Sức bền của nền dân chủ: Nhìn bầu cử Hoa Kỳ và hy vọng ở Việt Nam

08:54 | Posted by BVN4

Võ Văn Quản

Đã có nhiều người nói về một viễn cảnh tồi tệ của Hoa Kỳ nếu người này hay người kia thắng cử. Tôi không cho là như vậy. Trừ khi người Mỹ mất đi sự lý tính mà họ đã duy trì được gần 300 năm qua, trừ khi họ từ bỏ những truyền thống và nền tảng chính trị vững chãi mà họ xây dựng, một nhiệm kỳ tổng thống bốn năm không thể tuyệt diệt những giá trị đã được dày công xây dựng.

Giới nghiên cứu ngày nay có lẽ đã nói rất nhiều về khái niệm “authoritarian resilience”, hay “sự bền bỉ của nền chuyên chế” [1]. Họ nói về cách mà các chế độ chuyên chế biến đổi, thích ứng để kéo dài thời gian tồn tại.

Người ta cũng lo ngại về tính bền bỉ của các nền dân chủ, nhất là khi nhìn vào những biến động chính trị gần đây ở Hoa Kỳ. Nền dân chủ Hoa Kỳ liệu có thể tiếp tục sống sót qua thời kỳ này hay không? Và chúng ta có thể rút ra bài học gì cho nền dân chủ tương lai của Việt Nam?

Với cuộc bầu cử của Hoa Kỳ, dù kết quả ra sao đi chăng nữa, người viết tin rằng nền dân chủ này vẫn còn rất nhiều hy vọng.

Dân chủ bền bỉ (democratic resilience)

Sự bền bỉ của nền dân chủ là một khái niệm đề cập đến năng lực của một hệ thống chính trị trong việc chống chọi, thích nghi và phục hồi từ những thách thức bên trong và bên ngoài trong khi vẫn duy trì các chức năng và giá trị dân chủ cốt lõi.

Khái niệm này đã trở nên nổi bật trong những thập niên gần đây khi các nền dân chủ trên toàn thế giới đối mặt với nhiều áp lực khác nhau, từ chủ nghĩa dân túy đến độc tài kỹ thuật số.

Nghe có vẻ hơi khó hiểu, nhưng chúng ta có thể hữu hình hóa khả năng chống chịu, thích nghi và phục hồi của một nền dân chủ khỏe mạnh thông qua ba yếu tố cốt lõi.

Yếu tố đầu tiên là sự vững chắc về thể chế (hay “institutional robustness”). Sự vững chắc về thể chế đơn giản chỉ là tất cả những gì mà một sinh viên luật từng được học ngay năm đầu tiên: khuôn khổ hiến pháp và cơ chế bảo hiến mạnh mẽ; hệ thống tư pháp độc lập và sẵn sàng can thiệp để bảo vệ các giá trị thể chế và dân chủ; cũng như một bộ máy công vụ chuyên nghiệp và không bị thao túng bởi hệ thống chính đảng (sự trung lập và tận tụy của lực lượng quân đội là một ví dụ cụ thể).

Tuy nhiên, như nhà khoa học chính trị Wolfgang Merkel từng ghi nhận, sức mạnh của các thể chế dân chủ không chỉ nằm ở thiết kế bề ngoài của nó, mà còn ở tư duy thực hành dân chủ và tính chính danh của các tiến trình chính trị [2].

Điểm này dẫn chúng ta đến yếu tố cốt lõi thứ hai của tính bền bỉ của nền dân chủ: cơ sở hạ tầng dân sự (hay “civic infrastructure”).

Cơ sở hạ tầng dân sự là một xã hội dân sự năng động và chủ động trong các hoạt động chính trị cùng với những cơ chế cho họ tham gia vào các quyết định chính trị; một hệ thống truyền thông độc lập nhưng nhân văn; khả năng giáo dục công dân của cộng đồng; lẫn khả năng chấp nhận những khác biệt bên trong cộng đồng.

Trong xã hội dân sự, ngay cả một công dân hay một tổ chức phi chính phủ cũng có thể khởi kiện chính phủ ra tòa. Họ có thể huy động tiền tài trợ và chuyên gia pháp lý tư vấn cho mình trong quá trình khởi kiện. Người dân cũng có thể đối thoại và giúp đỡ nhau trong hoạn nạn ngay cả khi họ bất đồng với nhau về rất nhiều thứ.

Theo cách nói của hai học giả Steven Levitsky và Daniel Ziblatt trong tác phẩm “How Democracies Die” (2018), cơ sở hạ tầng dân sự cũng chính là các chuẩn mực dân chủ không chính thức [3]:

“Những rào chắn mềm của dân chủ chính là những quy tắc không thành văn của cuộc chơi: sự khoan dung dành cho nhau và khả năng kiềm chế về thể chế”.

Tuy nhiên, ngay cả khi có hết hai thành tố này, một điều quan trọng khác để tạo nên sức bền của nền dân chủ là khả năng thích ứng trước các không gian và thách thức khác biệt (hay “adaptive capacity”). Theo giáo sư chính trị học Larry Diamond (Đại học Stanford), một trong những vấn đề đặc biệt quan trọng của hệ thống dân chủ là nó có thể sửa sai trong khi vẫn giữ được những nguyên tắc dân chủ cốt lõi hay không [4].

Một thể chế và một bản hiến pháp mạnh mẽ là điều tốt, nhưng liệu nó có thể thay đổi khi nó thật sự cần thay đổi? Các cuộc đối thoại giữa xã hội dân sự và các cơ quan nhà nước có giúp nhận biết và từ đó giải quyết khủng hoảng? Hay nó chỉ làm vấn đề thêm bế tắc?

