Ba’o Tieng Dan

Hà Sĩ Phu

31-10-2024

Đảng viên cũ (khoảng trước 1975), đa số vì quá say lý tưởng nên sẵn sàng hy sinh, giữ đạo đức, quên mình cho lý tưởng. Đa số họ đáng quý, tiếc rắng chủ nghĩa mà họ trót thờ phụng là ảo tưởng, phi lý, cực đoan, nên sự hy sinh đó là uổng công.

Đảng viên ngày nay thì ngược lại, vào đảng chỉ vì quyền lợi và cấm không được có lý tưởng! Bởi vì có lý tưởng trong sáng thì sẽ nhận biết phải thay đổi tận gốc, phải để hạnh phúc của nhân dân lên trên quyền lợi của đảng, phải dân chủ, phải đa nguyên và tam quyền phân lập. Đảng viên mà giác ngộ như vậy thì bị coi là “thoái hóa biến chất”, sẽ bị khai trừ (như Trần Độ, Hoàng Minh Chính, Lê Hiếu Đằng v.v…).

Nhớ câu thơ của Bùi Minh Quốc (cũng bị khai trừ) nói về bộ máy bây giờ:

Quay mặt vào đâu cũng phải ghìm cơn mửa

Cả một thời đểu cáng đã lên ngôi

(Quay mặt vào đâu cũng phải ghìm cơn mửa, vì chỗ nào cũng bị tắc “nghẽn” như Tổng Bí thư Tô Lâm cũng thấy).

Và tiếc sự hy sinh uổng phí của quá khứ:

Cả tuổi xuân ta hiến dâng cuồng nhiệt

Để đúc nên chính cỗ máy này!

(Lòng tốt lại gây ra thảm họa, thì tiếc làm chi cái quá khứ sai lầm đau đớn ấy? Rũ sạch con đường cộng sản ấy đi để đưa đất nước vào con đường sáng mà văn minh ngày nay đã chỉ ra rất rõ ràng!).

Xin chia sẻ với nỗi đau của nhà thơ Bùi Minh Quốc!

Nguyên nhân tắc nghẽn là tại thể chế, ông Tô Lâm cũng thấy thế. Thể chế Kinh tế cũng không thoát khỏi Thể chế Chính trị. Lôi thẳng cái Chủ nghĩa Cộng sản ra mà hỏi tội, đừng ấp úng nữa!

Chủ nghĩa Cộng sản làm khổ Nước, khổ Dân nhưng tạo Ngai vàng béo bở cho giới Cầm quyền! Ách tắc ở đâu đã biết quá rõ!

Ba’o Tieng Dan

31/10/2024

Blog RFA

JB Nguyễn Hữu Vinh

Cường quốc?

Không phải cho đến bây giờ, không phải gần đây, mà từ xa xưa, những thông tin về một “Liên bang Xô Viết vĩ đại” là thành trì của Chủ nghĩa Xã hội, với những lời khẳng định chắc nịch về tính hơn hẳn trong cuộc “Ai thắng ai” giữa hệ thống XHCN và Tư bản.

Những điều này đã tạo ra cho các dân tộc, các đất nước bị lây nhiễm cái gọi là “Học thuyết Mác – Lenin, với những bộ máy tuyên truyền khổng lồ đã đem đến cho dân chúng niềm tin, những sự mù quáng về một đất nước, về một hệ thống xã hội. Ở đó chỉ có sự chiến thắng của văn minh tiến bộ với nghèo nàn lạc hậu, ở đó chỉ có sự hơn hẳn giữa công cụ sản xuất tiên tiến có năng suất cao với công cụ sản xuất kém cỏi để bóc lột giá trị thặng dư một cách tàn bạo nhất có thể của các tập đoàn tư bản.

Trên hết, nó tạo ra một tư duy về một thế giới có hai thế lực rõ rệt giữa Chủ nghĩa Cộng sản và Chủ nghĩa Tư Bản, trong đó, mọi thứ xấu xa đều được dành cho Chủ nghĩa Tư bản và nó đang trong đêm đen “giãy chết” để chuẩn bị cho ngày ánh sáng XHCN bừng sáng trên khắp thế giới.

