Category: Tin Hoa Kỳ

Ba’o Nguoi-Viet

November 10, 2026

Luật Sư Trần Thái Văn

LTS. Luật Sư Trần Thái Văn từng là dân biểu Hạ Viện California trong ba nhiệm kỳ, từ năm 2004 đến năm 2010. Hiện nay, ông là  đệ nhất phó chủ tịch Hội Đồng Quản Trị Cơ Quan Thủy Cục Orange County (OCWD), California. Bài viết thể hiện quan điểm riêng của luật sư.

Chào cờ khai mạc Diễn Hành Tết 2026 trên đại lộ Bolsa, Westminster. (Hình minh họa: Văn Lan/Người Việt)

Với số phiếu đếm gần hết, được Cơ Quan Bầu Cử Orange County (ROV) thông báo, Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn của Westminster và Dân Biểu Trí Tạ (Cộng Hòa) của Địa Hạt 70 tại Hạ Viện California có nhiều khả năng thất cử vì những hoàn cảnh chính trị khác nhau. Nhưng đối với cộng đồng người Việt tại Orange County, hệ quả chung là cộng đồng mất đi hai tiếng nói người Mỹ gốc Việt trực tiếp trong chính quyền – một ở trung tâm Little Saigon và một tại thủ phủ Sacramento.

Theo kết quả kiểm phiếu của ROV tính đến ngày 10 Tháng Mười Một, cả hai cuộc đua vẫn chưa có kết quả chính thức. Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn kém Nghị Viên Carlos Manzo 1,093 phiếu. Trong cuộc đua tại Địa Hạt 70, bà Paula Swift (Dân Chủ) dẫn trước ông Trí 5,254 phiếu trong tổng số gần 147,000 phiếu đã được đếm.

Westminster: Cuộc đua sít sao và các ứng cử viên gốc Việt bị chia phiếu

Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn đang trên đường thất cử sau một giai đoạn có nhiều bất đồng trong chính trường Westminster trong bốn năm qua. Dù ông có đầy nhiệt tình và đạt được một số thành quả tốt trong thành phố, phong cách điều hành trong bốn năm qua có phần gây xáo trộn, và những tranh cãi tại Hội Đồng Thành Phố khiến ông làm mất lòng một số đồng minh và người từng ủng hộ mình. Việc ông công khai gắn bó với đảng Cộng Hòa có thể cũng gây bất lợi trong năm bầu cử mà đảng Dân Chủ đạt được nhiều thắng lợi. Và quan trọng không kém, những dự kiến về số phiếu đi bầu năm nay tại Westminster cho thấy cử tri gốc Việt đi bầu thấp hơn khoảng 4%-5% so với các kỳ bầu cử trước. Ngược lại, tỉ lệ cử tri gốc Hispanic đi bầu năm nay lại tăng cao hơn 4%, đem lại thuận lợi cho Nghị Viên Manzo, một ứng cử viên gốc Mexico. Những yếu tố này giúp giải thích kết quả của kỳ bầu cử này, nhưng không làm giảm ý nghĩa của sự mất mát đối với cư dân gốc Việt.

Cuộc đua chức thị trưởng còn có hai ứng cử viên gốc Việt khác. Đó là Bác Sĩ Kimberly Hồ và ông Nguyễn Phương Hùng. Hai ứng cử viên này nhận tổng cộng 5,187 phiếu. Ông Chí nhận 10,331 phiếu, còn ông Manzo nhận 11,424 phiếu. Theo nhận định của các quan sát viên chính trị tại Orange County, nếu chỉ có một ứng cử viên gốc Việt – chẳng hạn ông Chí – thì ông có nhiều triển vọng tái đắc cử. Ông Chí chỉ cần thêm 1,093 phiếu để vượt qua ông Manzo – tương đương khoảng 21% số phiếu dành cho hai ứng cử viên người Việt còn lại. Dĩ nhiên, không thể biết chắc những cử tri đó sẽ chọn ai nếu chỉ còn hai ứng cử viên. Nhưng các con số khiến khó có thể bỏ qua khả năng cuộc đua bị tình trạng chia phiếu ảnh hưởng trầm trọng.

Nếu kết quả hiện tại được xác nhận, Westminster sẽ khép lại 14 năm có thị trưởng người Mỹ gốc Việt. Đây là một mất mát đáng kể đối với thành phố giữ vị trí trung tâm của Little Saigon, cũng như đối với cộng đồng tị nạn Cộng Sản, có các cơ sở kinh doanh, phong trào đấu tranh, tổ chức văn hóa và hoạt động dân sự, đã góp phần định hình khu vực. Orange County là nơi có cộng đồng người Việt đông nhất ngoài Việt Nam.

Nghị Viên Carlos Manzo sẽ là thị trưởng của tất cả cư dân Westminster, trong đó có người Mỹ gốc Việt. Tuy vậy, việc mất đi một thị trưởng người Việt đồng nghĩa với việc cộng đồng không còn đại diện ở vị trí dân cử cao nhất của thành phố – một người có mối liên hệ trực tiếp với lịch sử, văn hóa, và hiểu những gì cộng đồng trải qua. Sự thay đổi đó nên được nhìn nhận là một mất mát đối với sự đại diện của người Việt.

Sacramento: Địa Hạt 70 bao gồm trung tâm Little Saigon

Việc Dân Biểu Trí Tạ thất cử là một câu chuyện chính trị khác, nhưng hệ quả cũng nghiêm trọng không kém. Địa Hạt 70 gồm Westminster và một số thành phố lân cận trong Orange County thuộc khu vực Little Saigon. Đây là địa hạt có cộng đồng người Việt quốc gia đông đảo và có ảnh hưởng nhất tại Hoa Kỳ.

Kết quả kiểm phiếu chưa chính thức ngày 10 Tháng Mười Một cho thấy ông Trí cũng bị cuốn vào làn sóng ủng hộ đảng Dân Chủ toàn quốc, và nhất là tại tiểu bang California. Nếu ông thất cử, đây không chỉ là sự thất bại của một dân biểu đương nhiệm có mối liên hệ lâu năm tốt đẹp với cử tri địa phương và được nhiều người đánh giá cao. Đó còn là việc Orange County mất đi tiếng của nói người Mỹ gốc Việt tại thủ phủ Sacramento.

Điều đó không có nghĩa là người Mỹ gốc Việt sẽ không còn người bênh vực hay không còn hiện diện trong chính quyền. Nhưng cộng đồng sẽ mất đi một nhà lập pháp cùng chia sẻ di sản và có sự hiểu biết trực tiếp về lịch sử và hoài bão của người Việt. Đối với một cộng đồng đông đảo và có tầm quan trọng như vậy, đây là một mất mát lớn.

Cộng đồng người Việt nên rút ra điều gì?

Bài học đầu tiên là không thể xem đại diện chính trị của người Mỹ gốc Việt là điều đương nhiên. Sự lớn mạnh và lịch sử của cộng đồng không đủ để bảo đảm hai vị dân cử gốc Việt đương nhiệm giữ được chức vụ. Ảnh hưởng chính trị phải được duy trì liên tục. Khi đại diện của cộng đồng bị đặt trước thử thách, những yếu tố và hoàn cảnh thời sự quốc gia ngoài tầm ảnh hưởng của cộng đồng – và sự chia rẽ – có thể dẫn đến những hệ quả thực tế.

Kết quả tại Westminster là lời cảnh báo đặc biệt rõ ràng. Số phiếu dành cho hai ứng cử viên thị trưởng người Việt còn lại cao hơn nhiều lần so với khoảng cách giữa ông Chí và ông Manzo. Những lá phiếu đó, tất nhiên, không mặc nhiên thuộc về ông Chí. Nhưng cuộc đua cho thấy một danh sách ứng cử viên bị chia rẽ giữa ba người Việt sẽ khiến cộng đồng không có được ứng cử viên có khả năng chiến thắng.

