dân tộc sẵn sàng lên đường. Thực vậy, kể từ thế kỷ thứ 15, khi tài đi biển của người Bồ Đào Nha lên đến đỉnh cao, quốc gia này bành trướng thành cường quốc số một ở Châu Âu, chiếm lĩnh nhiều thuộc địa ở Brazil, Châu Phi, Ả-rập, Ấn Độ và Trung Quốc.

Năm 1511 thuyền nhân Bồ Đào Nha bắt đầu nhắm đến Trung Quốc và Nhật Bản. Họ vòng từ miền nam Ấn Độ, đi đường biển dọc theo miền Trung Việt Nam để lên đảo Ma cao.

Hẳn họ đã dừng chân tại Hội An để buôn bán và tiếp tế lương thực, nên năm 1524 họ dựng một tấm bia đá ở cù lao Chàm. Song song, các nhà truyền giáo lần lượt đến Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam. Trong những năm cuối của thế kỷ thứ 16 các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha của hai dòng thánh Francisco và Agustino đến Việt Nam, nhưng cuối cùng bỏ cuộc.

Đầu thế kỷ thứ 17 các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha lại đến Việt Nam một lần nữa và lần này họ thành công. Dòng Tên* chính thức được thành lập ở Đàng Trong năm 1615. Đàng Ngoài năm 1627. Trong giới giáo sĩ dòng Tên người Bồ có một nhân vật xuất sắc, đóng một vai trò lịch sử trong nền văn hóa Việt Nam, đó là Francisco de Pina. Pina sinh năm 1585, đến Macau năm 1613, đặc biệt rất giỏi tiếng Nhật. Năm 1617 ông đến Đàng Trong truyền giáo và bắt đầu dịch một số văn bản của Ki Tô giáo ra tiếng Nôm, một thứ chữ Hán được bản địa hóa.. Thế nhưng Pina nhận thấy các nhà truyền giáo đồng nghiệp có một khó khăn trầm trọng , đó là họ không sao học được chữ Nôm. Chàng linh mục trẻ tuổi Pina thấy chữ Nôm không thể là phương tiện giao tiếp với người bản xứ, ông nghĩ ra một cách đơn giản. Ông thử lắng nghe người Việt phát âm ra sao rồi dùng mẫu tự la tinh để diễn tả âm tiết theo cách mà tiếng Bồ Đào Nha thường làm. Đó là thời điểm khai sinh của chữ quốc ngữ chúng ta ngày nay. Theo lời xác nhận của chính Pina, kể từ năm 1622, ông đã xây dựng một hệ thống chuyển mẫu tự la tinh cho hợp với thanh điệu và lối phát âm của tiếng nói Việt Nam. Pina cũng soạn cả một tập văn phạm thô sơ cho loại chữ viết mới mẻ này. Có lẽ trên thế giới không có nơi nào có một thứ chữ viết được hình thành trong điều kiện như thế.

Năm 1624 Francisco de Pina mở trường dạy tiếng Việt cho các nhà truyền giáo khác. Trong số người đến học với ông có hai vị quan trọng, một người đã lớn tuổi là António de Fontes (1569 -?), sinh tại Lisboa. Vị kia chính là Alexandre de Rhodes (1591-1660), sinh tại Avignon, Pháp.Hai vị này lãnh hai trọng trách, de Fontes là trụ cột cho giáo xứ truyền giáo ở Đàng Trong, còn de Rhodes sẽ ra Đàng Ngoài vào năm 1626, lúc đó trong thời kỳ của Chúa Trịnh Tráng. Một ngày nọ trong tháng12 năm 1625, một chiếc tàu của Bồ Đào Nha bỏ neo ở vịnh Đà Nẵng, Pina lên tàu để mang hàng hóa vào bờ. Khi đến bờ chẳng may thuyền chìm, Pina chết tại đó, ông chỉ sống được 40 tuổi.

