Tuổi già đến một cách âm thầm

Bang Uong

Tuổi già đến một cách âm thầm

Posted on 7 Tháng Ba 2026 by banmaihong

Ba tôi có một nguyên tắc, giữ hơn năm mươi năm nay rồi:

“Ai đang làm việc thì đừng làm phiền họ.”

Ít nhất… là cho đến hai tuần trước.

Tôi tên Julien, 46 tuổi, làm nghề đo đạc công trình. Ngày nào cũng chạy như con thoi: công trường, cuộc hẹn, kẹt xe, hết chỗ này tới chỗ kia.

Sáng hôm đó, điện thoại tôi rung.

Màn hình hiện: Papa.

Ba tôi là kiểu người của thời xưa. Ông từng làm thợ hồ. Bàn tay to, chai cứng, đầy vết nứt của xi măng, vôi vữa và những năm tháng làm việc cực nhọc. Với ông, nhờ ai giúp đỡ luôn là một điều gì đó… giống như thua cuộc.

Tôi bắt máy ngay.

— “Ba hả? Ba có sao không?”

Im lặng. Một khoảng im lặng nặng nề. Rồi ông nói, giọng nhỏ hơn bình thường:

— “Julien… ba xin lỗi vì làm phiền. Cái lò sưởi… nó hết nhiên liệu rồi. Ba không nhấc nổi cái bao để đổ vào.”

Một bao nhiên liệu nặng khoảng 15 ký.

Với người đàn ông từng vác hai bao xi măng trên vai cùng lúc, thì 15 ký… lẽ ra chẳng là gì.

Tôi nói:

— “Ba đợi đó, con tới liền.”

— “Không cần đâu. Con làm việc đi.”

— “Con tới liền.”

Tôi đi ngay lập tức. Khi bước vào nhà, tôi thấy lạnh. Cái lò sưởi tắt ngấm.

Bên cạnh là cái bao mở dở, hạt nhiên liệu rơi vãi trên sàn.

Ba tôi nói nhỏ:

— “Ba thử ba lần rồi.”

Ông nhìn đôi tay mình.

— “Ba nhấc lên… nhưng tay ba run.”

Ông đưa tay lau mặt.

— “Thật vô lý… Cả đời ba xây nhà cho người ta. Mà giờ thua một cái bao nhựa.”

Trong mắt ông không phải là buồn.

Mà là giận. Cái giận của một người nhận ra thời gian đang lấy dần sức lực của mình… từng chút một.

Phản xạ đầu tiên của tôi là nói:

— “Để con làm cho.”

Nhưng rồi tôi chợt hiểu… nếu tôi làm hết, thì chẳng khác nào xác nhận nỗi sợ của ông.

Tôi cởi áo khoác.

— “Ba còn nhớ hồi hai cha con mình sửa mái garage không? Lúc đó con không giữ nổi cái xà. Ba nói với con: ‘Không phải lúc nào cũng cần mạnh. Chỉ cần có người cùng làm.’”

Tôi cúi xuống cái bao.

— “Hai cha con mình làm chung.”

Ông đứng im vài giây. Rồi ông bước lại. Ông đặt tay lên cái bao.

Tôi đỡ phía dưới.

— “Một… hai… ba.”

Hai cha con cùng nhấc.

Cái bao trượt vào lò Ngọn lửa cháy lại. Hơi ấm từ từ lan ra khắp phòng.

Ông không ôm tôi.Ông không phải kiểu người như vậy.

Nhưng ông vỗ nhẹ vào lưng tôi.

— “Ba mừng vì con tới.”

— “Con cũng vậy, ba.”

Hai cha con ngồi uống cà phê trong bếp.

Nói chuyện bóng đá. Nói chuyện thời tiết. Nói những chuyện bình thường.

Những chuyện thật ra… rất quan trọng.

Trước khi tôi về, ông đưa tôi một hũ nước sốt ông tự làm.

— “Đem về cho tụi nhỏ.”

Đó là cách ông nói: Ba thương con.

Trên đường về, tôi chợt hiểu một điều.

Cha mẹ mình không già đi trong một ngày.

Họ già đi… âm thầm.

Từng chút một.

Một túi đồ trở nên quá nặng. Một cái nắp không mở nổi.

Một cái bao không nhấc lên được nữa.

Họ không muốn nhờ mình. Không phải vì họ không cần.

Mà vì họ sợ trở thành gánh nặng.

Nên nếu một ngày nào đó, họ gọi bạn chỉ vì một chuyện nhỏ xíu…

Một cái bóng đèn. Một cái remote. Một cái lò sưởi.

Hãy đi.

Không phải vì cái bóng đèn.

Không phải vì cái lò sưởi.

Mà vì họ cần bạn. Khi căn bếp vẫn còn sáng đèn.

Khi tiếng cà phê vẫn còn sôi trên bếp.

Khi vẫn còn người nói với bạn:

“Lái xe cẩn thận nha con.”

Vì sẽ có một ngày…

Điện thoại sẽ chẳng reo nữa.

Và ngày đó, Bạn sẽ đánh đổi mọi thứ

Chỉ để được nghe lại cuộc gọi ấy  Thêm một lần.


 

HIỂU ĐỜI – TÂM SỰ TUỔI GIÀ. Tác giả: Chu Dung Cơ – Thanh Dũng dịch

NHỮNG CÂU CHUYỆN CẢM ĐỘNGTri Duc Nguyen

Tác giả: Chu Dung Cơ – Thanh Dũng dịch

Tháng ngày hối hả, đời người ngắn ngủi, thoáng chốc đã già. Chẳng dám nói hiểu hết mọi lẽ nhân sinh, nhưng chỉ có hiểu cuộc đời thì mới sống thanh thản, sống thoải mái.

Qua một ngày, mất một ngày.

Qua một ngày, vui một ngày.

Vui một ngày lãi một ngày…

Hanh phúc do mình tạo ra. Vui sướng là mục tiêu cuối cùng của đời người, niềm vui ẩn chứa trong những sự việc vụn vặt nhất trong đời sống, mình phải tự tìm lấy. Hạnh phúc và vui sướng là cảm giác và cảm nhận, điều quan trọng là ở tâm trạng.

Tiền không phải là tất cả nhưng không phải không là gì. Đừng có coi trọng đồng tiền, càng không nên quá so đo, nếu hiểu ra thì sẽ thấy nó là thứ ngoại thân, khi ra đời chẳng ai mang nó đến, khi chết chẳng ai mang nó theo. Nếu có người cần bạn giúp, rộng lòng mở hầu bao, đó là một niềm vui lớn. Nếu dùng tiền mua được sức khoẻ và niềm vui thì tại sao không bỏ tiền ra mà mua? Nếu dùng tiền mà mua được sự an nhàn tự tại thì đáng lắm chứ! Người khôn biết kiếm tiền, biết tiêu tiền. Làm chủ đồng tiền, đùng làm tôi tớ cho nó.

“Quãng đời còn lại càng ngắn ngủi thì càng phải làm cho nó phong phú”. Người già phải thay đổi cũ kỹ đi, hãy chia tay với “ông sư khổ hạnh” hãy làm “con chim bay lượn”. Cần ăn thì ăn, cần mặc thì mặc, cần chơi thì chơi, luôn luôn nâng cao phẩm chất cuộc sống, hưởng thụ những thành quả công nghệ cao, đó mới là ý nghĩa sống của TUỔI GIÀ.