Bài học thứ ba là những thất bại này ảnh hưởng đến cả cộng đồng, chứ không chỉ riêng các ứng cử viên thất cử. Một thị trưởng người Việt tại Westminster và một dân biểu người Việt đại diện cho Little Saigon tại Westminster và các thành phố phụ cận – một khu vực lớn được mệnh danh là thủ phủ của cộng đồng người Việt quốc gia trên toàn thế giới – đã đem lại sự hiện diện trực tiếp của người Việt trong hai vị trí có ảnh hưởng. Khi họ rời nhiệm sở, người Mỹ gốc Việt sẽ ít hiện diện hơn trong chính quyền địa phương và mất đi một mối liên hệ trực tiếp tại Quốc Hội California.

Những hoàn cảnh khác nhau dẫn đến hai thất bại sắp xảy ra: Bất đồng và chia phiếu tại Westminster và một cuộc đua sít sao giữa làn sóng ủng hộ đảng Dân Chủ tại Địa Hạt 70. Hệ quả vẫn giống nhau – một mất mát đối với đại diện chính trị của người Mỹ gốc Việt tại Orange County. Cộng đồng có quyền tiếc nuối trước sự mất mát đó, rút kinh nghiệm, và cùng tái nỗ lực để bảo đảm tiếng nói của mình tiếp tục hiện diện và có ảnh hưởng trong các cuộc bầu cử sắp tới.

Với số vốn chính trị đã có và một ban vận động tranh cử tạo dựng được trong những năm tại chiến trường tranh cử, Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn và Dân Biểu Trí Tạ còn có nhiều cơ hội và nghị lực để cống hiến và đóng góp cho sinh hoạt dòng chính. Các cử tri Việt tại Orange County sẽ không ngạc nhiên nếu hai vị này tiếp tục dấn thân vào những chức vụ dân cử trong tương lai.

Chính trường là một cuộc chơi đường dài. Mỗi chu kỳ bầu cử hai năm lại đem đến một bối cảnh chính trị khác, với những vấn đề và cơ hội mới. Nền sinh hoạt dân chủ Hoa Kỳ luôn năng động và biến chuyển. Kết quả có thể đảo chiều nếu giới lãnh đạo đảng Dân Chủ đi quá xa và bỏ lỡ cơ hội đưa ra những giải pháp thực tế, hợp lý, và khả thi trước các chính sách của Tổng Thống Donald Trump. Hướng về tương lai, kỳ bầu cử năm 2028 sẽ là cơ hội để cộng đồng khôi phục vị thế và tiếng nói chính trị tại Westminster và Sacramento. Mong lắm thay. [đ.d.]

---

 

Võ Ngọc Ánh 

AI THÊM ĐIỀU RĂN THỨ MƯỜI MỘT?

ngày 658,

Sau bầu cử hai ngày, một người quen cũ nhắn tin gọi tôi là CINO. Đây là từ viết tắt của Catholic In Name Only, nghĩa là Công giáo chỉ có cái tên.

Anh gọi tôi vậy, có lẽ tôi là người Công giáo nhưng luôn công khai không thích Trump và lại bỏ phiếu cho đảng Dân chủ. Hóa ra ở Mỹ bây giờ, muốn làm người Công giáo chính hiệu còn phải có thẻ đảng Cộng hòa!

Tôi đã nhiều lần bị những người cùng đức tin lên án vì bỏ phiếu cho các ứng viên của Dân chủ. Như thể Vatican vừa ban luật Công giáo phải chọn đảng mà theo. 

Cuộc bầu cử Mỹ giữa kỳ vừa rồi, Giáo hoàng Leo XIV đã bỏ phiếu theo cách bầu qua thư. Ông bầu cho ai thì không biết. Nhưng cứ theo logic mà anh bạn cũ nhắn tôi, Giáo hoàng bỏ phiếu cho một ứng viên Dân chủ, liệu ngài có bị gọi là Giáo hoàng CINO không?

Năm 2024, khoảng 60% cử tri Công giáo Mỹ bỏ phiếu cho Cộng hòa. Đến kỳ bầu cử vừa rồi, tỷ lệ gần như chia đôi. Theo tiêu chuẩn CINO mới nhất, có lẽ nước Mỹ vừa phát hiện thêm vài chục triệu người Công giáo hết hạn sử dụng.

Quốc hội khóa 119 có 150 nghị sĩ Công giáo. Trong đó 83 người thuộc Dân chủ. Nếu cứ theo đảng Dân chủ là không còn Công giáo thì tôi đề nghị mở thêm lớp giáo lý dự tòng tại Quốc hội Mỹ.

Tôi là người Công giáo. Tôi tin phá thai là phạm tội nghiêm trọng. Chuyện này khỏi bàn. Nhưng tôi cũng quan tâm đến người nhập cư, người nghèo, người bệnh không có tiền chữa trị, những gia đình bị chia cắt và những con người đang bị đối xử bất công.

Tháng 9/2025, Giáo hoàng Leo XIV nói rằng người chống phá thai nhưng đồng tình với cách đối xử vô nhân đạo dành cho người nhập cư tại Mỹ thì ngài không biết người ấy có thực sự bảo vệ sự sống hay không.

Tôi thích bài diễn văn chiến thắng của James Talarico ở Texas. Ông nói về tình yêu thương, phẩm giá con người và câu chuyện David đối đầu Goliath. Một thứ ngôn ngữ Kitô giáo nói về tình yêu thương nhiều hơn là phát vé thiên đàng và hỏa ngục.

Tôi cũng không muốn Giáo hội trở thành cơ quan trực thuộc của bất kỳ đảng nào. Tôi không ủng hộ nhà nước thần quyền, kể cả thần quyền Công giáo. Đức tin hướng dẫn lương tâm tôi, nhưng không có nghĩa một chính trị gia được quyền thay Chúa quyết định lương tâm ấy.

Chúa Giêsu từng bị những người giữ luật khắt khe chỉ trích vì chữa bệnh ngày Sabbath, ăn uống với người thu thuế và gần gũi những người bị xã hội khinh miệt. Ngài không xóa bỏ Lề Luật, nhưng đặt tình yêu thương vào trọng tâm của việc sống đạo.

Ai muốn gọi tôi là CINO thì cứ việc.

Từ nhỏ đến lớn, tôi chỉ nhớ Kinh Tin Kính, Mười Điều Răn và Tám Mối Phúc Thật. Chứ chưa thấy chỗ nào dạy người Công giáo phải bầu cho đảng Cộng hòa duy nhất.

Rứa hỷ!

---

 

Ba’o Nguoi-Viet

November 6, 2026

TAMPA, Florida (NV) – Ông Thomas Markle Sr., 82 tuổi, cha ruột của bà Meghan Markle, vợ Hoàng Tử Harry của Anh, bị FBI bắt tại Lakeland, Florida, sáng Thứ Sáu, 6 Tháng Mười Một, với cáo buộc sở hữu hình ảnh lạm dụng tình dục trẻ em. Giới chức liên bang cho biết họ phát hiện hàng chục tài liệu đáng ngờ trong hai kho chứa đồ ông thuê tại California.

Theo Bộ Tư Pháp Mỹ, ông Markle bị truy tố một tội danh liên bang liên quan đến việc sở hữu tài liệu khiêu dâm trẻ em. Ông dự kiến ra trình diện Tòa Liên Bang tại Tampa trong ngày Thứ Sáu. Nếu bị kết án, ông có thể lãnh mức án tối đa 20 năm tù.

Bà Meghan Markle, Công Nương Sussex, đến thăm Bệnh Viện Nhi Khoa Hoàng Gia hồi Tháng Tư, tại Melbourne, Úc. (Hình: Jonathan Brady-Pool/Getty Images)

Các điều tra viên FBI khám xét hai kho chứa đồ gần Los Angeles. Ông Markle thuê những kho này từ năm 2008. Nhân viên công lực thu giữ khoảng 78 món đồ, gồm phim âm bản, phim ảnh và sách có hình ảnh bị nghi liên quan đến lạm dụng tình dục trẻ em.