Sức bền đáng nể của nền dân chủ Hoa Kỳ

Hoa Kỳ đã luôn thể hiện một sức bền vô cùng đáng nể trong suốt gần 300 năm tồn tại của chính thể này.

Nói về sự vững chắc thể chế, có thể nói ít có chính thể hiện đại nào đạt đến độ vững chãi của nhà nước Hoa Kỳ hiện đại.

Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ ngay từ năm 1803 đã khẳng định thẩm quyền của mình trong việc kiểm tra và giám sát quyền lực của cả cơ quan hành pháp lẫn cơ quan lập pháp với án lệ Marbury v. Madison [5].

Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ được duy trì một mức độ độc lập cao tiếp tục giúp cho chính sách tiền tệ tránh khỏi sự can thiệp và lũng đoạn của từng giai đoạn chính quyền khác nhau [6].

Và cũng không thể không kể đến Đạo luật Cải cách Dịch vụ Công 1883 (Civil Service Reform Act – Pendleton Act), thứ đã tạo ra sự ổn định và công chính cho lực lượng viên chức bất chấp đảng nào nắm quyền [7].

Gần 300 năm thiết lập và củng cố những án lệ, tập tục, và truyền thống chính trị như vậy, Hoa Kỳ đã tạo ra một chính thể vô cùng vững vàng.

Thể chế Hoa Kỳ cũng có năng lực thích nghi đáng nể với thời cuộc. Bằng chứng? Mười tu chính án đầu tiên của Hiến pháp Hoa Kỳ (còn được biết đến với cái tên Bộ luật Nhân quyền – Bill of Rights), cùng các tu chính án quan trọng khác như Tu chính án thứ 13, 14, 15 (liên quan đến vấn đề bãi bỏ chế độ nô lệ), cho thấy khả năng nhìn nhận ra và sửa đổi những sai lầm chết người của thể chế.

Nhiều cơ quan nhà nước khác được thành lập như Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (1970), Văn phòng Ngân sách Nghị viện (1974), hay Bộ An ninh Nội địa (2002) cho thấy khả năng thích ứng liên tục với những thách thức mới.

Tất cả những nền tảng thể chế và khả năng thích ứng nói trên được củng cố bởi một không gian dân sự mạnh mẽ nhất trong lịch sử các nhà nước hiện đại.

Hiện nay, có đến 1,5 triệu tổ chức phi lợi nhuận và phi chính phủ ở Hoa Kỳ, từ cấp độ địa phương cho đến các tổ chức đấu tranh cấp quốc gia như Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU – thành lập vào năm 1920) và Quỹ Bảo vệ Môi trường (EDF – thành lập vào năm 1967) [8]. Trong đó, mỗi tổ chức không chỉ là bình phong trang trí hay đoàn thể văn nghệ mà đều chủ động tham dự vào hàng loạt chương trình nghị sự, các vụ kiện tụng và phong trào đấu tranh chính trị đối với những chính sách, hành vi mà họ cho là có vấn đề hay gây hại cho nền dân chủ.

Ví dụ, chỉ tính riêng ACLU thôi đã cử luật sư bào chữa trong hàng loạt án lệ quan trọng như Roe v. Wade (1973 – xác lập quyền tự do sinh sản cho phụ nữ) hay Miranda v. Arizona (1966 – xác lập “quyền Miranda”, tức quyền im lặng và quyền tham vấn pháp lý của bị cáo).

Đã có nhiều người nói về một viễn cảnh tồi tệ của Hoa Kỳ nếu người này hay người kia thắng cử. Tôi không cho là như vậy. Trừ khi người Mỹ mất đi sự lý tính mà họ đã duy trì được gần 300 năm qua, trừ khi họ từ bỏ những truyền thống và nền tảng chính trị vững chãi mà họ xây dựng, một nhiệm kỳ tổng thống bốn năm không thể tuyệt diệt những giá trị đã được dày công xây dựng.

Sức bền của nền dân chủ trong bối cảnh Việt Nam

Mặc dù Việt Nam hiện nay vận hành dưới cơ chế độc đảng, và sẽ là không có gì sai nếu nói rằng Việt Nam đang có một thể chế chuyên chế điển hình, giá trị dân chủ và sức bền của nguồn lực dân chủ chắc chắn vẫn còn tồn tại, dù đã và đang bị tiếp tục bị hạn chế dần.

Trước tiên, không gian mạng xã hội có rất nhiều vấn đề, nhưng nó vẫn phát huy vai trò là một không gian thảo luận tự do nhất, cởi mở nhất và khó kiểm soát nhất đối với chính quyền và lực lượng an ninh. Nếu việc hội họp, thảo luận, phát tán thông tin trực tiếp còn gặp những rào cản gần như không thể vượt qua, không gian mạng xã hội tiếp tục chứng minh rằng ý kiến của quần chúng nhân dân Việt Nam chưa bao giờ thật sự đồng nhất với ý kiến của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Có lẽ chúng ta đã có quá nhiều ví dụ để chứng minh cho hiện thực này. Từ câu chuyện bảo vệ cây xanh ở Hà Nội cách đây đã gần 10 năm, phong trào biểu tình chống Trung Quốc và chống Công ty Formosa từ cuối thập niên 2000, đến phong trào chống BOT vẫn còn âm ỉ cho đến tận 2024, người dân Việt Nam rõ ràng có sức bền dân chủ rất cao và tiếp tục tận dụng không gian chật hẹp mà họ có một cách vô cùng hiệu quả [9].