Tiền bạc rồi sẽ là của con, địa vị là tạm thời, vẻ vang là quá khứ, sức khoẻ là của mình.

*Cha mẹ yêu con là vô hạn; con yêu cha mẹ là có hạn.

*Con ốm cha mẹ buồn lo; cha mẹ ốm con nhòm một cái, hỏi vài câu là thấy đủ rồi.

*Con tiêu tiền của cha mẹ thoải mái; cha mẹ tiêu tiền của con chẳng dễ chút nào.

*Nhà cha mẹ là nhà của con; nhà của con không phải là nhà cha mẹ.

Khác nhau là thế, người hiểu đời coi việc lo liệu cho con là nghĩa vụ, là niềm vui, không mong báo đáp. Chờ báo đáp là tự làm khổ mình.

Ốm đau trông cậy vào ai ? Trông cậy con ư ? Nếu ốm dai dẳng có đứa con có hiếu nào ở bên giường đâu “cứu bệnh sàng tiền vô hiếu tử”. Trông vào bạn đời ư ? Người ta cũng yếu, có khi lo cho bản thân còn chưa xong, có muốn đỡ đần cũng không làm nổi. Trông cậy vào đồng tiền ư ? chỉ còn cách đấy.

Cái được người ta chẳng hay để ý; cái không được thì nghĩ nó to lắm, nó đẹp lắm. Thực ra sự sung sướng và hạnh phúc trong đời tuỳ thuộc vào sự thưởng thức nó ra sao. Người ta hiểu đời rất quý trọng và biết thưởng thức những gì cho mình đã có, và không ngừng phát hiện thêm ý nghĩa của nó, làm cho cuộc sống vui hơn, giàu ý nghĩa hơn.

Cần có tấm lòng rộng mở, yêu cuộc sống và thưởng thức cuộc sống, trông lên chẳng bằng ai, trông xuống chẳng ai bằng mình “Tỷ thượng bất túc, tỷ hạ hữu dư”, biết đủ thì lúc nào cũng vui “tri túc thường lạc”.

*Tập cho mình nhiều đam mê, vui với chúng không biết mệt mỏi, tự tìm niềm vui.

*Tốt bụng với mọi người, vui vì làm việc thiện, lấy việc giúp người làm niềm vui.

Con người ta vốn chẳng phân biệt giàu nghèo sang hèn, tận tâm vì công việc là coi như cống hiến, có thể yên lòng, không hổ thẹn với lương tâm là được. Huống hồ người ta cũng nghĩ cả rồi, ai cũng thế cả, cuối cùng là trở về với tự nhiên.

*Thực ra nghề cao chẳng bằng tuổi thọ cao,

*Tuổi thọ cao chẳng bằng niềm vui thanh cao.

Quá nửa đời dành khá nhiều cho sự nghiệp, cho gia đình, cho con cái, bây giờ thời gian còn lại chẳng bao nhiêu nên dành cho mình, quan tâm bản thân, sống thế nào cho vui thì sống, việc gì muốn làm thì làm, ai nói sao mặc kệ vì mình đâu phải sống để người khác thích hay không thích, nên sống thật với mình.

Sống trên đời không thể vạn sự như ý, có khiếm khuyết là lẽ thường tình ở đời, nếu cứ chăm chăm cầu toàn thì sẽ bị cái cầu toàn làm khổ sở. Chẳng thà thản nhiên đối mặt với hiện thực, thế nào cũng xong.

*Tuổi già tâm không già, thế là già mà không già;

*Tuổi không già tâm già, thế là không già lại thành già.

Nhưng giải quyết một vấn đề thì nên nghe già.

Sống phải năng hoạt động nhưng đừng quá mức, ăn uống quá thanh đạm thì khôhg đủ chất bổ, quá nhiều thịt cá thì không hấp thụ được. Quá nhàn rỗi thì buồn tẻ, quá ồn ào thì khó chịu… mọi thứ đều nên “VỪA PHẢI”.

*Người ngu gây bệnh (hút thuốc, say rượu, tham ăn, tham uống…).

*Người dốt chờ bệnh (ốm đau mới đi khám chữa bệnh…).

*Người khôn phòng bệnh, chăm sóc bản thân, chăm sóc cuộc sống.

*Khát mới uống, đói mới ăn, mệt mới nghỉ, thèm ngủ mới ngủ, ốm mới chữa bệnh….ĐỀU LÀ MUỘN.

Phẩm chất sống người già cao hay thấp chủ yếu tuỳ thuộc vào cách suy tưởng: Suy tưởng hướng lợi là bất cứ việc gì đều xét theo yếu tố có lợi, dùng suy tưởng hướng lợi để xây dựng cuộc sống tuổi già sẽ làm cho tuổi già đầy sức sống và tự tin, cuộc sống có hương, có vị. Suy tưởng hướng hại là suy tưởng tiêu cực, sống qua ngày với tâm lý bi quan, sống như vậy sẽ chóng già chóng chết

“Chơi” là một trong những nhu cầu căn bản của tuổi già, hãy dùng trái tim con trẻ để tìm cho mình một trò chơi yêu thích nhất, trong khi chơi hãy thử nghiệm niềm vui chiến thắng, thua không cay, chơi là đùa. Về tâm lý và sinh lý, người già cũng cần kích thích và hưng phấn để tạo ra một tuần hoàn lành mạnh.

“Hoàn toàn khoẻ mạnh” đó là nói thân thể khoẻ mạnh, tâm lý khoẻ mạnh và đạo đức khoẻ mạnh.. Tâm lý khoẻ mạnh là biết chịu đựng, biết tự chủ, biết giao tiếp; Đạo đức khoẻ mạnh là có tình yêu thương, sẵn lòng giúp người, có lòng khoan dung, người chăm làm điều thiện sẽ sống lâu…

Con người là con người xã hội, không thể sống biệt lập, bưng tai bịt mắt, nên chủ động tham gia hoạt động công ích, hoàn thiện bản thân trong xã hội, thể hiện giá trị của mình đó là cách sống lành mạnh.

Cuộc sống tuổi già nên có nhiều bạn gìà trong nhiều thành phần, nhiều mẫu người với nhiều màu sắc khác nhau trong xã hội. Có một hai bạn tốt thì chưa đủ, nên có cả một nhóm bạn già, tình đẹp làm thêm cuộc sống tuổi già, làm cho cuộc sống của bạn nhiều hương vị, nhiều màu sắc.

Con người ta chịu đựng, hoà giải và xua tan nỗi đau đều chỉ có thể dựa vào chính mình. Thời gian là vị thầy thuốc giỏi nhất, quan trọng là khi đau buồn bạn chọn cách sống như thế nào.

Tại sao khi về già người ta hay hoài cổ “hay nhớ lại chuyện xưa?” Đến những năm cuối đời, người ta đã đi đến cuối con đường sự nghiệp, vinh quang xưa kia đã trở thành mây khói xa vời, đã đứng ở sân ga cuối. Tâm linh cần trong phòng, tinh thần cần thăng hoa, người ta muốn tìm lại những tình cảm chân thành. Về lại chốn xưa, gặp lại người thân, cùng nhắc lại những ước mơ thủa nhỏ, cùng bạn sống. Quý trọng và được đắm mình trong những tình cảm chân thanh là một niềm vui lớn của tuổi già.