Theo hồ sơ FBI, một số hình ảnh dường như cho thấy ông Markle xuất hiện cùng các bé gái chưa đến tuổi dậy thì trong tình trạng khỏa thân. Một nhân chứng xác nhận người đàn ông trong hai bức ảnh là ông Markle.

Cuộc điều tra bắt đầu sau khi ông Thomas Markle Jr., con trai của nghi can và là anh cùng cha khác mẹ của bà Meghan, phát hiện những thùng chứa hàng trăm, thậm chí hàng ngàn hình ảnh đáng ngờ tại căn nhà cũ của người cha ở Cebu, Philippines.

Ông Markle Jr. báo cáo phát giác của mình với cảnh sát Philippines và liên lạc FBI. Thông tin này giúp điều tra viên tìm đến hai kho chứa đồ tại California.

Ông Bill Essayli, công tố viên liên bang tại Los Angeles, tuyên bố những cáo buộc hết sức nghiêm trọng và chính phủ sẽ truy tố ông Markle theo đầy đủ quy định pháp luật.

Ông Kash Patel, giám đốc FBI, khẳng định cơ quan này sẽ sử dụng mọi nguồn lực để bảo vệ trẻ em khỏi những hành vi khai thác tình dục.

Trước đó, ông Markle bác bỏ những cáo buộc. Ông nói với Daily Mail rằng đây là những lời dối trá bệnh hoạn và phủ nhận từng tải xuống những tài liệu như vậy.

Tháng Mười vừa qua, bà Meghan Markle cho biết đã vô cùng đau buồn trước những thông tin liên quan đến cha. Bà tiết lộ từng nhận được thư cảnh báo về những cáo buộc đáng lo ngại từ năm 2018 và đã chuyển thông tin cho cảnh sát London.

Bà Meghan giải thích quyết định cắt đứt quan hệ với cha, đồng thời không cho ông tiếp xúc với hai con của bà, Hoàng Tử Archie và Công Chúa Lilibet, xuất phát từ mong muốn bảo vệ các con.

Ông Markle từng làm giám đốc ánh sáng truyền hình. Ông không tham dự lễ cưới của bà Meghan và Hoàng Tử Harry năm 2018. Quan hệ giữa hai cha con căng thẳng từ nhiều năm qua.

Đại diện của bà Meghan và Hoàng Tử Harry cho biết hai người không bình luận về vụ bắt giữ.

Giới chức nhấn mạnh các cáo buộc vẫn đang được điều tra. Ông Markle được pháp luật xem là vô tội cho đến khi tòa án chứng minh điều ngược lại. (MPL) [dt]

---

 

Ba’o Nguoi-Viet

November 6, 2026

ORANGE COUNTY, California (NV) – Chỉ 19% hộ gia đình California đủ khả năng mua một căn nhà biệt lập đã qua sử dụng ở mức giá trung vị (median) $894,630 trong quý ba năm 2026, theo báo cáo của Hiệp Hội Chuyên Viên Địa Ốc California (CAR) công bố hôm Thứ Sáu, 30 Tháng Mười.

Tỷ lệ này bằng với quý trước và cùng kỳ năm ngoái.

Dãy nhà Painted Ladies ở San Francisco. Trong quý ba năm 2026, chỉ 19% hộ gia đình California đủ khả năng mua nhà biệt lập ở mức giá trung vị $894,630. (Hình minh họa: Storyblocks.com)

Theo cách tính của CAR, với khoản trả trước 20%, một hộ gia đình cần thu nhập ít nhất $228,000 một năm để mua căn nhà ở mức giá trên. Khoản thanh toán hàng tháng vào khoảng $5,700, gồm tiền gốc, tiền lãi, thuế địa ốc và bảo hiểm. Mức thu nhập cần thiết bằng với quý hai, nhưng cao hơn $4,400 so với cùng kỳ năm ngoái.

Giá nhà giảm, lãi suất vay tăng

Trong quý ba, lãi suất thực tế của khoản vay mua nhà lãi suất cố định kỳ hạn 30 năm tăng lên 6.80%, từ 6.54% trong quý hai và 6.67% cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức cao nhất kể từ quý hai năm 2025.

Giá nhà giảm so với quý trước giúp bù lại phần chi phí tăng do lãi suất cao hơn. Giá trung vị (median) của nhà biệt lập đã qua sử dụng giảm 2.3%, từ $915,590 xuống $894,630, nhưng vẫn cao hơn 0.7% so với cùng kỳ năm ngoái. CAR nhận định giá nhà có thể giảm nhẹ khi giao dịch chậm lại vào cuối năm. Lạm phát và lãi suất cao vẫn có thể hạn chế sức mua.

Chi phí hàng tháng cao hơn gấp đôi mức toàn quốc

Trên toàn nước Mỹ, 39% hộ gia đình đủ khả năng mua nhà ở mức giá trung vị (median) $432,900, so với 19% tại California. Theo CAR, để mua nhà ở mức giá trung vị toàn quốc, một hộ cần thu nhập ít nhất $110,400 một năm và phải trả khoảng $2,760 mỗi tháng. Tại California, hai khoản tương ứng là $228,000 một năm và $5,700 mỗi tháng, đều cao hơn gấp đôi mức toàn quốc.

Căn hộ chung cư và nhà liền kề dễ mua hơn. Tại California, 31% hộ gia đình đủ khả năng mua một căn ở mức giá trung vị $640,000, tăng từ 30% trong quý trước và cùng kỳ năm ngoái. Với mức giá này, một hộ cần thu nhập khoảng $163,200/năm để trang trải khoản thanh toán $4,080/tháng.

Thu nhập cần thiết chênh lệch lớn giữa các vùng

Tại vùng đô thị Los Angeles, 18% hộ gia đình đủ khả năng mua nhà ở mức giá trung vị $847,030. Thu nhập tối thiểu cần có là $215,600/năm. Tại Inland Empire, tỷ lệ này là 26%, với giá nhà trung vị $600,000 và mức thu nhập cần thiết $152,800/năm.

Ở Vùng Vịnh San Francisco, 24% hộ gia đình đủ khả năng mua nhà ở mức giá trung vị (median) $1.3 triệu. Mức thu nhập tối thiểu tại đây là $331,200/năm.

Trong 53 quận được CAR theo dõi, Lassen có tỷ lệ hộ đủ khả năng mua nhà cao nhất, ở mức 61%. Với giá trung vị $220,000, một hộ cần thu nhập khoảng $56,000/năm để trang trải khoản thanh toán $1,400/tháng. Sau Lassen là Trinity với 43% và Tuolumne với 42%.

Ở đầu kia, Mono có tỷ lệ thấp nhất, chỉ 8%, tiếp theo là Santa Barbara với 12%, và Monterey với 13%. San Mateo và San Francisco là hai quận duy nhất có mức thu nhập tối thiểu trên nửa triệu đô la một năm để mua nhà ở giá trung vị, lần lượt là $578,400 và $509,600.

So với cùng kỳ năm ngoái, khả năng mua nhà cải thiện tại hơn một nửa số quận được khảo sát. Tính chung toàn tiểu bang, tỷ lệ hộ đủ khả năng mua nhà vẫn ở mức 19%. Trong 15/16 quý gần nhất, thu nhập tối thiểu để mua một căn nhà biệt lập ở mức giá trung vị (median) tại California đều trên $200,000/năm. (Ng.Tr) [t.c.]

---

 

Ba’o RFI

Đăng ngày: 05/11/2026 

Cuộc bầu cử Mỹ giữa kỳ ngày 03/11/2026 không chỉ dẫn đến việc đảng Dân Chủ giành lại được Quốc Hội lưỡng viện, mà còn tạo ra một cú sốc lớn hơn. Về bầu nghị sĩ cấp liên bang, phe Dân Chủ chiến thắng tại một số bang vốn được coi là cứ địa của đảng Cộng Hòa. Về bầu cử cấp bang, đảng Dân Chủ cũng giành được nhiều đột phá đặc biệt ngoạn mục tại Texas, thường được coi là thành trì số một của phe Cộng Hòa.

