Hoai Linh Ngoc Duong
JOE BIDEN – KHI MỘT ĐỜI QUYỀN LỰC CUỐI CÙNG CŨNG TRỞ VỀ VỚI PHẬN NGƯỜI
Có những lúc chính trị nên im tiếng để nhường chỗ cho tình người.
Trong cuộc phỏng vấn được phát sóng những ngày qua, Hunter Biden đã nghẹn ngào khi nói về người cha 83 tuổi của mình. Căn bệnh ung thư tuyến tiền liệt của cựu Tổng thống Joe Biden đã di căn vào xương và xa hơn.
Hunter nói rằng nó “rất đau đớn” và khiến cha ông suy kiệt về nhiều mặt. Đó là một thông tin buồn, dù chúng ta cần thận trọng rằng gia đình Biden chưa nói ông đang ở những ngày cuối đời. (Reuters)
Nhưng có lẽ chính vào những thời khắc như thế này, con người mới cảm nhận sâu sắc nhất bốn chữ tưởng như đã quá quen thuộc: sinh, lão, bệnh, tử.
Một đời người có thể đi qua những hành lang quyền lực lớn nhất thế giới, có thể ngồi trong Thượng viện Hoa Kỳ, bước vào Nhà Trắng với tư cách phó tổng thống rồi tổng thống, có thể ký những đạo luật ảnh hưởng đến hàng trăm triệu con người.
Nhưng cuối con đường, trước bệnh tật, một tổng thống cũng chỉ là một con người. Quyền lực không thể ra sắc lệnh cho những tế bào ung thư ngừng phát triển. Danh vọng không thể thương lượng với tuổi già. Tiền bạc có thể đem lại những phương pháp điều trị tốt nhất, nhưng không thể mua được sự bất tử.
Có lẽ đó chính là bài học nhân sinh lớn nhất mà bệnh tật nhắc lại cho tất cả chúng ta: quyền lực rồi sẽ hết, chức vụ rồi sẽ trao lại, những cuộc tranh cãi chính trị rồi sẽ trở thành vài trang trong sách sử. Cuối cùng điều còn lại là một con người đã sống như thế nào và để lại điều gì cho những người đến sau.
Cuộc đời Joe Biden, bất kể người ta đánh giá những quyết định chính trị của ông ra sao, là một cuộc đời rất dài trong nền dân chủ Mỹ.
Ông bước vào Thượng viện năm 1973 khi mới 30 tuổi và ở đó suốt 36 năm, chứ không chỉ 30 năm. Sau đó là tám năm làm phó tổng thống dưới thời Barack Obama và bốn năm làm Tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ. (U.S. Senate)
Nhưng phía sau con đường chính trị ấy là một cuộc đời nhiều mất mát.
Chỉ vài tuần sau khi Biden lần đầu đắc cử thượng nghị sĩ năm 1972, người vợ Neilia và cô con gái nhỏ Naomi chết trong một tai nạn xe hơi; hai người con trai Beau và Hunter bị thương.
Biden đã tuyên thệ nhậm chức thượng nghị sĩ ngay trong bệnh viện nơi các con đang điều trị. Sau đó, ông lựa chọn mỗi ngày đi lại giữa Delaware và Washington để có thể trở về với các con vào buổi tối. (Joe Biden)
Vì thế mới có một “Amtrak Joe” rất khác với hình ảnh của một chính trị gia Washington: một người cha trên chuyến tàu trở về nhà sau giờ làm việc.
Hàng chục năm sau, bi kịch lại tìm đến gia đình ấy. Beau Biden mắc ung thư não. Trong những ngày con trai bệnh nặng, Joe Biden từng tính đến chuyện bán căn nhà của mình để bảo đảm gia đình Beau không gặp khó khăn tài chính nếu Beau phải nghỉ việc. Barack Obama khi biết chuyện đã đề nghị giúp đỡ để Biden không phải bán nhà.
Chi tiết ấy có ý nghĩa không phải bởi một phó tổng thống nghèo hay giàu. Nó đáng nhớ bởi trong khoảnh khắc ấy, chức danh “Phó Tổng thống Hoa Kỳ” bỗng trở nên nhỏ bé trước hai chữ người cha.
Một người cha có thể ngồi cách Tổng thống Hoa Kỳ vài bước trong Phòng Bầu dục, nhưng khi con mình mắc bệnh hiểm nghèo, ông cũng suy nghĩ như hàng triệu người cha bình thường khác: nếu cần, tôi sẽ bán những gì mình có để con và gia đình của con được bình an.
Beau qua đời năm 2015, mới 46 tuổi.
Và hôm nay, vòng quay nghiệt ngã của đời người lại đảo chiều: người cha từng đứng bên giường bệnh của con giờ trở thành người bệnh; Hunter Biden, người con từng được cha chăm sóc sau tai nạn khi còn nhỏ, giờ phải nhìn người cha già chống chọi với căn bệnh ung thư.
Có lẽ không có triết lý nào về vô thường mạnh mẽ hơn chính cuộc đời.