Nếu bạn đã cố hết sức, mà vẫn không thay đổi tình trạng không hài lòng thì mặc kệ nó. Đó cũng là một sự giải thoát. Chẳng việc gì cố mà được, “Quả ngắt vội không bao giờ ngọt”.

“SINH – LÃO – BỆNH – TỬ” là quy luật ở đời, không chống lại được. Khi thần chết gọi thì thanh thản mà đi. Cốt sao sống ngay thẳng không hổ thẹn với lương tâm và cuối cùng đặt cho mình dấu chấm hết thật TRÒN.

(Sưu tầm)


 

MỖI NGƯỜI NÊN ĐỌC MỘT LẦN BÀI VIẾT NÀY

Công Giáo Rôma – Patrick Hayashi

MỖI NGƯỜI NÊN ĐỌC MỘT LẦN BÀI VIẾT NÀY

  1. Bước qua tuổi già, đừng ảo tưởng mình còn khỏe như xưa

Thanh xuân là thời mạnh mẽ.

Tuổi già là thời biết điều.

Địa vị chỉ là quá khứ, danh tiếng chỉ còn trong ký ức.

Chỉ có sức khỏe là thứ duy nhất còn lại bên mình.

Giữ được nó ngày nào, là phúc ngày đó.

  1. Đến tuổi già, sống cho mình – vui đâu ở đó, thích gì làm nấy

Đã đi gần hết đời người rồi,

đừng sống theo ý người khác nữa.

Thích ăn thì ăn.

Thích ngủ thì ngủ.

Thích đi đâu thì cứ đi.

Đời còn bao lâu mà giữ khư khư lòng mình trong sự gượng ép.

  1. Chỉ nên sống gần con, không sống chung với con – đây không ích kỷ mà là khôn ngoan

Ở chung dễ sinh va chạm.

Ở gần để thương nhau dài lâu.

Con thiếu tiền thì giúp ( Nếu mình có )

Nhưng đừng dọn vào sống để rồi một ngày mình trở thành người ở trọ trong chính ngôi nhà của con.

Gặp nhau cuối tuần là đủ ấm áp rồi.

  1. Khi già hơn nữa, nếu còn người bạn đời chăm sóc cho nhau là tốt, còn không hãy chọn một nơi mình được chăm sóc tử tế

Không cần sang trọng.

Chỉ cần sạch sẽ, yên tĩnh, có người chăm, có người trò chuyện.

Có tiền thì chọn chỗ tốt.

Ít tiền thì ở chỗ vừa sức.

Quan trọng là sống nhẹ lòng – không làm ai mệt vì mình.

  1. Chuyện “ngày xưa” – hãy kể với người cùng tuổi.

Chuyện “ngày mai” – hãy nói với bọn trẻ.

Tụi nhỏ không hiểu chuyện năm 1989 về trước đâu.

Chúng sống bằng hiện tại.

Hãy giữ chuyện cũ để kể với bạn đồng niên – những người hiểu từng nỗi niềm mình.

Đó là cách giữ ký ức, giữ tình thân, giữ chính mình.

  1. Đừng chờ đủ điều kiện – tuổi già hãy đi thăm những nơi chưa từng đi

Một chuyến xe bus.

Một chuyến tàu ngắn.

Một con đường xưa.

Một miền đất mới.

Càng gần cuối đời càng phải sống cho trọn ước mơ tuổi trẻ.

  1. Rũ bỏ quan niệm cũ: tuổi già không phải tu hành khổ hạnh

Đừng tiếc với bản thân.

Đừng nghĩ già rồi là hết.

Cần ăn ngon thì ăn.

Cần mặc đẹp thì mặc.

Cần nghỉ thì nghỉ.

Cần chơi thì chơi.

Hưởng thụ không phải xa xỉ – nó là phần thưởng cho cả đời vất vả.

  1. Đã về hưu – đừng đến nơi làm việc cũ nếu không được mời

Họ đang sống cuộc sống của họ.

Đừng khiến mình trở thành “người lạ trong kỷ niệm của chính mình”.

Giữ ký ức đẹp – đừng níu lại quá khứ.

  1. Muốn tuổi già vui – phải hiểu ba điều này:
  • Hạnh phúc do mình tạo ra, không ai mang đến.
  • Tiền không phải tất cả – nhưng không có tiền thì cực khổ.
  • Con cái thương mình có giới hạn – đừng chờ đợi quá mức.

Khi mình không trông mong ai, mình sống thanh thản nhất.

  1. Và hãy nhớ 3 QUÊN – 4 CẦN – 5 TRÁNH – 6 BÁC SĨ ĐỜI NGƯỜI

3 QUÊN

  • Quên tuổi tác.
  • Quên bệnh tật.
  • Quên thù hận, quên những điều gì, những người làm mình không vui

4 CẦN

  • Một mái nhà riêng.
  • Một khoản tiết kiệm.
  • Một gia đình kết nối.
  • Một vài người bạn tri kỷ.

5 TRÁNH

  • Tránh ở chung với con cái.
  • Tránh nhận trông cháu dài hạn.
  • Tránh can thiệp vào đời sống của con.
  • Tránh bán nhà khi chưa thật cần.
  • Tránh tiêu tiền phụ thuộc.

6 BÁC SĨ TỐT NHẤT

Ánh nắng – Giấc ngủ – Thể dục – Ăn uống điều độ – Tự tin – Bạn bè.

Tuổi già không chờ mình sẵn sàng.

Nó đến như một buổi chiều.

Chậm, nhưng chắc.

Và chỉ những ai biết chuẩn bị từ bây giờ mới có thể sống nửa đời còn lại thanh thản – tự do – không ân hận.

Nếu bạn đọc đến đây, hãy chia sẻ bài viết này.

Để nhắc ai đó đang đi vào tuổi trung niên rằng:

Tuổi già không tự nhiên bình yên — nó được chuẩn bị từ hôm nay

(Sưu tầm)


 

Vai trò cứu mạng quan trọng của các chú chó nghiệp vụ K-9

Chuyện tuổi Xế ChiềuCông Tú Nguyễn 

Trong một cơn bão lúc nửa đêm, chiếc xe tuần tra của sĩ quan Sarah bị trượt khỏi đường và lao xuống một khe núi băng giá, khiến cô bị mắc kẹt và bất tỉnh dưới vô lăng. Chú chó nghiệp vụ K-9 Koda, một con German Shepherd nặng khoảng 90 pound, đã không rời đi. Nó chui qua cửa sổ phía sau đã vỡ, leo vào khoang trước bị biến dạng của chiếc xe, rồi ép sát cơ thể mình vào người nữ sĩ quan, dùng chính hơi ấm của mình để che chở cho cô khỏi cái lạnh buốt.

Đội cứu hộ đã tìm thấy họ bốn giờ sau đó. Các nhân viên y tế xác nhận rằng hành động của Koda đóng vai trò quyết định trong việc giúp sĩ quan Sarah sống sót. Sự dũng cảm và trung thành của Koda đã ngăn chặn tình trạng hạ thân nhiệt và cứu một mạng người, cho thấy vai trò cứu mạng quan trọng của các chú chó nghiệp vụ K-9 trong những tình huống khẩn cấp.