James Talarico, ứng cử viên Thượng Viện Hoa Kỳ thuộc đảng Dân Chủ phát biểu sau chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ, Austin, Texas, ngày 3/11/2026. REUTERS – Mike Segar

Việc cử tri dồn phiếu cho đối lập vào kỳ midterms là điều khá bình thường tại Mỹ, nhưng quy mô lớn đến mức này là hiếm có. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Ted Cruz (bang Texas) nói đến ‘‘một ‘cơn sóng thần’ màu xanh (tức màu của đảng Dân Chủ), một thảm bại’’.

***

Theo giới quan sát chính trị Hoa Kỳ, từ gần hai thập niên nay, qua mỗi kỳ bầu cử, bản đồ chính trị của nước Mỹ gần như không thay đổi với các cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa hai phe Cộng Hòa và Dân Chủ tại khoảng một nửa tá ‘‘bang dao động’’ (swing states) hay ‘‘bang chiến trường’’ (battleground states), trong số 50 bang của nước Mỹ, như Arizona, Florida, Michigan, Pennsylvania hay Wisconsin.

Xáo lộn bản đồ chính trị nước Mỹ : Bang thành trì trở thành ”bang chiến trường”

Tuy nhiên, với cuộc bầu cử ngày 3/11/2026, nhiều dấu hiệu cho thấy cử tri Mỹ đã bắt đầu làm thay đổi sâu sắc thế lưỡng cực đỏ – xanh tưởng như bất biến này. Tại chính các bang vốn được coi là cứ địa của đảng Cộng Hòa, như Kansas, Nam Carolina, Texas, đảng Dân Chủ giành thế thượng phong. Lần đầu tiên kể từ 94 năm, cử tri bang Kansas đã bầu một ứng viên đảng Dân Chủ vào Thượng Viện. Mục sư Adam Hamilton – đảng Dân Chủ chiến thắng với cách biệt 5 điểm. Cũng với cách biệt 5 điểm, tại Nam Carolina, ứng viên Dân Chủ, bác sĩ nhi khoa Annie Andrews đánh bại Darline Graham, cũng là người do Trump chỉ định.

Tại Texas, ứng viên đảng Dân Chủ, giảng viên thần học James Talarico, 37 tuổi, thắng lãnh đạo cơ quan công tố bang Ken Paxton, nhân vật được đích thân Donald Trump lựa chọn, với khoảng cách đến 12 điểm. Đây là chiến thắng đầu tiên kể từ 38 năm nay của phe Dân Chủ tại Texas, trong cuộc đua vào Thượng Viện liên bang. Tại Texas, phe Dân Chủ cũng giành được chức vụ thống đốc bang, và quyền kiểm soát Hạ Viện.

Đảng Dân Chủ giành được tổng cộng 5 ghế thống đốc bang do Cộng Hòa kiểm soát, trên tổng số 36 ghế bầu lại (Alaska và Kansas chưa có kết quả). Ngoài Texas, là Georgia, Nevada, Iowa, Ohio, cũng chính là các bang mà ông Trump từng thắng trong cuộc bầu cử 2024. Iowa và Ohio cũng thường được coi là thành trì của phe Cộng Hòa. Theo tính toán của Reuters đến ngày 4/11, phe Cộng Hòa cho đến nay ‘‘chưa giành được ghế nào tại Hạ Viện ở các khu vực bầu cử mà ông Trump từng thắng với cách biệt dưới 11 điểm cách đây hai năm. Điều này cho thấy làn sóng ủng hộ đảng Dân Chủ mạnh đến mức có thể đánh bại cả những nghị sĩ Cộng Hòa vốn lẽ dễ dàng tái đắc cử’’. Tính đến hôm qua, cuộc đua vẫn sít sao giữa hai ứng viên vào Thượng Viện tại Alaska và Mississippi, là các bang mà ông Trump đã từng giành chiến thắng dễ dàng với cách biệt hai con số cách đây hai năm.

Thất vọng với chính sách của Trump : Giá xăng tăng vọt, chiến tranh Iran…

Vì sao phe Dân Chủ giành được thế thượng phong ? Bất mãn với các chính sách của tổng thống Trump là lý do hàng đầu, trên toàn quốc nói chung, cũng như tại các bang ‘‘đỏ’’ nói riêng. Nhà chính trị học, chuyên gia về bầu cử Mỹ Alan Abramowitz, Đại học Emory, trong cuộc trả lời AP, nêu bật lý do đầu tiên : ‘‘mức độ bất mãn đối với ông Trump và các chính sách của ông ấy đã lên đến đỉnh điểm”. Trả lời RFI tiếng Việt, luật sư Lê Quốc Quân, một nhà quan sát chính trị ở Washington D.C, nhận định :

‘‘Ở Mỹ người ta hay nói câu là tôi bầu theo giá xăng. Người ta phải đổ xăng mà người ta cảm nhận được hàng ngày. Xăng nó rất là tăng cao. Có một số người thì cho rằng giá xăng là do chính sách điều hành của ông Trump nó có liên quan đến cái cuộc chiến chống Iran của Mỹ. Khi chúng tôi đi đến khá là nhiều những khu vực nghèo ở ở trong bang gọi là Cộng Hòa rất là đỏ, đỏ rực của nước Mỹ ấy. Người dân nói là chúng tôi thực sự là thất vọng. Chúng tôi rất là buồn về cái cuộc chiến tranh này. Chúng tôi không biết là nước Mỹ có bị dẫn dắt bị tác động bởi chính Mỹ Israel vì những lợi ích cá nhân của họ không. Cụ thể là Donald Trump có bị ảnh hưởng bởi ông thủ tướng Netanyahu hay không.’’

Ngay trong ngày bầu cử, tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ đưa ra thông báo chấm dứt khoản viện trợ gần 4 tỷ đô la được cấp hàng năm cho Israel, theo một thỏa thuận bảo đảm an ninh 10 năm, vốn có thời hạn đến tận 2028. Bất bình trong dân chúng về quan hệ giữa Nhà Trắng với chính quyền của thủ tướng Netanyahu ắt hẳn là một nguyên do.  

Sự phẫn nộ của người Mỹ gốc Latinh: Chính sách trục xuất di dân hung bạo

Sự phẫn nộ của công dân Mỹ gốc Mỹ Latinh nói tiếng Tây Ban Nha, thường gọi là người Hispanic, hay người Mễ – từ ngữ mà người Việt thường dùng để chỉ dân Mỹ gốc Mêhicô, là một lý do căn bản dẫn đến việc số lượng cử tri bỏ phiếu cho Dân Chủ tăng vọt tại Texas. Nhà giáo Nguyễn Đình Minh Quốc (Houston, Texas), nguyên giáo sư một Đại học cộng đồng tại bang, định cư tại Mỹ từ nửa thế kỉ nay, nhận định:

‘‘Texas như anh biết là người Mỹ gốc Latinh rất là đông, gốc Latinh 33%, tức là ba người thì có một người gốc Mỹ. Cho nên đây là một cuộc trỗi dậy của người Latino. Năm 2024, là lần đầu tiên mà người Latino ở bang Texas đã bỏ phiếu cho ông Trump với tỷ lệ là 55-45, tức là ông Trump dẫn 10 điểm, bởi hai lý do.

Thứ nhất là kinh tế, thứ hai nữa đó là vấn đề gọi là biên giới. Họ cũng ủng hộ vấn đề củng cố biên giới. Nhưng khi mà ông Trump lên cầm quyền, điều đầu tiên khiến người Latino bất mãn, đó là vấn đề kinh tế. Hai nữa là khi mà cảnh sát di trú bắt bớ họ, bà con láng giềng hàng xóm của họ một cách phi lý như vậy. Họ không phải là những tội phạm, họ là những người đang làm việc, đang có gia đình, đang nuôi con.

Đến nỗi bây giờ chính những người Mỹ bỏ phiếu cho ông Trump, khi họ ra đường, họ phải mang theo passport (hộ chiếu). Nếu mà ai mà làm như vậy đối với mình thì mình không thích nữa. Cái động lực đi bầu của người Mỹ không những chỉ ở tbang Texas mà ở trên toàn nước Mỹ, tăng đến mức độ phải nói là 80%.

