Category: Tin Việt Nam

Tôi mới quay trở lại huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng do bà con ở đây nhờ tôi tới tư vấn đấu tranh chống lại giặc môi trường.

Ô nhiễm môi trường nặng nề là một nguyên nhân khiến người dân ở Thuỷ Nguyên, Hải Phòng phải bỏ xứ mà đi? (Ảnh: Đỗ Cao Cường)

Tôi cũng rất buồn khi nghe bà con nói là họ không hề biết đến những người đấu tranh nổi tiếng nhất hiện nay – những người đã được nhiều tổ chức nước ngoài tôn vinh, trao thưởng. Chỉ có số ít người đến với họ nhưng cuối cùng cũng phản bội, làm tiền. Vậy là, công cuộc khai sáng trí tuệ mới chỉ dừng ở việc ngồi một chỗ hát cho nhau nghe, hát cho những người đang sống và đã biết.

Trước khi đi tôi có tìm hiểu về hội Liên lạc Việt kiều Hải Phòng, hội này có ba chi hội Việt kiều quận, huyện thì huyện Thủy Nguyên nằm trong số đó, để thấy rằng lượng Việt kiều ở Thuỷ Nguyên đông đến mức nào. Tiêu biểu là xã Lập Lễ – một trong những xã có số lượng chị em lấy chồng nước ngoài đông nhất cả nước.

Người kết hôn giả, người vượt biên trái phép, người xuất khẩu lao động hợp pháp và cũng có người “cắm nhà” cho con đi du học…

Có người đi do hoàn cảnh, có người lo làm ăn nhưng cũng có người dính vòng lao lý, có người chết trên biển và có người gửi tiền về cho người thân đập phá, sau khi trở về tiền mất tật mang gia đình đổ vỡ, lần trở về cũng là lần chia ly.

Cũng có người trở về quê với vẻ mặt kiêu ngạo, khinh đời, nhưng xét cho cùng, sự ra đi nào cũng chất chứa những nỗi buồn, sự đáng thương – thân phận người Việt cùng tấn bi kịch cuộc đời.

Không ai muốn mình phải tha hương cầu thực hay kết hôn với người lạ, bất đồng cả về ngôn ngữ lẫn tư duy, cũng tại hệ thống bất lực, quan chức bất tài, báo chí độc quyền, giáo dục độc đoán đã đẩy con người ta vào bước đường cùng.

Từ dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, tôi được biết Việt Nam liên tục lọt top 10 nước nhận kiều hối nhiều nhất thế giới, nguồn tiền đó không đến từ đâu khác mà đến từ chính các quốc gia, nhóm người bị quy cho là phản động, thế lực thù địch hay tư bản giãy chết.

Và cuối cùng…

GDP bình quân đầu người đã bị Lào vượt, tấm hộ chiếu ngày càng rẻ mạt, tài nguyên thiên nhiên từ thời dựng nước đã bị khai phá đến cùng kiệt chỉ trong một thời, tài sản của hàng triệu người nằm trong tay một số, thu không bù chi và nếu cứ để cho con nghiện quản lý… chẳng mấy chốc vỡ nợ công, viễn cảnh Venezuela chẳng xa. Ô nhiễm hoành hành, mỗi năm Việt Nam không chỉ có 165 ngàn ca ung thư mới (chắc chắn số liệu không đầy đủ vì nhiều bệnh nhân ung thư cho tôi biết họ giấu bệnh, cũng không thấy ai đến lấy số liệu), các làng ung thư mọc lên cùng những dân oan ngày càng nhiều…

Tôi tới xã Minh Tân, huyện Thuỷ Nguyên vào một buổi chiều tàn, bức tranh sơn thuỷ hữu tình hiện ra trước mắt. Nhưng càng đi sâu, tôi càng sợ hãi vì sự sống ở đây đang có dấu hiệu kết thúc, bức tranh xám xịt như cuộc đời của chú cá nhiễm kim loại nặng nằm trên thớt.

