My Lan Pham
Eleanor Roosevelt 34 tuổi khi bà tìm thấy chúng ,một tập thư tình được giấu trong vali của Franklin. Ông đang hồi phục sau viêm phổi năm 1918, và bà chỉ đơn giản là dọn đồ cho chồng thì phát hiện ra sự thật: chồng bà đang ngoại tình với Lucy Mercer, nữ thư ký xã hội do chính Eleanor tuyển dụng và tin tưởng.
Sự phản bội là trọn vẹn. Bà đề nghị ly hôn. Mẹ ông dọa cắt nguồn tài chính. Các cố vấn chính trị cảnh báo điều đó sẽ hủy hoại sự nghiệp của ông. Vì vậy họ vẫn ở lại trong cuộc hôn nhân ấy ,nhưng Eleanor Roosevelt, người phụ nữ đã dành cả đời cố gắng để trở nên “đủ tốt”, đã ngừng cố gắng.
Khoảnh khắc đó không làm bà gục ngã. Nó giải phóng bà.
Nhưng để hiểu sự chuyển mình phi thường ấy, cần biết Eleanor Roosevelt là ai trước ngày hôm đó.
Bà sinh ra với tên Anna Eleanor Roosevelt ngày 11 tháng 10 năm 1884, trong giàu sang và đặc quyền nhưng phía sau là những tổn thương sâu sắc. Mẹ bà, Anna Hall Roosevelt, một mỹ nhân nổi tiếng New York, công khai gọi con gái là “Granny” vì cô bé quá nghiêm nghị, quá kém xinh. Những lời nhận xét về ngoại hình ấy đủ để phá vỡ lòng tự trọng của bất kỳ đứa trẻ nào.
Cha bà, Elliott Roosevelt, nghiện rượu. Eleanor yêu cha tha thiết ,ông là người duy nhất khiến bà cảm thấy được yêu thương nhưng căn bệnh khiến ông thất thường, vắng mặt, và phải vào viện điều trị. Khi Eleanor tám tuổi, mẹ mất. Chín tuổi, cha qua đời. Mười tuổi, bà thành trẻ mồ côi, được nuôi dạy bởi người bà lạnh lùng, nghiêm khắc.
Bà lớn lên với niềm tin rằng mình vốn dĩ không đáng được yêu. Rất nhút nhát, đầy mặc cảm, luôn sợ làm mọi người thất vọng.
Năm 19 tuổi, bà kết hôn với Franklin Delano Roosevelt ,người đàn ông đẹp trai, cuốn hút, và muốn cưới bà. Eleanor dốc sức trở thành người vợ hoàn hảo. Sáu người con trong mười năm. Quản lý sự nghiệp chính trị của chồng. Chủ trì các buổi tiếp khách dù luôn lo âu. Làm mọi điều xã hội mong đợi.
Rồi bà tìm thấy những lá thư chứng minh rằng “hoàn hảo” vẫn chưa đủ. Bà chưa bao giờ là đủ.
Nhưng nếu không thể có được tình yêu bằng cách trở nên hoàn hảo, thì bà sẽ sống là chính mình và làm những việc có ý nghĩa.
Năm 1921, Franklin mắc bệnh bại liệt khi mới 39 tuổi. Ngôi sao chính trị đang lên bỗng đứng trước nguy cơ chấm dứt sự nghiệp. Mẹ ông muốn ông rút về Hyde Park sống đời tàn tật. Eleanor ,khi ấy đã tìm thấy sức mạnh của chính mình ,kiên quyết không để ông bỏ cuộc.
Bà trở thành “đôi chân” của chồng. Bà dự những cuộc họp ông không thể đến. Bà diễn thuyết khi ông không thể đi xa. Bà trở thành cầu nối của ông với thế giới.
Và bà phát hiện mình làm điều đó rất xuất sắc.
Khi Franklin trở thành tổng thống năm 1933, Eleanor từ chối vai trò Đệ nhất phu nhân truyền thống chỉ tổ chức tiệc trà và mỉm cười trước ống kính. Bà trở thành điều nước Mỹ chưa từng thấy.
Bà tổ chức họp báo hằng tuần nhưng chỉ dành cho nữ phóng viên, buộc các tòa soạn phải tuyển phụ nữ nếu muốn tiếp cận Nhà Trắng. Hàng chục phụ nữ có sự nghiệp báo chí nhờ chiến lược nữ quyền ấy.
Bà viết chuyên mục “My Day” trên báo sáu ngày mỗi tuần suốt 27 năm. Bà kiếm tiền riêng, tự quản tài chính, có tiếng nói độc lập với chồng.
Bà đi khắp nước Mỹ trong thời kỳ Đại Khủng Hoảng. Xuống hầm mỏ than. Thăm trại lao động di cư. Gặp các lãnh đạo công đoàn và nhà hoạt động dân quyền. Franklin gọi bà là “đôi mắt và đôi tai của tôi”. Các cố vấn gọi bà là “kẻ xen vào”. Bà không quan tâm.
