Việt Nam lại có… vua như thời… Trung cổ? (VOA)

Việt Nam lại có… vua như thời… Trung cổ?

19/02/2021

(Hình: Trích xuất từ Vietnamnet.vn)

Hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam đang hối hả sửa chi tiết ông Nguyễn Phú Trọng dâng hương tưởng niệm các… tiên đế (1) thành dâng hưởng tưởng niệm các… bậc tiền nhân (2).

Về ngữ nghĩa, chỉ có Thiên tử của một triều đại mới gọi ông, cha của mình, vốn cũng từng làm… đế như mình là… tiên đế! Chuyện nhiều cơ quan truyền thông nhà nước loan báo ông Trọng dâng hương tưởng niệm… tiên đế không phải là lỗi kiến thức. Đó là vấn đề về nhận thức nên không có cá nhân nào trong hệ thống truyền thông chính thức dám tự tiện sửa hai từ… tiên đế khi loan tin về sự kiện ông Trọng dâng hương tưởng niệm, trồng cây lưu niệm tại Hoàng thành Thăng Long nhân dịp đầu Xuân Tân Sửu!

Việc hệ thống truyền thông sau đó sửa… tiên đế thành… các bậc tiền nhân chỉ là chuyện… chẳng đặng đừng sau khi dân chúng đồng loạt… chỉ trích và điều đó làm méo mó cả hình ảnh của… Hoàng thượng, lẫn… triều đình.

Trong một xã hội thật sự dân chủ, chắc chắn sẽ không có chuyện hệ thống truyền thông đưa tin giống nhau, sau đó được lệnh cùng sửa mà không xin lỗi, không giải thích vì sao lại thế! Hiện tượng này chỉ có thể xảy ra ở những quốc gia theo thể chế quân chủ.

Cần phải nói thêm, vào thời điểm này vẫn còn một số quốc gia có vua. Tuy nhiên vị trí, vai trò, hoạt động của những vị vua ở các xứ ấy phải theo Hiến pháp, pháp luật (quân chủ lập hiến). Chỉ có thời Trung cổ, vua mới đứng trên tất cả và trở thành cá nhân toàn quyền định đoạt đúng – sai, phải – trái (quân chủ chuyên chế). Về lý thuyết, Việt Nam đã từ bỏ chế độ quân chủ cách nay 76 năm sau khi Hoàng đế Bảo Đại thoái vị hồi 1945 nhưng trên thực tế, Việt Nam đang có vua và bản chất thể chế là một kiểu… quân chủ chuyên chế!

Đó là lý do không có bất kỳ đảng viên nào của đảng CSVN hay công dân nào của Cộng hòa XHCN Việt Nam có quyền tư nghị về phát biểu hay hành vi của Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch Nhà nước Nguyễn Phú Trọng. Đó cũng là lý do cả hệ thống chính trị, lẫn hệ thống công quyền tại Việt Nam không những không dám can gián, điều chỉnh mà vừa phải răm rắp tuân theo, vừa phải tán dương tất cả các chỉ đạo, hành động của “đồng chí” Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch Nhà nước!..

***

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng dâng hương tưởng niệm các “tiên đế” tại Hoàng thành, Thăng Long. Ảnh: TTXVN

Cách nay ba năm, vào dịp Tết Mậu Tuất (2018), khi toàn bộ hệ thống chính trị, hệ thống công quyền tiếp tục thực hiện truyền thống… Tết trồng cây, ông Trọng từng phát biểu đại loại thế này:

… Chúng tôi nêu ý định năm nay là một cái Tết trồng cây bảo vệ rừng vì phá rừng nhiều quá nhưng phải làm sao cho thiết thực! Cứ cầm cái xẻng nghêu ngao. Cầm ra mút cán… người ta trông là biết ông này không trồng cây. Gảy gảy tí đất, chân thì đi giầy, xong lại đưa cái khăn với chậu nước… phản cảm quá! Rồi cây thì to đùng xây sẵn mấy vòng xung quanh rồi! Điều đó đã nói rồi nhưng dưới địa phương ‘nó’ không chịu chuyển. ‘Nó’ cứ chuẩn bị sẵn! Thậm chí cái cán xẻng – tôi nói nhiều lần lắm rồi – mà ‘nó’ cứ quấn xanh xanh, đỏ đỏ… rồi trồng cây phải đi găng tay này, xong rồi có người đưa cho cái khăn lau tay… Tôi bảo ‘không’, tớ nông dân quen rồi phủi cái là sạch rồi (3)

Năm nay – Tết Tân Sửu (2021) – đích thân ông Trọng thản nhiên làm đúng những gì ông đã lớn tiếng phê phán: Cũng… đi giày, cũng… cầm xẻng gảy gảy tí đất để trồng một… cái cây to đùng. Không có bất kỳ ai trong hệ thống chính trị, hệ thống công quyền, hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam dám gọi đó là… phản cảm và… không thiết thực. Tất cả cùng hoan hỉ xem việc ông Trọng dâng hương tưởng niệm các… tiên đếtrồng cây là… sự kiện chính trị quan trọng.

Ông Trọng trồng cây ngày Tết. Ảnh: VOV

Xét theo logic về nhận thức, nếu không tự xem mình là bề trên của hệ thống chính trị, hệ thống công quyền, ông Trọng sẽ không phô bày sự trịch thượng, gọi những hệ thống này ở các địa phương là… “nó”. Càng không dễ dãi chỉ trích “nó” đã làm đúng những gì chính ông cũng làm! Chỉ có tự xem minh như… vua, tự tin vì được trọng kính như… vua mới vừa lớn tiếng đề cao… đạo đức, buộc… nêu gương, tuyên bố tiến hành… tự chỉnh đốn, vừa chà đạp các qui định của Hiến pháp và pháp luật. Chẳng hạn, tuy thường xuyên tham dự các sự kiên qui tụ nhiều người song ông không mang khẩu trang dù hành vi này vi phạm các qui định phòng dịch hiện hành.

Bởi hệ thống chính trị, hệ thống công quyền, hệ thống truyền thông chính thức mặc định ông Trọng là… vua nên không ai dám nhắc, nói gì đến việc lập hay yêu cầu lập biên bản vi phạm hành chính, phạt ông bao nhiêu trong mức phạt từ một đến ba triệu đồng (4)!

***

Tiếng là một quốc gia theo thể chế cộng hòa nhưng việc rẽ theo hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo ra cho Việt Nam những ông vua như ông Trọng. Xã hội Việt Nam có khác gì xã hội trong “Bộ quần áo mới của Hoàng đế” mà Andersen từng kể với thiếu nhi (5).

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Việt Nam tuyên bố thủ tiêu nhiều thứ, bao gồm cả… phong kiến nhưng khi công khai xác định, tự diễn biến, tự chuyển hóa – vốn là qui luật có tính nền tảng của tiến hóa, tiến bộ và văn minh thì làm sao Cộng hòa XHCN Việt Nam có thể có hệ thống chính trị, hệ thống công quyền, cũng như những công dân đúng nghĩa của một nền cộng hòa? Còn tin, còn chấp nhận kiểu tuyên truyền, tự diễn biến, tự chuyển hóa, tự điều chỉnh cho phù hợp với tiến trình phát triển chung của nhân loại là… thù địch và phản động, đồng nghĩa với đồng tình chấp nhận thân phận… thần dân! Chấp nhận đặt hiện tại và tương lai vào tay những… ông vua thời… Trung cổ.

Chú thích

(1) https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/chinh-tri/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-trong-cay-tai-hoang-thanh-thang-long-713412.html

(2) http://baochinhphu.vn/Thoi-su/Tong-Bi-thu-Chu-tich-nuoc-Nguyen-Phu-Trong-trong-cay-tai-Hoang-thanh-Thang-Long/423335.vgp

(3) https://www.youtube.com/watch?v=6bfs2JY8L1o&ab_channel=NguyenMinh

(4) https://tuoitre.vn/do-hoa-vi-pham-phong-chong-dich-covid-19-bi-phat-the-nao-20210217155739501.htm

(5) https://vi.wikipedia.org/wiki/Bộ_quần_áo_mới_của_hoàng_đế

Vở kịch ngày một đắc giá

Vở kịch ngày một đắc giá

Bởi  AdminTD

 

Đỗ Ngà

21-2-2021

Trò chơi quyền lực trong đảng Cộng sản có thể tóm tắt như sau: đấu đá, đàm phán, ngã giá, chốt nhân sự và diễn kịch.

Đấu đá diễn ra suốt 5 năm, có người bị loại vì bỗng dưng nhiễm căn bệnh bí ẩn rồi chết hoặc rút lui khỏi sân khấu chính trị, có người bị đánh bật ra khỏi sân khấu bằng công cụ “chống tham nhũng” v.v…

Sau khi đánh đấm biết giò biết cẳng của mỗi phe thì họ kéo nhau lên bàn đàm phán. Trên bàn đàm phán ấy họ sẽ ngã giá với nhau, cò kè bớt một thêm hai. Nếu chưa ưng ý họ đánh nhau tiếp rồi lại kéo nhau lên bàn đàm phán và ngã giá. Cứ như vậy công việc “vừa đánh vừa đàm” kéo dài khoảng 2 năm.

