Ba’o Nguoi-Viet

October 13, 2026

Mai Phi Long/Người Việt (tổng hợp)

TOWNSEND, Washington (NV) – Có những người phải đến ngân hàng thực phẩm để xin từng bữa ăn, nhưng lại sợ mình nhận quá nhiều khiến người khác không còn phần.

Một quân nhân Mỹ đứng xếp hàng cùng những người trong cộng đồng quân đội để nhận thực phẩm miễn phí khi chính phủ liên bang đóng cửa hồi Tháng Mười, 2025. (Hình minh họa: Sandy Huffaker/AFP via Getty Images)

Câu chuyện của một tình nguyện viên ở tiểu bang Washington không chỉ làm thay đổi cách ông nhìn người nghèo, mà còn đặt ra câu hỏi lớn cho xã hội Mỹ: Vì sao chúng ta thường nghi ngờ những người cần giúp đỡ, và liệu chính sách an sinh có đang được xây dựng trên những định kiến sai lầm về họ?

Câu chuyện này do ký giả Maggie Penman tường thuật trên nhật báo The Washington Post hôm Thứ Ba, 6 Tháng Mười, thu hút hàng chục ngàn lượt thích và hơn 800 bình luận.

Một khám phá bất ngờ tại trung tâm phân phát thực phẩm từ thiện

Tháng Tư vừa qua, ông Michael Jensen bắt đầu công việc tình nguyện tại một ngân hàng thực phẩm ở thành phố Port Townsend, Washington, với một tâm trạng khá lo lắng khi hình dung việc mình sẽ thường xuyên phải từ chối những người xin thêm thức ăn.

Nhưng ông chứng kiến điều hoàn toàn ngược lại.

Nhiều người đến nhận thực phẩm không những không đòi thêm mà còn ngần ngại hỏi lại các tình nguyện viên liệu có đủ thức ăn cho những người đến sau hay không. Ông Jensen thật bất ngờ khi chứng kiến cảnh những người rõ ràng đang thiếu ăn, nhưng vẫn nghĩ đến những người khác.

Ông kể lại kinh nghiệm trên Reddit và thừa nhận rằng những suy nghĩ trước đây của mình thật sai lầm. Ông nhận được một bài học về sự khiêm nhường và niềm tin vào lòng tốt của con người.

Một người kể về mẹ mình, vốn sống trong hoàn cảnh khó khăn, thường phải đến ngân hàng thực phẩm nhận thức ăn. Nhưng mỗi lần mang một thùng về, bà chỉ giữ lại chưa đến một phần tư cho hai vợ chồng. Phần còn lại được chia thành những gói nhỏ mang đến cho những người cao niên khác không thể ra khỏi nhà.

Một người khác kể rằng khi đi quyên góp từ thiện, những người lái xe cũ kỹ thường đóng góp hào phóng, thậm chí còn xin lỗi vì không thể cho nhiều hơn.

Bài đăng của ông Jensen còn được khoảng $3,000 tiền quyên góp cho tổ chức cứu trợ địa phương, phần lớn từ những khoản đóng góp nhỏ.

Khoa học từng phát hiện người có ít vẫn sẵn lòng chia sẻ

Năm 2010, Giáo Sư Paul Piff, chuyên khoa Tâm Lý Học, cùng các đồng nghiệp tại đại học UC Berkeley, công bố nghiên cứu “Having Less, Giving More,” tạm dịch là “Có ít hơn, cho đi nhiều hơn.”

Qua bốn nghiên cứu, nhóm khoa học gia tìm hiểu mối quan hệ giữa địa vị kinh tế, xã hội, và lòng hào phóng. Họ nhận thấy rằng những người thuộc tầng lớp kinh tế thấp có xu hướng chia sẻ nhiều hơn.

Những thí nghiệm khác cũng ghi nhận người thuộc tầng lớp thấp thể hiện lòng từ thiện, sự tin tưởng, và tinh thần giúp đỡ cao hơn những người có địa vị cao.

