Tác Giả: Nguyễn Khoa Thái Anh
Ba’o Dan Chim Viet
14/05/2026

US President Donald Trump (L) takes part in a welcome ceremony with China’s President Xi Jinping at the Great Hall of the People in Beijing on May 14, 2026. (Photo by Brendan SMIALOWSKI / AFP)
Tác giả: WILL WEISSERT VÀ AAMER MADHANI
Cập nhật lúc 6:40 sáng PDT, ngày 14 tháng 5 năm 2026
https://apnews.com/article/trump-xi-china-iran-trade-a1d63a711a037472f5c1c330c2120bd5?user_email=d74f3d39dd9a4497dabf1155922c8568e37d19763d8e592e738d3b21c20f8dd2&utm_medium=APNews_Alerts&utm_source=Sailthru_AP&utm_campaign=NewsAlert_May14_2026_09:51AM&utm_term=AP%20News%20Alerts
Nguyễn-Khoa Thái Anh chuyển ngữ
Lời dịch giả. Ông Tập dư biết chuyện đón tiếp đình đám và long trọng sẽ làm hài lòng và may ra mua chuộc được TT Trump bớt tiếp viện hay ủng hộ quân sự cho Đài Loan. TT Trump, một vị lãnh đạo rất ưa chuộng hình thức bề ngoài như những lễ tiệc nguy nga và tráng lệ, nhưng thực chất sẽ đạt được với Trung quốc và ông Tập vẫn chưa thể khẳng định. Nhất là chuyện thúc đẩy Trung quốc áp lực Iran mở cửa eo biển Hormuz vẫn là mong đợi cuối cùng của chính quyền Trump, ngoài chuyện giao thương đậu nành, thịt bò, đậu nành và máy bay Boeing với Trung quốc.
BẮC KINH (AP) — Hôm thứ Năm, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã cảnh báo Tổng thống Donald Trump rằng xung đột giữa hai nước có thể xảy ra nếu vấn đề Đài Loan không được xử lý đúng đắn — một lời cảnh báo gay gắt bất thường, trái ngược hẳn với những lời khen ngợi mà nhà lãnh đạo Mỹ dành cho đối tác đồng cấp.
Cuộc trao đổi tại hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh mang nhiều kỳ vọng nhưng vẫn cho thấy khoảng cách vẫn còn rất lớn giữa Trump và Tập Cận Bình về các vấn đề nhạy cảm, gồm cuộc chiến ở Iran, tranh chấp thương mại và quan hệ của Washington với Đài Loan — một vùng lãnh thổ tự trị nhưng Trung Quốc tuyên bố là một phần của lãnh thổ mình.
Điều này cũng cho thấy chuyến thăm ba ngày ở Trung Quốc của Trump có thể sẽ chú trọng nhiều vào nghi lễ và biểu tượng hơn là những đột phá chính trị hay kinh tế thực chất.
Hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau trong khoảng hai giờ sau cánh cửa đóng kín tại Đại lễ đường Nhân dân, sau một lễ đón tiếp tráng lệ với tiếng đại bác vang dội, dàn nhạc tấu bài “The Star-Spangled Banner” và quốc ca Trung Quốc, cùng hàng trăm học sinh nhảy múa và phất phới vẫy hoa cùng cờ Mỹ và Trung Quốc.
Theo một bài đăng trên X của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning, ông Tập đã nói với ông Trump rằng “vấn đề Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung-Mỹ.”
“Nếu được xử lý đúng đắn, quan hệ song phương sẽ duy trì sự ổn định chung. Ngược lại, hai nước xung đột sẽ xảy ra và ngay cả chiến tranh, đe dọa nghiêm trọng đến toàn bộ quan hệ,” bà viết.
Lời phát biểu này được đưa ra sau một cuộc trao đổi công khai ngắn gọn trước khi cuộc họp bắt đầu, khi Trump nói với Tập Cận Bình: “Ông là một nhà lãnh đạo vĩ đại. Đôi khi mọi người không thích tôi nói lên điều đó, nhưng tôi vẫn nói vì đó là sự thật.”
“Được làm bạn với ông là một vinh dự,” Trump nói trước khi hứa hẹn rằng quan hệ Mỹ-Trung “sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết.”
Tập Cận Bình có những phát biểu mở đầu thẳng thắn hơn nhiều, bày tỏ hy vọng rằng Mỹ và Trung Quốc có thể tránh được xung đột và đặt câu hỏi: “Liệu hai nước có thể vượt qua ‘Bẫy Thucydides’ và xây dựng một mô hình mới cho quan hệ giữa các cường quốc hay không?”