Những người dân khốn khổ ở đây cho tôi biết buổi tối đi ngủ, đóng kín cửa rồi họ vẫn phải đeo khẩu trang, người chết do ung thư không đếm hết, có rất nhiều sát nhân môi trường vây quanh, không chỉ vây quanh mỗi cái xã Minh Tân khốn khổ, tội nghiệp này.

Nhà máy xử lý chất thải Minh Tân thuộc chi nhánh Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ kho vận Phú Hưng vẫn ngày ngày phát tán mùi hôi thối ra toàn khu vực, hố chôn lấp chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp rộng hơn 2 ha, người dân phải tập trung lập bốt, chặn không cho xe chở rác vào bãi chôn lấp vì nước rỉ rác chảy ra sông Thải khiến cá chết hàng loạt, đầu độc nguồn nước uống, mặt nước màu vàng khè có dấu hiệu nhiễm kim loại.

Chẳng hề có công nghệ xử lý chất thải hiện đại, rác không được phân loại – từ hộ gia đình cho tới lúc chôn lấp, không có miếng lót đặc thù nào để ngăn rác với đất, tất cả vô tư thẩm thấu vào nguồn nước ngầm.

Theo người dân, hầu hết chất thải rắn đều được mang về đây xử lý, với sự xuất hiện của nhiều nhân công Trung Quốc.

Và đâu chỉ có một, nhà máy xử lý rác thải của Công ty TNHH Thương mại dịch vụ Toàn Thắng cũng khiến bà con nơi đây cảm thấy sợ hãi, họ cho biết doanh nghiệp này đốt rác trộm vào ban đêm khiến nhiều cụ già, em nhỏ khó thở, mắc nhiều bệnh liên quan tới đường hô hấp. Nếu không xử lý theo dây chuyền hiện đại thì chắc chắn việc để lộ thiên, đốt rác thải công nghiệp, sinh hoạt độc hại sẽ kèm theo điôxin, khí axit và kim loại nặng…. người yếu chết trước, người khoẻ chết sau và những thế hệ dị tật ra đời.

Và đâu chỉ có hai, người dân còn tố cáo lãnh đạo Trung tâm GD & LĐ xã hội Gia Minh đã biến trung tâm này thành nơi tái chế chất thải nguy hại bậc nhất thành phố cảng. Hàng trăm học viên cai nghiện đã từng bỏ trốn và tố Trung tâm GD & LĐ xã hội Gia Minh trên danh nghĩa dạy họ học nghề nhưng thực chất bắt họ làm các công việc độc hại ở lò đốt, phân xưởng tái chế nhựa – được Trung tâm GD & LĐ xã hội Gia Minh ký hợp đồng với một số doanh nghiệp trên địa bàn, các học viên không được thanh toán tiền công, còn phải khai thác đá “chui”, nghiền đá rất độc hại và nguy hiểm.

Người dân tâm sự rằng các nhóm lợi ích khai thác đá khiến khói bụi, bom mìn làm rung chuyển nhà cửa, lăng mộ trong khi chưa đền bù thoả đáng cho bà con…

Nói chung, dù đến bất cứ nơi đâu trên mảnh đất Việt Nam này tôi cũng đều phát hiện nhiều sai phạm cùng những câu chuyện đẫm nước mắt, nếu cấu kết với các nhóm lợi ích tôi đã trở nên giàu có và ít gặp nguy hiểm. Nhưng không, tôi muốn sống cuộc đời ngẩng cao đầu và tôi mong người Việt nếu ra đi thì cũng phải ngẩng cao đầu.

Tôi hy vọng chính quyền Việt Nam cùng mỗi một thân phận trong đất nước này hãy nhìn lại chính mình, các bạn đã làm gì để cho những người đồng bào khốn khổ tội nghiệp phải tìm mọi cách ra đi, dù biết rằng bản thân sẽ chết bất cứ lúc nào.