Khi cái chết thắp lên ánh sáng cho người khác

Make Christianity Great As Always 

Khi cái chết thắp lên ánh sáng cho người khác

Bạn Maria Phạm Thị Hường, một người con của Giáo xứ Xương Điền (Gp Bùi Chu) phát hiện mắc căn bệnh ung thư khi tuổi đời còn rất trẻ. Biết mình không còn sống được bao lâu nữa, bạn đã liên hệ với Bệnh viện Mắt Hà Nội 2 bày tỏ ý nguyện hiến tặng hai giác mạc của mình sau khi mất. Chiều ngày 6/3, khi Hường trút hơi thở cuối cùng trong căn nhà nhỏ ven biển Hải Lý, đôi giác mạc của bạn cũng được Bệnh viện Mắt thu nhận.

“Cho đi cũng là một cách nhận lại. Em tặng ánh sáng cho ai đó. Rồi nhiều người biết, họ cũng làm theo. Biết đâu nhờ vậy ánh sáng lại quay về với bố mẹ em, với bà con quanh mình…” Hường từng chia sẻ khi còn sống. Tuy giờ đây đôi mắt bạn khép lại nhưng nhờ chúng, hai cuộc đời khác có thể lần nữa nhìn thấy ánh sáng. Đây cũng là minh chứng cho câu nói “Sự sống không mất nhưng chỉ đổi thay” mà người Công giáo vẫn tâm niệm.

Xin Chúa đoái thương linh hồn Maria!


 

Giá dầu thô tăng lên hơn $90/thùng, cao nhất từ 2023

Ba’o Nguoi-Viet

March 6, 2026

WASHINGTON, DC (NV) – Giá dầu tiếp tục tăng vọt và đang hướng đến có mức tăng lớn nhất kể từ đầu năm 2020 trong lúc chiến sự ở Iran leo thang đe dọa nguồn cung năng lượng toàn cầu, NBC cho biết hôm Thứ Sáu, 6 Tháng Ba.

Giá dầu thô của Mỹ vọt lên hơn 11% trong phiên giao dịch giữa ngày lên mức hơn $90/thùng, mức giá xăng cao nhất kể từ Tháng Mười năm 2023.

Giá xăng hiển thị ở một trạm bơm ở Chicago hôm 2 Tháng Ba. (Hình minh họa: Scott Olson/Getty Images)

Giá dầu Brent, thước đo quốc tế, có giá $90/thùng, cao nhất kể từ Tháng Tư năm 2024.

Giá dầu tăng vọt trong bối cảnh ngày càng có nhiều lo ngại cuộc chiến Iran có thể gây ra các vấn đề nguồn cung năng lượng dài hạn.

Tờ Wall Street Journal cho biết Kuwait “bắt đầu cắt giảm sản lượng tại một số mỏ dầu sau khi hết chỗ lưu trữ số dầu thô đang bị dồn nén.”

Hồi đầu tuần, hãng năng lượng nhà nước Qatar cũng cắt giảm sản lượng khí hóa lỏng và các sản phẩm năng lượng khác.

Hiện tại, hàng trăm tàu chở dầu và khí hóa lỏng đang mắc kẹt ngoài khơi Iran và không thể băng qua eo biển Hormuz để đến thị trường toàn cầu trong lúc chiến sự leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran.

Hơn 20% nguồn cung dầu hàng ngày của thế giới thường phải đi qua eo biển Hormuz ngoài khơi bờ biển phía nam của Iran.

“Vào ngày thứ sáu của cuộc chiến, luân chuyển thương mại qua eo biển Hormuz hầu như không còn nữa,” các nhà phân tích của JPMorgan Chase nhận định hôm Thứ Sáu. “Thị trường đang chuyển từ định giá rủi ro địa chính trị thuần túy sang vật lộn với tình trạng gián đoạn trên thực tế, khi việc đóng cửa các nhà máy lọc dầu và hạn chế xuất khẩu bắt đầu làm suy yếu quá trình chế biến dầu thô và nguồn cung trong khu vực.”

Iraq cũng cắt giảm sản lượng 1.5 triệu thùng dầu mỗi ngày, các nhà phân tích của JPMorgan cho biết, đồng thời nói thêm rằng sẽ có tổng cộng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày sẽ bị cắt giảm vào cuối tuần tới nếu tình hình căng thẳng tiếp tục.

Kể từ khi chiến sự Iran bùng phát vào cuối tuần trước, giá dầu thô của Mỹ tăng gần 35%, khiến giá xăng dầu tăng cao cho người tiêu dùng. Mức giá trung bình trên toàn quốc hiện tại là khoảng $3.32 mỗi gallon, tính đến sáng Thứ Sáu, theo cơ quan theo dõi giá xăng GasBuddy.

Bộ trưởng Năng Lượng Qatar, ông Saad al-Kaabi, hôm Thứ Sáu cảnh báo rằng giá dầu tăng do cuộc chiến ở Iran “có thể làm suy giảm kinh tế thế giới.”

Nói với The Financial Times, ông Al-Kaabi cho rằng giá dầu thô có thể lên đến mức tới $150/thùng trong vài tuần nếu các tàu chở dầu không thể đi qua eo biển Hormuz.

Lần gần nhất giá dầu thô lên mức $100/thùng là khi Nga phát động xâm lược Ukraine vào năm 2022.

Chứng khoán Mỹ cũng giảm mạnh. Đến đầu phiên giao dịch chiều Thứ Sáu, chỉ số S&P 500 giảm hơn 1%. Chỉ số công nghiệp Dow Jones mất 600 điểm và chỉ số Nasdaq Composite giảm 0.8%. (NNL) [dt]


 

 CÔ GÁI NGHÈO GỐC HOA LÀ “NÓC NHÀ” CỦA ÔNG CHỦ FB

Những Câu Chuyện Thú Vị

Trong khi người giàu nhất thế giới (Elon Musk) có lịch sử tình trường giật gân với toàn diễn viên, ca sĩ cá tính; người giàu thứ hai thế giới (Jeff Bezos) ly hôn người vợ tào khang để say đắm bên một nữ MC nóng bỏng; thì người giàu thứ ba thế giới, Mark Zuckerberg, lại chỉ chung tình với một người phụ nữ duy nhất suốt 23 năm qua: Priscilla Chan.

Phu nhân của ông chủ Facebook xuất thân từ một gia đình tị nạn nghèo gốc Hoa. Cô không có nhan sắc lộng lẫy, không có đôi chân dài miên man, thân hình và gu ăn mặc cũng vô cùng bình dị. Nhưng cô lại nắm giữ những “đặc quyền” mà mọi kiều nữ đều khao khát.

Sự “si mê” vô điều kiện của vị tỷ phú công nghệ

Cuộc tình của họ không bắt đầu trên thảm đỏ, mà bắt đầu khi đang… xếp hàng chờ đi vệ sinh tại một bữa tiệc của hội sinh viên Harvard năm 2003. Lúc đó, Mark chỉ là một gã “mọt sách” lập dị, thậm chí đang đứng trước nguy cơ bị đuổi học. Nhưng Priscilla đã ở lại, tin tưởng và động viên anh.