Đó là một thuật ngữ phổ biến trong các nghiên cứu về chính sách đối ngoại, ám chỉ ý tưởng khi một cường quốc đang trỗi dậy đe dọa thay thế một cường quốc đã có vị thế vững chắc, kết quả thường là chiến tranh. Tập Cận Bình đã sử dụng thuật ngữ này trong nhiều năm, nhưng việc ông sử dụng nó trong bối cảnh Trump bày tỏ sự lạc quan là điều đáng chú ý và báo trước những luận điểm kín đáo của ông về Đài Loan.
Tuy nhiên, ông Tập Cận Bình đã thể hiện giọng điệu ôn hòa hơn khi đề cập đến mối quan hệ tổng thể giữa hai bên. “Hợp tác mang lại lợi ích cho cả hai bên, trong khi đối đầu gây hại cho cả hai,” ông nói. “Hai nước nên là đối tác chứ không phải đối thủ.”
Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio sau đó cho biết chính sách của Mỹ đối với Đài Loan “vẫn không thay đổi”, nhưng cảnh báo rằng việc Trung Quốc dùng vũ lực chiếm Đài Loan sẽ là “một sai lầm khủng khiếp”.
Trong một cuộc phỏng vấn với NBC News, Rubio đã né tránh cảnh báo của ông Tập về một cuộc xung đột tiềm tàng với Mỹ và cho biết Trung Quốc luôn đề cập đến vấn đề Đài Loan trong các cuộc đàm phán.
“Họ luôn đề cập đến vấn đề đó từ phía họ. Chúng tôi luôn làm rõ lập trường của mình, và sau đó chuyển sang các chủ đề khác,” Rubio nói trong chuyến đi cùng tổng thống.
Cả hai đều nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ Trung Quốc-Mỹ
Sau buổi họp, ông Tập đưa ông Trump đi tham quan Đền Thiên Đàn, sau đó tổ chức tiệc thiết đãi cấp nhà nước cho ông. Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã có lời chúc tụng trong tối đó để nhấn mạnh rằng ông và ông Trump đã duy trì mối quan hệ “ổn định tổng quát” Trung-Mỹ trong một thế giới đầy biến động.
“Việc thực hiện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa và làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại có thể đi đôi với nhau,” ông Tập nói, đề cập đến đường hướng chính trị của ông Trump. “Chúng ta có thể giúp nhau thành công và thúc đẩy phúc lợi cho toàn thế giới.”
Trong lời chúc tụng của mình, ông Trump cho biết chuyến thăm của ông là “một vinh dự lớn” được đánh dấu bằng một “ngày tuyệt vời.” Ông nói rằng các vấn đề “đều có lợi cho Mỹ và Trung Quốc” đã được thảo luận.
Ông Trump cũng cho biết ông Tập sẽ có chuyến thăm đáp lễ ở Nhà Trắng vào ngày 24/9 — một buổi họp chưa từng được công bố trước đó.
Luận điệu tích cực này được phản ảnh qua đánh giá của Tòa Bạch Ốc về các cuộc họp trước đó, trong cả hai nhà lãnh đạo đã đề cập đến các cách thức nhằm tăng cường hợp tác kinh tế, gồm chuyện mở rộng quyền tiếp cận thị trường cho các doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc và tăng cường đầu tư của Trung Quốc vào các ngành công nghiệp của Mỹ.
Bản tóm lược của Tòa Bạch Ốc không đề cập trực tiếp đến Đài Loan, nhưng liên quan đến Iran, cho biết cả hai bên đều nhất trí về Eo biển Hormuz — một tuyến hải hành quan trọng cho dầu mỏ và khí đốt — phải được mở. Việc đóng cửa eo biển này đã khiến các tàu chở dầu bị mắc kẹt và khiến giá năng lượng tăng vọt, đe dọa tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Cuộc chiến đang chi phối chương trình nghị sự trong nước của Trump và làm dấy lên lo ngại về triển vọng suy yếu của nền kinh tế Mỹ khi cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 — khi đảng Cộng hòa hy vọng duy trì quyền kiểm soát Quốc hội — đang đến gần.