Hẳn nhiên, việc không có một nền tảng lý thuyết và một không gian dân sự chính quy thật sự vẫn ngăn cản các kinh nghiệm thảo luận dân chủ và hoạt động trên mạng xã hội có thể được chuyển hóa thành những thực hành dân chủ chính thống. Tuy nhiên, chúng vẫn là nền tảng để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện khung lý thuyết cho các mô hình dân chủ Việt Nam trong tương lai.

Mặt khác, hệ thống xã hội dân sự Việt Nam vẫn còn đó. Rất nhiều nhà hoạt động, các lãnh đạo xã hội dân sự và NGO đã bị bắt, đó là điều chắc chắn [10]. Tuy nhiên, xã hội dân sự cũng dần trở thành một phần của đời sống xã hội Việt Nam mà có lẽ chính quyền Việt Nam không thể nào vĩnh viễn loại trừ. Các NGO hoạt động trong lĩnh vực quyền phụ nữ, quyền trẻ em, quyền của người đồng tính, văn hóa, nghệ thuật… vẫn đang là xương sống của rất nhiều cộng đồng và kết nối quốc tế tại Việt Nam. Đó cũng là một phần của sức bền dân chủ quốc gia.

Quan trọng nhất, hệ thống kinh tế thị trường tự do vẫn đã, đang, và sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho sức bền của tư duy dân chủ của Việt Nam trong tương lai.

Trong hàng loạt các nghiên cứu lý thuyết và thực chứng từ trước tới nay, tự do kinh tế là nhựa sống của mô hình dân chủ. Theo tác gia Lipset trong tác phẩm quan trọng “Một số yêu cầu tiên quyết của Dân chủ” (tạm dịch từ “Some Social Requisites of Democracy” – xuất bản 1959), một nền kinh tế thị trường vững chãi tự thân nó có thể xây dựng một xã hội đa nguyên, và kinh tế thị trường phát triển sẽ làm tăng quy mô của giai cấp trung lưu, giai cấp quan trọng nhất cho các điều kiện lý tưởng của dân chủ [11].

Ủng hộ quan điểm này, trong tác phẩm “Nguồn gốc kinh tế của Độc tài và Dân chủ” (tạm dịch từ “Economic Origins of Dictatorship and Democracy”, xuất bản năm 2006), hai tác giả Acemoglu và Robinson tin rằng kinh tế thị trường có thể tạo ra nhiều trung tâm quyền lực khác nhau, từ đó phần nào làm suy yếu khả năng toàn trị. [12] Quan trọng hơn, kinh tế thị trường chỉ có thể phát triển khi pháp luật đầy đủ, rõ ràng và có thể dự đoán đến một mức độ nhất định, cùng với đó là nhiều quy định liên quan đến bảo vệ tư hữu tài sản và quyền tự do cá nhân (ít ra là liên quan đến tài sản).

Đây vẫn sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho sức bền dân chủ của Việt Nam trong tương lai.

Sức bền của nền dân chủ không phải là một khái niệm xa vời hay chỉ tồn tại trong các nền dân chủ phương Tây. Qua việc phân tích ba thành tố cốt lõi – sự vững chắc về thể chế, cơ sở hạ tầng dân sự, và khả năng thích ứng – chúng ta thấy được cách Hoa Kỳ đã xây dựng và duy trì sức bền này trong suốt gần 300 năm qua.

Đối với Việt Nam, dù đang vận hành trong một hệ thống chính trị khác biệt, những mầm mống của sức bền dân chủ vẫn hiện hữu. Từ sự sôi động của không gian mạng xã hội, sự kiên trì của các tổ chức xã hội dân sự, đến nền tảng quan trọng nhất là kinh tế thị trường – tất cả đều là những dấu hiệu cho thấy tiềm năng dân chủ vẫn đang âm thầm phát triển. Đặc biệt, việc duy trì và phát triển nền kinh tế thị trường không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế, mà còn là nền tảng để nuôi dưỡng một xã hội đa nguyên và giai cấp trung lưu – những yếu tố then chốt cho sự phát triển của dân chủ trong tương lai.

Có thể nói, sức bền của nền dân chủ không phải là điều có sẵn, mà là kết quả của một quá trình xây dựng lâu dài từ nhiều thành tố khác nhau trong xã hội. Kinh nghiệm từ nền dân chủ Hoa Kỳ và những dấu hiệu tích cực từ xã hội Việt Nam cho thấy, dù con đường còn nhiều thách thức, nhưng những giá trị dân chủ vẫn luôn có khả năng tồn tại và phát triển, miễn là chúng được người dân nuôi dưỡng.