Mật vụ ghét bảo vệ bà vì bà luôn đến những nơi họ cho là nguy hiểm ,khu dân cư người da đen, các cuộc đình công, vùng nghèo đói. Bà tin công việc của mình quan trọng hơn sự an toàn cá nhân.
Rồi đến năm 1939. Marian Anderson, một trong những giọng ca opera vĩ đại nhất thế giới, bị từ chối biểu diễn tại Constitution Hall ở Washington, D.C., chỉ vì bà là người da đen. Tổ chức Daughters of the American Revolution áp dụng chính sách “chỉ dành cho người da trắng”.
Eleanor Roosevelt là thành viên của tổ chức này. Bà có thể im lặng. Nhưng bà đã công khai từ chức trong một bức thư gây chấn động:
“Tôi hoàn toàn không đồng ý với thái độ từ chối Constitution Hall đối với một nghệ sĩ vĩ đại. Quý vị đã có cơ hội dẫn dắt theo hướng tiến bộ, nhưng tổ chức của quý vị đã thất bại.”
Sau đó bà góp phần tổ chức một sự kiện chưa từng có: buổi hòa nhạc miễn phí trên bậc thềm Đài tưởng niệm Lincoln.
Ngày 9 tháng 4 năm 1939, 75.000 người tụ tập để nghe Marian Anderson hát. Đó trở thành một trong những khoảnh khắc dân quyền mạnh mẽ nhất trước khi phong trào dân quyền bùng nổ bởi Eleanor Roosevelt đã dùng đặc quyền của mình để tạo ra công lý.
Các lời đe dọa giết người đến ngay sau đó. FBI lập hồ sơ theo dõi bà. Báo chí bảo thủ gọi bà là cộng sản. Những người ủng hộ phân biệt chủng tộc ở miền Nam căm ghét bà. Bà vẫn tiếp tục làm việc.
Bà vận động luật chống lynching. Ủng hộ công đoàn. Thúc đẩy quyền phụ nữ và bình đẳng chủng tộc ,những lập trường khiến bà vừa được ngưỡng mộ nhất vừa bị ghét bỏ nhất nước Mỹ.
Khi Franklin qua đời năm 1945, mọi người nghĩ bà sẽ nghỉ hưu. Bà đã 60 tuổi, làm Đệ nhất phu nhân suốt mười hai năm.
Nhưng bà bắt đầu công việc quan trọng nhất đời mình.
Tổng thống Truman bổ nhiệm bà vào Liên Hợp Quốc. Năm 1946, bà trở thành Chủ tịch Ủy ban Nhân quyền LHQ, phụ trách soạn thảo một tuyên ngôn nhân quyền toàn cầu ,xác định những quyền cơ bản cho mọi con người.
Đó là nhiệm vụ gần như bất khả thi. Các nhà ngoại giao từ hàng chục quốc gia với hệ thống hoàn toàn khác nhau phải đồng thuận về những nguyên tắc chung. Chiến tranh Lạnh đang bắt đầu. Mỹ và Liên Xô đã đối đầu.
Eleanor dành hai năm thương lượng, thuyết phục, thỏa hiệp, đấu tranh. Những ngày làm việc 18 giờ. Tự học ngoại giao quốc tế. Không bao giờ bỏ cuộc.
Ngày 10 tháng 12 năm 1948, Đại hội đồng LHQ thông qua Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền. Eleanor là người dẫn dắt văn kiện ấy vượt qua mọi trở ngại.
Tuyên ngôn trở thành nền tảng của luật nhân quyền quốc tế. Nó được dịch ra hơn 500 ngôn ngữ. Truyền cảm hứng cho các phong trào công lý khắp thế giới.
Eleanor Roosevelt cô gái từng bị nói là xấu xí và vô giá trị, người vợ bị phản bội, người phụ nữ từng tin mình không đủ ,đã góp phần tạo nên một văn kiện định nghĩa phẩm giá con người cho toàn thế giới.
Bà làm việc cho đến vài tuần trước khi qua đời năm 1962, hưởng thọ 78 tuổi. Bà không bao giờ ngừng viết, nói, đi, và đấu tranh.
Tổng thống Truman gọi bà là “Đệ nhất phu nhân của thế giới”. Tổng thống Kennedy nói bà là một trong những phụ nữ vĩ đại nhất lịch sử Mỹ. Nhưng khi còn sống, hàng triệu người ghét bà vì bà không chịu im lặng và chỉ làm cảnh.
Bà từng bị gọi là cô gái xấu xí nhất New York. Chồng ngoại tình với chính người làm việc cho bà. Và rồi bà trở thành người phụ nữ quyền lực nhất nước Mỹ.
Bà đã định nghĩa lại vai trò của một Đệ nhất phu nhân. Đấu tranh cho quyền dân sự khi điều đó rất nguy hiểm. Góp phần viết nên Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền.
Tất cả bắt đầu từ khoảnh khắc sự phản bội khiến bà ngừng tìm kiếm sự chấp nhận và bắt đầu đòi hỏi công lý.
Theo Incredible and Strange Everything
My Lan Phạm