Không ai muốn bỏ lại người thân, quê hương của mình để đến những nơi lạ nước lạ cái. Chắc hẳn phải khổ lắm, nghiệt ngã, đau đớn lắm họ mới phải ra đi.

Sông có khúc, người có lúc, ai rồi cũng phải chết, tôi hy vọng tất cả hãy hồi tâm chuyển ý, làm một điều gì đó chuộc lại lỗi lầm, để những thân phận còn sống sót trong cái đất nước này có một ngày ngẩng cao đầu bước chân ra thế giới. Và dù có đi đâu, đến một lúc nào đó họ còn muốn quay về.

Đỗ Cao Cường (Phóng viên):01

Ở thời mà đất nước chứng kiến giai đoạn “bình yên” có thể nói là lâu dài nhất kể từ thế kỷ 20 đến nay, những giọt nước mắt ly hương vẫn chưa cạn. Nếu không kể những người giàu có đi “tỵ nạn” để mong tương lai con cái tốt hơn, và thành phần quan chức tham nhũng cuốn gói trốn chạy, thì nhóm đối tượng với tỷ lệ đáng kể tìm mọi cách để đi khỏi quê hương lại chính là những người nghèo hoặc cực nghèo. Vừa nghèo vừa ít học. Nhiều trường hợp được khảo sát chi tiết cho thấy họ không còn bất kỳ chọn lựa nào khác là phải đi. Đi với hy vọng đổi đời, qua con đường buôn lậu người, với cái giá không hề rẻ.

Chưa có thống kê chính xác số người Việt bị đẩy vào các đường dây buôn người trên con đường di trú bất hợp pháp nhưng ghi nhận mới của Salvation Army, nơi tiếp xúc trực tiếp các nạn nhân, cho thấy rằng, tỷ lệ người Việt được nhắc đến đối với Salvation Army từ tháng 7-2018 đến tháng 7-2019 là nhiều hơn bất kỳ quốc tịch nào khác. Trong thời gian nói trên, Salvation Army đã làm việc với 209 người đến từ Việt Nam, tăng 248% so với số nạn nhân trước đó 5 năm. Tổ chức từ thiện ECPAT (End Child Prostitution and Trafficking) cũng cho biết có một sự tăng vọt số nạn nhân người Việt, từ 135 người năm 2012 lên 704 người năm 2018 (The Guardian 25-10-2019).

Việt Nam cũng “duy trì” “vị trí” như một trong những “quốc gia nguồn” về nạn nô lệ thời hiện đại tại Anh. Ít nhất 3.187 nạn nhân Việt Nam đã được ghi nhận tại Anh kể từ năm 2009 đến nay. Khoảng 362 nạn nhân trẻ em Việt Nam (được đưa đến bằng đường dây buôn lậu người) đã được phát hiện tại Anh năm 2017, tăng hơn 1/3 so với năm 2016 (Reuters 6-3-2019). “Nạn nhân trẻ em” – chi tiết này cho thấy có không ít người hoặc đã mang theo cả con mình trên con đường di trú lậu hoặc chấp nhận để con mình ra đi không chỉ để cứu chính nó mà còn mang lại sự sống cho những người còn ở lại quê nhà.

Nghèo không là nguyên nhân lớn nhất và duy nhất khiến nhiều người dân tại các vùng “chó ăn đá, gà ăn sỏi” thuộc các tỉnh cực nghèo như Hà Tĩnh hoặc Quảng Bình phải đi. Thế giới có nhiều nước nghèo. Châu Á có nhiều quốc gia nghèo. Ấn Độ có nhiều bang cực nghèo. Một nước nghèo như Philippines hẳn nhiên cũng có nhiều người “thiếu hiểu biết” đối diện nguy cơ trở thành nạn nhân bị dụ dỗ. Tuy nhiên, Việt Nam – quốc gia được đánh giá “liên tục thoát nghèo” – lại phải chứng kiến tình trạng di cư lậu ngày càng tăng. Họ đi khắp nơi, từ Ukraine đến Đức, từ Pháp đến Ba Lan, từ Anh đến Mỹ, từ Philippines đến Thái Lan…