Chú thích

1. Kallmer, B. (2024, July 31). China’s Changing of the Guard: Authoritarian Resilience | Journal of Democracy. Journal of Democracy. https://www.journalofdemocracy.org/articles/chinas-changing-of-the-guard-authoritarian-resilience/hay Authoritarian Resilience – Centre for Geopolitics. Centre for Geopolitics –. https://www.cfg.polis.cam.ac.uk/news/authoritarian-resilience
2. “Democracy in Crisis: Challenges of Authoritarian and Democratic Backsliding” published in Zeitschrift für Vergleichende Politikwissenschaft (Comparative Governance and Politics), Volume 12, Issue 4.
3. Levitsky, S., & Ziblatt, D. (2018). How democracies die. Penguin Books.
4. Diamond L, Ill Winds: Saving Democracy from Russian Rage, Chinese Ambition, and American Complacency(Penguin Press 2019)
5. Marbury v. Madison,5 U.S. 137, 138 (1803)
6. The importance of central bank independence. The White House. https://www.whitehouse.gov/cea/written-materials/2024/05/22/the-importance-of-central-bank-independence
7. Gergely Ujhelyi, ‘Civil service reform’ Journal of Public Economics (2014)
8. Robert Christensen and Rebecca Nesbit “America Has 1.5 Million Nonprofits and Room for More.” The Conversation, 8 May 2024, com/america-has-1-5-million-nonprofits-and-room-for-more-97528
9. Di, T. (2022, September 7). Từ 6.700 cây xanh ở Hà Nội đến BOT Cai Lậy: Hình ảnh một chính quyền “ba không” | Luật Khoa tạp chí. Luật Khoa Tạp Chí. https://www.luatkhoa.com/2017/12/tu-6700-cay-xanh-o-ha-noi-den-bot-cai-lay-hinh-anh-mot-chinh-quyen-ba-khong
10. Nguyễn, T. (2022, December 26). Xã hội dân sự Việt Nam: Giọt máu ngoài sân. Luật Khoa Tạp Chí. https://www.luatkhoa.com/2022/12/xa-hoi-dan-su-viet-nam-giot-mau-ngoai-san
11. Lipset, Seymour Martin. “Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy.” American Political Science Review53 (1959): 69 – 105.
12. Acemoglu,Daron & Robinson,James A., 2006. “Economic Origins of Dictatorship and Democracy,” Cambridge Books, Cambridge University Press.

V.V.Q.

Nguồn: Luatkhoa.com

Ba’o Dat Viet

November 8, 2024

Trong ngày bầu cử Mỹ 5/11, các cuộc khảo sát trên các báo mạng lớn của Việt Nam cho thấy phần đông độc giả Việt Nam, từ 70% đến 79%, lựa chọn ủng hộ ứng cử viên tổng thống Donald Trump của đảng Cộng hòa. Kết quả này cho thấy sự chênh lệch đáng kể so với ứng cử viên đảng Dân chủ Kamala Harris và cũng khác biệt rõ rệt so với cuộc bỏ phiếu tại Mỹ, nơi khoảng cách giữa các ứng viên thường nhỏ hơn. Nhiều người ở Việt Nam lý giải rằng sự yêu thích dành cho Trump xuất phát từ quan điểm đối ngoại thân thiện của ông với Việt Nam, lập trường mạnh mẽ với Trung Quốc và cam kết thúc đẩy kinh tế toàn cầu.

Theo khảo sát trên VietnamNet, 79% trong gần 1.800 độc giả cho rằng ông Trump sẽ thắng cử, trong khi Tuổi Trẻ và Thanh Niên cũng đưa ra kết quả 76% và 70% ủng hộ cho Trump. Số liệu cụ thể về lượng độc giả bình chọn không được hai trang này công bố, nhưng mức độ chênh lệch rõ ràng này thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của người Việt đối với ông.

Lý giải về sự ủng hộ này, cựu nhà báo Nguyễn Phạm Mười từ Hà Nội cho rằng phần lớn độc giả Việt cảm nhận ông Trump là một lãnh đạo “thân thiện với Việt Nam” và có những phát biểu tích cực về quan hệ Mỹ – Việt, đặc biệt từ sau chuyến thăm của ông đến Việt Nam năm 2017. Thái độ cứng rắn của ông với Trung Quốc cũng tạo thiện cảm với người dân Việt, bởi Việt Nam là quốc gia nhỏ luôn phải cạnh tranh và dè chừng với “người láng giềng khổng lồ” này. Ông Mười nói: “Người Việt nhận thấy ông Trump chống Trung Quốc mạnh mẽ, điều này phù hợp với tâm lý nhiều người.”

Doanh nhân Lê Hoài Anh, hiện đang ở Mỹ, cũng đồng tình với quan điểm của ông Mười. Bà chia sẻ: “Người Việt Nam thích khi ông Trump áp thuế mạnh với Trung Quốc. Hầu hết người Việt đều không ưa Trung Quốc.” Bà còn cho rằng dưới thời ông Trump, thế giới ít chiến tranh hơn, và đó là lý do khiến nhiều người Việt tin tưởng và kỳ vọng vào ông.

Ngoài ra, nhiều người Việt ngưỡng mộ ông Trump vì sự ủng hộ tự do ngôn luận, một lý tưởng được cho là nổi bật khi tỷ phú Elon Musk – đồng minh của Trump – mua lại Twitter (nay là X) và tuyên bố ủng hộ tự do ngôn luận. Bà Hoài Anh nhấn mạnh: “Người Việt rất khao khát tự do ngôn luận và họ thấy Trump có đồng minh mạnh mẽ trong lĩnh vực này.” Ngoài ra, Trump cũng được kỳ vọng sẽ mang lại những bước tiến mới trong quan hệ kinh tế Việt – Mỹ.

Về phần mình, ông Mười bày tỏ quan điểm rằng Trump là nạn nhân của sự bất công tại Mỹ, với nhiều cuộc điều tra và các vụ truy tố nhằm vào ông, điều này làm tăng thêm sự đồng cảm và ủng hộ của người Việt dành cho Trump. Ông Hoàng, một cử tri từ Nghệ An, cũng cho rằng Trump có quan điểm chống lại chủ nghĩa xã hội, điều phù hợp với tư duy cá nhân của ông và nhiều người Việt khác.

Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Ánh, một nhà phân tích tại Hà Nội, cho rằng sự ủng hộ lớn của người Việt đối với Trump là một nghịch lý, vì người Việt luôn sống dưới chế độ xã hội chủ nghĩa nhưng lại không ủng hộ ứng cử viên có xu hướng ủng hộ chủ nghĩa này như Kamala Harris. Bà Ánh giải thích rằng người Việt có xu hướng thích một “nhà lãnh đạo độc tài tốt” vì nền văn hóa Á Đông bị ảnh hưởng bởi Khổng giáo, và họ ngưỡng mộ các lãnh đạo mạnh mẽ như Lý Quang Diệu hay Putin. Bà Ánh chỉ ra rằng người Việt thường ngại tham gia vào các công việc cải cách chính trị mà thích một nhà lãnh đạo “bao thầu tất cả”. “Người ta mong mỏi chỉ cần ngồi yên và có một nhà độc tài tốt lo liệu mọi thứ,” bà nhận định.

Cũng theo bà Ánh, nếu Trump đắc cử và tái nhậm chức, thế giới sẽ phải đối mặt với một giai đoạn khó lường và bất ổn. Bà cho rằng Trump có phong cách lãnh đạo không tôn trọng các giá trị, điều này có thể khuyến khích nhiều nhà lãnh đạo trên thế giới làm theo, gây ra những hậu quả khó lường.

Trái ngược với bức tranh bi quan của bà Ánh, doanh nhân Hoài Anh và ông Nguyễn Phạm Mười lại hy vọng rằng Trump sẽ thúc đẩy quan hệ Việt – Mỹ, nhất là về kinh tế, và tạo điều kiện tốt hơn cho tự do ngôn luận, ảnh hưởng tích cực đến Việt Nam. Bà Hoài Anh cho biết thêm: “Chúng tôi kỳ vọng ông Trump sẽ duy trì lập trường cứng rắn với Trung Quốc, giúp kiềm chế tham vọng của quốc gia này đối với Biển Đông.”

Dù Trump thể hiện lập trường cứng rắn với Trung Quốc, ông cũng từng gọi Chủ tịch Tập Cận Bình là “tài giỏi” vì phong cách cai trị cứng rắn, tạo ra một nghịch lý trong hình ảnh của ông. Tuy vậy, với nhiều người Việt, sự mạnh mẽ của Trump vẫn mang lại hy vọng về một thế giới ổn định và quan hệ Việt – Mỹ ngày càng phát triển.

Ba’o Tieng Dan

Dương Quốc Chính

7-11-2024

Mình thấy nhiều anh em hoan hỉ khi ông Trump lên làm tổng thống, chắc chủ yếu do tình cảm cá nhân, thích phong cách của ông ấy? Nhưng có lẽ không nhiều người nhìn thấy trước những hệ lụy mà người Việt có thể sẽ vướng phải với chính sách mới của ông Trump.

Trước giờ mình vẫn chả yêu ghét gì tổng thống Mỹ, kể cả hồi Obama sang Việt Nam, nhiều anh em dân chủ phát cuồng, nhưng mình vẫn bình thản, cũng chả đi đón. Có lẽ do ít cảm xúc quá. Lần này cũng vậy. Cái mình quan tâm là Việt Nam sẽ ra sao và thế giới sẽ ra sao với tổng thống Mỹ mới.

Trump hứa là sẽ tăng thuế nhập khẩu hàng từ các nước, từ 10%, tới 60%, thậm chí hơn, đích nhắm là Trung Quốc nhiều nhất, nhưng Việt Nam cũng sẽ dính. Điều đó gọi là chủ nghĩa bảo hộ, sẽ khiến cán cân thương mại, xuất nhập khẩu sẽ thay đổi lớn. Các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ sẽ khó khăn hơn nhiều. Mà Việt Nam xuất siêu qua Mỹ, nên hại nhiều hơn lợi.

Dân Việt Nam vượt biên qua Mỹ bằng nhiều con đường, cổ điển nhất là trèo rào qua đường Mexico, hoặc sinh viên học xong xin ở lại, cưới giả… Nhưng Trump lên thì việc đó sẽ khó khăn hơn nhiều, có thể còn bị trục xuất. Về mặt cá nhân thì bản thân những người đó và thân nhân họ sẽ gặp khó, còn về bình diện quốc gia, Việt Nam đang dư người lao động giản đơn nên xuất khẩu được lao động thế thì chính phủ càng thích, vì thêm kiều hối và giảm bớt miệng ăn và tỉ lệ thất nghiệp.

Việc tăng thuế để bảo hộ thương mại như vậy và lại giảm thuế cho doanh nghiệp trong nước sẽ khiến thiếu ngân sách, dẫn tới lạm phát. Mỹ mà lạm phát là cả thế giới gánh chịu, Việt Nam ảnh hưởng nhiều do đô mất giá, kinh tế Việt Nam bị đô la hóa nhiều nên ảnh hưởng lớn.

Việc Trump kéo việc sản xuất về Mỹ, bỏ Trung Quốc sẽ làm cho giá thành một số sản phẩm của Mỹ sẽ đắt lên do tăng giá nhân công. Ví dụ, nếu Apple kéo về Mỹ thì giá iPhone sẽ tăng, có thể 10-20%. Cái này cả thể giới chịu, hoặc bỏ dùng hàng Mỹ đi.

Về an ninh ở Biển Đông, nếu Việt Nam muốn Mỹ bảo kê, thực ra cùng lắm là lên tiếng phản đối Trung Quốc nếu Trung Quốc cà khịa, thì cũng phải làm sao để Mỹ có lợi ích gì đó. Ví dụ sử dụng cảng Cam Ranh hay khai thác dầu mỏ ở biển Đông, hay hợp đồng mua vũ khí, máy bay… chứ đừng mơ kiểu đong đưa õng ẹo kiểu mõm như thời Dân chủ cầm quyền. Nói chung cứ phải có lợi ích mới dụ được con buôn.