Ở nhiệm kỳ 13 này, ngày chốt nhân sự là ngày 18/1/2021. Đại Hội Đảng chỉ là vở kịch đầu tiên trong hàng loạt vở kịch mà ĐCS sẽ phải diễn sau khi chốt nhân sự, nó diễn ra y hệt như kịch bản đã được lan truyền trước đó.

Vở kịch đại hội đảng bị đảng giấu nhẹm chi phí, tuy nhiên người dân phải biết rằng, vở kịch hoành tráng với 6.000 binh lính, với đủ thứ khí tài thì chắc chắn nó không hề rẻ. Nó phải đắt giá hơn rất nhiều vở kịch bầu cử Quốc hội và HĐND sắp tới đây.

Cách đây 10 năm, vở kịch bầu cử Quốc hội và HĐND đã đốt hết 700 tỷ đồng tiền thuế của dân, tương đương với 33 triệu đô la thời đó. Tuy nhiên, cách đây 5 năm, khi diễn lại vở kịch này thì họ lại đốt đến 3.600 tỷ đồng tiền thuế của dân, tương đương 156,5 triệu đô la. Nghĩa là sau 5 năm, chi phí vở kịch đắt gấp gần 5 lần.

Được biết, tổng số đơn vị hành chính của Việt Nam sau 5 năm vẫn như cũ, nhưng tiền chi ra cho vở kịch tăng lên gấp 5 lần, điều đó cho thấy, quan chức CS kiếm chác rất đậm trong vở kịch bầu cử này.

Theo dự kiến thì ngày 23/5/2021 sẽ diễn ra vở kịch bầu cử Quốc hội và HĐND nhưng nay báo chí nhà nước đã bắt đầu cho chạy quảng cáo: nào là đại diện được ý chí, nguyện vọng của nhân dân; nào là người có đức có tài bla bla bla… tuy nhiên ai cũng biết cái gọi là “đại biểu Quốc hội và HĐND” ấy chỉ là những diễn viên đã được chọn sẵn và phân vai rồi chỉ cần đợi đến ngày 23/5/2021 là họ vào vai “tân đại biểu” thôi. Và kết quả chung cuộc thì ai cũng biết là Quốc hội sẽ có khoảng 95% là đảng viên ĐCS.

Không biết vở kịch cũ sắp đem ra diễn lại ấy sẽ đốt của dân bao nhiêu tiền, có lẽ là không dưới 3.600 tỷ đồng như cách đây 5 năm. Khi Bộ tài Chính duyệt chi phí cho vở kịch, chắc chắn rằng rất nhiều kẻ trong chính quyền cộng sản đang hóng để đớp chút ít trong số tiền dựng kịch này. Đúng là “ăn của dân không chừa một thứ gì”. Bất cứ điều gì họ cũng có thể kiếm chác được, vì họ là cộng sản nên trong họ không có gì ngoài lòng tham và gian trá.

______

Tham khảo:

https://vnexpress.net/chi-700-ty-dong-cho-bau-cu-quoc-hoi-hdnd-2193682.html

https://thanhnien.vn/thoi-su/de-xuat-chi-3600-ti-dong-cho-bau-cu-691522.html

https://nhipsongdoanhnghiep.cuocsongantoan.vn/chinh-tri-xa-hoi/tphcm-chi-230-ty-dong-cho-bau-cu-1690965.html

https://www.sggp.org.vn/lua-chon-dbqh-dai-dien-duoc-y-chi-nguyen-vong-cua-nhan-dan-714793.html

Tại sao người Việt ngày càng mê tín

Tại sao người Việt ngày càng mê tín

 

Có lẽ trong lịch sử xã hội VN chưa bao giờ tình trạng mê tín lại ngập ngụa như bây giờ, từ bói toán, phong thủy, tu hành; từ nhà ra phố tới chùa… không đâu không thấy sự mê muội đến ngớ ngẩn, bệnh hoạn như như thời này.

Người nhà chết nhiều ngày mà vẫn không chịu chôn vì…chưa được giờ; làm cái nhà lại quay lưng ra đường vì gia chủ không hợp với hướng đường, xây nhà phải kiếm người đặt móng vì khổ chủ không được tuổi, nào là nhẫn phong thủy, vòng phong thủy; đôi lứa phải chia lìa vì cha mẹ quyết ngăn cản bởi…không hợp tuổi; nhiều người sinh con bằng cách…mổ cho đúng giờ đại cát; sự mê tín hoành hành cả vào trường học với những thủ tục quái gở liên quan tới cúng bái trước các kì thi; chùa chiền chật ních những ngày tết vì người đi…cầu lộc, cầu an, thậm chí chen lấn dẫm đạp lên nhau mà tranh cướp ấn lộc… Sự mê tín bủa vây đầu óc từ người nông dân, đến thương gia, trí thức, giới chính trị…

Mê tín là một niềm tin mê muội. Tin mà không có cơ sở, tin một cách mù quáng, rằng vì mọi người cũng tin như vậy. Tại sao ngày tết lên chùa đốt nhang khấn vái trước tượng phật lại có thể cầu được lộc được an? Ông Phật có lộc để ban ư? An hay nguy do cách mỗi người sống trong sự đối người tiếp vật chứ sao lại giao phó cho một pho tượng bằng đất đang ngồi bất động?

Đền thờ Lê Duẩn tại Hà Tĩnh

Khi nào con người ném cuộc đời mình cho sự may rủi? Làm sao thánh thần lại phải gánh lấy cuộc đời chúng ta? Tại sao trời đất với bốn phương tám hướng với xuân hạ thu đông vô tư này lại phải quyết định số mệnh của mỗi người? Và con người là gì giữa vạn sự vạn vật ? Đạo đức nô lệ mới có những sự sợ hãi hoang dã, nền luân lý của chủ ông (Nietszche) là hành xử của kẻ trượng phu tự gánh vác lấy cuộc đời mình và biết chịu trách nhiệm về những gì mình làm. Một xã hội nô lệ tất sinh ra mê tín.

Ai là giáo chủ của thời này? Danh và lợi – hư danh và ô lợi. Khi một xã hội tuyên bố rằng kinh tế quyết định ý thức, vật chất quyết đinh tinh thần thì tất yếu nó phải dẫn tới sự sùng bái vật chất bằng cách khinh miệt và chà đạp lên những giá trị văn hóa, rẻ rúng những giá trị nhân văn và bức hại các giá trị nhân bản. Mọi sáng tạo trên hành tinh này đều đi ra từ những suy tưởng và lao động trí óc chân chính của con người. Quá trình đô hộ ngược đã được chứng mình bằng cuộc xâm lược văn hóa của người Hi Lạp đối với kẻ thắng cuộc La Mã; người Mông cổ, Mãn Thanh đã thất bại và bị Hán hóa dù chiến thắng trên mặt trận quân sự. Một đất nước lấy sự hiểu biết và trí tuệ làm ngọn đuốc soi đường, đất nước ấy tất đi vào quỹ đạo văn minh.

Chúng ta đang đi ngược lại con đường của thế giới khi nhất loạt quay về thời cổ đại của bái vật giáo, đa thần giáo cho đến nhất thần giáo. Trong khi nhân loại đang ngày càng tự chủ và tự tin vào sức mạnh của chính mình thì chúng ta lại đi ném cuộc đời mình cho ngày giờ, phương hướng, ma quỷ, thần thánh. Nỗi sợ hãi sinh ra vái tứ phương, phủ phục trước những thẻ tre, lạy lục trước tờ giấy ấn…

Nhưng cái gì sinh ra nỗi sợ hãi này? Lòng tham. Tham thì muốn có, sợ hãi nếu không có được, đau đớn nếu mất đi. Lòng tham trước tiền bạc của cải như một thượng đế toàn năng đã dẫn con người tới chỗ luôn sống trong sợ hãi và đánh mất bản thân mình trong những mớ bong bong tinh thần của Tootem / vật tổ giáo, của quỷ thần.

Nhưng cái gì sinh ra nỗi sợ hãi ấy? Sự thiếu hiểu biết đồng nghĩa với đánh mất chủ thể tính nơi mỗi người. Khi con người không hiểu mình và mờ mịt về thế giới thì tất sinh ra sự dựa dẫm. Nó ném cuộc đời mình cho những thứ vô tri được tôn lên hàng thần thánh.

VN có một hệ thống giáo dục thất bại và một nền khoa học què quặt không đảm đương được sứ mệnh khai minh cho dân tộc, khiến nó phải kéo dài thời kì bán khai đến tận thế kỉ XXI này. Nền giáo dục và khoa học ấy là con ruột của một thiết chế xã hội sai lầm đầy bi kịch.

Ở phương diện tín ngưỡng, xã hội VN đang bị phân hóa thành 2 bộ phận: vô thần và đa thần. Bộ phận vô thần này không phải kiểu vô thần như Nietszche, Sartre, Camus mà là vô thần theo nghĩa hoang dã chỉ tôn thờ một thứ duy nhất là Tiền và sẵn sàng nện dày lên mọi giá trị làm người miễn là kiếm và giữ được tiền. Bộ phận đa thần thì sống trong sự dựa dẫm và sợ hãi nguyên thủy. Mọi việc trong cuộc đời họ từ lấy vợ, làm nhà, sinh con, chọn nghề đều do thầy bói quyết định. Họ không dám tự định đoạt một việc gì cả, họ giao phó cuộc đời mình cho 12 con vật trong thế giới động vật.