Báo cáo Precarious Journeys: Mapping Vulnerabilities of Victims of Trafficking from Vietnam to Europe dài 135 trang, do Anti-Slavery International, ECPAT UK và Pacific Links Foundation thực hiện (công bố thượng tuần tháng 3-2019), đã không những thuật chi tiết liên quan các đường dây buôn lậu người mà còn cho thấy tại sao một số người nghèo Việt Nam chọn con đường nghiệt ngã và đau đớn khi rời quê hương. Kinh tế, chính trị, môi trường và văn hóa, tất cả đều trở thành những yếu tố có liên kết với nhau, tạo nên bức tranh phức tạp vẽ lên diện mạo những người ra đi.

Nó đồng thời tạo nên sự tương đồng với một bức tranh khác cũng xảy ra với người dân ở một nước mà Việt Nam theo đuổi mô hình chính trị lẫn kinh tế gần tương tự là Trung Quốc. Dường như sự “thiếu hiểu biết” và “ngây thơ tin vào sự đổi đời bằng cách đi khỏi đất nước” của người Việt không giống người dân quốc gia nào khác ngoài Trung Quốc? Các tổ chức buôn người dĩ nhiên đáng lên án nhưng tại sao chúng thường nhắm vào người dân Việt Nam và Trung Quốc hơn là dân các nước khác? Chúng tìm thấy ở các “đối tượng” này có điểm gì chung?…

Đừng lấy sự “thiếu hiểu biết” của người dân để biện minh như là lý do hàng đầu khiến họ trở thành nạn nhân của các tổ chức buôn người. Hãy tìm cách trả lời thật chính xác vì sao họ thiếu hiểu biết, nguyên nhân nào khiến họ thiếu hiểu biết, và làm thế nào để chặn đứng những cuộc ra đi khi không thể mang lại công ăn việc làm cho những người khốn cùng này. Không thể xem kiều hối là nguồn tiền đóng góp cho kinh tế quốc gia khi cùng lúc không quan tâm mồ hôi nước mắt của những người gửi tiền về. Không có thái độ nào vô lương tâm bằng việc khước từ trách nhiệm và đổ hết lỗi lên đầu người dân, đặc biệt người nghèo. Điều đó chẳng khác gì như muốn dội lên đầu người nghèo một gáo nước lạnh: “Mày ngu thì mày chết. Không phải lỗi của tao!”.

Với một số địa phương, nghèo thôi chưa đủ. Cuộc sống vốn dĩ khốn khổ của họ còn bị giáng thêm một cú khiến thêm khánh kiệt: ô nhiễm môi trường. Các cuộc ra đi liên tiếp của dân Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình, Hải Phòng… không phải mới đây. Hiện tượng này đã xảy ra từ nhiều thập niên trước. Tuy nhiên, tỷ lệ tăng đột ngột số nạn nhân có nguyên quán Hà Tĩnh, như được ghi nhận của Mimi Vu – chuyên gia hàng đầu về tình trạng buôn người Việt (khi cô quan sát các trại tỵ nạn tại Bắc nước Pháp vào giữa tháng 10-2019) – cho thấy thêm, cuộc khủng hoảng môi trường đã đẩy nhanh tốc độ “chạy trốn” của người dân những khu vực này.