Trung Quốc là nước nhập cảng dầu mỏ lớn nhất của Iran, và ông Rubio cho biết trong một cuộc phỏng vấn với Fox News rằng ông Trump sẽ kêu gọi Bắc Kinh sử dụng ảnh hưởng của mình đối với Iran, đồng thời nhấn mạnh rằng các quan chức chính quyền sẽ chỉ ra rằng “nền kinh tế đang sụp đổ vì cuộc khủng hoảng này,” điều này có nghĩa là người tiêu dùng đang “mua ít sản phẩm Trung Quốc hơn.”
Chưa rõ liệu ông Trump có thuyết phục được ông Tập sử dụng ảnh hưởng của mình hay không. Thay vào đó c Tòa Bạch Ốc thay cho biết ông Tập phản đối việc áp đặt phí đối với các tàu thuyền qua eo biển — như Iran đã đề xuất — và bày tỏ quan tâm đến việc Trung Quốc có thể mua thêm dầu của Mỹ để giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ vùng Vịnh trong tương lai.
Các vấn đề liên quan đến Đài Loan vẫn còn gây tranh cãi
Cảnh báo của Tập Cận Bình về Đài Loan phản ảnh sự bất mãn của Trung Quốc đối với kế hoạch của Mỹ bán vũ khí cho hòn đảo này. Chính quyền Trump đã phê duyệt gói vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan, nhưng vẫn chưa bắt đầu thực hiện.
Mỹ có cam kết lâu dài giúp hòn đảo này tự vệ nếu bị tấn công, nhưng Trump đã thể hiện thái độ lưỡng lự hơn đối với Đài Loan, làm dấy lên đồn đoán về việc liệu tổng thống có thể được thuyết phục để giảm bớt sự ủng hộ của Mỹ hay không.
Đài Loan cho biết sau cuộc gặp giữa ông Tập và ông Trump rằng họ cảm ơn sự “hỗ trợ lâu dài” của Washington.
“Chính phủ đánh giá cao tất cả các hành vi góp phần vào sự ổn định khu vực và quản lý các rủi ro tiềm ẩn từ sự bành trướng của chế độ độc tài,” Michelle Lee, phát ngôn viên của Thủ tướng Đài Loan, nói với các phóng viên. Bà cho biết thêm rằng Mỹ “cũng đã nhiều lần khẳng định lại lập trường vững chắc và rõ ràng về việc ủng hộ Đài Loan.”
Mỹ vẫn hy vọng đạt được những thắng lợi thương mại
Tòa Bạch Ốc khẳng định rằng Trump sẽ không thực hiện chuyến đi này nếu không hướng đến việc đạt được kết quả cụ thể, cho thấy có thể sẽ có những thông báo về thương mại sắp tới.
Điều đó có thể bao gồm cam kết của Trung Quốc về việc mua đậu nành, thịt bò và máy bay của Mỹ. Các quan chức chính quyền Trump cũng muốn hướng tới việc thành lập một Hội đồng Thương mại với Trung Quốc để giải quyết những khác biệt thương mại giữa hai nước.
Ông Trump và ông Tập đã thảo luận về thương mại vào thứ Năm, với ông Tập cho biết cánh cửa cơ hội của Trung Quốc sẽ mở rộng hơn. Ông Tập cũng đã gặp gỡ một nhóm các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ tháp tùng ông Trump.
George Chen, đối tác tại công ty tư vấn The Asia Group, cho biết ông Tập đã làm rõ “ranh giới đỏ” của mình về Đài Loan. Tuy nhiên, ông Chen cho biết ông Tập cũng đã thể hiện thái độ cởi mở trên mặt trận kinh tế và mong muốn trấn an cộng đồng doanh nghiệp Mỹ rằng Trung Quốc là nơi có thể mang lại lợi nhuận.
Mỹ và Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn thương mại vào năm ngoái, giúp xoa dịu mối đe dọa từ cả hai phía về việc áp đặt thuế quan cao đối với nhau. Nhà Trắng cho biết các cuộc thảo luận và hợp tác lẫn nhau vẫn đang diễn ra.
Theo Nhà Trắng, các nhà lãnh đạo cũng đã thảo luận về việc tiếp tục ngăn chặn các tiền chất hóa học fentanyl được đưa vào Hoa Kỳ và tăng cường nhập khẩu các sản phẩm nông nghiệp của Hoa Kỳ từ phía Trung Quốc.
___
Các phóng viên của Hãng tin Associated Press gồm Seung Min Kim và Darlene Superville tại Washington, Simina Mistreanu tại Bangkok và Kanis Leung tại Hồng Kông đã đóng góp cho bài báo này.