Còn với các hội nhóm NGOs hay anh em dân chủ này nọ từng được Mỹ tài trợ thì sẽ bị cắt giảm, thậm chí chẳng còn gì đâu. Vì chủ nghĩa biệt lập sẽ thực dụng tối đa, bằng cách cắt giảm sự can thiệp vào các nước, tổ chức quốc tế. Cứ gì có lợi ích thì Mỹ mới làm.

Nói tóm lại, với chủ nghĩa biệt lập, hầu hết các nước quan hệ với Mỹ đều thiệt hại ít nhiều. Thế thì Trump mới biến Mỹ thành số 1 được và làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại.

Mình đang phân tích y như Trump đó nhé, tức là phân tích dựa trên lợi ích, nhưng mà là lợi ích cho người Việt chứ không phải người Mỹ.

Mình đang làm một video cho có đầu cuối ngọn ngành về chủ nghĩa biệt lập trong lịch sử từ thế chiến tới giờ… Post trước một đoạn text liên quan đến Việt Nam. Còn nhiều vấn đề chính trị và kinh tế quốc tế nữa, bản full [sẽ có] ở video. 

Theo nhật báo Bưu Điện Hoa Nam

Robert Lighthizer, người đã thực hiện cuộc chiến thương mại chống lại Trung Quốc của cựu tổng thống Hoa Kỳ và hiện là tổng thống đắc cử Donald Trump hơn sáu năm trước, đã được chọn để tiếp tục đảm nhiệm vai trò Đại diện Thương mại Hoa Kỳ trong chính quyền sắp tới của Trump, tờ Financial Times đưa tin, trích dẫn những người hiểu rõ tình hình.

Là người ủng hộ mạnh mẽ thuế quan như một công cụ hiệu quả để chống lại trợ cấp nước ngoài và hỗ trợ các công ty Mỹ, Lighthizer là một trong những cái tên thường xuyên xuất hiện nhất trong các suy đoán về việc Trump sẽ chọn ai cho các vị trí kinh tế quan trọng trong nội các. Ông cũng được coi là ứng cử viên có thể cho chức bộ trưởng thương mại.

Ông đã tích cực tham gia tranh luận về thuế quan trong những năm kể từ khi rời khỏi vị trí của mình vào cuối nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, xuất bản một cuốn sách có tựa đề Không có thương mại nào là miễn phí vào năm ngoái, trong đó ông lập luận về việc leo thang các xung đột thương mại và chiến tranh thuế quan vốn là đặc trưng của những năm dưới thời Trump.

Trong cuốn sách, Lighthizer ủng hộ “sự tách biệt chiến lược” khỏi Trung Quốc, đề xuất một sự tách biệt lớn hơn với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới so với các biện pháp “giảm rủi ro” do Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden thúc đẩy.

Ông cho biết mục tiêu là xóa bỏ thâm hụt thương mại với Trung Quốc bằng cách bãi bỏ quy chế thương mại thông thường, bên cạnh việc áp dụng thêm nhiều mức thuế quan hơn.

Lighthizer bất đồng quan điểm với một số nhà kinh tế về vấn đề này.

Theo Nhật Báo Phố Wall – WSJ

Podcast đang bùng nổ, TikTok là nguồn tin tức và phương tiện truyền thông truyền thống đang thu hẹp phạm vi tiếp cận và ảnh hưởng.

Hai tuần trước, Donald Trump đã ngồi lại với podcaster Joe Rogan trong ba giờ, một tập phim đã thu hút hơn 45 triệu lượt xem trên YouTube và hơn 25 triệu lượt nghe trên Spotify và các nền tảng khác. Vào đêm bầu cử, Rogan là một trong số nhiều người dẫn chương trình podcast được xướng tên trong lễ ăn mừng chiến thắng của Trump.

Điều mà cuộc đua tổng thống năm 2024 đã làm rõ: Một bối cảnh truyền thông mới đã xuất hiện. Những người gác cổng truyền thống của diễn ngôn chính trị—mạng lưới truyền hình và báo chí—đang thu hẹp ảnh hưởng khi người Mỹ chuyển sang nhiều kênh thông tin hơn.

Tỷ lệ người nghe podcast trong một tháng (bầu cử) đã tăng gấp ba lần trong một thập kỷ. Trong lĩnh vực truyền thông xã hội, hơn một nửa số người dùng TikTok cho biết họ thường xuyên nhận được tin tức trên nền tảng này, theo Trung tâm nghiên cứu Pew. Việc Elon Musk tiếp quản X đã có tác động lớn, với nội dung chính trị, đặc biệt là các bài đăng thiên hữu , phủ kín nguồn cấp dữ liệu của người dùng mới.

Alex Cooper đã phỏng vấn Kamala Harris trong chương trình ‘Call Her Daddy’ vào tháng trước. Ảnh: Call Her Daddy

Tin tức truyền hình vẫn là sức hút lớn đối với người Mỹ trong những thời điểm quan trọng nhất. Nhưng khán giả trẻ tuổi đã bỏ đi, và thậm chí vào đêm bầu cử đã có những dấu hiệu cho thấy sự xói mòn chung của phương tiện truyền thông này. Ba kênh truyền hình cáp chính đã giảm 32% lượng người xem so với năm 2020, xuống còn khoảng 21 triệu, trong đó CNN mất gần một nửa lượng khán giả.

“Toàn bộ giới đàn ông đang nghe podcast”, Marina Hyde từ “The Rest Is Entertainment” cho biết trong một podcast phát trực tiếp vào thứ ba.

