“Ngồi trên dầu mà vẫn đi xin xăng?” – nghịch lý khó nuốt
Việt Nam không phải là quốc gia “trắng tay” về dầu khí. Từ thềm lục địa phía Nam, những mỏ dầu từng mang lại nguồn thu lớn, từng được xem là “át chủ bài” của nền kinh tế. Đã có thời, người ta nói đến dầu khí như một niềm tự hào – thứ tài nguyên giúp đất nước có vị thế hơn trên bản đồ năng lượng.
Nhưng rồi, một nghịch lý dần hiện ra:
có dầu… nhưng vẫn thiếu xăng.
Thậm chí có lúc phải nhập khẩu, phải đi mua, thậm chí “xin” hỗ trợ từ bên ngoài.
Vì sao lại như vậy?
Thứ nhất, có dầu thô không đồng nghĩa với có xăng để dùng. Dầu khai thác lên phải qua lọc hóa mới thành xăng, dầu diesel… Trong khi đó, năng lực lọc dầu trong nước còn hạn chế, phụ thuộc vào vài nhà máy lớn. Chỉ cần một trục trặc, một lần bảo trì, là thị trường trong nước lập tức chao đảo.
Thứ hai, bài toán quản lý và điều hành. Giá xăng không hoàn toàn theo thị trường, mà bị điều tiết bởi nhiều yếu tố. Khi giá thế giới biến động, doanh nghiệp nhập khẩu lỗ, không mặn mà nhập hàng, dẫn đến thiếu nguồn cung. Cây xăng đóng cửa, người dân xếp hàng – hình ảnh không ai muốn thấy nhưng đã từng xảy ra.
Thứ ba, một phần tài nguyên được xuất đi dưới dạng thô, giá trị thấp, rồi lại nhập về sản phẩm đã qua chế biến với giá cao hơn. Một vòng luẩn quẩn: bán rẻ – mua đắt. Nếu không nâng cao công nghiệp chế biến, thì dù có tài nguyên, lợi ích thực sự vẫn rơi vào tay nơi khác.
Còn câu chuyện “đi xin xăng” – có thể không phải theo nghĩa đen hoàn toàn, nhưng lại phản ánh một tâm thế: tự chủ chưa đủ vững. Khi gặp khó khăn, vẫn phải trông chờ vào nguồn bên ngoài để ổn định trong nước.
Điều đáng suy nghĩ không phải là Việt Nam có bao nhiêu mỏ dầu, mà là: chúng ta đã tận dụng nó hiệu quả đến đâu?
Tài nguyên không phải là câu trả lời cuối cùng. Có những quốc gia không có giọt dầu nào nhưng vẫn dư thừa năng lượng. Ngược lại, có nơi “ngồi trên mỏ” nhưng vẫn loay hoay với bài toán thiếu hụt.
Vấn đề không nằm dưới lòng đất.
Mà nằm ở cách con người vận hành những gì lấy lên từ đó.
Nếu không thay đổi tư duy và cách làm, thì nghịch lý này sẽ còn lặp lại:
có tài nguyên… nhưng không có sức mạnh.
HongLam