Để đáp lại, Mark đã dành cho cô một sự tôn trọng và cưng chiều đến mức “cuồng si”:

– Học tiếng Trung vì vợ: Một tỷ phú bận rộn điều hành đế chế toàn cầu đã dành 1 tiếng mỗi ngày suốt nhiều năm để học tiếng Quan Thoại. Chỉ để có thể nói chuyện trực tiếp và xin phép bà ngoại của Priscilla cho anh được cưới cô.

– Chấp nhận “Hợp đồng tình yêu”: Trước khi sống chung, Mark chấp nhận một điều khoản thép do Priscilla đưa ra: “Mỗi tuần phải có ít nhất 1 buổi hẹn hò riêng. Tối thiểu 100 phút bên nhau, không được ở văn phòng, và tuyệt đối KHÔNG ĐƯỢC DÙNG FACEBOOK”.

– Hành động lãng mạn điên rồ: Từ việc vung tiền mua một phần đảo Hawaii để gia đình nghỉ dưỡng, đến việc mới đây thuê nghệ sĩ tạc một bức tượng khổng lồ màu xanh ngọc bích tạc hình Priscilla đặt giữa vườn nhà theo phong cách quý tộc La Mã cổ đại.

Thứ duy nhất Priscilla có: Trí tuệ và Khí chất độc lập

Vì sao Mark lại si mê người phụ nữ này đến vậy? Bản thân Mark từng thẳng thắn thừa nhận: “Cô ấy là người phụ nữ thông minh nhất mà tôi từng gặp”.

Priscilla không lấy mác vợ tỷ phú để sống hưởng thụ. Cô tốt nghiệp Harvard, là một bác sĩ nhi khoa xuất sắc, nói thông thạo 3 ngôn ngữ. Cô có sự nghiệp riêng, lý tưởng riêng.

Hơn thế nữa, chính lòng nhân ái và tư duy vĩ mô của cô đã thuần hóa một gã thanh niên công nghệ nổi loạn thành một nhà từ thiện lỗi lạc. Việc Mark Zuckerberg quyết định hiến tặng 99% cổ phần Facebook (trị giá hàng chục tỷ đô) cho quỹ Chan Zuckerberg Initiative (CZI) mang đậm dấu ấn và sự định hướng của Priscilla.

Bài học cốt lõi:

– Nhan sắc có thể phai tàn, nhưng trí tuệ và khí chất là quyền lực mềm mạnh nhất của phụ nữ. Đàn ông giàu có không thiếu người đẹp vây quanh. Nhưng để họ nể phục, tôn trọng và muốn gắn bó cả đời, người phụ nữ cần một cái đầu thông minh và một nội tâm sâu sắc.

– “Môn đăng hộ đối” thời 4.0 là sự tương xứng về TƯ DUY. Priscilla có thể xuất thân nghèo khó, nhưng tư duy, học thức và tầm nhìn của cô hoàn toàn đứng ngang hàng với Mark Zuckerberg.

Vợ ông chủ FB không phải cô gái xinh đẹp nhất, cũng chẳng giàu có nhất. Thứ cô có chính là KHÍ CHẤT mềm mỏng bên ngoài và TÍNH CÁCH mạnh mẽ bên trong. Thứ quyền lực mềm khiến người đàn ông không thể nào quên.

#ncctv


 

Những Người Già Hối Tiếc Điều Gì Nhất Trong Đời?

“Khi nhìn lại cuộc đời mình, bạn hối tiếc điều gì nhất?”

Theo Business Insider, đây là câu hỏi mà Karl Pillemer, giáo sư về phát triển con người tại trường Đại học Cornell (Mỹ), tác giả của tập sách “30 bài học của cuộc sống: Lời khuyên từ những người thông thái nhất nước Mỹ”, đã hỏi hàng trăm người cao tuổi trên 65 tuổi trong chương trình nghiên cứu Legacy Project (tạm dịch: Dự án di sản) của Đại học Cornell.

Tình yêu, sự nghiệp, con cái, v.v…, không phải là câu trả lời mà giáo sư Pillemer được nghe thấy thường xuyên nhất, mà thay vào đó lại là câu:

“Tôi ước rằng tôi đã không dành quá nhiều thời gian của cuộc đời mình chỉ để lo lắng”.

Nhiều năm trước, khi giáo sư Pillemer, một chuyên gia lão khoa nổi tiếng thế giới gặp bà June Driscoll, một người phụ nữ đặc biệt. Bà Driscoll lúc nào cũng vui vẻ khi ở tuổi 90 và đang sống tại một nhà dưỡng lão. Bà Driscoll nói với giáo sư: “Sống vui vẻ, hạnh phúc nhất có thể chính là trách nhiệm của tôi, ngay tại đây, ngay hôm nay”.

Câu nói đó đã truyền cảm hứng cho Pillemer đi tìm câu trả lời cho việc làm sao một thế hệ trải qua nhiều mất mát đau thương, qua các sự kiện lịch sử thảm khốc và đau ốm lại có thể là những người hạnh phúc nhất. Ông muốn truyền đạt trí tuệ này lại cho thế hệ trẻ, những người dường như quá mong manh, khi chỉ một sự việc không vừa ý nhỏ nhoi cũng khiến họ mất phương hướng đến nỗi tự kết thúc cuộc đời mình.

Năm 2004, giáo sư Pillemer khởi động dự án Legacy Project và đã hỏi hơn 1.500 người Mỹ trên 65 tuổi về những bài học quan trọng nhất mà họ học được trong suốt cuộc đời mình. Trong cuốn “30 bài học cuộc sống”, ông gọi những người mình phỏng vấn là “chuyên gia của cuộc đời” vì chính họ, qua những hạnh phúc và khổ đau, thành công và thất bại đã nắm giữ những bài học trí tuệ nhiều hơn bất cứ nội dung của cuốn sách dạy kỹ năng sống nào.

Giáo sư Pillemer đã cho rằng những câu trả lời như “ngoại tình, công việc kinh doanh tồi tệ hoặc nghiện ngập” là những điều hối tiếc nhất trong cuộc đời của những người cao tuổi này.

Do đó, ông đã sửng sốt khi nghe đi nghe lại một câu trả lời: “Tôi ước rằng mình đừng lo lắng nhiều quá” và “Tôi hối tiếc vì đã lo sợ quá mức về tất cả mọi thứ”.

Trong cuốn “30 bài học cuộc sống”, Pillemer nói rằng ông không thể không ngạc nhiên về bài học này. “Những người này đều trải qua các thời kỳ khó khăn trong lịch sử và các bi kịch của cuộc đời, tôi tưởng rằng họ được phép lo lắng ở mức độ nào đó”.

Những người hầu như đã đi đến cuối cuộc đời này giải thích rằng thời gian là tài sản quý giá nhất của con người. Việc lo lắng về những điều có thể không bao giờ xảy ra, hoặc lo sợ về những thứ chúng ta không thể kiểm soát được là một sự lãng phí tài sản này một cách xuẩn ngốc.

Hành trình trên trái đất này của mỗi chúng ta là hữu hạn. Nếu lo lắng quá nhiều, bạn không còn mấy thời gian để tận hưởng, trải nghiệm và hạnh phúc. Vậy làm thế nào để giảm bớt thời gian lo lắng trong cuộc sống này? “Những người thông thái nhất nước Mỹ” nói với giáo sư Pillemer một số cách như sau:

Hãy sống từng ngày, đừng luôn nghĩ tới tương lai quá xa

Khi bạn sống và thấy mình lo lắng quá nhiều, hãy dừng lại và tự nhẩm “Điều gì rồi cũng sẽ qua”.