Cả 2 bộ phận này cùng một thủy tổ là chủ nghĩa Tư lợi

Những người Phật giáo thuộc loại nào? Phần đa là thuộc về đa thần giáo vì họ đã biến ông Phật thành một thần linh có khả năng ban phước giáng họa. Họ đến chùa không phải là đến trường học Phật giáo để nghiên cứu, quán xét, tư duy, để trao đổi thảo luận với ông thầy (sư) mà đến với nải chuối và cầu xin. Họ cúng dường cho thầy chùa để mong được chiếu cố, họ lạy Phật để mong được ban ơn. Những sư sãi ở chùa đã phần nhiều không còn đảm trách công việc trí tuệ mà vị thầy tổ của mình đã di huấn; họ tổ chức cúng sao, giải hạn, cầu siêu để thu tiền. Họ tổ chức lễ lạt với mâm cao cỗ đầy, với ngàn ngạt những tràng hoa, với ngựa xe như nước áo quần như nêm. Cái công việc dạy và học ở chùa gần như biến mất, có chăng là vài thời khắc tụng kinh hình thức đọc như những con vẹt ngủ gật mà quên mất rằng việc đọc kinh là để hiểu chân lý được cất giữ trong ấy, từ đó mà mang vào đời sống để kiến lập một cuộc đời và xã hội hạnh phúc, an định. Sự thức hành mê tín trong chốn “Duy tuệ thị nghiệp” là một điển hình cho tình trạng mê tín đến tàn mạt ở thời đổ nát của mọi giá trị này.

Chùa là trường học, sư là thầy giáo, kinh là sách giáo khoa. Mỗi người đến chùa đúng nghĩa là để học hỏi trở thành con người tự chủ, tự do và đầy dũng khí; là để tiếp xúc với ánh sáng chân lý mà dẫn dắt lấy cuộc đời mình chứ không phải đến đó để biến mình thành một tên nô lệ hay một kẻ ăn mày cuối đầu cầu xin đủ thứ trên đời. Những người Phật giáo chân chính càng phải có trách nhiệm với cuộc đời chứ không phải mũ ni che tai, dùng vài từ tự lừa mị mình như “buông bỏ”, “tánh không” để che đi sự lười biếng và hèn nhát của mình trước các vấn nạn xã hội.

Để giải quyết những khủng hoảng của xã hội VN đương thời không có cách nào khác là chấn hưng nền khoa học và giáo dục của nước nhà. Ở đó, những người trí thức phải trở thành lương tâm của dân tộc, trở thành não bộ của của xã hội, hòng dẫn dắt đất nước ra khỏi tình trạng mông muội. Những người trí thức nếu cứ ngồi đó mà đổ lỗi và chờ đợi lịch sử sang trang thì mới có thể thi triển tài năng và cống hiến thì cũng hệt như người bệnh nói “đợi khỏe mạnh đã tôi mới đi bệnh viện được”. Lúc xã tắc lâm nguy là lúc cần người trí thức hơn bao giờ hết.

Sẽ không một nhà khoa học hay nhà giáo nào có thể thành tựu được lý tưởng nghề nghiệp chân chính của mình trong một cơ thể xã hội bệnh hoạn, nên việc cần làm trước tiên là chung tay chữa trị cho cơ thể xã hội ấy được lành lặn đã.

“Bi kịch tột cùng không phải là sự đàn áp của kẻ xấu mà là sự im lặng của những người tốt” – M. Luther King

Sự im lặng của người có học là không thể biện minh và tha thứ.

31/1/2021

Thái Hạo

Nhà báo của tờ Giáo dục Thời đại bị bắt vì “nói xấu lãnh đạo Quảng Trị”

 

Nhà báo của tờ Giáo dục Thời đại bị bắt vì “nói xấu lãnh đạo Quảng Trị”

Nhà báo Phan Bùi Bảo Thy, Trưởng văn phòng đại diện báo Giáo dục và Thời đại tại Đà Nẵng và một người khác tên Lê Anh Dũng hôm 10-2-2021 bị cơ quan công an tỉnh Quảng Trị bắt tạm giam vì bị cho là nói xấu lãnh đạo tỉnh này.

Theo mạng báo Tuổi trẻ, ông Thy bị Công an Quảng Trị “mời làm việc” từ ngày 5-2 và đến 10-2 mới có lệnh khởi tố và lệnh bắt tạm giam với

cáo buộc “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”.

Ông Thy và ông Dũng bị cho là đứng sau một số tài khoản ẩn danh trên mạng xã hội liên tục “đăng những bài viết và thông tin thất thiệt thiếu căn cứ và cố tình bôi nhọ một số cán bộ lãnh đạo tỉnh Quảng Trị” thời gian qua, tuy nhiên các tờ báo nhà nước không cho biết 2 người này đã đăng tải những gì.

Hiện tờ báo Giáo dục thời đại ở địa chỉ giaoducthoidai.vn không thể truy cập được.

Trên Facebook Phan Bùi Bảo Thy (fb.com/bao.thi.16) hồi tháng 8 năm ngoái có đăng tải bài viết về vụ việc ông Lê Quang Thuận – Ủy viên Ban thường vụ huyện ủy, Phó chủ tịch UBND huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị (phụ trách lĩnh vực kinh tế) bị phản ánh là sử dụng văn bằng không đúng quy định.

Hồi đầu năm 2021, Tòa án TPHCM kết án 3 lãnh đạo của Hội Nhà báo độc lập Việt Nam, trong đó có 1 blogger của Đài Á Châu Tự Do với mức án lên đến 37 năm tù gia.

Việt Nam được xếp vào nhóm các nước không có tự do báo chí đứng thứ 175/180 nước trong bảng xếp hạng của do tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới trong năm 2020, đứng trên hai nước cộng sản khác là Trung Quốc và Bắc Hàn; nhưng xếp dưới Lào.

Bạn nghĩ sao về thông tin này?

Ảnh: Ông Lê Anh Dũng (ảnh trái) và nhà báo Phan Bùi Bảo Thy (ảnh phải).

#RFAVietnamese #Vietnam #QuangTri #noixaulanhdao #VietnamHumanrights

May be an image of 2 people, people standing and text that says 'RFA ĐÀIÁCHÂUTUDO DO ĐÀIÁ CHÂU Nhà báo của tờ Giáo dục Thời đại bị bắt vì "nói xấu lãnh đạo Quảng Trị"'

Từ ‘mọi có đuôi’ đến ‘Tây đen’

Từ ‘mọi có đuôi’ đến ‘Tây đen’

Feb 4, 2021 

Võ Ngọc Ánh

Một doanh nhân ở Sài Gòn nói với tôi, anh từ chối mức lương $80,000/năm ở Mỹ để về Việt Nam làm việc. Nhưng điều làm anh cảm thấy buồn, nhiều công ty nước ngoài có văn phòng, nhà máy ở Việt Nam đưa Tây đen sang để làm sếp, trong khi người Việt đâu có tệ.

Tân Tổng Thống Joe Biden (trái) chúc mừng tân Phó Tổng Thống Kamala Harris, phụ nữ đầu tiên, da màu, nắm chức vụ cao nhất từ trước tới nay. (Hình: AP Photo/Carolyn Kaster)

Suy nghĩ của doanh nhân kia tôi đọc được, Tây trắng thông minh, giỏi hơn, làm sếp dễ được người Việt chấp nhận.

Đây là câu chuyện của hăm năm về trước, nhưng sự phân biệt chủng tộc dường như chưa bao giờ kết thúc với người Việt.

Trong hơn một năm qua tôi đã chứng kiến sự phân biệt chủng tộc đầy cay cú.

Một số người Việt ủng hộ cựu Tổng Thống Donald Trump, gọi cựu Tổng Thống Barack Obama là “mọi đen.” Một vị mục sư ủng hộ tổng thống thứ 45 của Mỹ gọi ông Barack Obama một cách đầy phân biệt bởi vì màu da của ông là “tổng thống nhọ nồi.”

Khi bà Kamala Harris được chọn làm phó cho ông Joe Biden, người Ấn Độ vui mừng với việc một người gốc Ấn ở vị trí phó tổng thống Mỹ. Qua mạng xã hội Facebook tôi đã thấy có nhiều người Việt đưa ra cái gốc Ấn Độ-Phi Châu để như cách hạ nhục bà Harris dù chưa từng có người gốc Việt nào đảm nhận chức ở vị trí tương tự.

Khi đến Mỹ tôi nghe vô số những chuyện không tốt về người Mỹ gốc Phi Châu, từ chuyện cho tiền tip thấp, ít chịu học, bạo lực nhiều…

Mùa Hè năm ngoái, khi phong trào “Black Lives Matter” xuất hiện, đa số người Việt tôi có dịp tiếp xúc cố chứng minh người da đen lười biếng, thích ăn vạ, thiếu cầu tiến.

Vẫn còn đó những đồng hương dường như thiếu sự thông hiểu cho lịch sử đầy nước mắt của người da đen phải chịu trên đất Mỹ từ trước khi lập quốc đến nay. Không ít người thiếu sự biết ơn những thành quả để nước Mỹ có được nền dân chủ hàng đầu thế giới mà chính họ đang thụ hưởng nhờ máu, nước mắt của không ít nhà tranh đấu người Mỹ gốc Phi Châu như Rosa Park, Martin Luther King…

Người Việt không nhìn thấy cộng đồng da đen ở Mỹ bị đối xử bất công bởi vì lòng người, định kiến xã hội, sự phân biệt mà nhân văn, luật pháp, văn minh tình thương đang cố gắng để chữa lành.