Sau cái chết bi thảm của Pina, các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha vẫn tiếp tục xây dựng chữ quốc ngữ mà hai nhân vật có công nhất chính là hai người Bồ, Gaspar de Amaral (1549-1646) và Antonio Barbosa (1594-1647). Còn Alexandre de Rhodes thì bị chúa Trịnh Tráng trục xuất năm 1630, phải đi Macau. Mười năm sau, năm 1640 de Rhodes trở lại Đàng Trong và đến năm 1645 bị Chúa Nguyễn vĩnh viễn trục xuất khỏi Việt Nam. De Rhodes trở về La Mã và năm 1651 ông cho xuất bản tập tự điển Việt-Bồ Đào Nha-La Tinh (Dictionarium annamiticum seu tunquinense lusitanum et latinum).

Trong các đời sau, nhiều người tôn Alexandre de Rhodes là người sáng tạo chữ quốc ngữ nhưng thực ra đó là công của các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha, mà người đầu tiên phải là Francisco de Pina.

Một tình cờ của lịch sử đã đưa các vị giáo sĩ Bồ Đào Nha phát minh ra một loại chữ viết cho cả một dân tộc xa lạ, trong đó họ buộc phải dùng mẫu tự và âm tiết của ngôn ngữ mình để diễn tả một tiếng nói khác, vốn mang đầy thanh âm trầm bổng như tiếng chim. Mục đích ban đầu của chữ quốc ngữ là để cho các nhà truyền giáo nói được tiếng Việt và giao tiếp với cộng đồng tôn giáo của mình bằng chữ viết. Về sau, khi các nhà cai trị người Pháp đến Việt Nam, họ cũng không kham nổi chữ Hán lẫn chữ Nôm. Giải pháp thuận tiện của người Pháp là buộc mọi người Việt Nam phải sử dụng chữ quốc ngữ và có lẽ đó cũng là lý do tại sao vai trò của Alexandre de Rhodes được nêu bật.

Từ 1930 chữ quốc ngữ trở thành chữ viết chính thức của người Việt.

Chú thích: * Bài viết trích từ chương Những Người Đi Biển, trong tập bút ký “Đường Xa Nắng Mới” của TS Nguyễn Tường Bách, tên bài viết do blog tự đặt.

Sự ra đời của chữ quốc ngữ –

Cái chết siêu việt của ông Nguyễn Văn Vĩnh

CHỮ QUỐC NGỮ

Nhân kỷ niệm 85 năm bãi bỏ chữ Nho (1919) và

80 năm (1924) quyết định đưa chữ Quốc ngữ vào dạy

tại cấp tiểu học Việt Nam

___

Alexandre de Rhodes

(1591 – 1660)

Nguyễn Văn Vĩnh

(1882 – 1936)

Chữ Hán từng được dùng ở Việt Nam trong vòng một ngàn năm mãi đến tận đầu thế kỷ thứ 20.

Alexandre de Rhodes (sinh năm 1591 tại Avignon, Pháp; mất năm 1660 tại Ispahan, Ba Tư) đã sang Việt Nam truyền đạo trong vòng sáu năm (1624 -1630). Ông là người có công rất lớn trong việc La-mã hoá tiếng Việt (nhiều tác giả gọi là La-tinh hóa. Thực ra mẫu tự chữ cái tiếng Việt hiện nay là mẫu tự chữ Roman chứ không phải là chữ La-tinh).

Kế tục công trình của những người đi trước là các tu sĩ Jesuit (dòng Tên) người Bồ Đào Nha như Francisco de Pina, Gaspar d’Amaral, Antonio Barbosa, v.v. trong việc La-mã hóa tiếng Việt, Alexandre de Rhodes đã xuất bản Bài giảng giáo lý Tám ngày đầu tiên bằng tiếng Việt và cuốn từ điển Việt – La – Bồ đầu tiên vào năm 1651 tại Rome.

*** Hệ thống chữ viết tiếng Việt dùng chữ cái La-mã này được chúng ta ngày nay gọi là chữ quốc ngữ (chữ viết của quốc gia)

***Nguyễn Văn Vĩnh sinh năm 1882 tại Hà Nội cái năm thành Hà Nội thất thủ vào tay quân Pháp do đại tá Henri Rivière chỉ huy. Tổng đốc Hà Nội Hoàng Diệu thắt cổ tự vẫn. Gia đình Nguyễn Văn Vĩnh nghèo nên không có tiền cho con cái đi học. Lên tám tuổi, cậu Vĩnh đã phải đi làm để kiếm sống. Công việc của cậu lúc đó là làm thằng nhỏ kéo quạt để làm mát cho một lớp đào tạo thông ngôn do người Pháp mở ở đình Yên phụ – Hà Nội.