Với tư duy và cách nghĩ đó, Liên Xô được coi là một mẫu gương, một “thành trì” để các quốc gia đàn em trông cậy, hy vọng và dựa dẫm trên con đường “Tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên Chủ nghĩa Xã hội”. Để rồi qua đó, các quốc gia ăn theo, với thân phận chư hầu sẵn sàng nhận vai trò là “Tiền đồn của Phe XHCN” ở các khu vực trên thế giới như Việt Nam tại Đông Nam Á và Cuba hay các quốc gia Mỹ Latinh…

Với nền kinh tế tập trung, duy ý chí của cả hệ thống cộng sản, kể từ khi Liên bang Xô viết được thành lập, bao gồm cả hơn chục quốc gia, dồn mọi nguồn lực cho sản xuất vũ khí, tập hợp cả trí tuệ, tài nguyên của khối cộng sản nhằm chạy đua vũ trang, hệ thống vũ khí và tiềm lực quân sự của Liên Xô và khối cộng sản đã phát triển và tích lũy đến mức đáng sợ. Đặc biệt là hệ thống vũ khí hạt nhân, Liên Xô đã đứng đầu thế giới về số lượng đầu đạn hạt nhân.

Đã có một thời Liên bang Xô Viết từng thách thức cả thế giới phương Tây trong cuộc chiến tranh lạnh kéo dài. Mọi con mắt, tâm hồn cũng như suy nghĩ của những người dân trong các quốc gia bị thâm nhập của Chủ nghĩa Cộng sản nói chung đều hướng về Liên Xô và nước Nga xa xôi ấy.

Những thông tin qua hệ thống tuyên truyền cộng sản toàn thế giới đã đến với mọi người dân ở các dân tộc khác là một Liên Xô, hiện thân của Thiên đường tại trần thế.

Vẫn còn đầy rẫy trên các trang báo chí của Việt Nam tuyên truyền cho Chủ nghĩa Cộng sản Liên Xô trước đây. Rằng: “Một số thành tựu của Liên Xô về các lĩnh vực: Giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội…thời gian này đã vượt xa các nước phương Tây như: Anh, Pháp, Mỹ; Đức…”.

Thế rồi như một quy luật không thể cưỡng nổi, hệ thống Cộng sản trên thế giới đua nhau đổ sụp không thể chống đỡ, Liên Bang Xô Viết bỗng chốc tan thành các quốc gia độc lập, khối cộng sản đua nhau bỏ chạy khỏi con đường quá độ tiến lên CNXH để quay về với thế giới văn minh, tiến bộ và dân chủ.

Khi đó, nước Nga được thừa hưởng hầu hết mọi tiềm năng, tài sản và đặc biệt là vị thế cũng như thành quả mấy chục năm của hệ thống Liên bang Xô Viết.

Có thể nói, nước Nga đã từng được coi là một cường quốc về nhiều mặt, không chỉ về quân sự, mà đã một thời được coi như là một quốc gia mạnh mẽ về tiềm năng khoa học, giàu có về tài nguyên và có một nền văn hóa lâu đời.

Ngày 2/3/2018, tại Kaliningrad, khi được phóng viên một tờ báo trong nước hỏi rằng: “Nếu có cơ hội, ông muốn thay đổi điều gì trong lịch sử của nước Nga?”, Tổng thống Nga Vladmir Putin trả lời: “Sẽ tìm cách ngăn Liên Xô tan rã”.

Đó là một sự tiếc nuối của kẻ thống trị muốn khôi phục lại ngai vàng bá chủ thế giới, là một khát vọng làm đại đế, sa hoàng.

Và với tư duy không thay đổi về sự bành trướng, về tham vọng cá nhân, về sự coi thường cả thế giới, đặc biệt là với tư duy độc tài vốn có trong máu huyết cộng sản, Putin đã đưa nước Nga trở lại nguyên hình là một quốc gia xâm lược.

“Cuộc chiến 3 ngày” và cái giá thực?

Ngày 24/2/2022, Putin xua đội quân đông đúc hàng trăm ngàn, (mà trước đó khi bị cảnh báo, Putin leo lẻo rằng chỉ để tập trận) với đủ loại trang thiết bị, vũ khí hiện đại qua biên giới, tổng tấn công xâm lược Ukraine.

Cuộc chiến mà Nga đã phát động tưởng chừng chỉ có một chớp ngắn về thời gian trong vòng một vài tuần lễ theo kế hoạch của Putin. Putin tự tin đến mức, người ta kể rằng trong đội quân xâm lược ấy, còn có cả đội quân nhạc và nghi lễ chuẩn bị cho cuộc diễu binh mưng chiến thắng tại Kiiv mấy ngày sau đó khi cuộc xâm lược thành công.

Thế nhưng, sự đời không như mơ.

Đến nay, đã kéo dài sắp tròn ba năm mà vẫn chưa có hy vọng kết thúc. Trái lại, nó đang phát triển với những tình tiết và biến động mới làm thế giới lo ngại.