Sự việc bạn đang phải đối mặt, dù khó khăn, đau khổ đến đâu rồi cũng sẽ trôi đi. Bạn không thể hủy hoại cuộc sống của mình bằng những suy nghĩ lo sợ được.

Tuy nhiên, chắc chắn có những ngày u tối mà bạn cảm thấy lo lắng khủng khiếp, không cách nào ngừng lại. Lúc đó hãy cố nghĩ rằng: lo sợ không có tác dụng gì tốt cả. Nó giống như việc tự mình uống thuốc độc mà hy vọng tên hàng xóm đáng ghét sẽ chết vì đau bụng. Hãy gạt nó ra khỏi suy nghĩ hết mức có thể.

Sống vui vẻ từng ngày, đừng nghĩ đến tương lai xa xôi ảm đạm. Việc lập kế hoạch là tốt nhưng không phải lúc nào mọi việc cũng xảy ra theo ý muốn của chúng ta. Do đó, điều quan trọng nhất là hãy sống trọn vẹn từng ngày.

Thay vì lo sợ vô cớ, hãy hành động

Nếu bạn thấy mình hay có những nỗi băn khoăn lo sợ, hãy tìm hiểu về nó. Ít nhất tìm hiểu nguyên do mà bạn lo lắng là gì, xác định nó rõ ràng. Chỉ việc ngồi lại và phân tích suy nghĩ tiêu cực của bản thân cũng giúp bạn gạt bớt được những muộn phiền vô lý. Tất nhiên, có những lo lắng hoàn toàn hợp lý. Khi đã xác định được chúng, hãy hành động, bắt tay vào làm cái gì đó thay vì ngồi yên và lo sợ.

Học cách chấp nhận một cách tích cực

Bất chợt có điều gì đó xảy ra với bạn. Ai đó làm bạn tổn thương. Bạn thấy tức giận, bạn muốn trả thù. “Cô ấy không nên làm như thế với tôi, tôi sẽ nói cho cô ta như thế này, như thế này …”. Quan hệ nhân duyên của con người vô cùng phức tạp. Bạn chẳng thể nào biết được nguyên nhân chính xác tại sao tự dưng một người lại rời bỏ bạn, làm bạn bực mình hay bẽ mặt. Trong trường hợp này, những người cao tuổi từ nhà dưỡng lão sẽ mỉm cười và nói rằng: “Không biết bao nhiêu lần tôi đã tự cảm ơn bản thân vì đã không nói lời nào”.

Ít nhất hãy dừng lại và đừng làm gì khi tức giận. Bạn có thể nói những lời nặng nề, gây thương tổn đối phương, nhưng sau đó thì sao? Hãy nhớ rằng bạn chỉ có thể điều khiển suy nghĩ của mình chứ không thể thao túng tình cảm, tư duy hay cuộc đời của người khác được.

Hãy chấp nhận những thực tế mà chúng ta không có thẩm quyền thay đổi, gạt đi những suy nghĩ tiêu cực, nhanh chóng lấy lại cân bằng và tiếp tục trải nghiệm cuộc sống.

Suy cho cùng, chính bạn chứ không phải ai khác là người chịu trách nhiệm cho việc bạn sử dụng số ngày còn lại của mình trong cuộc đời này ra sao. Thù hận hay yêu thương, hạnh phúc hay thảm hại đều chỉ là những sự lựa chọn.

Minh Trí tổng hợp


 

Cầu cho việc giải trừ vũ khí và hòa bình-Lm. Fx. Đoàn Công Trình, S.J.

Album SUY TƯ CÙNG ĐỨC GIÁO HOÀNG

 Dòng Tên Việt Nam added a new photo.

 LỜI NGỎ – SUY TƯ CÙNG ĐỨC GIÁO HOÀNG | THÁNG 03/2026

Cầu cho việc giải trừ vũ khí và hòa bình

Có lẽ bạn cũng đồng ý với tôi rằng, chúng ta đang sống trong một thời đại nghịch lý. Nhân loại đạt tới những đỉnh cao khoa học chưa từng có, có thể khám phá vũ trụ xa xôi và giải mã cấu trúc sự sống; thế nhưng cùng lúc ấy, chúng ta cũng sở hữu khả năng huỷ diệt chính mình chỉ trong khoảnh khắc. Các quốc gia nói về phát triển bền vững, về tương lai xanh, về nhân quyền và phẩm giá con người, nhưng vẫn tiếp tục đầu tư khổng lồ cho kho vũ khí ngày càng tinh vi hơn. Phải chăng chúng ta đang tìm kiếm an ninh bằng nỗi sợ? Phải chăng nền hoà bình mà thế giới theo đuổi thực chất chỉ là một thế cân bằng mong manh dựa trên sức mạnh răn đe?

Trong bối cảnh đó, ý cầu nguyện tháng Ba của Đức Thánh Cha vang lên như một lời chất vấn lương tâm toàn cầu: cầu cho việc giải trừ vũ khí một cách hiệu quả, đặc biệt là vũ khí hạt nhân; và xin cho các nhà lãnh đạo biết chọn con đường đối thoại và ngoại giao thay vì bạo lực. Lời mời gọi này không đơn thuần là một khuyến nghị chính trị; nó chạm đến tận nền tảng nhân học và luân lý của thế giới hôm nay. Nếu con người thực sự tin vào phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi sự sống, liệu người ta có thể biện minh cho việc duy trì những phương tiện có khả năng xoá sổ hàng triệu sinh mạng chăng?

Giải trừ vũ khí, vì thế, không chỉ là vấn đề của các hiệp ước quốc tế, mà còn là vấn đề của một nền văn hoá. Đó là cuộc chuyển đổi từ “văn hoá loại trừ” sang “văn hoá gặp gỡ”, từ não trạng nghi kỵ sang tinh thần tín nhiệm, từ logic đối đầu sang logic đối thoại. Và cuộc chuyển đổi ấy không bắt đầu nơi phòng họp của các cường quốc, nhưng khởi đi từ trái tim con người.

Trong tháng Ba này, chuyên mục “Suy tư với Đức Giáo Hoàng” mời gọi quý độc giả cùng bước vào hành trình suy tư và cầu nguyện cho việc giải trừ vũ khí và hoà bình. Chúng ta sẽ cùng nhau đào sâu nền tảng thần học của hoà bình, ánh sáng của giáo huấn xã hội Hội Thánh về chiến tranh và vũ khí hạt nhân, cũng như những gợi ý cụ thể để mỗi Kitô hữu trở thành người kiến tạo hoà bình giữa đời thường. Bởi lẽ, hoà bình thế giới không phải là một ý niệm trừu tượng, nhưng là một thực tại được dệt nên từ những chọn lựa rất cụ thể mỗi ngày. Giải trừ vũ khí toàn cầu khởi đi từ việc giải trừ những bạo lực âm thầm trong chính lời nói, suy nghĩ và thái độ của chúng ta. Cầu nguyện với Đức Thánh Cha trong tháng này, vì thế, cũng là để cho Thiên Chúa hoán cải cách chúng ta nhìn thế giới và cách chúng ta hiện diện trong đó.