Vừa kéo quạt, cậu vừa nghe lỏm bài giảng. Cậu ghi nhớ mọi thứ rất nhanh và còn trả lời được các câu hỏi của thày giáo trong khi các cậu con nhà giàu trong lớp còn đương lúng túng.

Thầy giáo người Pháp thấy vậy bèn nói với ông hiệu trưởng giúp tiền cho cậu vào học chính thức.

Năm 14 tuổi Nguyễn Văn Vĩnh đỗ đầu khóa học và trở thành một thông dịch viên xuất sắc.

Sau đó ông được bổ làm trợ lý cho công sứ Pháp tỉnh Bắc Ninh. Năm 1906, lúc ông 24 tuổi, Nguyễn Văn Vĩnh được Pháp gửi sang dự triển lãm tại Marseilles. Tại đây, ông được tiếp cận với kỹ nghệ in ấn và báo chí. Ông còn là người Việt Nam đầu tiên gia nhập hội Nhân quyền Pháp.

Trở về Việt Nam, Nguyễn Văn Vĩnh từ bỏ nghiệp quan chức và bắt đầu làm báo tự do.

Năm 1907 ông mở nhà in đầu tiên ở Hà Nội và xuất bản tờ Đăng Cổ Tùng Báo – tờ báo đầu tiên bằng chữ quốc ngữ ở Bắc Kỳ.

Năm 1913 ông xuất bản tờ Đông dương Tạp chí để dạy dân Việt viết văn bằng quốc ngữ.

Ông là người đầu tiên dịch ra chữ quốc ngữ các tác phẩm của các đại văn hào Pháp như Balzac, Victor Hugo, Alexandre Dumas, La Fontaine, Molière, v.v. và cũng là người đầu tiên dịch Truyện Kiều sang tiếng Pháp.

Bản dịch Kiều của ông Vĩnh rất đặc sắc, vì ông không chỉ dịch cả câu mà còn dịch nghĩa từng chữ và kể rõ các tích cổ gắn với nghĩa đó – một điều chỉ có những ai am hiểu sâu sắc văn chương Việt Nam (bằng chữ Nôm),Trung Hoa (bằng chữ Nho), và Pháp mới có thể làm được.

Sự cố gắng và sức làm việc phi thường của ông Vĩnh đã góp phần rất quan trọng trong việc truyền bá kiến thức và văn hoá phương Tây trong dân Việt, và đẩy xã hội Việt Nam đi đến chỗ dần dần chấp nhận chữ quốc ngữ.

Năm 1915 vua Duy Tân ra chỉ dụ bãi bỏ các khoa thi (Hương – Hội – Đình) ở Bắc Kỳ. Năm 1918 vua Khải Định ra chỉ dụ bãi bỏ các khoa thi này ở Trung Kỳ và đến năm 1919 bãi bỏ hoàn toàn các trường dạy chữ Nho, thay thế bằng hệ thống trường Pháp – Việt.

Ngày 18 tháng 9 năm 1924, toàn quyền Đông Dương Merlin ký quyết định đưa chữ Quốc Ngữ vào dạy ở ba năm đầu cấp tiểu học.

Như vậy là, sau gần ba thế kỷ kể từ khi cuốn từ điển Việt – La – Bồ của Alexandre de Rhodes ra đời, người Việt Nam mới thật sự đoạn tuyệt với chữ viết của Trung Hoa, chính thức chuyển sang dùng chữ quốc ngữ.

Đây quả thực là một cuộc chuyển hóa vô cùng lớn lao, trong đó ông Nguyễn Văn Vĩnh đã vô hình chung đóng vai trò một nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam. Ông Nguyễn Văn Vĩnh, tuy nhiên, đã không thể kiếm sống bằng nghề báo của mình. Ông là người luôn lên tiếng phản đối chính sách hà khắc của Pháp đối với thuộc địa, là người Việt Nam đầu tiên và duy nhất đã hai lần từ chối huân chương Bắc đẩu bội tinh của chính phủ Pháp ban tặng, và cũng là người đã cùng với bốn người Pháp viết đơn gửi chính quyền Đông Dương phản đối việc bắt giữ cụ Phan Chu Trinh.