Người ta lo ngại, bởi những năm tháng qua, đất nước Ukraine xinh đẹp, được xây dựng từ bao đời nay bỗng chốc hàng loạt khu vực biến thành gạch vụn, sự sống bị thay thế bằng sự tàn phá, bằng đạn bom, mìn bẫy.

Người ra lo ngại, bởi sự dã man, tàn bạo mà Putin, một nguyên sĩ quan KGB của Cộng sản Xô Viết với vai trò Tổng thống Nga hiện nay, đã tiến hành một cuộc chiến hủy diệt sự sống trên một quốc gia láng giềng và hiện nguyên hình là một tội phạm chiến tranh bị truy nã.

Trước hết, những con số về thương vong được hai phía đưa ra làm người ta giật mình về quy mô của sự tàn bạo trong cuộc chiến này. Những thông tin từ Lực lượng vũ trang Ukraine cho biết: Đến nay, số binh lính Nga chết trên chiến trường Ukraine đã gần 700.000 người, với hơn 9.000 xe tăng và hơn 600 máy bay, trực thăng bị phá hủy cũng như hàng vạn các phương tiện chiến tranh khác.

Người ta sẽ giật mình, nếu nhớ lại điều này: Trong 10 năm của cuộc chiến do Liên Xô tiến hành tại Apganixtan, số thương vong của binh lính Liên Xô là 16.000 người. Như vậy, về thương vong, con số tại cuộc chiến nay đã vượt gấp 150 lần. Đó là máu xương, là tính mạng người dân Nga được Putin đem sử dụng cho mưu đồ của mình như một trò chơi, cho thỏa mãn cái tư duy, hành vi xâm lược.

Con số thiệt hại khổng lồ về các tài nguyên, thiết bị quân sự khác đi cùng với những hậu quả khổng lồ mà cả hơn trăm triệu dân Nga đã và đang phải chịu khi bị cả thế giới văn minh, tiến bộ tẩy chay, trừng phạt đã đem lại cho xã hội Nga nhiều bước lùi ngoài dự đoán của những chiếc đầu nóng tại Moscow. Người ta cho rằng, hậu quả trước mắt là sự cô lập mọi mặt của Nga trên trường Quốc tế, và nó sẽ kéo lùi sự phát triển của đất nước Nga về phía sau hàng chục năm.

Hẳn nhiên, phía Ukraine cũng đã chịu những thiệt hại khổng lồ về mọi mặt. Đó là điều không thể tránh khỏi khi phải đối diện với một kẻ thù, một tên xâm lược tàn bạo đến đất nước mình. Những tổn thất, những thiệt hại mà phía Ukraine phải chấp nhận, là cái giá phải trả cho sự lựa chọn không thể khác giữa tự do và nô lệ, khác hẳn với sự lựa chọn của Putin là xâm lược, cướp nước và trở lại hòa bình.

Tại cuộc chiến này, đó là một tính toán hết sức phiêu lưu và sai lầm.

Bởi ở cuộc chiến này, Putin và tập đoàn Moscow đối diện với không chỉ là một quốc gia nhỏ hơn mình về mọi mặt, nhưng ở đó, họ có những điều mà Putin không thể lường hết. Đó là tình thế lựa chọn giữa tự do và nô lệ, giữa mất nước và độc lập, giữa cơ đồ dân tộc và sự xâm lăng… Đó là phẩm giá dân tộc, là tinh thần yêu nước, sự quật cường và trí tuệ của người Ukraine không chịu khuất phục trước kẻ thù mạnh hơn mình nhiều lần.

Đặc biệt, Putin đã đối đầu với hầu hết cả thế giới văn minh, tiến bộ không thể chấp nhận hành động ăn cướp một cách trắng trợn khi chính Nga đang là một thành viên, là ủy viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp Quốc. Đó là một sự sỉ nhục, sự coi thường với mọi tiêu chuẩn, nguyên tắc xã hội mọi mặt trên thế giới.

Nhưng, với ảo tưởng về sức mạnh của mình, Putin đã tự tin xua quân xâm lược Ukraine với khí thế tưởng chừng như có thể ăn tươi, nuốt sống một đất nước, một dân tộc như Putin đã từng làm trước đó với một số quốc gia khác.

Thui ra mới biết béo, gầy

Người ta cứ tưởng rằng với cơ đồ được để lại từ thời mà cả hơn chục nước Cộng hòa thuộc Liên xô dồn mọi sức lực, trí tuệ, tài nguyên và tiền của cho nước Nga, Cộng với cả khối cộng sản khắp thế giới cung phụng và tự nguyện làm chư hầu cho Liên Xô, thì Nga, sẽ có một cơ đồ vĩ đại đủ sức đương đầu không chỉ với Mỹ mà với cả khố NATO hùng mạnh để làm bá chủ thế giới mà không ai có thể ngăn chặn như những nhà tuyên truyền Moscow thường vênh vang.