Chính phủ Việt Nam thừa nhận vụ ô nhiễm Formosa làm chết ít nhất 115 tấn cá, phá hủy 200 hecta san hô, gây ảnh hưởng cuộc sống 200.000 người trong đó có 41.000 ngư dân. Và chính phủ cũng đã “nỗ lực khắc phục”. Hai năm sau vụ Formosa, báo Chính Phủ (17-5-2018) cho biết:

“Thực hiện chính sách hỗ trợ khẩn cấp cho người dân bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường…, 19.335,374 tấn gạo đã được cấp cho 214.840 người thuộc các hộ gia đình bị ảnh hưởng trực tiếp bởi sự cố môi trường biển với mức 15 kg gạo/người/tháng trong thời gian 6 tháng…; hỗ trợ khẩn cấp 101,36 tỷ đồng để người dân mua giống, sửa chữa tàu, thuyền…; hỗ trợ lãi suất vay ngân hàng…, hỗ trợ 70% giá trị hàng hải sản tiêu hủy… Tính đến ngày 10-5-2018, tổng kinh phí các tỉnh đã phê duyệt để chi trả bồi thường thiệt hại là 6.490,2 tỷ đồng (Hà Tĩnh: 1.748,1 tỷ đồng; Quảng Bình: 2.759 tỷ; Quảng Trị: 1.017,1 tỷ; Thừa Thiên-Huế: 966 tỷ). Đến nay đã chi trả 6.403 tỷ cho người dân, tương đương 98,7% so với số tiền đã phê duyệt…; Quỹ quốc gia về việc làm đã cho 2.384 dự án vay vốn tạo công ăn việc làm cho 3.279 người lao động…”.

Tuy nhiên, việc “khắc phục hậu quả” dường như không giải quyết tận cùng vấn đề. Nó không làm lu mờ một thực tế khác. Báo cáo “Precarious Journeys” cho biết, từ tháng 12-2016 đến tháng 5-2018 – gần bằng thời gian mà chính quyền “khắc phục sự cố” – số di dân bất hợp pháp gốc từ Hà Tĩnh nhập vào Anh đã tăng đột ngột. Cũng cần nhắc lại, ba tháng trước bài báo Chính Phủ, chính quyền đã xử Hoàng Bình, một trong những nhà hoạt động lên tiếng mạnh mẽ vụ khủng hoảng Formosa, với bản án 14 năm tù. Không phải tự nhiên mà yếu tố “tự do bị hạn chế” (“limited freedoms”) đã được “Precarious Journeys” đề cập như một trong những lý do khiến không ít người Việt ra đi. Ngay thời điểm hiện tại, có không ít người Việt, chưa được cơ quan hoặc tổ chức nào ghi nhận con số chính xác, đang trốn tại Thái Lan và Philippines như những nạn nhân tỵ nạn chính trị.

Bất luận thành phần ra đi là ai và đi bằng cách gì, hiện tượng rời bỏ quê hương, “chết cũng đi”, chưa hề dừng lại sau gần nửa thế kỷ “đất nước thống nhất”, cho thấy một điều không thể phủ nhận: chính quyền đang cai trị là một chính quyền thất bại. Để duy trì chế độ, nhà cầm quyền đã phải trả cái giá quá đắt, khi họ “thành công” trong việc áp đặt chính sách giáo dục nhồi sọ nhưng phải lãnh hậu quả và khiến người dân cùng lãnh hậu quả là đất nước ngày càng thiếu hụt nhân tài; khi họ “thành công” trong chính sách xóa đói giảm nghèo nhưng cùng lúc đẩy sự bất công lên đến mức không thể kinh khủng hơn; khi họ “thành công” trong “định hướng” kinh tế và kêu gọi đầu tư nhưng họ thờ ơ hoặc bất lực trong chính sách kiểm soát môi trường; khi họ “thành công” dựng nên những đô thị lộng lẫy nhưng thất bại trong việc ngăn chặn những cái chết tức tưởi của những người tận cùng dưới đáy xã hội; khi họ “thành công” tạo ra được một nhóm thiểu số trung thành nhưng thất bại tuyệt đối trong việc xây dựng niềm tin đối với đa số người dân…

Tương lai nào cho đất nước? Không ai có thể hình dung. Không thể hình dung tương lai một quốc gia cũng như nó sẽ sống và phát triển như thế nào, khi nó dường như đang chết, khi niềm tin dành cho đất nước đã chết.

Mạnh Kim