Người chiến thắng chức vụ thống đốc bang là Gina Hinojosa, một người phụ nữ Mỹ gốc Mễ. Cái thắng này không phải chỉ ở bang Texas, nhưng bang Texas là đặc biệt nhất. Ông Ken Paxton thua thì chuyện đó người ta đều đoán trước được, bởi vì cái tham nhũng, cái thối nát, đạo đức của ông ta không có. Còn ông thống đốc mãn nhiệm Greg Abbott thì không ai có thể tưởng tượng được. Ngay cả chính tôi là người theo dõi, tôi cũng phải nói : ồ Ken Paxton chắc thua, nhưng mà không thể nào mà Greg Abbott thống đốc lại bị thua. Vậy mà thua ! Thì chính là do người Mỹ gốc Mễ !’’  

Trump độc đoán, ứng cử viên đầy bê bối : Nội bộ Cộng Hòa chia rẽ

Chị Nguyễn Xuân Phương, làm việc trong ngành tài chính, ở Colorado, người vừa rời khỏi Texas sau một phần tư thế kỉ sống tại bang này, nhấn mạnh đến những mâu thuẫn gay gắt trong nội bộ phe Cộng Hòa, đặc biệt thông qua ví dụ về việc tổng thống Trump áp đặt ứng cử viên đầy bê bối, bị dân chúng phản đối mạnh:  

‘‘Một điểm khiến một số đảng viên Cộng Hòa ở tại Texas cũng rất là bất mãn với ông Trump khi mà ông ta đã chọn ông Ken Paxton trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa. Người mà ông Paxton đánh bại trong cái cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa là ông John Cornyn, một gương mặt rất lâu đời của Cộng Hòa ở Texas. Ông ấy là đảng viên Cộng Hòa theo truyền thống, cái cách mà người Mỹ họ gọi ở đây, đó là cái đảng Cộng Hòa của thời cựu tổng thống Bush, của thượng nghị sĩ John McCain. Và ông Trump tạo ra cái sự chia rẽ trong đảng Cộng Hòa khi chọn ông Paxton, một người mà phải nói là mang rất nhiều tai tiếng và từng đã bị Hạ Viện của bang Texas luận tội. Nhưng mà lên tới Thượng Viện thì lại được tha bổng, mặc dù cái luận tội của Hạ Viện đã trưng ra những bằng chứng rất là rõ ràng. Đó là một trong những cái điều mà phải nói là khiến cho đảng viên Cộng Hòa ở Texas họ rất là bất mãn. Tôi nghĩ đó là một yếu tố nữa khiến cho kết quả bầu cử tại Texas có một cái thay đổi rất mạnh, đem tới một chiến thắng lớn cho đảng Dân chủ.’’

Tranh cử tổng thống 2028: Nghiên cứu kỹ kết quả ở các bang thành trì ‘‘phe đỏ’’, vừa có đột phá

Trước thắng lợi áp đảo của phe Dân Chủ tại nhiều bang thành trì của Cộng Hòa, một chiến lược gia của đảng Cộng Hòa, bà Kristine Davison, đã kêu gọi đảng này không nên hoảng loạn, mà bình tĩnh xem xét kỹ lưỡng các kết quả, thấu hiểu những gì đã diễn ra, để vạch lộ trình cho chặng đường tới. David Polyansky, một chiến lược gia của đảng Cộng hòa tại Texas, cảnh báo:  ‘‘Mặc dù đảng Dân Chủ chưa từng thắng tại Texas trong một cuộc đua tổng thống kể từ thời Jimmy Carter (thập niên 70), nhưng kết quả lịch sử tối qua có thể thúc đẩy họ nỗ lực thực sự để giành lấy 40 phiếu đại cử tri của bang này’’ trong cuộc bầu cử tổng thống 2028. Texas và California vốn là hai bang có quyền cử nhiều đại cử tri nhất cho bầu cử tổng thống. Nếu mất Texas, phe Cộng Hòa ắt chuộc lấy thảm bại trong bầu cử tổng thống lần tới. 

Thất bại nặng nề của đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vừa qua tại nhiều bang căn cứ địa có nhiều nguyên do. Đông đảo giới quan sát nhấn mạnh đến thất bại rõ ràng trong các chính sách của tổng thống Mỹ, khiến giá xăng đầu leo thang, lạm phát gia tăng, sa lầy trong chiến tranh hay chính sách hung bạo về di dân, gây nên các phản ứng phẫn nộ, đặc biệt trong bộ phận người gốc châu Mỹ Latinh. Chia rẽ trong nội bộ đảng Cộng Hòa với việc Trump áp đặt các ứng cử viên mất lòng dân, sự phụ thuộc nặng nề của đảng Cộng Hòa với tổng thống Trump, đảng Cộng Hòa trở thành đảng của Trump, cũng là một nguyên nhân rất quan trọng.

Một số nhà quan sát cũng nói đến các vận động tranh cử sáng tạo của đảng Dân Chủ ở cấp cơ sở, với các ứng cử viên như giảng viên thần học James Talarico, 37 tuổi, ở Texas, tạo được cầu nối giữa đảng Dân Chủ với giới cử tri Thiên Chúa giáo và khối cử tri ôn hòa, những người đang thất vọng trước xu hướng cực đoan hóa của đảng Cộng Hòa, dưới sự lãnh đạo độc đoán của tổng thống Trump.

Ông John Anzalone, nguyên trưởng nhóm thăm dò và cố vấn cấp cao cho Joe Biden trong chiến dịch tranh cử năm 2020, chuyên gia thăm dò cho các chiến dịch tranh cử của Obama năm 2008 và 2012, được AP trích dẫn, cho biết đảng Dân Chủ bắt đầu phân tích kết quả tại các bang như Ohio, Iowa và Texas, để chuẩn bị cho kế hoạch tranh cử tổng thống 2028.

---

 

BBC News Tiếng Việt 

 DEB HAALAND TRỞ THÀNH NGƯỜI PHỤ NỮ BẢN ĐỊA MỸ ĐẦU TIÊN ĐẮC CỬ THỐNG ĐỐC TẠI MỸ

Bà Deb Haaland (thuộc cộng đồng người bản địa Laguna Pueblo) đã trở thành phụ nữ người Mỹ bản địa đầu tiên được bầu làm thống đốc một bang tại Mỹ.

Bà Haaland, thành viên Đảng Dân chủ, đã đánh bại ứng viên Đảng Cộng hòa Greg Hull, cựu Thị trưởng thành phố Rio Rancho, để trở thành thống đốc bang New Mexico.

Là người thuộc thế hệ thứ 35 sinh sống tại New Mexico, bà Haaland sẽ tuyên thệ nhậm chức thống đốc thứ 33 của bang vào ngày 1/1/2027, kế nhiệm Thống đốc Michelle Lujan Grisham, người không thể tiếp tục tranh cử do đã hết nhiệm kỳ theo quy định.

Trước đó, vào năm 2015, bà Haaland trở thành phụ nữ người Mỹ bản địa đầu tiên lãnh đạo một đảng chính trị cấp bang khi được bầu làm chủ tịch Đảng Dân chủ bang New Mexico.

Tháng 11/2018, bà cùng dân biểu Sharice Davids (Đảng Dân chủ, bang Kansas) trở thành hai phụ nữ người Mỹ bản địa đầu tiên được bầu vào Quốc hội Mỹ.

Năm 2019, bà Haaland trở thành người phụ nữ đầu tiên chủ trì một phiên họp của Hạ viện Mỹ trong cuộc tranh luận về quyền bầu cử.

Một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp của bà diễn ra vào năm 2021, khi Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm bà làm Bộ trưởng Nội vụ Mỹ. Qua đó, bà trở thành người Mỹ bản địa đầu tiên giữ chức vụ bộ trưởng trong Nội các liên bang.