Thế nên những cuộc chiến do Putin phát động xâm lăng các quốc gia láng giềng đã trở nên suôn sẻ bởi không chỉ với tiềm lực quân sự, kinh tế, quy mô mà còn có sự góp phần bởi sự thị uy từ hệ thống tuyên truyền.

Nhưng, sự thật đã được phơi bày ba năm qua tại chiến trường Ukraine về những cái gọi là thành tựu, là sức mạnh và những điều bị che giấu, nước Nga đã bị lột truồng trước thiên hạ về mọi mặt.

Về mặt quân sự, nền quốc phòng được tuyên truyền, được xây dựng gần cả thế kỷ qua đã từng hăm dọa cả thế giới, nay chỉ qua 3 năm của cuộc chiến, đã cho thấy sự kiệt quệ và yếu kém của nó. Những đoàn xác xe tăng, thiết bị quân sự, máy bay cũng như các loại vũ khí khác trên mọi miền đất nước Ukraine đã chứng minh thế nào là “sức mạnh của vũ khí Nga” đã tạo nên huyền thoại ra sao.

Nhưng hình ảnh của những chiếc xe tăng T-34 đã từng tham gia thế chiến lần thứ 2 và các thiết bị cùng thời đó, nay được kéo vào trận chiến hiện tại. Con số trăm ngàn máy bay không người lái Nga buộc phải mua của Iran, các loại vũ khí và hàng triệu quả đạn pháo Nga phải mua từ Bắc Triều Tiên dù chất lượng kém đủ cho thấy về vũ khí Nga đã kiệt quệ đến mức nào.

Không chỉ có vậy, hệ thống phòng không, không quân và đặc biệt là hải quân Nga, là niềm tự hào, là cơ sở để Nga vênh vang trên thế giới, nay đã tự lặn mất tăm với cuộc chiến này.

Hàng trăm ngàn quân số được huy động qua các chiến dịch bắt lính rầm rộ làm công dân Nga chạy tán loạn, cũng không đủ để đổ vào thay thế lượng binh lính được đem sang làm phân bón ở Ukraine. Nga đã phải huy động một lượng lớn tù nhân ra trận. Putin ký luật miễn trách nhiệm hình sự cho các bị cáo đang phục vụ trong quân đội. Và điều này, ngay lập tức xã hội Nga nhận hậu quả khủng khiếp khi tội phạm trở về tung hoành giữa xã hội Nga, công khai gây tội ác.

Điều đặc biệt nhất là Nga, một “Cường quốc quân sự và kinh tế”, sức mạnh Nga đủ để răn đe mọi kẻ thù đến mức chưa ai dám nghĩ đến việc tấn công lãnh thổ Liên Bang Nga.

Nhưng, kể từ ngày 6/8/2024, lãnh thổ Nga đã bị chính quân đội Ukraine chiếm đóng mà đến nay, hết hạn lần này đến lần khác, Putin tìm mọi cách để gỡ không ra. Đấy là một vết nhơ trong lịch sử của nước Nga.

Đó là những hậu quả nhãn tiền mà Putin đã và đang mang lại cho nước Nga, chỉ bởi cái thói độc tài và chuyên quyền kết hợp tham vọng vô độ của mình.

Tuyệt vọng

Những thông tin từ cuộc chiến Ukraine với những bước phát triển mới gây nhiều lo lắng cho những người yêu chuộng hòa bình thế giới. Dù Nga và Bắc Triều Tiên vẫn leo lẻo chối, nhưng thế giới đã có nhiều thông tin rằng: Bắc Triều Tiên đã đưa hàng ngàn quân sang Nga để tham gia cuộc chiến xâm lược tại Ukraine. Như vậy, việc hợp tác giữa Nga và Bắc Triều Tiên đã nâng lên một bước mới, sau nhiều thông tin về việc Nga đã phải cầu viện đến Bắc Triều Tiên về vũ khí và đạn được.

Và nay, thì không chỉ có vũ khí, mà Nga đã chính thức vay máu của người dân Triều Tiên trong cuộc chiến xâm lược này.