Dòng giống Lạc Hồng cứ tiêm vào đầu nhau những “mũi thuốc” người da đen xấu xa, bị đối xử bất công như thế là xứng đáng, dù việc khinh miệt này chẳng làm đẳng cấp của người Việt cao hơn.

Chuyện người Việt tự tôn mình thuộc đẳng cấp cao hơn so với các dân tộc khác không phải quá lạ. Khi còn nhỏ, tôi hay nghe người lớn tuổi kể: Người thiểu số trên miền núi có đuôi. Mỗi lần họ xuống phố là giấu đuôi. Vì họ ăn bốc nên không thể văn mình bằng người Việt.

Lớn hơn một chút, tôi chứng kiến không ít người trong xã đi buôn trên miền núi. Những câu chuyện tôi nghe chính họ kể, thay vì cân đúng 1 kg, họ cân tám lạng, thêm một ít để lấy lòng. Cái đồng hồ đeo tay bị vô nước làm mờ mặt kính lại giải thích, sắp mưa nên mặt đồng hồ dự báo thời tiết để bán cho người dân tộc… Các việc này hiểu đúng phải là việc đi lừa người thiểu số để lấy tiền.

Sự văn minh của một số người ở đây chỉ là dùng sự khôn lỏi để lấy lòng tin trong sự thật thà của người miền núi.

Người Việt chúng ta chưa thật sự có gì nổi bật cho thế giới, nhân loại nhưng một số người vẫn khinh miệt các sắc dân khác, tiếp tay khoét thêm đau thương. [đ.d.]

Khôn Lỏi – Nét Văn Hóa Tệ Hại Trong Cách Ứng Xử Của Người Việt

 

Khôn Lỏi – Nét Văn Hóa Tệ Hại Trong Cách Ứng Xử Của Người Việt

Văn hóa ứng xử trong xã hội văn minh hội nhập là cả một quãng đường dài cần phải học hỏi, tiếp thu và không ngại phá bỏ những tư tưởng lạc hậu, hẹp hòi, bảo thủ. “Chân thành là sự khôn ngoan cao cấp”, lời khuyên này có lẽ luôn thích hợp.

Trong cách ứng xử của người Việt, không khó để chúng ta nhận ra một nét văn hóa đặc thù, đó chính là khôn lỏi. Nó phản ánh trong mọi ngóc ngách của đời sống, và đang trở thành mối nguy hại trong xã hội ngày hôm nay.

Đứng xếp hàng ở quầy thanh toán siêu thị, có hai đứa trẻ đứng gần nhau. Người mẹ đứa trẻ đứng sau bảo nó chen lên tính tiền trước, nó không nghe lời và vẫn xếp hàng theo đúng thứ tự.

Khi ra ngoài, người mẹ ấy mắng con: “Mày ngu lắm, mua ít đồ thì giành tính trước cho nhanh. Chắc sau này ra đời toàn bị chúng nó ngồi trên đầu thôi!”. Đứa bé ngây thơ cúi gằm nhận lỗi.

Thái độ bực tức của bậc phụ huynh kia không phải là cá biệt. Xuất phát từ tâm lý lo sợ con mình bị thiệt thòi, con mình bị mất cơ hội tốt, nên một số cha mẹ Việt dạy con thói khôn lỏi, đi tắt, nhằm đạt được lợi ích một cách ngắn nhất, dễ dàng nhất mà không phải tốn nhiều công sức học hỏi, lao động.

Từ những câu tục ngữ xa xưa: “Khôn ăn người, dại người ăn”, “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”, “Ông đưa chân giò, bà thò chai rượu”…

Đã phản ánh tư tưởng tiểu nông bao gồm những thói quen, tập quán, phong tục, hành vi và thái độ ứng xử của người Việt với phương thức sản xuất nhỏ và những điều kiện sinh hoạt phù hợp với bối cảnh nông nghiệp, nông thôn dẫn đến cách nghĩ của họ cũng hết sức vụn vặt, lẻ tẻ, không có tầm nhìn xa, không có tính chiến lược, thiếu khả năng khái quát tổng hợp.

Họ chỉ thấy lợi trước mắt, không thấy lợi lâu dài, chỉ thấy lợi ích cá nhân, không thấy lợi ích tập thể.

“Bè ai người nấy chống

Ruộng ai người ấy đắp bờ”.

Sống trong một làng quây quần vài chục, nhiều thì trên trăm nóc nhà, nhà ai có việc gì thì chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, chuyện xảy ra ở đầu làng, cuối làng đã biết.

Dư luận tạo ra tiếng tăm, tai tiếng, điều tiếng. Điều này làm nảy sinh tâm lý sĩ diện cá nhân, sống phụ thuộc rất nhiều vào điều tiếng bên ngoài. Người ta sống theo dư luận và tự mình điều chỉnh ứng xử theo dư luận đó.

Khi giáo dục con trẻ, họ cũng dựa vào thói quen, dựa vào kinh nghiệm, lo sợ con em mình “khôn nhà dại chợ”. Do đó tâm lý khó tiếp thu cái mới, ngại thay đổi để an phận thủ thừa, quen nín nhịn, nín nhịn cả với điều chướng tai, gai mắt bởi “một điều nhịn chín điều lành”, vì cái lợi của bản thân mà làm ngơ trước sự bất công xảy ra quanh mình.

Tư duy của ông bà cha mẹ Việt vẫn còn ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách của lớp trẻ hôm nay. Và nguy hại là, khôn lỏi, láu cá đôi lúc còn bị đánh đồng với văn hóa ứng xử, được cho là cách thức giao tiếp khôn khéo, nhạy bén, thức thời.

Có lẽ rõ nhất vẫn là ở nơi chốn cơ quan, công sở. Thói luồn lách, nịnh bợ cấp trên, để đón thời cơ, để giành suất “đi tắt đón đầu” mau chóng thăng quan tiến chức. Đội trên tất phải đạp dưới, họ chia bè phái để thu nạp người thân, họ hàng, đệ tử. Mặt khác lại thanh trừng những người có chính kiến đối lập, những người không xu nịnh, trung thực và cầu tiến.

Nhưng khi ra ‘biển lớn, sóng to’, thói khôn lỏi, ranh vặt khó phát huy tác dụng, thậm chí còn khiến người Việt mất điểm trước bạn bè quốc tế.

Còn nhớ những vụ ồn ào về chen lấn, xô đẩy, lấy quá nhiều thức ăn tự chọn trong các chuyến du lịch nước ngoài của một bộ phận du khách Việt Nam cho đến các thương vụ mua bán lớn bị phía nước ngoài phạt vì vi phạm các điều khoản hợp đồng, và đau xót hơn là bị lừa đảo vì thói “tham bát bỏ mâm” của chính người Việt với nhau.

Một vị tiến sĩ cho rằng: “Thương lái Trung Quốc đặt hàng trồng khoai lang rồi bỏ chạy, sau đó đến thu gom dứa, cau non, sầu riêng non, bông thanh long… và tiếp tục biến mất. Ý đồ của thương lái Trung Quốc như thế nào chưa bàn tới nhưng trước tiên là do người Việt ham lợi”.

Còn theo nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền: “Khôn lỏi thể hiện tầm phát triển của dân trí xã hội còn chứa đựng nhiều ‘bản năng tự nhiên’.

Trong một xã hội văn minh, sự giành giật là bản năng hoang dã luôn cần được kiểm soát bởi hệ thống luật pháp/đạo đức. Nếu không, nó sẽ kìm hãm xã hội ở dạng chậm phát triển, thậm chí không chịu phát triển. Cái sự khôn lỏi lan tràn trong xã hội ta, tôi cho đó là điều đáng buồn bởi nó sẽ chi phối cơ bản lòng tốt nói chung của con người”.

Văn hóa ứng xử trong xã hội văn minh hội nhập là cả một quãng đường dài cần phải học hỏi, tiếp thu và không ngại phá bỏ những tư tưởng lạc hậu, hẹp hòi, bảo thủ. “Chân thành là sự khôn ngoan cao cấp” – Lời này có lẽ luôn thích hợp.

Mật Ước Thành Đô

Mật Ước Thành Đô

Tưởng Năng Tiến

Tôi không thân thiết hay gần gũi gì lắm với nhà văn Mai Thảo, và ngược lại. Tuy thế, suốt những năm dài của thập niên 1980, mỗi lần đến Silicon Valley là ông nhất định phải tìm tôi cho bằng được mới yên.

Lý do – giản dị – chỉ vì tôi vợ con không có, mèo chó cũng không nên có thể ngồi “hầu” rượu cùng ông từ sáng đến chiều, và (đôi khi) từ khuya cho tới sáng luôn!

Mai Thảo sống độc thân cho đến chết. Thiệt là phước đức. Tôi thì bất hạnh hơn nên rồi cũng vướng vào cái vòng thê tróc tử phọc, và phải hùng hục lao vào chuyện áo cơm để nuôi vợ dại con thơ, như vô số những người đàn ông (không may) khác.