#BBCNewsTiengViet #My #nguoiMybandia #DebHaaland

---

 

Tăng Hữu Vinh

Nhìn vào khoảnh khắc chung khung hình của Bill Clinton ( Dân chủ ) George W. Bush ( Cộng hòa ) Barack Obama ( Dân chủ ) và Joe Biden ( Dân chủ ) để thấy rằng: Sự trưởng thành lớn nhất của một xã hội là khi những người đứng đầu biết mỉm cười và đứng cạnh nhau bất chấp sự khác biệt về đảng phái.

Biểu tượng Lừa (Dân chủ) hay Voi (Cộng hòa)… xét cho cùng đều chung một đích đến là phụng sự đất nước. Một giọt nước tách rời sẽ nhanh chóng bốc hơi, nhưng khi hòa vào dòng chảy chung, nó sẽ làm nên đại dương.

“  Individually, we are one drop. Together, we are an ocean. “( Riêng rẽ, chúng ta chỉ là một giọt nước. Cùng nhau, chúng ta là cả đại dương.)

Gửi thông điệp hòa hợp và tinh thần đồng đội đến dòng thời gian của tất cả mọi người hôm nay!

* Đây là bức vẽ, tôi vẽ lại từ một tấm hình chụp trên mạng.

*****

Look at this shared moment in a single frame of Bill Clinton (Democrat), George W. Bush (Republican), Barack Obama (Democrat), and Joe Biden (Democrat) to see that: the greatest maturity of a society is when its leaders can smile and stand side by side despite their partisan differences.

Whether it is the symbol of the Donkey (Democrat) or the Elephant (Republican)… after all, they share the same ultimate goal of serving the country. A single drop of water separated will quickly evaporate, but when merging into the common flow, it creates the ocean.

“Individually, we are one drop. Together, we are an ocean.”

Sending a message of harmony and teamwork to everyone’s timeline today!

* This is a drawing I remade from a photo found online.

---

 

Ba’o Dan Chim Viet

Tác Giả: Bùi Văn Phú –

28/10/2026

Ứng viên Dân chủ Derek Trần, bên trái, và ứng viên Cộng hoà Chương Võ (Ảnh: Website của hai ứng cử viên)

Ngày 3/11 tới đây sẽ là ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống tại Hoa Kỳ. Cử tri sẽ bầu tất cả 435 dân biểu Hạ viện và 35 trong số 100 nghị sĩ Thượng viện.

Hiện nay, Bạch Ốc và cả hai viện quốc hội đều do Đảng Cộng hòa nắm giữ và Đảng Dân chủ đang hy vọng sau bầu cử 3/11 sẽ chiếm được đa số trong quốc hội để có thể tạo sức ép buộc Tổng thống Donald Trump phải thay đổi đường hướng, chính sách trong hai năm tới.

Nhưng liệu ông Trump sẽ có thỏa hiệp hay không, đó là điều mà giới quan sát chú ý, vì khi thua ông có thể không thừa nhận kết quả bầu cử, như đã làm năm 2020 khi thua Joe Biden trong cuộc đua vào Bạch Ốc.

Nhiều người quan ngại cách Trump lãnh đạo đất nước trong nhiệm kỳ đầu và hai năm qua thì sẽ có gì thay đổi trong hai năm tới hay không, khi mà tổng thống không quan tâm đến dư luận, đến nguyện vọng của dân và chỉ làm những gì ông muốn.

Những người đã được ông Trump chọn vào nội các nếu có quan điểm hay làm việc khác ý tổng thống thường bị cách chức hay từ chức, như trong nhiệm kỳ đầu, 2017-2021, với ba Cố vấn An ninh Quốc gia Michael Flynn, H.R. McMaster và John Bolton; Ngoại trưởng Rex Tillerson, Giám đốc FBI James Comey, Chánh văn phòng Reince Priebus, Tổng Chưởng lý Jeff Sessions và cả chục nhân viên cấp cao khác.

Vì thế trong hai năm của nhiệm kỳ hai, các quan chức trong nội các đã làm việc một cách trung thành theo ý tổng thống.

Trên đài truyền hình Newsmax hôm 15/10, khi người dẫn chương trình Rob Finnerty hỏi ông có tin tưởng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không, Tổng thống Trump trả lời: “Tôi không tin bất cứ ai. Trong thế giới chính trị, tôi không tin ai hết.”

Tổng thống Trump đang thách thức cách tổ chức bầu cử, cách đếm phiếu ở nhiều bang và có thể can thiệp vào tiến trình bầu cử như ở bang Alaska.

Theo hãng tin Reuters ngày 24/10, công tố viên liên bang vừa gửi thư đến văn phòng tổ chức bầu cử ở các quận hạt California, kèm danh sách để yêu cầu xác minh tình trạng công dân của hàng ngàn cử tri vì nghi ngờ họ không có quốc tịch Mỹ.

Reuters dẫn nguồn tờ báo The New York Times cho biết các lá thư này đã được gửi đến tất cả 58 quận hạt ở bang này.

Công tố viên ra thời hạn trong vòng 48 giờ văn phòng bầu cử phải cung cấp số an sinh xã hội, số căn cước và bản sao giấy ghi danh bầu cử của những người được nêu tên trong danh sách – một thời hạn mà phát ngôn viên cục Bầu cử Quận Contra Costa nói “không thể thực thi được”.

Cũng theo tin Reuters, chính quyền Trump từng đưa ra con số 20.000 người không phải công dân Mỹ ở bang California đã đăng ký đi bầu hay tham gia bầu cử. Theo Bộ Tư pháp Mỹ hôm 19/10, đã có 28 người cũng ở bang này bị truy tố vì ghi danh đi bầu dù không có quốc tịch.

Giới chức phụ trách tổ chức bầu cử của California phản đối đòi hỏi của chính quyền Trump vì cho rằng yêu cầu của công tố liên bang có thể làm trì hoãn việc chứng nhận kết quả bầu cử và có nguy cơ tước đoạt quyền bầu cử của công dân.

Chỉ còn một tuần nữa là đến ngày bầu cử. Tổng thống Trump, cựu Tổng thống Barack Obama, cựu Phó Tổng thống Kamala Harris đang đến nhiều nơi để vận động cử tri ủng hộ cho ứng cử viên của đảng mình.

Hiện nay trong Hạ viện, Đảng Cộng hòa nắm đa số mong manh với 218 ghế và Đảng Dân chủ 214 nên việc giữ ghế rất quan trọng.

Trong số 435 dân biểu được bầu chỉ có 45 địa hạt được xem là chiến địa để quyết định đảng nào sẽ nắm đa số trong hai năm tới. Còn lại 390 ghế khó lật chuyển từ đảng này qua đảng khác, theo truyền thống chính trị của từng địa hạt đã có.

Tại Thượng viện, Đảng Cộng hòa cũng nắm đa số 53-47 và với 35 ghế được bầu lại, trong đó có 7 ghế mang tính chiến địa tại các bang Alaska, Ohio, Iowa, Kansas, Maine, Michigan, Texas, theo thông tin phân tích từ ballotpedia.org.

Chưa đến ngày bầu cử chính thức nhưng cử tri đã có thể bầu chọn sớm bằng cách gửi phiếu qua bưu điện, bỏ vào thùng phiếu đặt tại nhiều nơi trong quận hạt hay đích thân đến phòng phiếu. Tổ chức theo dõi bầu cử Election Lab tại Đại học Florida cho biết tính đến ngày 23/10 đã có 23 triệu cử tri bỏ phiếu sớm, 54,6% bằng thư và 45,4% đã đến các phòng phiếu để bầu.

Kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống năm 2022 đã có 112 triệu cử tri tham gia bỏ phiếu, chiếm 46% số cử tri trên toàn nước Mỹ. Năm 2024, con số này là 64%, theo số liệu từ tổ chức nghiên cứu Pew Research Center. Vận động tranh cử trong những ngày chót đang diễn ra sôi nổi.