Nếu như ngày trước, Trung Cộng đã đưa quân vào Bắc Triều Tiên để “đánh Mỹ viện Triều”, để cho đến bây giờ Bắc Triều Tiên vẫn mang một món nợ bằng máu không thể trả cho đàn anh Trung Quốc… Thì ngày nay, Nga, một “Cường quốc quân sự” đã không thể duy trì được cuộc xâm lược của mình, trái lại còn bị chính Ukraine, là quốc gia đầu tiên mang quân vào lãnh thổ Nga kể từ cuộc chiến thế giới thứ 2 cho đến nay và Nga buộc phải muối mặt nhờ Bắc Triều Tiên đến “giải phóng”.

Cái bóng Liên Xô một thời bao trùm cả khối Cộng sản, trở thành bá chủ của nửa thế giới, đã thôi thúc Putin phiêu lưu vào cuộc xâm lược đầy bất trắc này. Và ngày nay, giấc mộng bá quyền đó đã trở thành một hành vi của sự tuyệt vọng khi lực bất tòng tâm.

Thế nên, khi một cường quốc quân sự, “nói nhiều người nghe, đe lắm kẻ sợ” nay phải mượn tay đám “Côn đồ quốc tế” đến để giải phóng nhà mình, thì đó không chỉ là một sự sỉ nhục, mà nó phản ánh sự tuyệt vọng không thể cứu vãn.

Kimtrong Lam– LƯƠNG VĂN CAN K 76.

Thời điểm cả miền Nam buộc thay mầu cờ, một hôm, trong những ngày rỗi đó không biết làm gì cho hết thì giờ, tôi cuốc bộ không mục đích trên con phố Lê Lợi ở khu trung tâm. Và tôi bất ngờ nhìn thấy ông Nguyễn Hùng Trương!

Phải, là ông, người chủ ngôi nhà 6 tầng tại số 60-62 con phố đó, đúng lúc ấy, trên vỉa hè ngay trước thềm nhà mình, ông vẫn ăn mặc chỉnh tề như tôi thường thấy, áo sơ-mi trắng tay dài có cài cúc, quần Tây mầu xám tro. Và ông đang ngồi xổm trên mặt gạch hè giữa bao người buôn bán nhỏ từng ngồi ghé trước cửa nhà ông từ lâu, lặng lẽ trải một tấm ny-lông mầu trắng đục, để xếp ngay ngắn trên đó từng chồng báo Thiếu Nhi mà số cuối cùng chỉ cách đó vài tháng. Hàng trăm tờ báo trông vẫn mới tinh đó, vâng chỉ vài tháng, đã đi qua một mốc thời gian lịch sử mà người chủ nhiệm tòa báo làm ra chúng, ngay lúc đó, không biết làm gì hơn là bầy chúng ngay trên hè, bán “xôn” được đồng nào hay đồng nấy.

Tôi nhớ, mình từng có đủ collection tuần báo Thiếu Nhi hơn 200 số của ông Nguyễn Hùng Trương gom nhặt sau 4 năm mua và đọc cho đến 1975, nhưng đúng cái hôm đang kể, tôi chẳng còn số nào vì trước đó, bố mẹ tôi đã đem đốt sạch. Trong túi quần ngay lúc ấy lại chỉ có vài đồng bạc, không thể nào giúp ông được nên đành nhìn ông thiểu não ngồi đó, vừa bán vừa cho từng số báo chỉ tự định giá quãng vài mươi xu. Cả miền Nam hồi đó đang thất thần vì lo đói, người ta cứ mải nghĩ về thạp gạo nhà mình, ai rỗi đâu mà mua báo cũ? Thế nên, nếu có ai đó chậc lưỡi mua một tờ, ông lại đưa cho họ 3 tờ. Ông cười trông như mếu, vì cả một cơ nghiệp đã bay theo gió thời cuộc.

Ít lâu sau, ông phải đi học “lao cải” ở Hàm Tân.

Trước quãng “đứt phim”, người Sài Gòn thích đọc sách vẫn gọi ông Nguyễn Hùng Trương là “ông Khai Trí” – Theo tên nhà sách – nhà xuất bản do ông làm chủ trước kia. Người ta cũng nhớ, ông từng là chủ nhiệm tờ tuần báo Thiếu Nhi đang nhắc, với nhà văn Nhật Tiến (Thềm Hoang, Thuở Mơ Làm Văn Sĩ, Chim Hót Trong Lồng..) làm chủ biên. Một ngày đẹp trời đầu năm 1971, ông Khai Trí chủ động gặp ông Nhật Tiến để đề nghị nhà văn về nắm bài vở tờ Thiếu Nhi giúp mình. Tờ báo ấy đã có nhiều cây bút và cây cọ nổi danh khi đó góp mặt góp sức.