Các tác giả cho rằng vì cuộc sống thiếu thốn khiến con người phải phụ thuộc nhiều hơn vào sự tương trợ, họ có thể phát triển lòng trắc ẩn và ý thức bình đẳng mạnh hơn.

Năm 2015, hai nhà nghiên cứu Stephane Cote và Julian House thuộc đại học University of Toronto, Canada, phối hợp với nhà xã hội học Robb Willer thuộc đại học Stanford University, thực hiện nghiên cứu nhằm tìm hiểu liệu khoảng cách giàu nghèo có ảnh hưởng đến lòng hào phóng của con người hay không.

Công trình này, công bố ngày 23 Tháng Mười Một, 2015, trên tạp chí khoa học Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), phát hiện trong những môi trường có khoảng cách giàu nghèo lớn, người có thu nhập cao thường ít hào phóng hơn người có thu nhập thấp.

Nhưng tại những môi trường có mức độ bất bình đẳng thấp, kết quả không giống như vậy.

Điều này gợi ý rằng không chỉ số tiền một người sở hữu, mà cả môi trường kinh tế và cách xã hội phân chia của cải cũng có thể ảnh hưởng đến thái độ đối với người khác.

Tuy nhiên, khoa học không dừng lại ở đó.

Năm 2020, hai thí nghiệm tái lập không tìm thấy bằng chứng xác nhận kết quả ban đầu của Giáo Sư Piff. Đến năm 2025, một phân tích tổng hợp 471 nghiên cứu, với hơn 2.34 triệu người tham gia tại 60 xã hội, lại cho thấy người thuộc tầng lớp kinh tế cao có xu hướng thể hiện hành vi giúp đỡ nhỉnh hơn, nhưng mức chênh lệch rất nhỏ.

Những kết quả khác nhau này nhắc chúng ta một điều quan trọng: Không thể kết luận tất cả người nghèo đều hào phóng hơn người giàu. Nhưng cũng không có cơ sở để mặc nhiên xem người nghèo là tham lam, ích kỷ hoặc chỉ biết nhận mà không biết cho.

Vì sao người thiếu thốn vẫn nghĩ đến người khác?

Về mặt tâm lý, một người từng trải qua cảnh thiếu ăn có thể hiểu giá trị của một bữa ăn rõ hơn người chưa bao giờ phải lo lắng về chuyện đó.

Sự thiếu thốn có thể khiến con người trở nên lo lắng, nhưng cũng có thể giúp họ nhận ra nỗi khổ của những người cùng hoàn cảnh.

Còn một yếu tố khác: Sự tồn tại của cộng đồng.

Những gia đình thu nhập thấp thường phải dựa vào mạng lưới tương trợ. Hôm nay một người hàng xóm cho mượn ít tiền, ngày mai một gia đình khác giúp đưa người bệnh đến bệnh viện. Sự giúp đỡ không nhất thiết được tính toán thành tiền, mà dựa vào niềm tin rằng khi mình gặp hoạn nạn, sẽ có người giúp.

Tuy nhiên, không nên lãng mạn hóa sự nghèo khó. Thiếu tiền không tự động tạo ra lòng nhân ái. Nghèo đói kéo dài còn có thể gây căng thẳng, làm suy giảm sức khỏe, và làm con người kiệt quệ.

Bài học thứ nhất: Đừng xây dựng chính sách an sinh trên sự nghi ngờ

Tại Mỹ, mỗi khi tranh luận về trợ cấp thực phẩm SNAP (Food Stamps), bảo hiểm Medicaid, hoặc những chương trình hỗ trợ người có thu nhập thấp, câu hỏi về gian lận và lợi dụng trợ cấp thường được nhắc đến.

Việc kiểm soát gian lận là cần thiết, bởi vì tiền trợ cấp xuất phát từ ngân sách công và phải được sử dụng đúng mục đích.

Nhưng có sự khác biệt rất lớn giữa kiểm soát hợp lý và mặc nhiên nghi ngờ những người xin trợ giúp.

Một hệ thống an sinh tốt phải có khả năng phát hiện gian lận, nhưng đồng thời không biến mọi người nghèo thành đối tượng bị tình nghi.