Nếp sống của một kẻ vợ con đùm đề khiến tôi mỗi lúc một thêm xa Mai Thảo. Mãi cho đến đến lúc cuối đời (có hôm) tình cờ đọc được những câu thơ ông, viết trước lúc lìa trần, tôi mới cảm thấy “gần gũi” với cố nhân hơn trước:

Thế giới có triệu điều không hiểu
Càng hiểu không ra lúc cuối đời

“Cuối đời” chính là lúc này đây! Tuy đã sắp gần đất xa trời rồi nhưng tôi vẫn không hiểu sao người ta có thể bán một đôi giầy cũ, với giá  năm trăm sáu chục ngàn Mỹ Kim – theo như tin của NBC News (Michael Jordan sneakers sell for $560,000 at Sotheby’s auction) đọc được vào ngày 18 tháng 5 năm 2000!

Tiền chớ bộ giấy, sao cà?

Mà đâu phải chỉ có bấy nhiêu thôi. Số tiền huê hồng hậu hĩ mà Michael Jordan nhận được nhờ quảng cáo cũng là vấn đề khiến cho thiên hạ phải bận lòng:

“Một tổ chức tương tự ở San Francisco, Global Exchange, đã ấn hành một báo cáo vào 9/1998 với tựa đề ‘Lương và chi phí sinh sống của công nhân Nike ở Indonesia’. Báo cáo này cho biết lương trung bình của một công nhân Nike ở Indonesia chỉ là 0,8 đôla mỗi ngày và yêu cầu công ty này nên nâng mức lương đó lên gấp đôi. Nếu thực hiện việc này, chi phí của Nike sẽ tăng thêm 20 triệu đôla, tương đương với số tiền hàng năm mà công ty trả cho Michael Jordan để làm đại sứ cho thương hiệu của họ.” (Những Thăng Trầm Của Thương Hiệu Nike – trích từ Bí Quyết Thành Công Của 100 Thương Hiệu Hàng Đầu Thế Giới do Công ty First News phát hành).

Một đôi giầy cũ mà giá hơn nửa triệu Mỹ Kim tưởng đã khó hiểu lắm rồi nhưng đời lại còn không ít chuyện chuyện khó hiểu hơn nhiều:

  • The GuardianWoman Faces Prison Charges For Not Saving Portrait Of Kim Jong-iL In Fire Outbreak (Phụ Nữ Bị Tù Vì Không Cứu Bức Hình Của Kim Chính Nhật Khi Nhà Cháy)
  • The Daily TelegraphGirl Drowns Saving Kim Portrait (Nữ sinh Triều Tiên chết đuối vì cứu ảnh của Kim Lãnh Tụ)

Hóa ra, ở Bắc Hàn, chân dung lãnh tụ lại giá mắc hơn cả cuộc đời và sinh mạng của người dân ở xứ sở này nhiều lắm. Thế mới biết quí cái nước CHXHCNVN, một nơi … dễ thở hơn thấy rõ!

Dù lụt lội hằng năm, và chết chóc là chuyện thường ngày vẫn xẩy ra ở huyện nhưng chưa có một đứa bé người Việt nào chết đuối vì mải lo “vớt” hình lãnh tụ cả. Cũng chưa có người Việt Nam nào phải vào tù vì quên “chạy” hình của Bác khi nhà bốc cháy.

Mà hình ảnh của Hồ Chí Minh thì thiếu chi ở xứ sở này. Nó hiển hiện khắp hang cùng ngõ hẻm ở miền xuôi, cũng như mạn ngược, và được phát không (cùng cờ đỏ sao vàng) tại tất cả mọi nơi:

 Tặng cờ Tổ quốc và treo ảnh Bác Hồ cho các hộ dân biên giới

Chỉ có điều đáng tiếc là người nhận – ngó bộ – không vui vẻ mấy, và dư luận thì (xem chừng) có vẻ rất bất bình:

  • Nguyễn Danh Huế: “Tặng cho dân thì toàn tặng ảnh Bác Hồ với cả cờ tổ quốc. Tặng nhau thì các anh toàn quần áo vest Ý, cặp da và bút parker. Các anh khôn thế mà sao nước vẫn nghèo vậy.
  • Yên Vũ : “Đồ đểu!”
  • Phung Tran : “Mẹ VN anh hùng cần ăn hơn cần hình!”
  • Phan Anh : “Sao không tặng các mẹ cá gỗ để các mẹ ngắm ăn cơm với mắm?”
  • Trương Vĩnh Phúc : “Kiên định lập trường xem pháo hoa, ngắm ảnh quên đói!”
  • Trương Duy Nhất: “Không biết tự bao giờ, người ta nghĩ ra được những món quà khốn nạn đến thế.”

Hình ảnh của bác Hồ bị rẻ rúng, đã đành; NGƯỜI còn bị đám đông quần chúng chế riễu và bêu riếu bằng vô số hò/vè vô cùng khiếm nhã:

  • Ăn phân nổi tiếng cá Vồ/Gian-manh nổi tiếng là Hồ Chí Minh
  • Chiều chiều trên bến Ninh Kiều/ Dưới chân tượng bác đĩ nhiều hơn dân
  • Ông Hồ, ông Duẫn, ông Chinh/ Vì ba ông ấy, dân mình lầm-than
  • Đả đảo Thiệu, Kỳ cái gì cũng có/ Hoan hô Hồ Chí Minh cái đinh cũng phải xếp hàng

Ấy thế nhưng chả nghe ai bị bắt giữ hay tù đầy gì ráo. So với Bắc Hàn thì Việt Nam, rõ ràng, tự do và hạnh phúc hơn thấy rõ. Ít nhất thì dân Việt cũng còn được chửi lai ra, và chửi dài dài. Xứ sở này hiện nay chỉ có một cái taboo duy nhất về “cái khoản độc lập” thôi. Đây là điều tuyệt đối cấm kỵ nên hễ ai đụng tới là đi tù như bỡn.

Năm 2008, hàng chục nhân vật (Nguyễn Xuân Nghĩa, Nguyễn Mạnh Sơn, Nguyễn Văn Túc, Nguyễn Hữu Tính, Nguyễn Kim Nhàn, Ngô Quỳnh, Phạm Văn Trội, Vũ Hùng) đã vào tù vì họ bầy tỏ sự quan tâm đến việc bảo toàn lãnh thổ và lãnh hải.

Năm 2020 thêm ba nhân vật nữa (Phạm Chí Dũng, Trần Đức Thạch, Nguyễn Tường Thụy) tiếp tục bị giam cầm cũng chỉ vì họ đều đã “yêu cầu Trung Quốc rút khỏi biển Đông.” Nhân vật mới nhất vướng vào vòng lao lý là bà Đinh Thị Thu Thủy, cũng cùng một nguyên do, theo tường thuật của thông tín viên Mỹ Hằng (BBC) vào hôm 20 tháng 1 năm 2021:

“Nhà hoạt động Thu Thủy bị tuyên án 7 năm tù … Bà Thủy bị bắt hồi tháng 4/2020 tại nhà riêng tại phường Lái Hiếu, TP Ngã Bảy, tỉnh Hậu Giang để điều tra hành vi làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”

Thu Thủy bị kết án những tội danh trên chỉ vì đã giơ cao tấm biểu ngữ Vietnam is not for rent or for sale to by China! Bà từ chối bán nước hay mang quê hương xứ sở cho thuê nên phải đi tù.

Tại sao những người lãnh đạo hiện hành lại “nhậy cảm” với vấn đề độc lập và chủ quyền quốc gia đến thế? Họ ở thế qùi chăng?

Bao giờ mà Hội Nghị Thành Đô vẫn còn được coi là “mật ước” giữa hai nhà nước Việt – Trung thì e sẽ không thể có lời giải đáp cho những câu hỏi thượng dẫn. Thế giới có triệu điều không hiểu/ Càng hiểu không ra lúc cuối đời!

Tưởng Năng Tiến
1/2021

CẦN BỘ MÁY SẠCH HAY CON NGƯỜI SẠCH?

CẦN BỘ MÁY SẠCH HAY CON NGƯỜI SẠCH?

Ở Úc: Vào năm 2011 ông Barry O’Farrell đắc cử chức thủ hiến bang New South Wales – Úc. Lúc đó có một doanh nhân tên là Di Girolamon tặng ông tân thủ hiến bang một chai rượu vang hiệu Grange sản xuất vào năm 1959 trị giá gần 3000 đô. Tuy nhiên không may cho ông Barry O’Farrell là đến năm 2014, ông Di Girolamon bị Ủy Ban chống Tham nhũng Độc Lập – ICAC điều tra tội hối lộ của và phát hiện ra năm 2011 ông Barry O’Farrell đã nhận chai rượu trị giá 3000 đô. Sau đó, nhân viên điều tra ICAC đã gọi ông thủ hiến lên thẩm vấn và ông một mực chối. Tuy nhiên trước bằng chứng không thể chối cãi của nhân viên điều tra ông đã thừ nhận là “không nhớ” món quà đó chứ ông không thừa nhận rằng ông đã nhận. Tuy nhiên chỉ với số tiền hối lộ 3000 đô thôi thì đủ để ông thủ hiến bang phải nói lời từ chức.