Ông Khai Trí rất hiếm khi nói về mình, nên ít người biết ông chính là một tấm gương làm việc và cống hiến sống động: Từ hai bàn tay trắng trở thành người kinh doanh ngành sách lớn nhất và uy tín nhất miền Nam. Ông sinh năm 1926, thuở bé, vẫn thường nhịn ăn sáng, dùng 2 đồng xu mẹ cho hàng ngày để mua báo đọc. Đến Sài Gòn theo trung học Pétrus Ký, ông được gia đình sắm cho chiếc xe đạp cũ để mỗi cuối tuần về nhà, sang đầu tuần lại trở lên với một món tiền đủ để tiêu xài dè sẻn trong cả tuần kế tiếp. Nhưng cứ mỗi chiều thứ Hai, ông lại tiêu sạch số tiền đó vào sách báo rồi cả tuần lại chấp nhận nhịn ăn sáng, chỉ uống nước lã. Chưa thấy ai mê sách, và nghiện sách tới phát cuồng như ông, lời bố tôi kể ngày xưa.

Sách ông mua, hầu hết là sách báo nước ngoài và ở tuổi thiếu niên trong những năm 1940, ông đã kịp gầy dựng được một tủ sách có giá trị. Bạn bè đến chơi, thấy ông có nhiều sách hay lại thường gửi tiền nhờ ông mua giúp để theo kịp. Có lần, chỉ 5 người nhờ nhưng ông mua đến 10 quyển để được hưởng 30% hoa hồng từ nguồn. Số sách thừa ra, ông đem ký gửi ở một tiệm sách quen. Chỉ vài hôm, người chủ tiệm đã hỏi ông là tựa sách loại đó còn không, nếu còn thì đem tới tiếp vì sách gửi từ trước đã bán hết cả. Từ đó, ông nẩy ra ý định mua sách báo trực tiếp từ nước ngoài về gửi bán. Sách ông chọn là loại có giá trị, quý hiếm, nhiều người cần mà trong nước không có. Lúc đầu chỉ mua thử mỗi thứ vài quyển, thấy bán chạy ông mới tăng số lượng lên, có khi cả trăm quyển, rồi lúc khấm khá thì nhiều hơn nữa!

Nhờ làm việc không mệt mỏi, tiết kiệm từng đồng nên đến năm 1952, 26 tuổi, ông đã đủ vốn để mở một hiệu sách nhỏ tại số 62 đại lộ Bonard (Sau là Lê Lợi), và đặt tên là Nhà sách Khai Trí (Sau 1975 trở thành Nhà sách Sài Gòn của công ty Fahasa). Khai Trí là nhà sách đầu tiên ở Việt Nam bán hàng theo kiểu tự chọn, khách có thể đứng đọc tại chỗ hàng giờ rồi đi ra mà không phải mua gì cả và cũng chẳng có ai phàn nàn gì. Các nữ nhân viên bán hàng mặc đồng phục áo dài màu vàng hoàng yến ở đó, lúc nào cũng vui vẻ ân cần, trông nom khách một cách kín đáo.

Cái điều đang được áp dụng ở đa số hiệu sách Việt Nam lúc này, vào thời điểm đó vẫn còn quá mới mẻ và rất được khách hàng ủng hộ, nhờ vậy mà sau đó, nhà Khai Trí mở rộng thêm thành 2 căn liền kề với nhiều tầng lầu. Nhà Khai Trí còn phụ trách cả việc xuất bản với những đầu sách được chọn kỹ và phong phú. Một thú chơi đặc biệt của ông chủ nữa là sưu tầm sách báo – Chỉ riêng tờ báo Pháp ngữ Le Monde, ông có từ số đầu tiên cho tới số ra ngày 28/4/1975. Ông còn là soạn giả của nhiều đầu sách có giá trị.