Nhà nước phải ngăn chặn người không đủ điều kiện lấy tiền trợ cấp, nhưng cũng phải bảo đảm người đủ điều kiện không bị bỏ rơi vì những rào cản hành chính.

Bài học thứ hai: Chính sách chống nghèo phải bảo vệ phẩm giá con người

Trong nhiều chương trình từ thiện, người nhận phải xếp hàng, trình bày hoàn cảnh, và đôi khi phải chứng minh mình đủ nghèo để được giúp đỡ.

Tất nhiên, tổ chức cứu trợ cần xác định đúng đối tượng. Nhưng điều đó không có nghĩa người xin trợ giúp phải đánh đổi lòng tự trọng.

Một người mẹ đơn thân cần thực phẩm cho con không nên bị xem là gánh nặng xã hội. Một người cao niên nhận trợ cấp sau nhiều thập niên làm việc không nên cảm thấy xấu hổ vì nghèo khó.

Khi người nghèo được đối xử với sự tôn trọng, họ không chỉ nhận được nguồn lực vật chất, mà còn giữ được niềm tin rằng mình vẫn là một thành viên có giá trị trong xã hội.

Bài học thứ ba: Từ thiện không thể thay thế trách nhiệm của nhà nước

Câu chuyện về người phụ nữ giữ lại chưa đến một phần tư số thực phẩm được cứu trợ rồi mang phần còn lại giúp những người cao niên khác thật cảm động.

Nhưng nếu suy nghĩ sâu hơn, chúng ta phải đặt câu hỏi: Tại sao một người đang thiếu ăn lại phải gánh thêm trách nhiệm chăm lo cho những người cũng đang thiếu ăn?

Một quốc gia có nền kinh tế lớn không thể chỉ trông chờ vào những người nghèo chia nhau từng thùng thực phẩm để giải quyết tình trạng đói nghèo.

Vai trò của chính phủ không chỉ là phân phát trợ cấp mà còn phải giải quyết những nguyên nhân đẩy người dân vào hoàn cảnh đó, ví dụ như vì sao tiền lương không theo kịp giá sinh hoạt, nhà ở quá đắt đỏ, chi phí y tế cao, và sự thiếu ổn định của việc làm.

Bài học thứ tư: Người nghèo cần có tiếng nói trong chính sách dành cho họ

Một chi tiết đáng chú ý trong bài báo là nhiều người làm tình nguyện tại các ngân hàng thực phẩm ở Jefferson County cũng chính là những người từng nhận thực phẩm cứu trợ.

Họ không chỉ là người thụ hưởng. Họ còn đóng góp công sức để giúp hệ thống hoạt động.

Điều này cho thấy một nguyên tắc quan trọng trong quản trị xã hội: Chính sách dành cho người nghèo cần được xây dựng với sự tham gia của chính người nghèo.

Không phải vì người nghèo luôn đúng, nhưng những người thường xuyên phải lựa chọn giữa tiền thuê nhà, tiền thuốc, và tiền mua thực phẩm hiểu rõ những trở ngại mà giới hoạch định chính sách có thể chưa từng trải qua.

Kết luận: Đừng nhầm sự nghèo khó với kém cỏi đạo đức

Câu chuyện của ông Jensen không nói rằng người nghèo tốt hơn người giàu nhưng chứng minh rằng lòng tốt không phải đặc quyền của bất cứ tầng lớp kinh tế nào.

Một chính phủ có trách nhiệm không nên xây dựng hệ thống an sinh trên giả định rằng người nghèo chỉ biết đòi hỏi, cũng không nên dựa vào lòng tốt của họ để trốn tránh nghĩa vụ bảo vệ những người yếu thế.

Xã hội cần luật lệ để ngăn chặn gian lận, nhưng cũng cần chính sách đủ nhân đạo để không trừng phạt những người thực sự khó khăn.

Sau cùng, điều đáng xấu hổ không phải là một người nghèo phải đến xin thực phẩm. Điều đáng suy nghĩ hơn là trong một xã hội giàu có, vẫn để người nghèo phải nhường cả phần ăn cần thiết của mình cho người nghèo khác thì có lẽ cần xét lại không chỉ lòng hào phóng của người dân, mà cả trách nhiệm của những người đang điều hành đất nước.