Đảng Dân chủ kêu gọi ủng hộ cho các ứng viên của đảng để đưa nước Mỹ ra khỏi tình trạng khó khăn kinh tế hiện nay, khi giá xăng dầu cao, vật giá leo thang, người có việc làm nhưng không thể mua nhà vì lãi suất cao và giá nhà vượt ngoài khả năng tài chính, việc can dự trực tiếp của Hoa Kỳ trong cuộc chiến với Iran, gián tiếp can dự vào chiến tranh Ukraine tốn mấy trăm tỉ đô la cho ngân sách quốc gia.

Những người ủng hộ Đảng Cộng hòa cho rằng các chính sách của Tổng thống Trump đang đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại qua khẩu hiệu Make America Great Again (MAGA), kinh tế ổn định, thâm thủng thương mại giữa Mỹ với các quốc gia giảm nhờ chính sách thuế đối ứng mới, các chỉ số thị trường chứng khoán tăng trên 10% trong hai năm qua, mức thất nghiệp 4,2%.

Họ nói rằng Đảng Dân chủ đang tìm cách muốn phá hoại nước Mỹ, muốn đưa Hoa Kỳ theo con đường xã hội chủ nghĩa.

Trong nội bộ Đảng Dân chủ, khuynh hướng dân chủ xã hội chủ nghĩa – democratic socialist – đang nổi lên với những dân cử nổi tiếng như các Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Elizabeth Warren, Dân biểu Alexandria Ocasio-Cortez, Thị trưởng New York Zohran Mamdani.

Theo tuần báo U.S. News & World Report ngày 8/10/2026, kỳ bầu cử sắp tới có một số ứng cử viên theo khuynh hướng dân chủ xã hội chủ nghĩa đang tranh đua trong vòng chung kết để vào quốc hội, nổi bật là Donavan McKinney ở bang Michigan, Melat Kiros ở Colorado, Chris Rabb ở Pennsylvania, Rashida Tlaib tái tranh cử ở bang Michigan, Angela Gonzales-Torres ở California.

Nhiều chính trị gia của Đảng Dân chủ đã bị Trump dán nhãn là cộng sản.

Trên thế giới, những quốc gia thực sự theo chủ nghĩa xã hội dân chủ và các nước cộng sản thì hoàn toàn khác nhau. Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển là những quốc gia điển hình của xã hội chủ nghĩa dân chủ. Pháp cũng gần tương tự vì mọi người dân có bảo hiểm y tế, học phí đại học rất thấp và vai trò của nghiệp đoàn rất mạnh để bảo vệ quyền lợi công nhân.

Các nước cộng sản tiêu biểu như Trung Quốc, Việt Nam, Cuba là nơi người dân không có những quyền căn bản như tự do biểu đạt, tự do ứng cử, tự do lập hội, không được lập đảng, không có công đoàn độc lập, không được xuống đường biểu tình.

Bảng vận động tranh cử ở Little Saigon Quận Cam, nam California (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Nhiều người Việt khi nghe cụm từ “xã hội chủ nghĩa” là liên tưởng đến những gì xảy ra tại Việt Nam trong nửa thế kỷ qua dưới chế độ cộng sản, nên khi Trump tấn công chủ nghĩa xã hội là ủng hộ một cách cuồng nhiệt.

Với tầm nhìn như thế nên trong cuộc vận động tranh cử của các ứng viên gốc Việt, người của Đảng Dân chủ cũng thường bị dán nhãn cộng sản.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa các chế độ xã hội chủ nghĩa, cộng sản độc đoán mà Trung Quốc, Việt Nam đang đi theo – ít nhất là về mặt lý thuyết – với thực tế chủ nghĩa xã hội dân chủ trên thế giới mà một số chính trị gia theo Đảng Dân chủ đang xiển dương.

Trong cộng đồng người gốc Việt, tranh cử sôi nổi nhất là ở Địa hạt 45, bao gồm Quận Cam, California có đông người Việt, nơi dân biểu đương nhiệm Derek Trần, theo Đảng Dân chủ, đang đối đầu với Chương Võ của Đảng Cộng hòa.

Trước đây, địa hạt này là thành trì của Đảng Cộng hòa. Sau khi vẽ lại địa hạt, mấy lần bầu chọn gần đây, đại diện dân cử của địa hạt chuyển qua lại giữa hai đảng.

Dân biểu Derek Trần bị dán nhãn cộng sản chỉ vì ông bỏ phiếu chống lại những chính sách phía Đảng Cộng hòa đưa ra, dù đó là điều bình thường trong sinh hoạt chính trị lưỡng đảng.

Thực tế, đối với những gì liên quan đến Việt Nam và cộng đồng người Việt, Dân biểu Derek Trần đã có nhiều hoạt động thực tế, từ vinh danh cờ vàng tại quốc hội, nêu vấn đề vi phạm nhân quyền của Hà Nội, đến việc bảo trợ tù nhân lương tâm.

Chẳng hạn, vào tháng 3/2026, ông đã viết thư cho Tổng Bí thư Tô Lâm để nêu quan ngại về tình trạng vi phạm nhân quyền, đồng thời đề nghị được đi thăm các tù nhân lương lâm tại Việt Nam.

Nhìn từ quan điểm của cử tri gốc Việt trong địa hạt mang tính đại diện cho cộng đồng người Việt tại Mỹ, những dân cử của khu vực trong mấy chục năm qua dù là Cộng hòa như Bob Dornan, Dana Rohrabacher, Michelle Steel hay Dân chủ như Loretta Sanchez, Lou Correa thì cũng đều ủng hộ cờ vàng, thường xuyên lên tiếng cho tù nhân chính trị và đòi Hà Nội tôn trọng nhân quyền.

Hai năm trước, Derek Trần thắng dân biểu Cộng hòa đương nhiệm Michelle Steel hơn 600 phiếu nên Địa hạt 45 đang được xem là chiến địa.

Dân biểu Hakeem Jeffries, lãnh đạo Dân chủ trong Hạ viện, hôm 22/10 đã đến Quận Cam vận động cho Derek Trần tái tranh cử nhiệm kỳ thứ hai để giữ ghế cho Đảng Dân chủ.

Kỳ bầu chọn năm nay có 27 ứng cử viên gốc Việt ra tranh cử nhiều chức vụ công quyền tại Quận Cam.

Đáng chú ý là tranh chức thị trưởng Westminster, thủ phủ của người Việt. Có ba ứng viên đang dẫn đầu là đương kim Thị trưởng Chí Charlie Nguyễn, Phó Thị trưởng Carlos Manzo và Nghị viên Kimberly Hồ. Nếu bị chia phiếu giữa các ứng viên gốc Việt, Phó Thị trưởng đương nhiệm Carlos Manzo có thể thắng.

Từ năm 2012 đến nay, chức vụ thị trưởng Westminster do người gốc Việt nắm giữ. Đây cũng là nơi xuất hiện chính trị gia gốc Việt đầu tiên tại Hoa Kỳ, khi ông Tony Lâm được bầu làm nghị viên thành phố hồi năm 1992.

Thành phố Garden Grove kế bên có cựu nghị viên Thu-Hà Nguyen tranh chức thị trưởng, đối đầu với thị trưởng đương nhiệm Stephanie Klofenstein.

Hai thành phố, Westminster với 42.000 dân, 46% gốc Việt, và Garden Grove với 173.000 dân, 32% gốc Việt, được coi là trung tâm của Little Saigon, Quận Cam. Cả hai nơi đã có thị trưởng gốc Việt và hội đồng thành phố với đa số nghị viên cũng là gốc Việt.

Cộng đồng người Việt tại đây cũng đang chú ý đến Tracy La, ứng cử vào hội đồng giáo dục thành phố Garden Grove, Khu vực 4. Cô là người của tổ chức VietRise đã công khai lên tiếng, phổ biến các tài liệu ca ngợi Hồ Chí Minh và thành quả giành độc lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, những việc làm đã bị nhiều người trong cộng đồng lên án. Tranh cử cho chức vụ này có hai người Việt khác là Quân Vương và John Giang Nguyễn.