Nhà văn Nguyễn Thụy Long – Tác giả quyển tiểu thuyết nổi tiếng Loan Mắt Nhung, một tác phẩm rất gai góc mà sau này giới nghiên cứu miền Bắc sau 1975 từng dành nhiều cảm tình – có viết một bài nhan đề Vĩnh Biệt Ông Khai Trí, trong đó có nhắc đến hoàn cảnh bi thương của ông sau 1975: “… Ông Khai Trí qua đời lúc 5 giờ 15 ngày 11 tháng 3 năm 2005, thọ 80 tuổi sau hai tuần nằm bệnh viện. Ông mất đi do sức già lực kiệt, sau nhiều năm luôn cố gắng tranh đấu để xin lại hiệu sách vĩ đại của ông khi nó bị Nhà nước tịch thu trong đợt cải tạo văn hóa và thương nghiệp 1976 – 1977 tại Sài Gòn. Tiệm sách của ông tại đường Lê Lợi bị “quản lý”, nay mang tên Fahasa của nhà nước”. “… Thuở đó, sau khi các sĩ quan chế độ Việt Nam Cộng Hòa bị đi cải tạo trước, đến lượt giới văn nghệ sĩ sẽ bị đi sau, với bao tác phẩm của họ bị thiêu đốt và họ đều bị coi là kẻ đi ngược dòng chảy của dân tộc, đương nhiên đã bị bôi xóa, và kết tội là Biệt kích Văn nghệ. Ông Khai Trí cũng bị coi là tội phạm, bị liệt vào hàng văn nghệ sĩ và bị bỏ tù, vì người chiến thắng đã cho rằng ông kinh doanh và phát triển văn hóa đồi trụy”. “… Những người đã từng sống ở miền Nam trước 1975, ai cũng biết đến ông, người từng làm được nhiều việc lợi ích cho văn hóa Việt Nam, và cả đời ông đam mê việc ấy.

Ông quen biết rất nhiều văn nghệ sĩ ở miền Nam, kể cả những văn nghệ sĩ Bắc di cư 1954. Ông đã ra tay giúp đỡ nhiều anh em văn nghệ sĩ gặp hoàn cảnh khó khăn, mua tác phẩm của họ, tuy chưa in còn để đấy nhưng ông vẫn trả tiền đầy đủ tác quyền không thiếu một xu. Ngoài ra, ông còn tài trợ cho nhiều tờ báo hồi đó ở Sài Gòn. Tờ Sống của Chu Tử cũng có sự góp sức của ông về mặt tiền bạc”. “… Bao nhiêu lần tôi (Nguyễn Thụy Long – TAK chú thích) đi qua phố Lê Lợi, lại thấy ông buồn bã đứng ở một góc ngã tư, nhìn sang hiệu sách cũ của mình đang mang tên mới là Fahasa. Một lần khác, trong bữa giỗ ông Chu Tử, tôi hỏi ông về việc xin lại nhà sách Khai Trí đến đâu rồi. Ông cười chua chát: “Phải đến năm 3000 thì may ra…”. Ngày ông bị đưa đi, bị bỏ tù, bao nhiêu bài báo nói xấu ông, kết tội ông còn giấu biết bao kho sách của chế độ cũ mà không thành thật khai báo. Chuyện thế thái nhân tình lúc ông gặp hoạn nạn, những kẻ trước đây từng chịu ơn ông, giờ chính họ lại tố cáo ông bao nhiêu là tội – Kể cả những điều không hề có – để lập công…”. “… Tại buổi lễ tang ông, ngôi nhà trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (Hồng Thập Tự cũ), tôi gặp nhiều bạn bè của ông, những người cũ đến thắp cho ông nén hương và chia sẻ sự thương tiếc với gia đình ông…”. Ông Nguyễn Thụy Long đã ngậm ngùi: “…Tôi nhớ mãi dáng ông Khai Trí đứng nhìn sang hiệu sách cũ của mình và câu nói chán nản của ông, sao mà chua chát đến thế cho một người suốt cả một đời chỉ có một đam mê là làm văn hóa, giữ gìn cái hay, cái đẹp cho thế hệ mai sau…”.

Bản thân tôi (TAK), là kỷ niệm bao nhiêu lần được bố tôi – Nhà văn Lan Đình – dắt tôi và đứa em trai lúc đó chỉ mới trên dưới 10 tuổi, vào cái nhà sách quá nhiều kỷ niệm ấy để mua những quyển truyện của Alphonse Daudet, của La Fontaine hay Charles Perrault và mua cả những quyển sách tranh đóng bộ từ Tủ Sách Vàng hay Ánh Dương lừng danh ngày trước. Tôi biết đọc loạt truyện Tuổi Hoa của ông Chân Tín cũng từ đó, đọc tờ Thiếu Nhi của chính ông Khai Trí và tờ Thằng Bờm của ông Nguyễn Vỹ dù sau đó mình đã lớn tướng cũng từ đó. Đọc loạt Truyện tuyển dịch 15 Cuộc Phiêu Lưu cũng từ đó. Và đọc ngấu nghiến quyển Thành Ngữ Điển Tích Danh Nhân Từ Điển rất phong phú, tới mức vô biên của ông Trịnh Vân Thanh, cũng từ đó. Đọc Truyện Cổ Nước Nam của ông Nguyễn Văn Ngọc, đọc Chuyện Giải Buồn của Paulus Huỳnh Tịnh Của, đọc Thú Chơi Sách của Vương Hồng Sển, đọc cả Ben Hur hay Les Trois Mousquetaires bản dịch và bản nguyên tác cũng từ đó. Đọc Những Giọt Mực của Lê Tất Điều, đọc sách Tự Lực Văn Đoàn ở đó. Đọc Đất Lề Quê Thói của ông Nhất Thanh Vũ Văn Khiếu, đọc Sherlock Holmes qua bản phóng tác của Vũ Hạnh, rồi trộm vía, đọc cả Ba Người Lính Nhẩy Dù Lâm Nạn của Nguyễn Mạnh Côn hay Chuyện Cấm Đàn Bà của Đặng Trần Huân cũng ở đó. Bố tôi chỉ không cho đọc Duyên Anh và Kim Dung mà thôi, nên tôi phải lẻn đọc chỗ khác.