Vì thế chính quyền thuộc địa của Pháp ở Đông Dương chẳng ưa gì ông. Tòa báo của ông vỡ nợ. Gia sản của ông bị tịch biên. Ông bỏ đi đào vàng ở Lào và mất ở đó năm 1936 vì sốt rét.

Người ta tìm thấy xác ông nằm trong một chiếc thuyền độc mộc trên một dòng sông ở Sepole.

Trong tay ông lúc đó vẫn còn nắm chặt một cây bút và một quyển sổ ghi chép: Ông đang viết dở thiên ký sự bằng tiếng Pháp “Một tháng với những người tìm vàng”. Khi đoàn tàu chở chiếc quan tài mang thi hài ông Vĩnh về đến ga Hàng Cỏ, hàng ngàn người dân Hà Nội đứng chờ trong một sự yên lặng vô cùng trang nghiêm trước quảng trường nhà ga để đưa tiễn ông.

Con người bằng tài năng và sức lao động không biết mệt mỏi của Mình đã góp phần làm cho chữ quốc ngữ trở thành chữ viết của toàn dân Việt.

—Tôi đã vẽ bức tranh Sự ra đời của chữ quốc ngữ- Cái chết siêu việt của ông Nguyễn Văn Vĩnh với lòng ngưỡng mộ sâu sắc đối với hai vĩ nhân nói trên của dân tộc Việt Nam – Alexandre de Rhodes và Nguyễn Văn Vĩnh.

Lời cảm ơn:

Tác giả bài viết này biết ơn thân sinh của mình – nhà giáo Nguyễn Đình Nam, người đầu tiên kể cho tác giả về cuộc đời và sự nghiệp của cụ Nguyễn Văn Vĩnh từ khi tác giả còn là học sinh tiểu học, khi sách giáo khoa chính thống còn gọi Alexandre Rhodes là gián điệp còn Nguyễn Văn Vĩnh là bồi bút của Pháp.

Tác giả xin chân thành cảm ơn ông Nguyễn Kỳ – con trai cụ Nguyễn Văn Vĩnh, và ông Nguyên Lân Bình – cháu nội cụ Nguyễn Văn Vĩnh vì những câu chuyện xúc động về cuộc sống và sự nghiệp của cụ Nguyễn Văn Vĩnh cũng như của gia tộc cụ.

Tác giả xin cảm ơn thày Trí – cháu ngoại cụ Nguyễn Văn Vĩnh , đồng thời từng là thày dạy toán của tác giả khi tác giả là học sinh trung học.

Nguyễn Đình Đăng

Tokyo, 10/11/2004

Kim Trương

Thứ nhất thích ở nhà riêng

Gần con gần cháu hàng ngày sang chơi

Thứ hai kinh tế tự lo

Có nhà để ở có tiền để tiêu

Thứ ba sức khỏe dồi dào

Đừng có ốm nặng khổ mình khổ con

Thứ tư dâu rể thảo hiền

Gia đình hạnh phúc là niềm vui chung

Thứ năm nhàn rỗi thảnh thơi

Thỉnh thoảng du lịch vui chơi hội hè

Thứ sáu tạm biệt anh Ky

Thích gì cứ sắm đắn đo làm gì

Thứ bảy mặc đẹp tự tin

Giao lưu kết bạn mua vui hàng ngày

Thứ tám vui vẻ đừng si

Thời gian còn lại là bao nhiêu ngày

Vui đi cho hết cuộc đời

Giận buồn hờn dỗi khổ mình khổ ai

Thứ chín hãy sống cho mình

Vui vẻ bằng lòng cuộc sống hiện nay

Mình mừng cho bạn giàu sang

Bạn nghèo thương bạn lựa lời động viên

Thứ mười mong sự bình yên

Đừng làm điều ác đừng ham của người

Tuổi già chỉ mong thế thôi

Sống vui sống khỏe trọn đời với con

Khi nào thượng đế gọi mình

Tạm biệt con cháu lên đường đi ngay

( ST)