Điều đáng trân trọng trong câu chuyện của ông Jensen không phải là người nghèo tốt hơn người giàu, mà là sự thiếu thốn không làm mất đi phẩm giá và khả năng quan tâm đến người khác của họ. [đ.d.]

Chúng ta đang sống trên hành tinh này. Thoạt nhìn, Trái Đất có vẻ bao la và vô tận. Ngay cả khi bạn dành cả đời để khám phá, cũng không thể đi hết mọi ngóc ngách của nó. Nhưng so với toàn bộ vũ trụ, hành tinh của chúng ta thực sự nhỏ bé đến mức nào?

 Trước hết, hãy nhìn vào Mặt Trăng. Bạn có thể quen thuộc với nó, nhưng khoảng cách thực tế không như nhiều người tưởng tượng. Mặt Trăng cách chúng ta khoảng 384.400 km. Để dễ hình dung, khoảng không gian giữa Trái Đất và Mặt Trăng đủ chỗ để xếp khoảng 30 quả Trái Đất liên tiếp. Đó cũng là lý do một tên lửa mất khoảng ba ngày mới tới được đó, xa hơn nhiều so với cảm nhận thông thường của chúng ta.

Nếu bạn lái chiếc xe Công thức 1 nhanh nhất với tốc độ tối đa 378 km/h, bạn sẽ mất hơn 42 ngày để đến Mặt Trăng. Và đó mới chỉ là vệ tinh gần nhất của chúng ta. Sao Hỏa – hành tinh đỏ – trung bình cách xa tới 225 triệu km, gấp khoảng 585 lần khoảng cách tới Mặt Trăng. Việc đưa con người lên sao Hỏa vì thế không hề đơn giản.

Ngày nào đó, khi có người đặt chân lên hành tinh này lần đầu tiên, họ sẽ nhìn lên bầu trời và thấy Trái Đất chỉ là một chấm nhỏ, giống như bức ảnh năm 2014 được tàu thám hiểm Curiosity chụp từ sao Hỏa. Mỗi tin nhắn gửi về Trái Đất sẽ mất từ 3 đến 21 phút mới tới nơi, tùy theo vị trí quỹ đạo của hai hành tinh lúc đó, chậm hơn rất nhiều so với độ trễ chỉ 1,3 giây giữa Trái Đất và Mặt Trăng.

Xa hơn nữa là tàu vũ trụ Voyager 1. Vào thời điểm được nhắc đến, nó đã cách Trái Đất khoảng 164,7 đơn vị thiên văn. Một đơn vị thiên văn là khoảng cách trung bình giữa Mặt Trời và Trái Đất, nghĩa là Voyager 1 lúc đó đã xa hơn Mặt Trời khoảng 165 lần, tương đương khoảng 24,6 tỷ km – trở thành vật thể nhân tạo xa nhất từng được con người chế tạo.

Tàu được phóng năm 1977 với nhiệm vụ ban đầu là khám phá các hành tinh bên ngoài hệ Mặt Trời. Hiện nay, nó đã bước vào không gian giữa các vì sao, vùng nằm ngoài tầm ảnh hưởng trực tiếp của Mặt Trời và vẫn tiếp tục gửi về những dữ liệu quý giá với tư cách là tàu thăm dò đầu tiên tiếp cận khu vực này.

Voyager 1 còn mang theo Đĩa Vàng – một bản ghi chứa âm thanh, nhạc và hình ảnh về Trái Đất, dành cho bất kỳ dạng sống ngoài hành tinh hoặc nền văn minh tương lai nào có thể tìm thấy nó. Đĩa gồm 48 hình ảnh (Trái Đất, con người, các khái niệm khoa học và thiên văn), âm thanh của động vật, con người, công nghệ, lời chào bằng 55 ngôn ngữ khác nhau, cùng 27 bản nhạc từ nhiều quốc gia nhằm thể hiện sự đa dạng của hành tinh chúng ta.