Joe Biden không phải một vị thánh. Không một chính trị gia dân chủ nào nên được biến thành thánh. Ông đã có những quyết định đúng, những quyết định sai, những thành tựu và những thất bại. Chính bản chất của dân chủ đòi hỏi người dân được quyền phê phán tất cả những điều đó.
Nhưng có một điểm đáng được ghi nhận: Biden dành hơn nửa thế kỷ hoạt động trong những định chế của nền dân chủ Hoa Kỳ. Ông thắng bầu cử, ông từng thất bại trong những cuộc tranh cử tổng thống, ông tranh luận với đối thủ, thương lượng với Quốc hội và cuối cùng rời quyền lực khi nhiệm kỳ kết thúc.
Trong Thượng viện, ông từng giữ những vị trí hàng đầu tại Ủy ban Tư pháp và Ủy ban Đối ngoại và là tác giả quan trọng của Violence Against Women Act. (Joe Biden) Trong tám năm làm phó tổng thống, ông tham gia chính quyền Obama trong quá trình phục hồi kinh tế sau cuộc khủng hoảng tài chính và thông qua Affordable Care Act. (Joe Biden)
Khi làm tổng thống, chính quyền Biden thông qua những khoản đầu tư lớn vào hạ tầng, trong đó có khoảng 66 tỷ USD dành cho đường sắt – một sự trùng hợp đẹp đối với người đàn ông đã dành phần lớn đời nghị sĩ trên những chuyến tàu Amtrak. (AP News)
Và một trong những chủ đề lớn nhất những năm cuối sự nghiệp chính trị của Biden chính là bảo vệ nền dân chủ.
Có thể đồng ý hoặc không đồng ý với cách ông thực hiện điều đó. Nhưng trong bài phát biểu chia tay tại Phòng Bầu dục tháng 1/2025, Biden vẫn cảnh báo nước Mỹ về nguy cơ hình thành một tầng lớp tài phiệt khi tiền bạc và quyền lực tập trung quá mức trong tay một số ít người. (Reuters)
Đó cũng là điều đẹp đẽ của một nền dân chủ: không cần yêu một tổng thống mới có thể ghi nhận những gì ông đã cống hiến; không cần phủ nhận những sai lầm của ông mới có thể cảm thông với nỗi đau của ông.
Bởi đến trước bệnh tật, những nhãn hiệu Democrat hay Republican cuối cùng đều trở nên thứ yếu.
Năm 2025, khi thông báo mình mắc ung thư tuyến tiền liệt thể ác tính cao, Gleason 9, đã di căn xương, Biden từng viết một câu rất giản dị: “Cancer touches us all” – ung thư chạm đến tất cả chúng ta. (CBS News)
Có lẽ không cần một diễn văn nào dài hơn thế.
Ung thư không hỏi chúng ta bỏ phiếu cho ai. Tuổi già không phân biệt tổng thống với người công nhân. Cái chết không biết đến quyền lực, tài khoản ngân hàng hay số người theo dõi trên mạng xã hội.
Rồi một ngày, tất cả chúng ta đều phải rời khỏi chiếc ghế mình đang ngồi.
Và vì vậy, giá trị cuối cùng của một đời người có lẽ không nằm ở việc người ấy đã nắm bao nhiêu quyền lực, mà ở câu hỏi giản dị hơn: khi còn có quyền lực trong tay, người ấy đã sử dụng nó để làm gì?
Khi còn thời gian, người ấy đã dành nó cho ai? Và khi ra đi, người ấy để lại cho những thế hệ sau một xã hội tốt hơn hay tồi tệ hơn xã hội mà mình từng nhận được?
Joe Biden đã đi một hành trình rất dài: từ chàng trai 29 tuổi đắc cử Thượng viện; người cha tuyên thệ bên giường bệnh của những đứa con vừa mất mẹ và em gái; người nghị sĩ hàng chục năm sáng đi Washington, tối trở về Delaware; người cha từng nghĩ đến chuyện bán nhà vì tương lai gia đình của đứa con mắc ung thư; rồi phó tổng thống, tổng thống và cuối cùng lại trở về làm một ông già ở tuổi 83 đang chống chọi với bệnh tật.
Một vòng đời gần như đã đi qua tất cả những gì con người có thể trải nghiệm: thành công và thất bại, quyền lực và mất mát, vinh quang và nước mắt, được và mất, gặp gỡ và chia lìa.
Hôm nay có lẽ không phải lúc để hỏi Joe Biden thuộc đảng nào.
Chỉ nên cầu mong những phương pháp điều trị có thể giúp ông giảm bớt đau đớn, và mong Jill, Hunter, Ashley cùng những người thân có đủ sức mạnh để ở bên ông trong giai đoạn khó khăn này.
Bởi phía sau danh xưng “Tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ”, cuối cùng vẫn chỉ là Joe – một người chồng, một người cha, một người ông và một con người đang đi qua quy luật khắc nghiệt mà không ai trong chúng ta có thể trốn tránh:
Sinh – lão – bệnh – tử.
Và có lẽ khi đứng trước giới hạn cuối cùng ấy, điều đáng quý nhất mà con người có thể để lại không phải là quyền lực.
Mà là dấu chân của mình trong cuộc đời những người còn ở lại.