Phó Tổng thống Kamala Harris cũng tham gia podcast, ngồi nói chuyện với Brené Brown, người có chương trình được phụ nữ lớn tuổi ưa chuộng. Bà đã xuất hiện nổi bật trên “Call Her Daddy”, một chương trình về tình dục và các mối quan hệ, thu hút hơn tám triệu khán giả trên nhiều nền tảng.

Shawna Del Valle, một nhiếp ảnh gia tự do 55 tuổi đến từ Marietta, Georgia, cho biết cô nghe podcast để có được nhiều quan điểm khác nhau và tránh tin tức truyền hình cáp. “Mọi người thức dậy với những cuộc trò chuyện thực sự thay vì những cách có cấu trúc soạn sẵn và không mô tả chân thực để có được thông tin của bạn”, cô nói.

‘Bạn là phương tiện truyền thông’

Musk, một người ủng hộ Trump, đã lên mạng xã hội X sau khi có kết quả bầu cử để chia sẻ quan điểm của mình rằng các nhà báo công dân đang vượt qua các phương tiện truyền thông truyền thống. “Bây giờ các bạn là phương tiện truyền thông”, ông nói với hơn 200 triệu người theo dõi.

Theo một phân tích của tờ Wall Street Journal , trên TikTok, nhiều “người có sức ảnh hưởng về tin tức”, những người bình thường đưa ra quan điểm của mình về các sự kiện hiện tại, tạo ra nhiều bài đăng lan truyền hơn – những bài đăng có 25.000 lượt xem trở lên – so với các phương tiện truyền thông chính thống như CNN, CBS và NBC .

Video về chiến thắng bầu cử của Trump của Harry Sisson, sinh viên Đại học New York và là người ủng hộ Đảng Dân chủ, đã thu hút 6,7 triệu lượt xem trên TikTok—gấp đôi so với 3,2 triệu lượt xem của bài đăng tương tự của NBC News và gần gấp đôi so với 3,8 triệu lượt xem của CBS News.

Vitus “V” Spehar, người đăng bài với tài khoản @underthedesknews trên TikTok, đã thực hiện một video thông báo về nội dung phát trực tiếp bầu cử thu hút 1,7 triệu lượt xem.

Peretti cho biết: “Các ứng dụng TikTok, Instagram và Twitter có khả năng thay thế những nội dung bạn nhận được từ tạp chí, báo hoặc phương tiện truyền thông kỹ thuật số tốt hơn so với những nội dung bạn có thể nhận được từ TV trong một sự kiện lớn trên thế giới hoặc cuộc bầu cử”…

Feist cho biết: “Mọi người hiện nay có xu hướng sống trong không gian truyền thông riêng của mình nhiều hơn bao giờ hết”.

---

Báo Mạng Axios loan tin đầu tiên về Trump, Elon Musk và Zelensky

Cuộc điện đàm giữa Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm thứ Tư có hai điều bất ngờ: Elon Musk cũng có mặt trong cuộc điện đàm, và Zelensky phần nào yên tâm với những gì nghe được từ tổng thống đắc cử, hai nguồn tin biết về cuộc gọi này cho biết với Axios.

Gia tộc Trump — và Musk (thứ hai từ phải sang) — tại Mar-a-lago sau khi The Donald tái đắc cử tổng thống.@KaiTrumpGolfs/X

Tại sao điều này quan trọng: Các chi tiết mới của cuộc gọi nhấn mạnh tầm ảnh hưởng của Musk trong chính quyền Trump thứ hai và sự không chắc chắn về cách Trump sẽ tiếp cận Ukraine.

Tóm tắt: Những thông điệp công khai của Trump trong suốt chiến dịch tranh cử — hứa hẹn sẽ nhanh chóng giải quyết chiến tranh, từ chối nói ông muốn phe nào chiến thắng và chỉ trích các gói viện trợ khổng lồ từ Washington — đã gióng lên hồi chuông cảnh báo ở Kyiv và khắp châu Âu.

• Chính quyền Biden hiện đang tìm cách cung cấp càng nhiều viện trợ quân sự càng tốt cho Ukraine trước ngày 20 tháng 1, thời điểm Trump có thể đóng nguồn viện trợ.
• Nhưng các nguồn tin cho biết các cuộc trò chuyện riêng giữa Trump và nhóm của ông với Zelensky và các cố vấn của ông trong hai tháng qua — bao gồm cả cuộc trò chuyện hôm thứ Tư — đã phần nào trấn an người Ukraine.
• Bản thân Zelensky cảm thấy việc cuộc gọi diễn ra ngay sau khi Trump được tuyên bố là người chiến thắng là một dấu hiệu tích cực, một trong những nguồn tin nói với Axios. Trump vẫn chưa nói chuyện với Vladimir Putin kể từ cuộc bầu cử, nhưng tổng thống Nga cho biết ông sẽ nhấc máy nếu Trump gọi.

Hậu trường: Cuộc gọi giữa Trump và Zelensky kéo dài khoảng 25 phút, theo các nguồn tin được thông báo về chi tiết cuộc gọi.

• Sau khi Zelensky chúc mừng Trump, tổng thống đắc cử cho biết ông sẽ ủng hộ Ukraine, nhưng không đi sâu vào chi tiết.
• Ba nguồn tin được thông báo về cuộc gọi đều nói với Axios rằng Zelensky cảm thấy cuộc gọi diễn ra tốt đẹp và điều đó không làm tăng thêm sự lo lắng của ông về chiến thắng của Trump. Một nguồn tin cho biết điều đó “không khiến Zelensky cảm thấy tuyệt vọng”.
• Các nguồn tin cho biết Musk cũng đã cân nhắc trong cuộc gọi để nói rằng ông sẽ tiếp tục hỗ trợ Ukraine thông qua các vệ tinh Starlink của mình . Musk đã không trả lời yêu cầu bình luận.
  • Starlink đóng vai trò quan trọng đối với nỗ lực chiến tranh của Ukraine, mặc dù Musk cũng chế giễu yêu cầu viện trợ của Zelensky từ Hoa Kỳ, và Zelensky đã khiển trách tỷ phú này vì đề xuất một kế hoạch hòa bình của riêng mình vào năm 2022.