Trên vùng thung lũng điện tử San Jose, bầu cử năm nay không có nhiều ứng viên gốc Việt. Đáng chú ý là cuộc tranh cử chức nghị viên Khu vực 7 giữa nghị viên đương nhiệm Biên Đoàn và Vân Lê, ủy viên giáo dục của Eastside Union High School District.

Bảng vận động tranh cử trong khu thương mại Grand Century Mall, San Jose, bắc California (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Đây là khu vực đông người Việt và Mexico, có nghị viên gốc Việt đầu tiên là Madison Nguyễn được bầu vào hội đồng thành phố năm 2005 và là phó thị trưởng phục vụ đến năm 2014. Nghị viên Tâm Nguyễn kế vị chỉ được một nhiệm kỳ rồi ứng viên gốc Mexico thắng năm 2018.

Người Việt chiếm khoảng 15% trong số gần một triệu cư dân San Jose. Một thời gian đã có 2 nghị viên gốc Việt trong hội đồng thành phố, đại diện cho hai khu vực khác nhau là Tâm Nguyễn và Mạnh Nguyễn. Sau bầu cử 2020, khi Nghị viên Diệp Lân thất cử thì không còn người gốc Việt trong nghị trường.

Bầu cử năm 2022, Biên Đoàn thắng và đang tái tranh cử cho nhiệm kỳ hai, đối đầu với Vân Lê. Lần bầu chọn này, dù ai thắng người Việt vẫn có mặt trong nghị trường San Jose.

Tuy là khu vực truyền thống lâu đời của Đảng Dân chủ với các dân biểu trong quốc hội đều là người của đảng này, từ Don Edwards, Norman Mineta đến Mike Honda, Zoe Lofgren, Ro Khanna, Sam Liccardo, nhưng nhiều người Việt ở đây vẫn ủng hộ Đảng Cộng hòa.

Điều này có thể nhìn thấy qua những bảng vận động tranh cử trong khu thương mại Grand Century Mall trên đường Story Rd., là trung tâm của Little Saigon San Jose, với toàn bảng vận động của các ứng viên Cộng hòa trong khi thiếu vắng ứng viên Dân chủ. Ứng viên thống đốc Steve Hilton của Đảng Cộng hòa đã hai lần đến khu vực này gặp gỡ cử tri gốc Việt.

Khuynh hướng chính trị của cử tri Việt trước đây đa số ủng hộ Đảng Cộng hòa, nay đang nghiêng nhiều hơn về Đảng Dân chủ.

Theo số liệu khảo sát năm 2024 của tổ chức nghiên cứu AAPI Data, 42% cử tri gốc Việt theo Dân chủ, 37% theo Cộng hòa và 19% có khuynh hướng độc lập. Bốn năm trước đó, số cử tri Việt ủng hộ Dân chủ là 33%, Cộng hòa 48% và độc lập 23%.

Hiện nay, tham gia chính trị của người Việt vào dòng chính, ở Little Saigon Quận Cam có Dân biểu bang Tạ Trí là người Đảng Cộng hòa, đang tái tranh cử nhiệm kỳ thứ ba.

Còn hầu hết dân cử gốc Việt tại Mỹ là thành viên của Đảng Dân chủ, gồm có Dân biểu bang California Stephanie Nguyễn, Dân biểu bang Texas Hubert Võ, Dân biểu bang Massachusetts Trâm Nguyễn, Dân biểu bang Virgina Kathy Trần.

Nghị viện bang Oregon hiện có 4 dân cử là các dân biểu Daniel Nguyễn, Hải Phạm, Thủy Trần và thượng nghị sĩ Khanh Phạm đều là thành viên đảng Dân chủ.

Kỳ bầu sơ bộ năm nay có nhiều ứng viên gốc Việt đã ra tranh cử vào Quốc hội Hoa Kỳ: Trinh Hà, ứng viên Cộng hòa từ bang Washington; Julie Trang Lê, ứng viên Dân chủ từ bang Minnesota; Trâm Nguyễn, ứng viên Dân chủ từ bang Massachusetts; nhưng chỉ có Derek Trần, Dân chủ, và Chương Võ, Cộng hòa, tại cùng Địa hạt 45 California, được vào chung kết.

Kết quả bầu cử 3/11 tới đây, dù Derek Trần hay Chương Võ thắng, thì trong quốc hội Mỹ vẫn có một dân biểu đại diện cho người Việt.

---

                     Tác giả Bùi Văn Phú là giảng viên đại học cộng đồng và nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California.

---

 

Vương Điền 

Một người nông dân đã quá mệt mỏi vì lũ chuột phá hoại mùa màng và ăn cắp thóc lúa của mình, nên ông ta nghĩ ra một kế hoạch vừa khôn khéo vừa tàn nhẫn.

Ông ném một con lợn chết xuống một cái giếng sâu đã bị bỏ hoang. Bị thu hút bởi mùi xác chết, gần 80 con chuột lập tức lao xuống giếng để tranh nhau ăn. Ban đầu, mọi chuyện dường như rất tuyệt vời. Thức ăn có quá nhiều, đủ cho tất cả, và lũ chuột ăn no nê cho đến khi thỏa mãn.

Nhưng khi thức ăn cạn kiệt, chúng mới phát hiện ra một điều kinh hoàng: thành giếng quá dốc, không thể trèo lên được. Chúng đã bị mắc kẹt.

Ngày tháng trôi qua, cơn đói biến thành tuyệt vọng. Sự tuyệt vọng dần biến thành hung hãn. Những con chuột từng bình thản ăn uống bên cạnh nhau giờ đây bắt đầu cắn xé nhau để giành giật sự sống. Cuối cùng, chúng bắt đầu giết hại và ăn thịt lẫn nhau.

Từng con chuột một gục xuống, số lượng ngày càng giảm, cho đến khi chỉ còn lại duy nhất một con. Đôi mắt nó đỏ ngầu, và nó sống sót bằng cách ăn thịt chính đồng loại của mình.

Sau đó, người nông dân quay trở lại, thả một sợi dây xuống giếng và cứu con chuột cuối cùng còn sống. Nhưng ông ta không cứu nó vì lòng tốt hay sự thương xót.

Người nông dân biết rằng con chuột ấy đã học được cách sinh tồn bằng việc săn giết những con chuột khác. Khi được thả ra ngoài đồng, nó sẽ tiếp tục giết hại đồng loại của mình thay vì ăn thóc lúa của ông ta.

Người nông dân đã biến kẻ thù của mình thành vũ khí lợi hại nhất.

Và đó chính là bài học về chiến thuật “chia để trị”.

Những kẻ kiểm soát chiếc bẫy không cần phải tự mình tham gia chiến đấu. Chúng chỉ cần tạo ra những điều kiện khiến những người khác quay sang chống lại nhau.

Lũ chuột tin rằng kẻ thù của chúng chính là những con chuột khác. Chúng không bao giờ nhận ra rằng kẻ thù thực sự là người nông dân đã đặt chúng vào cái giếng ấy.

Mối nguy hiểm lớn nhất không phải lúc nào cũng là kẻ thù đang đứng trước mặt bạn. Đôi khi, đó chính là kẻ đã tạo ra cuộc xung đột, rồi lặng lẽ đứng nhìn bạn và những người khác tự hủy hoại lẫn nhau.

Trước khi quay sang chống lại người hàng xóm chỉ vì họ có quan điểm chính trị khác với mình, hãy tự hỏi: Ai là người được hưởng lợi khi người dân Mỹ bị chia rẽ?

Trong khi chúng ta mải mê tranh cãi, đối đầu với nhau vì đảng Cộng hòa hay đảng Dân chủ, có thể chúng ta đang bỏ qua những kẻ thực sự kiếm lợi từ chính những cuộc xung đột ấy.

Có lẽ, câu hỏi thực sự không phải là bạn đứng về phe nào, mà là:

Ai đã đào nên cái giếng này — và tại sao họ lại muốn chúng ta tiếp tục đánh giết lẫn nhau dưới đáy giếng ấy?

 

---