Tội cho ông Khai Trí. Từ lúc làm tờ Thiếu Nhi, nhiều người biết quá rõ là nó lỗ sặc gạch suốt nhiều năm liền nhưng ông vẫn cứ làm, cho tới sát mí tháng 4/1975. Với tờ tuần báo đó, họa sĩ Vi Vi Võ Hùng Kiệt trước sau đã vẽ 4 cái bìa báo Xuân cho các năm Nhâm Tý 1972, Quý Sửu 1973, Giáp Dần 1974 và Ất Mão 1975 – Số Tết cuối cùng trước ngày 30/4. Bìa Xuân cuối cùng đó in trên khổ nhỏ cỡ tờ A5 bây giờ (Khoảng 13x19cm) vì lúc đó tòa soạn gặp nhiều khó khăn về kinh doanh sau mấy năm gồng mình gánh lỗ lã, mà đình bản lại không đành. Còn 3 bìa Xuân trước đó đều ở khổ lớn gấp đôi, cỡ 22x30cm và các số Xuân đó nếu nhớ không nhầm thì đều dày 64 – 80 trang, in ruột 2 màu.

Kèm status này là bìa số báo Thiếu Nhi đầu tiên, 1971, và số Xuân Thiếu Nhi cũng đầu tiên, 1972 – Để thêm chút kỷ niệm, cạnh đó là số Xuân Tuổi Hoa của ông Chân Tín, in cùng năm, cũng của anh Vi Vi. Theo tôi, bìa Xuân Thiếu Nhi đẹp nhất và công phu nhất là vào năm Quý Sửu, 1973, lấy từ sự tích Cờ Lau Tập Trận của anh hùng thiếu niên Đinh Bộ Lĩnh.

Cũng nên nhắc, tờ tuần báo Thiếu Nhi thời đó có “Bác Vịt Mò” Vũ Văn Việt lo việc thư ký tòa soạn. Báo có sự góp mặt của các cây bút quen biết khi ấy như các nữ văn sĩ Minh Quân và Đỗ Phương Khanh (Hiền thê của ông Nhật Tiến, phụ trách mục Vườn Hồng); các nhà văn Vũ Hạnh, Lê Tất Điều, Nguyễn Đình Toàn; cây bút trẻ Phan Khương Thái; nhà thơ trào phúng Tú Kếu Trần Đức Uyển và cả nhạc sĩ Y Vân. Về phía họa sĩ, ngoài Vi Vi còn có cây cọ vẽ truyện tranh Nguyễn Tài rất gây chú ý bằng nét vẽ độc đáo của mình trong tác phẩm Cùng Đi Với Tử Thần. Đáng nhắc nữa, nhân vật Tí Hon Thần Lực (Benoit Brisefer mà tờ Thiếu Nhi gọi là Tí Xíu Đại Thần Lực) của họa sĩ người Bỉ Peyo lừng danh thế giới cũng góp mặt qua bản dịch 12 Kỳ Công Của Benoit Brisefer từ tiếng Pháp trên trang báo Spirou. Rồi cả 2 quyển truyện tranh Tintin Au Congo và Tintin En Amérique (Tintin Ở Xứ Congo và Tintin Ở Mỹ) của họa sĩ Hergé trứ danh, nhà xuất bản gốc Casterman, cũng được tuyển dịch trên bàn chụp phim cliché đàng hoàng.

Một chuỗi ngày bao kỷ niệm Hồng, của chúng ta… Cảm ơn ông Nguyễn Hùng Trương.

Photos: 1/ Trẻ em đọc “cọp” báo Thiếu Nhi trong nhà sách Khai Trí. 2/ Một số bìa báo do họa sĩ Vi Vi sáng tác hàng tuần, 1971 – 1975, trong đó có bìa Xuân Nhâm Tý 1972 cho tờ Tuổi Hoa.