Ước mong rằng tháng Ba sẽ trở thành thời gian của thao thức và tỉnh thức, để cùng với Hội Thánh hoàn vũ, chúng ta can đảm xin ơn và dấn thân cho một nền hoà bình đích thực, một nền hoà bình không dựa trên sự đe doạ, nhưng trên công lý, đối thoại và tình huynh đệ.

Tm. Ban Biên Tập

Lm. Fx. Đoàn Công Trình, S.J.

——————————–

Nhấn THÍCH & THEO DÕI để nhận những chia sẻ mới nhất từ Dòng Tên Việt Nam!

#SuyTuCungDucGiaoHoang #YCauNguyen #CauNguyenChoHoaBinh #GiaiTruVuKhi #VanHoaGapGo #CongLyVaHoaBinh #TruyenThongDongTen


 

Bill Gates thừa nhận phạm ‘sai lầm khổng lồ’ vì kết bạn với Epstein

Ba’o Nguoi-Viet

February 26, 2026

SEATTLE, Washington (NV) – Tỷ phú Bill Gates thừa nhận ông phạm “sai lầm khổng lồ” vì kết bạn với ông Jeffrey Epstein, tội phạm tình dục đã qua đời, theo AFP hôm Thứ Tư, 25 Tháng Hai.

Trong buổi gặp gỡ nhân viên hội từ thiện của ông – Gates Foundation – hôm Thứ Ba, ông Gates thú nhận từng ngoại tình với hai phụ nữ Nga, nhưng khẳng định ông không dính líu tới tội ác của ông Epstein.

Tỷ phú Bill Gates phát biểu trong chương trình của Gates Foundation ở Stockholm, Thụy Điển, hôm 22 Tháng Giêng. (Hình minh họa: Stefan Jerrevang/TT News Agency/AFP via Getty Images)

Tỷ phú Gates, 70 tuổi, người đồng sáng lập Microsoft, là một trong những cái tên nổi bật trong hồ sơ Epstein được Bộ Tư Pháp (DOJ) công bố. Số hồ sơ này tiết lộ ông Gates có mối quan hệ bạn bè thân thiết, làm ăn bất hợp pháp và chụp hình riêng tư với ông Epstein.

Trong buổi gặp gỡ nhân viên Gates Foundation tại trụ sở hội từ thiện này ở Seattle, Washington, ông Gates nói ông hối hận vì mối quan hệ của ông với ông Epstein ảnh hưởng tới tới công việc của hội từ thiện này. Báo Wall Street Journal có được bản thu âm buổi gặp gỡ này.

“Kết thân với ông Epstein là sai lầm khổng lồ,” cũng như đưa giới chức điều hành Gates Foundation tới những cuộc họp với ông Epstein, ông Gates cho hay.

“Tôi xin lỗi những người bị lôi vào chuyện này do sai lầm của tôi,” ông cho biết.

Trong hồ sơ mà DOJ công bố, có email được ông Epstein viết nhưng chưa gửi, trong đó, ông khẳng định ông Gates ngoại tình. Ông Epstein viết mối quan hệ của ông với ông Gates bao gồm từ “giúp ông Gates mua ma túy, để giải quyết hậu quả quan hệ tình dục với gái Nga, tới sắp xếp cho ông hẹn hò bất hợp pháp với phụ nữ đã có chồng.”

Hôm Thứ Ba, ông Gates thừa nhận ngoại tình với hai phụ nữ Nga.

“Tôi có ngoại tình thật, một lần với tay chơi bài ‘bridge’ người Nga đã gặp tôi trong những lần chơi bài, và một lần với nhà vật lý nguyên tử Nga tôi gặp thông qua việc làm ăn,” ông thú nhận.

Nhưng ông Gates khẳng định không liên hệ gì với nạn nhân của ông Epstein. Năm 2019, ông Epstein qua đời trong tù ở New York khi đang chờ bị xét xử tội buôn bán người vị thành niên làm mại dâm.

“Tôi không làm điều gì bất hợp pháp. Tôi không thấy điều gì bất hợp pháp,” ông Gates tuyên bố.

Ông Gates bắt đầu kết thân với ông Epstein năm 2011, sau ba năm ông Epstein nhận tội dụ dỗ người vị thành niên bán dâm.

Ông Gates nói ông biết ông Epstein từng bị hạn chế đi lại “18 tháng gì đó” nhưng không kiểm tra thông tin cá nhân của ông này. (Ông Epstein bị kết án 18 tháng tù ở Florida vì tội dụ dỗ người vị thành niên bán dâm.)

Ông Gates cho hay bà Melinda Gates, vợ ông lúc đó, bày tỏ lo lắng về ông Epstein năm 2013, nhưng ông tiếp tục quan hệ với ông Epstein thêm ít nhất một năm.

Trong tuyên bố gửi AFP, Gates Foundation xác nhận ông Gates nói về vụ Epstein và một số vấn đề khác trong buổi gặp gỡ hôm Thứ Ba.

“Ông Gates nói thẳng thắn, trả lời cặn kẽ một số câu hỏi một, và nhận trách nhiệm cho những gì ông làm,” tổ chức này cho biết. (Th.Long)


 

CÂN BẰNG CUỘC SỐNG CÁCH NÀO? – BS Đỗ Hồng Ngọc

BS Đỗ Hồng Ngọc

”Cuộc sống” bây giờ rất lạ. Hồi xưa còn có ngày và đêm, còn có làm việc 8 tiếng ở cơ quan, sở làm, còn lại là thì giờ “của mình” để “tùy nghi”.

Bây giờ thì hết. Không thể vậy nữa. Điện thoại thông minh sẵn sàng réo gọi bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu. Không có sáng trưa chiều tối gì cả. Không có ở nhà ở sở gì cả. Không có nghỉ hè nghỉ lễ gì cả. Thế giới trong lòng tay. Tin thiệt tin giả hằm bà lằng. Đó là thời kỳ “Siêu hiện đại” (Metamodernism) khi đã có cái smatphone, cái laptop bên cạnh. Đêm là ngày. Quán càphê, quán nhậu là chỗ làm việc. Bãi biển là văn phòng… Thế là đầu tắt mặt tối. Thế là đỏ mặt tía tai. Thế là bầm gan tím ruột… (…)

Bây giờ không còn là thời của “Buồn nôn” (La Nausée, Jean Paul Sartre) sáng vác ô đi tối vác về nữa, mà quay cuồng, mà chóng mặt, là thời của hậu-hậu hiện đại, siêu hiện đại rồi. Đó là thời của chuyển động không ngừng, của xáo trộn, của nháo nhào (oscillation), giữa giễu nhại và trân trọng, giữa ngây thơ và uyên bác, giữa lạc quan và hoài nghi, giữa mẫu mực và phá cách…, có thể gọi là thời của “đảo điên mộng tưởng”, đưa đến những bệnh thời đại như SAD (stress căng thẳng, anxiety lo âu sợ hãi và depression trầm cảm). Cho nên ta không lạ khi ngày càng có nhiều người rời phố thị tìm về những vùng hoang vắng, sống nơi không wifi, không điện, không máy tính.