Tàu vẫn đang bay với tốc độ khoảng 61.200 km/h. Dù đã di chuyển không ngừng trong nhiều thập kỷ, nó vẫn còn nằm trong hệ Mặt Trời vì chưa vượt qua đám mây Oort. Voyager 1 sẽ mất khoảng 300 năm nữa mới đến được vùng này, và cần thêm khoảng 30.000 năm để hoàn toàn vượt qua – khoảng thời gian tương đương với thời điểm loài người Neanderthal tuyệt chủng.

Khi rời khỏi hệ Mặt Trời, chúng ta chuyển sang dùng đơn vị năm ánh sáng – khoảng cách ánh sáng đi được trong một năm, tương đương khoảng 9,5 nghìn tỷ km. Hệ Mặt Trời của chúng ta, tính đến hết đám mây Oort, có kích thước khoảng 1,6 năm ánh sáng. Ngôi sao gần Mặt Trời nhất là Proxima Centauri, cách khoảng 4,25 năm ánh sáng. Voyager 1 sẽ mất khoảng 75.000 năm mới tới được đó. Còn nếu đi bằng xe Công thức 1 với tốc độ 378 km/h, bạn sẽ cần khoảng 12 triệu năm.

Ở khoảng cách 125 năm ánh sáng, một nền văn minh ngoài hành tinh đủ tiên tiến có thể bắt được các chương trình phát thanh và truyền hình cũ của chúng ta nếu họ có máy thu đủ nhạy. Xa hơn khoảng cách đó, tín hiệu của chúng ta gần như không còn cơ hội được nghe thấy.

Khi phóng tầm nhìn ra xa hơn, chúng ta thấy Dải Ngân Hà – thiên hà của mình. Vùng 125 năm ánh sáng mà sóng điện từ của chúng ta bao phủ chỉ là một vòng tròn nhỏ bé trong thiên hà rộng khoảng 100.000 năm ánh sáng. Dải Ngân Hà chứa khoảng 250 tỷ ngôi sao, và số lượng hành tinh còn lớn hơn, vì hầu hết các ngôi sao đều có ít nhất một hành tinh quay quanh.

Cho đến những năm 1920, người ta vẫn nghĩ rằng tất cả các ngôi sao trong vũ trụ đều nằm trong Ngân Hà. Sau “Cuộc tranh luận lớn”, khoa học xác định rằng Ngân Hà chỉ là một trong vô số thiên hà. Chúng ta thuộc Nhóm Địa phương, tập hợp khoảng 100 thiên hà với đường kính khoảng 10 triệu năm ánh sáng.

Nhóm Địa phương lại nằm trong Siêu cụm Xử Nữ, chứa khoảng 100 nhóm và cụm thiên hà, với đường kính khoảng 110 triệu năm ánh sáng. Thiên hà thống trị của siêu cụm này là Cụm Xử Nữ, khiến chúng ta càng trở nên nhỏ bé hơn.

Siêu cụm Xử Nữ chỉ là một phần của Siêu cụm Laniakea – cấu trúc chứa khoảng 100.000 thiên hà và có đường kính khoảng 520 triệu năm ánh sáng. Xa hơn nữa là Phức hợp Siêu cụm Pisces-Cetus, một sợi thiên hà khổng lồ trải dài khoảng một tỷ năm ánh sáng, gồm khoảng 60 siêu cụm và là một trong những cấu trúc lớn nhất từng được quan sát.

Theo tính toán của một nhóm nhà khoa học tại Đại học Oxford, vũ trụ có thể lớn hơn ít nhất 250 lần so với vũ trụ quan sát được, tương đương khoảng 7 nghìn tỷ năm ánh sáng. Theo thuyết lạm phát của Alan Guth, con số này còn có thể lên tới 100.000 nghìn tỷ lần. Để dễ hình dung: nếu vũ trụ quan sát được chỉ bằng một đồng xu euro, thì toàn bộ vũ trụ sẽ lớn đến mức bao phủ một không gian dài khoảng 250.000 năm ánh sáng – gấp hơn hai lần đường kính Dải Ngân Hà.