Ở Việt Nam: Bế mạc đại hội 13 hôm nay, ông Nguyễn Phú Trọng đã khoe trước toàn dân rằng: “Có người hối lộ xách vali tiền đến Ủy ban Kiểm tra Trung ương biếu xén, lấp liếm. Tôi nói với cán bộ kiểm tra anh mở vali ra để xem là cái gì, mở ra thì thấy tiền, đô la. Tôi bảo giờ anh khóa lại, lập biên bản, anh ký vào đây”. Và câu nói này đã được các báo đồng loạt đăng tải. Câu hỏi đặt ra là, nếu người được hối lộ không phải là ông Trọng mà là kẻ khác thì người ta có lắc đầu không? Hay là nhận tiền và giúp đỡ kẻ đưa hối lộ?

Được biết, năm 2018 bà cựu đại biểu Quốc hội Châu thị Thu Nga thú nhận bà đã mua ghế đại biểu Quốc hội 1,5 triệu đô la. Đó là người bán nhận tiền người ta và đã thực hiện cam kết. Còn mới đây báo chí đăng ông Cù Đăng Thành một cựu quan chức của Bộ Công An đã bán chức vụ phó của Tổng Cục thuế, Bộ Tài chính cho một đối tượng với giá 27 tỷ đồng và sau đó quỵt luôn không thực hiện cam kết. Quan chức CS thì đủ loại, có loại nhận tiền và tực hiện cam kết, có loại lừa nhận tiền rồi quỵt cam kết chứ loại không chịu nhận hối lộ thì cực hiếm.

Nếu so sánh ông Barry O’Farrell và Nguyễn Phú Trọng ta thấy rất tương phản. Ông O’Farrell thì nhận quà hối lộ còn ông Trọng thì không. Rõ ràng ở đây người ta dễ nhầm lẫn rằng, tư bản “tham lam xấu xa” còn XHCN thì “trong sạch, thanh cao”. Đó là về cá nhân, kẻ sạch người bẩn thì xứ nào cũng có. Tuy nhiên vấn đề là bộ máy nhà nước nó có loại bỏ hành động đưa và nhận hối lộ hay không mà thôi. Giả sử như ông Trọng trong sạch thật, thì liệu kẻ thế ông sau này có tiếp tục “trong sạch” hay là thấy những vali triệu đô là nhận hết?!

Hãy so sánh 2 bộ máy chính quyền của Úc và Việt Nam xem? Ở Úc chỉ đưa hối lộ có 3.000 đô mà không thoát, nhưng ở Việt Nam thì hối lộ triệu đô là chuyện bình thường. Và những phát hiện lối lộ là gần như không đáng kể so với thực tế, vì sao? Vì bản chất của chính quyền CS Việt Mam là quan chức không sống bằng lương mà chỉ sống bằng tiền hối lộ nên tài sản có thể bằng vài thế kỷ thậm chí và thiên niên kỷ tiền lương của chính quan chức đó.

Trên bảng xếp hạng của Tổ Chức Minh Bạc Thế Giới thì Úc đứng trên Việt Nam đến 93 bậc về mức độ trong sạch của bộ máy chính quyền. Ông Trọng có sạch hơn ông Barry O’Farrell thì chính quyền Việt Nam có sạch hơn chính quyền Úc đâu? Đó là thực tế. Đất nước Việt Nam cần một bộ máy nhà nước như Anh – Mỹ – Úc để chính quyền trong sạch chứ không cần con người “liêm chính” nào cả. Có bộ máy tốt thì ắt kẻ không liêm chính bị loại ngay. Con người là tạm thời, thể chế là mãi mãi. Việt Nam cần một thể chế sạch mới phát triển bền vững được, thể chế đó không phải là thể chế hiện nay.

-Đỗ Ngà-

Tham khảo:

https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/nzl

https://vtc.vn/tong-bi-thu-co-nguoi-hoi-lo-mang-vali-tien…

https://plo.vn/…/bi-lua-hon-27-ti-dong-de-chay-chuc-vu…

https://vietnamnet.vn/…/thuc-hu-ba-chau-thi-thu-nga-chi…

May be an image of text

Giỗ đầu cụ Lê Đình Kình: “An ninh chụp ảnh tất cả ai đến thắp hương !”

 
Giỗ đầu cụ Lê Đình Kình: "An ninh chụp ảnh tất cả ai đến thắp hương !"
RFA.ORG

Giỗ đầu cụ Lê Đình Kình: “An ninh chụp ảnh tất cả ai đến thắp hương !”

An ninh theo dõi và chụp hình tất cả những người đến dự đám giỗ đầu của cụ Lê Đình Kình ở ngoại thành Hà Nội …

 * * *

An ninh theo dõi và chụp hình tất cả những người đến dự đám giỗ đầu của cụ Lê Đình Kình ở ngoại thành Hà Nội, người đã bị công an bắn chết hôm 9/1/2020. Gia đình cụ Kình cho Đài Á Châu Tự Do biết như vậy qua điện thoại viễn liên hôm 27/1/2021.

Cụ Kình là một trong 4 người thiệt mạng trọng vụ công an tấn công vào xã Đồng Tâm vào rạng sáng ngày 9/1/2020 liên quan đến một vụ tranh chấp đất đai giữa người dân địa phương và chính quyền. 3 người khác bị thiệt mạng là công an.

Chị Nguyễn Thị Duyên, con dâu cụ Kình vào tối 27 tháng 1 cho hay:

Gia đình em tổ chức như một như một buổi giỗ đầu thông thường, nhà khác làm như thế nào thì nhà em làm như thế đấy.

Người dân Đồng Tâm cũng đến và thắp hương rất là đông, cả ở nhà và cả ở mộ cụ. Có nhiều người tới lắm anh à, cả trong nhà và cả người ngoài, cỡ khoảng 3/4 làng đó anh.

Những người nào không phải là cán bộ thì họ đều đến để mà thắp hương.”

Nhân viên an ninh mặc thường phục theo dõi nhà cục Lê Đình Kình ở Đồng Tâm hôm 27/1/2021. Hình do gia đình cung cấp

Cũng theo chị Duyên, có hàng chục nhân viên an ninh mặc thường phục theo dõi lễ giỗ cụ Kình và chụp ảnh tất cả những ai đến thắp hương. Chị cho biết:

Họ không đe dọa gì cả nhưng mà họ cứ đứng canh gác, tức là ngày hôm qua là ngày 14 (tháng Chạp âm lịch) đã bị canh rồi. 

Họ cứ đứng canh vậy thôi, ở cổng làng một chốt, trước cửa nhà em (nhà cụ) một chốt, ở mộ cụ cũng một chốt thâu đêm. 

Họ mặc đồ thường, ai đến thắp hương họ đều chụp ảnh hết. 

Bọn em ra ngoài mộ cụ thắp hương thì họ cũng chạy ra chụp ảnh, em cứ tưởng là đi theo em nhưng không phải, hóa ra là họ đứng chốt ở đấy từ lâu rồi.”

Sau vụ tấn công hôm 9/1, 29 người dân Đông Tâm đã bị đưa ra toà xét xử với cáo buộc chống người thi hành công vụ và giết người. Hai người con của cụ Kình là ông Lê Đình Công và Lê Đình Chức bị tuyên án tử hình. Những người còn lại bị tuyên án từ tù chung thân đến tù treo.

Theo cháu dâu cụ Kình, luật sư Lê Văn Hòa 3 ngày trước đã vào thăm bố chồng chị là ông Lê Đình Công, một trong những người kháng cáo bản án sơ thẩm mà Tòa án nhân dân Hà Nội tuyên tử hình hồi tháng 9 năm ngoái. 

Trong cuộc thăm gặp ông Công cho biết, ông bị viêm da cơ địa, xuất hiện nấm cả trên đầu và khắp cơ thể gây khó chịu nhưng không được cán bộ trại giam điều trị đúng mức, ông Công đề nghị gia đình gửi thuốc vào. 

Ngoài ra, ông Công cũng cho hay tinh thần của ông tốt và sẽ “đấu tranh đến cùng!”
Ông Lê Đình Công là một trong 5 người có đơn kháng cáo bản án sơ thẩm gồm các ông: Lê Đình Chức, Lê Đình Doanh, Bùi Viết Hiểu và Nguyễn Quốc Tiến.

Hiện vẫn lịch xét xử phúc thẩm vẫn chưa được tòa án thông báo đến các luật sư và gia đình.  

‘Một năm đầy tai họa’ đối với phong trào dân chủ Việt Nam

‘Một năm đầy tai họa’ đối với phong trào dân chủ Việt Nam

Bởi   AdminTD

Tác giả: David Brown

Song Phan, chuyển ngữ

24-1-2021

Phiên tòa xử người dân Đồng Tâm tháng 9/2020. Nguồn: VNA

Dựa trên hầu hết mọi phương diện, năm 2020 là một năm đầy tai họa đối với phong trào dân chủ ở Việt Nam. Phong trào đã bị thu nhỏ bởi sự đàn áp ngày càng hiệu quả của chế độ Hà Nội, giờ đây nó bị mê hoặc trong cuộc chiến của Donald Trump để giành nhiệm kỳ thứ hai.

Dư luận cho rằng, Trump sẽ bảo vệ Việt Nam trước Trung Quốc. Kỳ lạ nhưng có thể hiểu theo cách nào đó, phần lớn những người nghi ngờ chế độ độc tài, độc đảng của đất nước, lại xem tổng thống Trump là niềm hy vọng của họ cho một tương lai tươi sáng hơn.