Gần đây những từ mới như workaholic, nghiện, say mê công việc, workmaniac, điên vì công việc, một dạng tâm thần ngày càng nhiều. Những người mắc chứng này dễ dẫn đến tự tử. Họ có rất nhiều tiền nhưng sẵn sàng tìm cái chết để giải thoát. Từ karoshi ở Nhật – chết khi đang làm việc – đã trở nên phổ biến. Hằng năm có cả chục ngàn ca như vậy.

Tôi vẫn thường nhận được những câu hỏi nhờ tư vấn, nói chỗ làm lương thì cao mà căng thẳng quá, chắc là phải đi tìm chỗ khác, không thể sống như vậy được nữa vì không tìm thấy niềm vui trong cuộc sống, không có thời gian cho bản thân, cho bạn bè, gia đình; áp lực công việc, áp lực deadline, đối tác… Có người nói thấy đầu óc như đang ở trên mây, không nhớ điều gì cả, trí óc quên đủ thứ và cuộc sống của họ bây giờ nó lôi thôi lắm, như Alzheimer dù tuổi hãy còn rất trẻ!

Lâu nay ta cứ nghĩ mình không có bệnh là mình khỏe nhưng điều đó là sai. Sức khỏe là tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well-being) về cả ba mặt thể chất, tâm thần và xã hội chớ không chỉ là không có bệnh hay tật. Nhiều khi ta trông thấy một người có thể chất rất chuẩn, đẹp trai, cao ráo nhưng anh ta có thể đang mắc bệnh tâm thần. Sức khỏe về mặt xã hội càng quan trọng: kẹt xe, ngập nước sao khỏe được. Các mối quan hệ xã hội, môi trường sống không an toàn, không an ninh, sao khỏe được.

Khi nghĩ rằng sức khỏe là chuyện của y tế là sai. Y tế chỉ có nghĩa “cứu tế về y khoa”, giúp đỡ những lúc ta ốm đau, bệnh hoạn còn sức khỏe là chuyện khác, sức khỏe là chuyện của mình. Có người nói rất đúng: “bác sĩ tốt nhất là chính mình”.

Một công ty quan tâm đến sức khỏe nhân viên không chỉ mở một phòng y tế, chờ khi nhân viên đau ốm thì vào cấp cứu, thuốc men. Trường học cũng vậy. Nhiều trường học hãnh diện có một phòng y tế trang bị thuốc men đầy đủ, có bác sĩ cho học sinh mỗi khi đau ốm hay tai nạn, nhưng rất thiếu sót. Bởi sức khỏe của học sinh chủ yếu là tâm sinh lý tuổi mới lớn, tuổi dậy thì, nên vấn đề của y tế học đường là tham vấn sức khỏe, giải quyết xung đột… Ngày nay nhiều trường đã tổ chức các lớp thiền, yoga cho học sinh. Anh quốc còn có chương trình đưa Thiền chánh niệm vào trường học: Mindfulness in School Project (MiSP) có hiệu quả tốt.

Phương pháp đơn giản để “Cân bằng cuộc sống” (Work-Life Balance) là vẽ một biểu đồ phân tích tình trạng sinh hoạt của mình để thấy chỗ nào đang bị lệch lạc như về công việc, tài chánh, học tập, giải trí, gia đình, bạn bè… Theo dõi biểu đồ đó từng thời gian, có thể thấy mình đang bị lệch về hướng nào, cần điều chỉnh ra sao.

Có một vài phương pháp cụ thể hơn để giải stress, ví dụ như yoga, thiền quán, thở bụng… Phương pháp thở bụng (Diaphragmatic breathing hay Abdominal breathing) đơn giản mà hiệu quả. Các bác sĩ nổi tiếng hiện nay như Dean Ornish hay Deepak Chopra (Mỹ) đang phát triển phương pháp này để chữa bệnh. Họ nghiên cứu trên hai nhóm bệnh nhân tim mạch, một nhóm uống thuốc bình thường, nhóm còn lại kết hợp thêm thở bụng thì thấy rõ ràng nhóm có thở bụng đạt kết quả tốt hơn (thống kê y học).

Ta biết khi stress kéo dài thì tuyến Pituitary ở não sẽ không tiết hormone tăng trưởng nên những trẻ bị căng thẳng quá trong học tập sẽ không lớn nổi. Stress làm Tuyến tụy tiết ra Glucagon làm giảm Insulin gây tiểu đường. Tuyến sinh dục cũng không phát triển được, không tiết DHEA bình thường. Đó là lý do tại sao đời sống tình dục ngày càng có vẻ yếu đi, yếu đến nỗi người ta phải dùng thuốc cường dương các thứ…

Một dấu hiệu quan trọng của stress nữa là giảm sút trí nhớ, luôn do dự, khó tập trung, suy nghĩ không logic, phán đoán sai, chỉ thấy mặt tiêu cực, mất định hướng, hoang mang, sợ hãi… hoặc buồn rầu, cô đơn, tâm tính bất thường…

Những dấu hiệu của stress về thể chất như nhức đầu, đau lưng, đau cột sống cổ… Đi bác sĩ đau đâu chích đó, hoặc can thiệp bằng mổ xẻ cũng không dứt hẳn. Vì gốc bệnh là do stress hoặc do tư thế ngồi làm việc, phải điều chỉnh.

Cần có một chế độ để nghỉ ngơi hợp lý. Nghỉ và ngơi là hai từ khác nhau. Ngơi là ngưng, ngưng hẳn. Nhiều khi nghỉ mà không ngơi. Cho nên, cần có nghỉ và ngơi thực sự. Chương trình đưa Thiền chánh niệm vào trường học (MiSP) nói trên có đề ra một công thức khá hay, mà tôi gọi là “Lá Bùa”, có thể dán bất cứ ở đâu để nhắc nhở mình. Đó là (.b).

Chấm (.) có nghĩa là Ngưng, Thôi, Dừng lại. Còn (b) là breath (thở chánh niệm) và hiện diện “ở đây và bây giờ”. Thực hiện được đã là rất tốt.

Giao tiếp rất quan trọng trong đời sống. Giao tiếp giữa người với người mà thành công sẽ tạo một môi trường lành mạnh cho sự phát triển cảm xúc và trí tuệ. Có 3 nguyên tắc chính: tôn trọng, chân thành và thấu cảm. Trong Bồ-tát thập hạnh, hạnh thứ 6 là “Thiện hiện”, đây chính là sự thấu cảm; hạnh thứ 8 là Tôn trọng và hạnh thứ 10 là chân thực. Nếu thực hành được ba hạnh này thì giao tiếp chắc chắn thành công.

Để có cuộc sống an lạc, tự tại, thì ta phải “từ bi” với mình, đừng cao vọng đòi hỏi xa xôi quá để bị hút vào, bị cuốn đi. Nhưng như vậy không có nghĩa là không phấn đấu để trở thành người hoàn thiện hơn. Trong thời đại người ta nói nhiều đến Siêu hiện đại như hiện nay, càng thấy rõ lời Phật dạy từ 2600 năm trước: vô thường, khổ, vô ngã… Phải vượt qua ái dục, chấp trước, phải “ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm”…, “viễn ly điên đảo mộng tưởng” thì mới có được cuộc sống an lạc, hạnh phúc.

BS Đỗ Hồng Ngọc