Kiểm tra thực tế: Nhiều điều không được nói ra, và nhiều điều vẫn còn chưa biết. Các nguồn tin cho biết Trump và Zelensky không đi sâu vào các chính sách như kế hoạch chấm dứt chiến tranh được cho là của Trump, hoặc triển vọng về viện trợ thêm của Hoa Kỳ.

Hồi tưởng: Zelensky gặp Trump vào tháng 9 tại New York, khi đó họ thảo luận về cuộc chiến với Nga và một con đường ngoại giao có thể để chấm dứt cuộc chiến.

• Theo ba nguồn tin biết về cuộc họp đó, Trump đã nói với Zelensky rằng ông sẽ không từ bỏ Ukraine, nhưng muốn trao cho giải pháp ngoại giao một cơ hội.
• “Tôi hứa là ông sẽ hạnh phúc với tôi”, Trump nói với Zelensky trong cuộc họp đó, theo một nguồn tin có hiểu biết. Chiến dịch tranh cử của Trump từ chối bình luận về cuộc gọi hôm thứ Tư hoặc cuộc họp trước đó.
• Tham dự cuộc họp đó có cựu đại sứ Hoa Kỳ tại Đức Richard Grenell, một ứng cử viên có thể được Trump chọn làm ngoại trưởng hoặc một chức vụ cấp cao khác. Grenell được kỳ vọng sẽ đóng vai trò lãnh đạo trong bất kỳ hoạt động ngoại giao nào với Ukraine.
• Kể từ cuộc họp ở New York, các cố vấn của Zelensky đã giữ kênh liên lạc mở với các trợ lý của Trump. Trump đã nói với Zelensky hôm thứ Tư rằng họ sẽ tiếp tục các cuộc trò chuyện sau khi ông tập hợp nhóm chính sách đối ngoại của mình.

Họ đang nói gì:

“Không có điều gì trong những gì Zelensky và các trợ lý của ông nghe được từ Trump và nhóm của ông ấy ở nơi riêng tư là đáng báo động hoặc khiến chúng tôi cảm thấy rằng Ukraine sẽ là bên phải trả giá.”

— Nguồn quen thuộc với các cuộc trò chuyện

CEO Tesla Elon Musk đã tham gia cuộc gọi giữa Tổng thống đắc cử Hoa Kỳ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky vào hôm thứ Tư. (6-11-2024).

Trong cuộc gọi, Zelensky đã chúc mừng Trump về chiến thắng của ông trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024 trước đối thủ đảng Dân chủ là Phó Tổng thống Kamala Harris , theo như Axios đưa tin lần đầu .

Trump đã không nói chuyện với Vladimir Putin kể từ cuộc bầu cử, nhưng tổng thống Nga đã nói rằng nếu Trump gọi điện, ông sẽ nhấc máy . Tổng thống đắc cử tuyên bố rằng ông sẽ ủng hộ Ukraine nhưng không cung cấp bất kỳ thông tin cụ thể nào.

Zelensky cho rằng cuộc thảo luận diễn ra tốt đẹp và không làm tăng thêm mối lo ngại của ông về chiến thắng của Trump, theo các nguồn tin quen thuộc với cuộc gọi. Theo một báo cáo, nó “không khiến Zelensky cảm thấy tuyệt vọng”. Musk cũng nói trong cuộc gọi rằng ông sẽ tiếp tục hỗ trợ Ukraine bằng các vệ tinh Starlink của mình, theo các nguồn tin.

New York Post

Tổng thống Ukraine dường như rất hài lòng với cuộc gọi này khi ông ca ngợi chính sách “hòa bình thông qua sức mạnh” của Trump vào chiều thứ Tư.

“Đối với chúng tôi ở Ukraine và trên khắp châu Âu, việc lắng nghe lời của Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ về ‘hòa bình thông qua sức mạnh’ luôn là điều quan trọng. Khi nguyên tắc này trở thành chính sách của Tổng thống thứ 47, cả nước Mỹ và toàn thế giới chắc chắn sẽ được hưởng lợi”, Zelensky cho biết trong một bài đăng trên X.

… Trump từ lâu đã nói rằng ông sẽ cố gắng đưa Zelensky và Putin lại gần nhau để đạt được thỏa thuận về cuộc chiến Nga-Ukraine, và rằng ông có thể đưa ra giải pháp trong “24 giờ” — thậm chí trước khi chính thức nhậm chức.

Theo Báo Chính Trị – Politico

Henry Kissinger được biết đến với cái tôi to lớn của mình. Và vào cuối đời, ông đã yêu cầu… một tượng đài thực sự.

Trong di chúc của mình, cựu bộ trưởng ngoại giao, người đã qua đời vào năm ngoái ở tuổi 100, đã yêu cầu dựng một “tượng đài” để tưởng nhớ ông tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington để đánh dấu nơi ông được chôn cất. Di chúc của ông chỉ thị cho những người thi hành di chúc “trả tất cả các khoản tiền cần thiết” để dựng tượng đài theo “các quy định luật lệ hiện hành”.