Thất vọng, thậm chí là tuyệt vọng, với chế độ hiện tại của Việt Nam là điều dễ hiểu. Sự kiểm soát mọi thứ được nói là không thật phù hợp với một quốc gia đang mở cửa cho nền kinh tế toàn cầu và gửi những người giỏi giang nhất ra nước ngoài học tập, trong một phần tư thế kỷ qua.

Phong trào dân chủ của Việt Nam, hay ít nhất trong thời gian qua, là một mạng lưới công dân tổ chức lỏng lẻo, đã không ngần ngại thách thức chế độ. Phong trào này được mạng internet tiếp sức, trong gần một thập niên qua, đã cho phép người dân Việt Nam được nghe những nhận xét bất đồng chính kiến, ​​bất chấp sự kiểm duyệt của chế độ đối với báo chí trong nước.

Họ là một tập hợp hỗn tạp, những người này có đủ nhiệt huyết để lên tiếng và thậm chí thể hiện sự thất vọng của họ đối với chế độ độc đảng. Một số người chán ngán với những gì họ cho là tư thế khúm núm của Hà Nội đối với Trung Quốc, một số khác phản ứng trước sự đàn áp việc thực hành tôn giáo không được [chính quyền] cho phép, hoặc chống lại việc chiếm đất của doanh nghiệp cấu kết với quan chức địa phương. Và cũng có một số người không còn ảo tưởng với chế độ độc tài của một đảng toàn trị duy nhất, có mặt khắp nơi.

Cách đây không lâu, chính phủ của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có sự khoan nhượng chút ít đối với chỉ trích và đối với các cuộc biểu tình thỉnh thoảng diễn ra, nhưng năm 2016, Dũng đã bị hất cẳng vì điều này và những điều ‘xé rào’ khác. Với việc Dũng bị đẩy ra bên lề và các đồng minh ông chạy tìm chỗ che chắn, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Nguyễn Phú Trọng đã nắm ngọn roi trong tay. Ông ta triển khai một chương trình hành động quay ngược đầy tham vọng. Một yếu tố là đàn áp hoạt động chính trị bên ngoài các tổ chức Đảng.

Từ năm 2017, chế độ Hà Nội đã thẳng tay đàn áp những người chỉ trích thẳng thừng. Từng người một, những nhà bất đồng chính kiến nổi tiếng đã bị bắt, bị xét xử, bị bỏ tù và đôi khi được cho phép ra định cư ở nước ngoài. Các bộ phận Công an tỉnh được khuyến khích bố ráp những người chia sẻ cảm xúc chống chế độ trên mạng xã hội. Các nhóm bán công khai như Hội Nhà báo Độc lập và Hội Anh Em Dân Chủ đã bị phá vỡ và các thành viên của họ bị bỏ tù. Khi năm 2020 kết thúc, theo nhóm 88 Project, có 256 tù nhân chính trị trong các nhà tù – nhiều hơn 3 lần so với năm 2016.

Không gian mạng không còn tự do

Song song đó, chế độ của ông Trọng học cách khống chế không gian mạng Việt Nam. Bộ Công an đã lập ra một đội quân dư luận viên để tấn công mạng xã hội. Không mất nhiều thời gian để họ biến ‘Tiêu chuẩn cộng đồng’ được ca tụng của Facebook thành vũ khí.

Nhưng đó chỉ là chuyện nhỏ, không là gì so với việc thể hiện rằng họ có thể làm cạn đi quảng cáo, trừ khi các trang web chấp nhận yêu cầu của chế độ, là phải xóa các bài đăng được cho là ‘độc hại’ và cấm các KOL đáng ghét. Thị trường quảng cáo trên mạng của Việt Nam hiện nay trị giá một tỷ đô la Mỹ hàng năm, có lẽ còn hơn thế nữa.

Lúc đầu, Facebook và YouTube chống lại áp lực của chính quyền Hà Nội. Năm 2018, họ đã cố gắng thỏa hiệp, với ảo tưởng rằng chế độ Việt Nam không dám gây rối hai mạng xã hội rất phổ biến này. Nhưng niềm tin của họ đã sai. Đến giữa năm 2020, hai nền tảng mà công chúng Việt Nam yêu thích này, đã bị buộc đầu hàng hoàn toàn.

Chưa bao giờ những người lướt mạng ở Việt Nam dễ dàng tiếp cận truyền thông hải ngoại mà chế độ coi là các diễn đàn độc hại, như các trang tiếng Việt của BBC, RFI, VOA và Đài Á Châu Tự Do, hoặc các trang web bất đồng chính kiến ​​như Dân Làm Báo, Dân Luận hoặc Tiếng Dân. Để kết nối đến các trang web này, cư dân mạng có kinh nghiệm đã dựa vào các máy chủ ở nước ngoài. Bộ Công An không thể bắt chước Trung Quốc, vì Việt Nam không có thế mạnh kỹ thuật để làm tường lửa, nhưng nó đã khiến cho người Việt khó nghe hơn và lan truyền tin tức thật (không giả mạo).

Một trường hợp điển hình: Đầu năm 2020, xảy ra vụ đàn áp cuộc phản kháng của nông dân ở một ngôi làng gần Hà Nội. Một cuộc đụng độ, trong đó thủ lĩnh của một nhóm nông dân khốn khổ và ba sĩ quan cảnh sát chết, cùng một phiên tòa trình diễn 9 tháng sau đó. Mặc dù bản tường trình của chế độ về vụ việc đầy lỗ hổng, nhưng sự phản đối của công chúng là không đáng kể. Việc lên tiếng chống lại nhà nước độc đảng đã trở nên quá nguy hiểm.

Muốn tiêu diệt ai, các vị thần làm họ nổi điên trước

Thay vào đó, khi năm 2020 tiếp tục, tàn dư của phong trào dân chủ VN bị phá vỡ khi họ bị kéo vào cuộc chiến giành ghế Tổng thống Hoa Kỳ nhiệm kỳ hai cho Donald Trump. Họ cho rằng, Trump sẽ làm vô hiệu các mưu đồ của Bắc Kinh. Ông ta sẽ bảo vệ Việt Nam trước Trung Quốc.

Những người bất đồng chính kiến đã từ bỏ các trang tin tức trên mạng mà họ từng tin cậy, gán cho các trang này là “truyền thông thổ tả” và là kẻ tung tin giả. Đến giữa năm, các bài dịch từ các câu chuyện trên Breitbart, Newsmax và truyền thông ‘cánh hữu thay thế’ (alt-right) khác của Hoa Kỳ, bắt đầu được phổ biến rộng rãi trên Facebook cùng với các sản phẩm tiếng Việt của Pháp Luân Công (Đại Kỷ nguyên, Tân Đường Nhân…).

Nhưng thuyết kỳ quái của phòng trào Trump đã tự tuyên truyền với sức mạnh đáng kinh ngạc khắp các tầng lớp bậc trung thích bày tỏ ý kiến (chattering class) của Việt Nam. Gần như chỉ sau một đêm, phần lớn những người trước đây được xác định là gắn bó với phong trào dân chủ, dường như đã trở thành con mồi cho kiểu suy nghĩ ma mị. Nguyễn Hữu Vinh (hay còn gọi là Anh Ba Sàm), người từng ngồi tù 5 năm vì những bài viết bị cho là thù địch với Nhà nước, chỉ là một trong số nhiều blogger nổi tiếng đã bước qua phía bóng tối.

Cuộc đảo lộn kinh hoàng này có thể xảy ra, một phần bởi Facebook và YouTube. Trong hai năm kể từ khi luật an ninh mạng của Việt Nam có hiệu lực, những mạng xã hội khổng lồ đã trở thành những đầy tớ phục tùng chế độ. Hiện nay họ rất nhanh tay trong việc gỡ bỏ các bài đăng bị xác định là ‘độc hại’. Trong khi đó, dư luận viên của Bộ Công An có thể thoải mái quảng bá các bài viết ủng hộ Trump.

Cũng như ở Hoa Kỳ, thất bại của Trump không làm cho những kẻ ủng hộ ông ở Việt Nam tỉnh lại. Các bài đăng của họ tiếp tục vẽ vời ông là một nhà lãnh đạo nói thẳng, không sợ Trung Quốc, tạm thời là nạn nhân bi thảm của ‘gian lận bầu cử’. Còn Joe Biden luôn được gọi là Bảy-Đần – “stupid Joe”.

Người ta thường giải thích rằng, chế độ đã siết chặt các phương tiện truyền thông độc lập trước thềm Đại hội Đảng vào cuối tháng này, ngụ ý rằng sau khi ban lãnh đạo mới được dựng lên, việc kiểm soát đó sẽ được nới lỏng. Đừng đặt cược vào nó. Chừng nào công an và [bàn tay] kiểm duyệt của chế độ có thể thao túng mạng xã hội theo ý họ muốn, thì có rất ít lý do để họ ngừng làm như vậy.

Trong điều kiện như thế, càng ít có lý do để mong đợi một phong trào dân chủ hồi sinh, trỗi dậy từ đống đổ nát hiện tại.

_____

David Brown là một cựu quan chức ngoại giao Hoa Kỳ, có nhiều kinh nghiệm về Việt Nam và là cộng tác viên năm cho Asia Sentinel.

Bản dịch có sự chỉnh sửa của tác giả, dành cho độc giả người Việt. Bản tiếng Anh được đăng trên Asia Sentinel ngày 21/1/2021.