Cuối cùng, chúng ta đến với vũ trụ quan sát được, phần vũ trụ mà ánh sáng đã có đủ thời gian để tới được Trái Đất. Phức hợp Siêu cụm Pisces-Cetus chỉ là một phần rất nhỏ trong đó. Vũ trụ quan sát được có đường kính khoảng 93 tỷ năm ánh sáng, chứa khoảng 2 nghìn tỷ thiên hà và khoảng 10²⁴ ngôi sao – nhiều hơn số hạt cát trên toàn Trái Đất, và rất có thể chứa nhiều hành tinh giống Trái Đất hơn nữa.

Đây chỉ là phần chúng ta có thể nhìn thấy. Ánh sáng từ những vùng xa hơn vẫn chưa kịp đến. Vũ trụ thực sự được cho là lớn hơn rất nhiều, nhưng chúng ta chưa biết chính xác bao nhiêu.

Do sự giãn nở ngày càng nhanh của vũ trụ, có những vùng không gian đang rời xa chúng ta nhanh hơn tốc độ ánh sáng. Đó là chân trời sự kiện vũ trụ – giới hạn tự nhiên của những gì chúng ta có thể quan sát. Ngay cả khi nhân loại tồn tại mãi mãi, vẫn sẽ có vô số nơi chúng ta không bao giờ nhìn thấy hay biết đến.

Nhìn vào con số ấy, người ta không khỏi nhớ đến lời Đức Thích Ca Mâu Ni từng nói trong kinh điển Đại thừa: trong một hạt cát đã hàm chứa cả tam thiên đại thiên thế giới – nghĩa là hàng tỷ thế giới với sắc thân, chúng sinh và cảnh giới tương tự như nhân loại chúng ta. Với con mắt của Như Lai, mọi sự đều thấu tỏ; còn chúng ta, với đôi mắt trần thịt hữu hạn không thể nào tưởng tượng nổi hình ảnh một vị Phật đang nhìn thấy toàn bộ vũ trụ ấy cùng một lúc.

Ngay cả Albert Einstein, người đã dành cả đời để nghiên cứu cấu trúc và quy luật của vũ trụ cuối cùng cũng phải thừa nhận sự huyền bí bất khả tri ấy. Ông từng viết:

“Trải nghiệm đẹp đẽ nhất mà chúng ta có thể có là cái huyền bí. Đó là nguồn gốc của mọi nghệ thuật và khoa học chân chính… Cảm nhận được rằng đằng sau mọi thứ có thể trải nghiệm còn có điều gì đó mà trí tuệ chúng ta không thể thấu triệt, vẻ đẹp và sự cao cả chỉ chạm đến chúng ta một cách gián tiếp – đó chính là tính chất tôn giáo. Theo nghĩa này, và chỉ theo nghĩa này, tôi là một người sùng đạo sâu sắc.”

Einstein không tin vào một vị thần nhân cách can thiệp vào số phận con người. Ông tin vào “Thượng đế của Spinoza”, sự hài hòa trật tự của chính vũ trụ. Ông gọi cảm xúc ấy là tôn giáo vũ trụ: lòng kính sợ và ngưỡng mộ trước sự rộng lớn, tinh xảo và bí ẩn của cái toàn thể mà khoa học chỉ mới hé mở được một phần rất nhỏ.

Khi khoa học càng đẩy xa biên giới của tri thức, con người càng nhận ra rằng mình đang đứng trước một thực tại vượt xa mọi khả năng tưởng tượng. Và chính lúc ấy, lời dạy của Đức Phật về hạt cát chứa cả tam thiên đại thiên thế giới không còn là ẩn dụ xa vời, mà trở thành một sự thật đang dần được khoa học hiện đại xác nhận theo cách của riêng nó.

Chúng ta không biết chính xác những gì nằm ngoài tầm với của mình lớn đến mức nào. Điều duy nhất chúng ta chắc chắn là nó lớn hơn chúng ta rất, rất nhiều – lớn đến mức chỉ có con mắt của bậc giác ngộ mới có thể nhìn thấy trọn vẹn.

Mỹ Mỹ biên tập

From: MY LOAN & NguyenNThu