 

Việt Nam: Vi phạm nhân quyền gia tăng

 Việt Nam: Vi phạm nhân quyền gia tăng

Thêm nhiều vụ bắt bớ trước kỳ Đại hội Đảng

HRW, ngày 13/01/2021

(New York, ngày 13 tháng Giêng năm 2021) – Hôm nay, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền phát biểu trong bản Phúc trình Toàn cầu 2021 của mình rằng nhà cầm quyền Việt Nam đã gia tăng việc hạn chế các quyền dân sự và chính trị cơ bản trong năm 2020.

Chủ trương xiết chặt thêm các hạn chế đối với quyền tự do biểu đạt dường như có liên quan tới Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam, dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 25 tháng Giêng đến ngày mồng 2 tháng Hai năm 2021. Trong năm 2020, chính quyền Việt Nam thường xuyên trừng phạt người dân vì lên tiếng phê phán chế độ hoặc tham gia các nhóm ủng hộ dân chủ hay nhân quyền. Nhà cầm quyền tùy tiện bắt giữ hoặc truy tố ít nhất 28 người vì vi phạm các tội danh mơ hồ và quá rộng về an ninh quốc gia, như “tuyên truyền” chống nhà nước hoặc “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước.”

“Lại thêm một năm đen tối nữa cho nhân quyền ở Việt Nam,” ông John Sifton, giám đốc vận động châu Á của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói. “Trong suốt năm 2020, ngoài một số nhà bất đồng chính kiến trực ngôn, công an cũng bắt giam nhiều người khác vì đã nói lên chính kiến của mình và thực hành các quyền tự do ngôn luận cơ bản.”

Trong Phúc trình Toàn cầu 2021 dài 761 trang, là ấn bản lần thứ 31, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đánh giá việc thực hành nhân quyền tại hơn 100 quốc gia. Trong bài đề dẫn, Giám đốc Điều hành Kenneth Roth lập luận rằng chính quyền Hoa Kỳ sắp tới cần đưa việc tôn trọng nhân quyền vào các chính sách đối nội và đối ngoại của mình theo cách để các chính sách này có thể tồn tại được ngay cả khi các chính quyền Hoa Kỳ trong tương lai ít cam kết bảo vệ nhân quyền hơn. Ông Roth nhấn mạnh rằng trong khi chính quyền Trump hầu như bỏ rơi việc bảo vệ nhân quyền, nhiều chính phủ khác đã bước ra và ủng hộ nhân quyền. Chính quyền Biden nên tìm cách tham gia, chứ không phải thay thế, nỗ lực tập thể mới này.

Nhà cầm quyền cũng chặn đường kết nối tới các trang mạng độc lập về chính trị, và gây sức ép buộc các công ty truyền thông xã hội phải gỡ bỏ các tài khoản, bài đăng hay đoạn clip ghi hình có nội dung phê phán chính quyền.

Tháng Tư, chính quyền chặn đường truy cập tới các máy chủ địa phương (local cache server) của Facebook và yêu cầu công ty này gỡ bỏ các trang do các nhà bất đồng chính kiến điều hành. Facebook, thỏa hiệp trước sức ép, đã đồng ý hạn chế đường truy cập tới các trang ở trong nước Việt Nam, tạo thành một tiền lệ đáng lo ngại. Đầu tháng Chín, Bộ Thông tin Truyền thông Việt Nam khen ngợi Facebook và YouTube “đã có chuyển biến tích cực trong việc phối hợp với Bộ TT-TT để ngăn chặn thông tin vi phạm pháp luật Việt Nam.”

Cũng trong tháng Tư, công an bắt cựu tù nhân chính trị Trần Đức Thạch vì liên quan tới một nhóm ủng hộ dân chủ có tên là Hội Anh em Dân chủ. Ông bị cáo buộc tội lật đổ theo điều 109 của bộ luật hình sự. Vào tháng Mười hai, một tòa án đã kết án ông có tội và xử ông 12 năm tù giam.

Tháng Năm và tháng Sáu, công an bắt hai thành viên của Hội Nhà báo Độc lập Việt Nam là Nguyễn Tường Thụy và Lê Hữu Minh Tuấn. Vào tháng Giêng năm 2021, một tòa án ở Thành phố Hồ Chí Minh kết án và xử mỗi người 11 năm tù giam. Cũng trong phiên tòa này, người sáng lập hội, blogger Phạm Chí Dũng, bị kết án 15 năm tù giam.

Tháng Sáu, công an bắt ba cộng tác viên của Nhà Xuất bản Tự do, là Cấn Thị Thêu, một cựu tù nhân chính trị và các con trai bà là Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư. Tháng Mười, công an bắt người sáng lập Nhà Xuất bản Tự do, blogger độc lập nổi tiếng Phạm Đoan Trang. Tất cả những người nói trên đều bị cáo buộc tội danh tuyên truyền chống nhà nước theo điều 117 của bộ luật hình sự.

“Chính quyền Việt Nam sợ dân chủ, báo chí độc lập, và quyền tự do,” ông Sifton nói. “Các đối tác thương mại và nhà tài trợ cần công khai nêu quan ngại về hồ sơ nhân quyền tồi tệ của chính phủ Việt Nam và gây sức ép để Việt Nam thực hiện các nghĩa vụ quốc tế của mình về nhân quyền.”

HRW.ORG

Việt Nam: Vi phạm nhân quyền gia tăng

 

Việt Nam: Vi phạm nhân quyền gia tăng
HRW.ORG
Việt Nam: Vi phạm nhân quyền gia tăng
(New York) – Vietnamese authorities increased restrictions on basic political and civil rights in 2020, especially freedom of expression and association.

TỪ “TAO LÀ LUẬT” ĐẾN “TAO LÀ CÔNG LÝ”

 

TỪ “TAO LÀ LUẬT” ĐẾN “TAO LÀ CÔNG LÝ”

Đỗ Ngà

“Tao là luật” là một cách hành xử đặc trưng của ngành công an CS Việt Nam. Luật quy định thế nào không cần biết, công an họ chỉ tiết họ hành xử như thế nào thì “luật là thế đó”, vì thế dù gây ra tội ác ngất trời nhưng công an vẫn không bị truy tố vì họ đã làm “đúng luật”, một thứ luật ngầm bất thành văn. Trong 3 năm công an giết chết 226 người trong lúc tạm giam, thế nhưng có ai bị truy tố đâu? Vì hành động giết người ấy được ngầm hiểu là “luật” cơ mà? Kẻ nào kéo quân vào thôn Hoành vào rạng sáng ngày 9/1/2020 giết cụ Kình? Công an Hà Nội! Thế rồi có ai truy tố kẻ đó đâu? Vì sao vậy? Vì hành động giết người đó được ngầm hiểu là “luật”.

Thực ra công cụ bảo vệ chế độ không chỉ là ngành công an mà còn cả ngành tòa án. Nếu nói công an có quy tắc bất thành văn “tao là luật” thì ngành tòa án cũng có quy tắc tương tự – “tao là công lý”. Luật tố tụng quy định như thế nào quan tòa không cần biết, chỉ biết “tao” muốn xử thế nào thì “công lý sẽ thế ấy”. Vụ án Hồ Duy Hải đã sai quy trình tố tụng, vật chứng mua ngoài chợ, thế mà cả 3 cấp xét xử vẫn kết án tử bị cáo, trong đó lần xử thứ 3 do Nguyễn Hòa Bình làm quan tòa. Kết án tùy tiện thế nhưng giờ Nguyễn Hòa Bình lại nói “không có án oan” Chính ông ta trắng trợn xử oan nhưng lại khẳng định “không có án oan”, một thái độ xấc láo và coi thường toàn dân. Ý của Nguyễn Hòa Bình trong lời phát biểu đó rằng “tao là công lý”.

Một chế độ bất lương thì tất nó phải tìm cách diệt trừ công lí, vì sao? Vì một chế độ mà biết vì công lý nó là nhà nước nhân bản chứ không là bất lương được. ĐCS lập ra công an và tòa án dùng để làm gì? Để bảo vệ chế độ chứ nào có bảo vệ luật pháp hay bảo vệ công lý? Mà bảo vệ chế độ thì bảo vệ quyền lợi và bảo vệ sự tồn vong của chế độ. Khi đảng cướp đất, công an bảo vệ đảng bắn chết dân thì đấy là cách thực thi pháp luật rất XHCN, một thứ pháp luật theo kiểu “tao là luật”. Khi đảng sợ diễn biến tư tưởng làm đảng tự sụp, thì đảng sẽ mang những người thực thi quyền tự do ngôn luận ra xử thật nặng để trừ hậu hoạn. Khi xử những nhà báo tự do vừa qua, tòa án CS đã theo quy tắc “tao là công lý” bằng những bản án bỏ túi.

Đấy! Bản chất của ĐCS là vậy. Để “sánh vai cùng cường quốc năm châu” theo lời ông Hồ dặn thì ĐCS đã hành động như vậy. Để “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên CNXH” thì CS cũng hành động như vậy. Đấy cách mà CS dùng để “xây dựng” đất nước này. Dưới sự cai trị của CS, người dân không thể nào tránh khỏi áp bức và oan sai, không bao giờ.

-Đỗ Ngà-

Tham khảo:

https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-55637797

Image may contain: 1 person
Xuân-Phương Nguyễn, Phương Thanh and 229 others
40 Comments
45 Shares
Like

Comment
Share